Stational Vespers on the Holy Day of Easter according to the Parisian Rite followed by Baptismal Vespers

6 min

From Breviarium Parisiense (1736)

On Easter Sunday, the second Vespers in the Parisian liturgy preserve an ancient Roman tradition. After the first part is sung in the choir, clergy and faithful process to the baptismal font, which is incensed, before returning and pausing before the crucifix. This ceremony, dating back to the 8th–11th centuries, was originally practiced in Rome and called triple vespers: the Pope began at St. John Lateran, continued to the Lateran baptistery, and concluded at the monastery of St. Andrew of the Cross.

During the rite, numerous Alleluias were sung alternately in Greek and Latin. Testimonies suggest that it was introduced in Rome in the 4th century by St. Jerome, imitating the practice in Jerusalem at the Holy Sepulchre. There, newly baptized catechumens, dressed in white robes, joined the procession during Easter week, while the bishop gave daily catecheses—examples survive from St. Cyril of Jerusalem. This is the origin of the term in Albis (Easter Octave).

In Paris, this memory is preserved by having the cantors wear white albs instead of copes. Although the office disappeared from Rome after the papacy's exile to Avignon in the 14th century, many French and Rhenish dioceses continued the tradition, and it was included in diocesan liturgical books into the 19th and 20th centuries.

Part I - In Quire

Pater. Ave.

℣. Deus in adjutorium meum intende.

℟. Domine, ad adjuvandum me festina.

Gloria Patri, etc. Alleluia.

℣. Deus in adjutorium meum intende.

℟. Domine, ad adjuvandum me festina.

Gloria Patri, etc. Alleluia.

We begin by singing the first three psalms under the following antiphon:

Antiphon

Alleluia. Alleluia. Alleluia.

Psalmus 109

Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis.

Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.

Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion: dominare in medio inimicorum tuorum.

Tecum principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum: ex utero ante luciferum genui te.

Iuravit Dominus, et non poenitebit eum: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.

Dominus a dextris tuis confregit in die irae suae reges.

Iudicabit in nationibus, implebit ruinas: conquassabit capita in terra multorum.

De torrente in via bibet: propterea exaltabit caput.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Dixit Dominus Domino meo: sede a dextris meis.

Donec ponam inimicos tuos scabellum pedum tuorum.

Virgam virtutis tuae emittet Dominus ex Sion: dominare in medio inimicorum tuorum.

Tecum principium in die virtutis tuae in splendoribus sanctorum: ex utero ante luciferum genui te.

Iuravit Dominus, et non poenitebit eum: tu es sacerdos in aeternum secundum ordinem Melchisedech.

Dominus a dextris tuis confregit in die irae suae reges.

Iudicabit in nationibus, implebit ruinas: conquassabit capita in terra multorum.

De torrente in via bibet: propterea exaltabit caput.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Psalmus 110

Confitebor Domino in toto corde meo, in consilio iustorum, et congregatione.

Magna opera Domini: exquisita in omnes voluntates eius.

Confessio et magnificentia opus eius: et iustitia eius manet in saeculum saeculi.

Memoriam fecit mirabilium suorum, misericors et miserator Dominus.

Escam dedit timentibus se: memor erit in saeculum testamenti sui.

Virtutem operum suorum annuntiabit populo suo:

Ut det illis hereditatem gentium.

Opera manuum eius veritas et iudicium.

Fidelia omnia mandata eius:

Confirmata in saeculum saeculi, facta in veritate et aequitate.

Redemptionem misit populo suo: mandavit in aeternum testamentum suum.

Sanctum et terribile nomen eius.

Initium sapientiae timor Domini.

Intellectus bonus omnibus facientibus eum:

Laus eius manet in saeculum saeculi.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Confitebor Domino in toto corde meo, in consilio iustorum, et congregatione.

Magna opera Domini: exquisita in omnes voluntates eius.

Confessio et magnificentia opus eius: et iustitia eius manet in saeculum saeculi.

Memoriam fecit mirabilium suorum, misericors et miserator Dominus.

Escam dedit timentibus se: memor erit in saeculum testamenti sui.

Virtutem operum suorum annuntiabit populo suo:

Ut det illis hereditatem gentium.

Opera manuum eius veritas et iudicium.

Fidelia omnia mandata eius:

Confirmata in saeculum saeculi, facta in veritate et aequitate.

Redemptionem misit populo suo: mandavit in aeternum testamentum suum.

Sanctum et terribile nomen eius.

Initium sapientiae timor Domini.

Intellectus bonus omnibus facientibus eum:

Laus eius manet in saeculum saeculi.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Psalmus 111

Beatus vir qui timet Dominum: in mandatis eius volet nimis.

Potens in terra erit semen eius: generatio rectorum benedicetur.

Gloria et divitiae in domo eius: et iustitia eius manet in saeculum saeculi.

Exortum est in tenebris lumen rectis: misericors, et miserator, et iustus.

Iucundus homo qui miseretur et commodat, disponet sermones suos in iudicio:

quia in aeternum non commovebitur.

In memoria aeterna erit iustus: ab auditione mala non timebit.

Paratum cor eius sperare in Domino, confirmatum est cor eius:

non commovebitur donec despiciat inimicos suos.

Dispersit, dedit pauperibus: iustitia eius manet in saeculum saeculi,

cornu eius exaltabitur in gloria.

Peccator videbit, et irascetur, dentibus suis fremet et tabescet:

desiderium peccatorum peribit.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Beatus vir qui timet Dominum: in mandatis eius volet nimis.

Potens in terra erit semen eius: generatio rectorum benedicetur.

Gloria et divitiae in domo eius: et iustitia eius manet in saeculum saeculi.

Exortum est in tenebris lumen rectis: misericors, et miserator, et iustus.

Iucundus homo qui miseretur et commodat, disponet sermones suos in iudicio:

quia in aeternum non commovebitur.

In memoria aeterna erit iustus: ab auditione mala non timebit.

Paratum cor eius sperare in Domino, confirmatum est cor eius:

non commovebitur donec despiciat inimicos suos.

Dispersit, dedit pauperibus: iustitia eius manet in saeculum saeculi,

cornu eius exaltabitur in gloria.

Peccator videbit, et irascetur, dentibus suis fremet et tabescet:

desiderium peccatorum peribit.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

After the first three psalms, the antiphon is repeated with the neume added at the end; and likewise for the other antiphons.

Antiphon

Alleluia. Alleluia. Alleluia.

Responsorium

Haec dies, quam fecit Dominus: exsultemus, et laetemur in ea.

℣. Confitemini Domino, quoniam bonus: quoniam in saeculum misericodira ejus.

Haec dies, quam fecit Dominus: exsultemus, et laetemur in ea.

℣. Confitemini Domino, quoniam bonus: quoniam in saeculum misericodira ejus.

Alleluia

Alleluia. Alleluia.

℣. Pascha nostrum immolatus est Christus.

℣. Epulemur in azymis sinceritatis et veritatis.

Alleluia. Alleluia.

℣. Pascha nostrum immolatus est Christus.

℣. Epulemur in azymis sinceritatis et veritatis.

Sequentia

Victimae paschali laudes immolent Christiani.

Agnus redemit oves: Christus innocens Patri reconciliavit peccatores.

Mors et vita duello conflixere mirando: dux vitae mortuus, regnat vivus.

Dic nobis Maria, quid vidisti in via?

Sepulcrum Christi viventis, et gloriam vidi resurgentis:

Angelicos testes, sudarium, et vestes.

Surrexit Christus spes mea: praecedet suos in Galilaeam.

Scimus Christum surrexisse a mortuis vere: tu nobis, victor Rex, miserere.

Amen.

Victimae paschali laudes immolent Christiani.

Agnus redemit oves: Christus innocens Patri reconciliavit peccatores.

Mors et vita duello conflixere mirando: dux vitae mortuus, regnat vivus.

Dic nobis Maria, quid vidisti in via?

Sepulcrum Christi viventis, et gloriam vidi resurgentis:

Angelicos testes, sudarium, et vestes.

Surrexit Christus spes mea: praecedet suos in Galilaeam.

Scimus Christum surrexisse a mortuis vere: tu nobis, victor Rex, miserere.

Amen.

Magnificat Ant.

Jesum quem quaeritis non est hic, sed surrexit recordamini qualiter locutus est vobis dum adhuc in Galilaea esset, alleluia.

Magnificat anima mea Dominum.

Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo.

Quia respexit humilitatem ancillae suae: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes.

Quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen ejus.

Et misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum.

Fecit potentiam in brachio suo: dispersit superbos mente cordis sui.

Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.

Esurientes implevit bonis: et divites dimisit inanes.

Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae.

Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula.

Gloria Patri, etc.

Magnificat anima mea Dominum.

Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo.

Quia respexit humilitatem ancillae suae: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes.

Quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen ejus.

Et misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum.

Fecit potentiam in brachio suo: dispersit superbos mente cordis sui.

Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.

Esurientes implevit bonis: et divites dimisit inanes.

Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae.

Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula.

Gloria Patri, etc.

Magnificat Ant.

Jesum quem quaeritis non est hic, sed surrexit recordamini qualiter locutus est vobis dum adhuc in Galilaea esset, alleluia.

Oration

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

Oremus,

Concede quaesumus omnipotens Deus: ut qui resurrectionis Dominicae solemnia colimus, innovatione tui Spiritus a morte animae resurgamus. Per eumdem Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit et regnat in unitate eodem Spiritus sancti Deus: per omnia saecula saeculorum.

℟. Amen.

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

Oremus,

℟. Amen.

First Conclusion of Vespers

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

℣. Benedicamus Domino, alleluia, alleluia.

℟. Deo Gratias, alleluia, alleluia.

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

℣. Benedicamus Domino, alleluia, alleluia.

℟. Deo Gratias, alleluia, alleluia.

Part II - Procession to the Font

While the procession is being formed, the following antiphon is sung:

Processional Ant.

In die resurrectionis meae, dicit Dominus, alleluia, congregabo gented et colligam regna, et effundam super vos aquam mundam, alleluia.

All go to the baptismal font with this antiphon, followed by Psalm 112. A cleric carries the Paschal candle at the head of the procession, walking before the cross. Psalm 112, sung during this procession, reminds us that we have received our new birth through our baptism. This psalm is not sung with an antiphon, but is inserted into the middle of the responsory Christus resurgens.

Responsorium

Christus resurgens ex mortuis jam non moritur: mors illi ultra non dominabitur quod enim vivit, vivit Deo: Alleluia, alleuia.

Psalmus 112

Laudate, pueri, Dominum: laudate nomen Domini.

Sit nomen Domini benedictum, ex hoc nunc, et usque in saeculum.

A solis ortu usque ad occasum, laudabile nomen Domini.

Excelsus super omnes gentes Dominus, et super caelos gloria eius.

Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat,

et humilia respicit in caelo et in terra?

Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem:

ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui.

Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Laudate, pueri, Dominum: laudate nomen Domini.

Sit nomen Domini benedictum, ex hoc nunc, et usque in saeculum.

A solis ortu usque ad occasum, laudabile nomen Domini.

Excelsus super omnes gentes Dominus, et super caelos gloria eius.

Quis sicut Dominus Deus noster, qui in altis habitat,

et humilia respicit in caelo et in terra?

Suscitans a terra inopem, et de stercore erigens pauperem:

ut collocet eum cum principibus, cum principibus populi sui.

Qui habitare facit sterilem in domo, matrem filiorum laetantem.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto.

Sicut erat in principio, et nunc, et semper, et in saecula saeculorum. Amen.

Four from the first choir intone, and their choir alone continues:

Dicant nunc Judaei quomodo milites custodientes sepulcrum perdiederunt Regem? Ad lapidis positionem quare non servabant Petram justitiae? Aut sepultum reddant, aut resurgentem adorent, nobiscum dicentes:

The two choirs:

quod enim vivit, vivit Deo: Alleluia, alleluia.

This verse is of Byzantine origin and also exists in the Ambrosian rite

Magnificat Ant.

Euntes in mundum docete omnes gentes, baptizantes eos, alleluia: in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, alleluia.

Magnificat anima mea Dominum.

Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo.

Quia respexit humilitatem ancillae suae: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes.

Quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen ejus.

Et misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum.

Fecit potentiam in brachio suo: dispersit superbos mente cordis sui.

Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.

Esurientes implevit bonis: et divites dimisit inanes.

Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae.

Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula.

Gloria Patri, etc.

Magnificat anima mea Dominum.

Et exsultavit spiritus meus in Deo salutari meo.

Quia respexit humilitatem ancillae suae: ecce enim ex hoc beatam me dicent omnes generationes.

Quia fecit mihi magna qui potens est: et sanctum nomen ejus.

Et misericordia ejus a progenie in progenies timentibus eum.

Fecit potentiam in brachio suo: dispersit superbos mente cordis sui.

Deposuit potentes de sede, et exaltavit humiles.

Esurientes implevit bonis: et divites dimisit inanes.

Suscepit Israel puerum suum, recordatus misericordiae suae.

Sicut locutus est ad patres nostros, Abraham et semini ejus in saecula.

Gloria Patri, etc.

Magnificat Ant.

Euntes in mundum docete omnes gentes, baptizantes eos, alleluia: in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti, alleluia.

Oration

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

Oremus,

Praesta quaesumus omnipotens Deus: ut qui resurrectionis Dominicae solemnia colimus, ereptionis nostrae suscipere laetitiam mereamur. Per eumdem Dominum nostrum Jesum Christum Filium tuum, qui tecum vivit et regnat in unitate eodem Spiritus sancti Deus: per omnia saecula saeculorum.

℟. Amen.

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

Oremus,

℟. Amen.

Second Conclusion of Vespers

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

℣. Benedicamus Domino, alleluia, alleluia.

℟. Deo Gratias, alleluia, alleluia.

℣. Dominus Vobiscum.

℟. Et cum spiritu tuo.

℣. Benedicamus Domino, alleluia, alleluia.

℟. Deo Gratias, alleluia, alleluia.

Part III - Procession and Station at the Cross

While the procession is being formed, the following antiphon is sung:

Processional Ant.

Vidi aquam egredientem de templo, a latere dextro, alleluia: et omnes ad quos pervenit aqua ista salvi facti sunt, et dicent: alleluia, alleluia.

The procession moves through the church while Psalm 113, In exitu Israel de Aegypto, is sung. This reminds us that in baptism we pass with Christ through the waters of death, in order to reach the Promised Land of the Kingdom of Heaven.

Antiphon

Alleluia, alleluia, alleluia.

Psalmus 113

In exitu Israel de Aegypto, domus Iacob de populo barbaro.

Facta est Iudaea sanctificatio eius, Israel potestas eius. Alleluia.

Mare vidit, et fugit: Iordanis conversus est retrorsum.

Montes exsultaverunt ut arietes, et colles sicut agni ovium. Alleluia.

Quid est tibi, mare, quod fugisti? et tu, Iordanis, quia conversus es retrorsum?

Montes, exsultastis sicut arietes, et colles, sicut agni ovium. Alleluia.

A facie Domini mota est terra, a facie Dei Iacob.

Qui convertit petram in stagna aquarum, et rupem in fontes aquarum. Alleluia.

Non nobis, Domine, non nobis: sed nomini tuo da gloriam.

Super misericordia tua, et veritate tua: nequando dicant gentes: ubi est Deus eorum? Alleluia.

Deus autem noster in caelo: omnia quaecumque voluit, fecit.

Simulacra gentium argentum et aurum, opera manuum hominum. Alleluia.

Os habent, et non loquentur: oculos habent, et non videbunt.

Aures habent, et non audient: nares habent, et non odorabunt. Alleluia.

Manus habent, et non palpabunt: pedes habent, et non ambulabunt: non clamabunt in gutture suo.

Similes illis fiant qui faciunt ea: et omnes qui confidunt in eis. Alleluia.

Domus Israel speravit in Domino: adiutor eorum et protector eorum est.

Domus Aaron speravit in Domino: adiutor eorum et protector eorum est. Alleluia.

Qui timent Dominum, speraverunt in Domino: adiutor eorum et protector eorum est.

Dominus memor fuit nostri: et benedixit nobis. Alleluia.

Benedixit domui Israel: benedixit domui Aaron.

Benedixit omnibus qui timent Dominum, pusillis cum maioribus. Alleluia.

Adjiciat Dominus super vos: super vos, et super filios vestros.

Benedicti vos a Domino: qui fecit caelum et terram. Alleluia.

Caelum caeli Domino: terram autem dedit filiis hominum.

Non mortui laudabunt te, Domine: neque omnes qui descendunt in infernum. Alleluia.

Sed nos qui vivimus, benedicimus Domino: ex hoc nunc et usque in saeculum.

Gloria Patri, et Filio, et Spiritui Sancto. Alleluia.