Praefatio

Quarum Prima est, de Gratia et libero arbitrio, in sex libros divisa. Secunda, de Justificatione, et bonis operibus gener atim, quinque libris explicata. Tertia, de bonis operibus in specie, tres libros complectens.

Parum omnino, auditores, dementiae, ac furori haereticorum hujus temporis videbatur, si Christo solum, atque omnibus Sanctis, totique Catholicae Ecclesiae bellum indicerent, nisi etiam in ipsam naturam generis humani, atque adeo in sua ipsorum capita atque viscera, infestas manus; gladiosque converterent.

Eripuerunt Christo innumerabiles virgines sacras, quas coelesti thalamo jam addixerat, sibique ipse solemni caeremonia, rituque desponderat. Detraxerunt beatis angelis et hominibus coelum cum Christo tenentibus praeconia, signa, basilicas, dies festos, mortalium vota, preces, implorationes, omnia denique et illis debita, et nobis salutaria monumenta virtutum. Abstulerunt Ecclesiae bonam Sacramentorum partem, non paucos libros sacros, divinum ac saluberrimum sacrificium, Apostolicas traditiones, atque Ecclesiasticas caeremonias universas. Ad extremum Pontifices, auctoritate; Principes, imperio; populos, disciplina; pastores, gregibus; greges, pastoribus; veneratione, reliquias; reliquiis, aras; aris, templa; templis, religionem; religione, terrarum orbem praedones importunissimi spoliaverunt.

Nec tamen his tot, ac tantis sacrilegiis perpetratis haereticorum furor,

ac rabies conquievit, donec etiam ut se, ac suos, totamque naturam generis humani violarent, arbitrii libertatem nobis omnibus suis sententiis detraxerunt, seque ipsi non belluarum similes, sed belluas plane rationis expertes profiteri non _ dubitarunt. Quod ego, quando praefandi usus in hoc nostro gymnasio veteri more jam est receptus, quam brevissime potero demonstrabo.

Quamquam, si vere ac sapienter judicare volumus, non libertatem arbitrii tot libris ac disputationibus haeretici vel in se, vel in nobis extinguunt, sed animum male sanum produnt suum, et ex hoc uno stultissimo dogmate insigne adierunt universo doctrina? suae corpori detrimentum.

Quis igitur istis fidem habere possit, dum de Deo, de Justitia, de Sacramentis, deque aliis rebus gravissimis atque abstrussimis disputant: cum eos videat de suorum animorum libertate, quam sentire et experiri coguntur, tam perverse judicare? Quis non eos amentes et furiosos, et simul ingratos divino numini esse censeat, qui tam excellens et praeclarum Dei donum, quod nec ob magnitudinem contemni, nec ob usum frequentissimum latere potest, cum per singula pene momenta in aciem oculorum et mentis incurrat, tamen obstinatissime respuere, refutare, abjicere, execrari pergunt?

An vero non est eximium Dei munus libertas arbitrii, quod Nissenus Gregorius, « optimum quiddam, et omnium, quae sunt in homine, praestantissimum » esse definit? quo solo et a brutis animantibus separamur, et proxime ad Angelorum naturam accedimus, et ipsius divini numinis imaginem gerimus, et rebus omnibus, quae sunt infra lunam, tanquam Dii quidam terrestres praesumus?

Deinde si tollas arbitrii libertatem, nonne vides una repente concidere omnia pene hominum bona, quae illa videlicet sede, illo fundamento nitebantur? et ubi quaeso erit justitiae splendor? ubi temperantia.? decus? ubi virtutum caeterarum chorus? ubi laus benefactorum? ubi praemium meritorum? quid? quod nec sempiternae felicitatis capax esse, si B. Augustino et B. Bernardo credimus, nisi arbitrii libertas potest? « Neque gratia (inquit Augustinus lib. Hipognostici3.) sine libero arbitrio facit hominem habere beatam vitam, nec liberum arbitrium sine gratia. » Et B. Bernardus: « Tolle, inquit, liberum arbitrium, non erit quod salvetur: tolle gratiam, non erit unde salvetur ». Quantum igitur Dei donum illud existimandum est, sine quo nec boni, nec beati, ac ne homines quidem unquam esse potuissemus?

Quod si de populari libertate, qua regius dominatus excluditur, quae melius umbra quaedam, et imago libertatis, quam libertas dici potest, quaeque diutius nisi summo labore non conservatur, et raro salutaris, saepius noxia esse solet, tamen M. Tullius dixisse vere putatur, tantum in ea libertate inesse boni, ut non solum ab hominibus, verum etiam a bestiis expetatur, ac non immerito rebus omnibus anteponatur: quid nos tandem de naturali illa, et germana libertate dicere par est, quae animis nostris a Deo conditore insita et impressa, nihil esse videtur aliud (ut S. ait Bernardus serm. 81. in Cantica) nisi « divinum quiddam praefulgens in animo, tanquam gemma in auro, quod et summum na-

turas nostrae splendorem, atque ornamentum adfert, et nullis criminibus aboleri, nullis calamitatibus minui, nulla externa vi labefactari, destruive potest? »

Sed forte nimis abdita atque abstrusa res est libertas arbitrii, nec nisi a paucis, iisque acutissimis et doctissimis perspici potest. Nolo verbis meis respondere, S. Augustinum, quem unum ex omni vetustate sobrium in hac causa fuisse Calvinus dicit, si placet audiamus. Ts in eo lib. quem de duabus animabus contra Manichaeos scripsit, de libero arbitrio in haec verba loquitur: « Neque hic., inquit, libri obscuri mihi scrutandi erant, unde discerem, neminem vituperatione, suppliciove dignum, qui id non faciat quod facere non potest, nonne ista cantant et in montibus pastores, et in theatris poetae, et indocti in circulis, et docti in bibliothecis, et magistri in scholis, et antistites in sacris locis, et in orbe terrarum genus humanum: » Et in lib. de vera religione. « Atque adeo, inquit, hoc est manifestum, ut nulla doctorum paucitas, nulla indoctorum turba dissentiat. » Quid potuit clarius de hujus quaestionis claritate dici?

Quis igitur eorum sive stuporem, sive furorem non admiretur, qui magistri orbis terrarum haberi volunt, et vel id ignorant, quod et pastores in montibus et in theatris poetae, et indocti in circulis decantant? vel falsum esse contendunt, quod et docti in bibliothecis, et magistri in scolis, et Pontifices in templis, et ipsum genus humanum in orbe terrarum clarissima voce, summaque animi consensione verissimum esse testatur? Quid? quod communem hunc sensum et consensum orbis terrae, ac praecipue veterum Patrum, majorum nostrorum non ignorant hujus temporis haeretici: et tamen sine ullo pudore, inusitato genere superbiae, incredibilique audacia paucitatem suam, multitudini generis humani; imperitiam suam, sapientiae omnium Patrum; novorum dogmatum vanitatem, auctoritati gravissimae vetustatis totius, ac saeculorum omnium anteponunt. Ac ne aliquid me fingere, vej augere plusquam oporteat arbitremini, eorum ipsorum, quorum de stultitia verba facimus, testimonia proferamus; ordiamur, si ita videtur, ab historicis, quorum praecipua laus est veritas.

Matthias Illyricus in illa sua centuriata historia, centur. 2. cap. 4. coi. 59. cum Justini, Irenaei, atque aliquot aliorum Patrum vetustissimorum sententias de libero arbitrio retulisset, haec verba subjecit: a Eodem modo Clemens Alexandrinus liberum arbitrium ubique asserit, ut appareat in ejusmodi tenebris » (sic enim liberi arbitrii confessionem vocat) « non tantum fuisse omnes ejus saeculi Doctores, verum etiam in posterioribus eas subinde crevisse. » •

Non est autem hoc loco praetereundum, eos Doctores, de quibus in Tom. V. 32 eo libro Illyricus agit, illos esse, qui vel Apostolos ipsos loquentes audierunt, vel certe Apostolis proxime successerunt. Quod si doctores illi, omnes ad unum (ut adversarii confitentur) liberum arbitrium ubique asseruerunt, neque fieri potest, ut reliquus coetus fidelium aliud senserit in dogmatibus fidei, quam quod a Doctoribus suis didicerat, certe omnis illa prima Ecclesia, qua; Christi sanguinem adhuc prope calentem excepit, quaeque ardore fidei ad confessionem promptissima, et fortissimorum martyrum coronis et triumphis celeberrima fuit, illae, inquam, fidelium primitiae, omnes omnino (Illyrici testimonio) eam de libero arbitrio fidem tuebantur, quam ipse Illyricus cum Lutheranis caeteris oppugnat.

Neque solum prima illa aetas, verum etiam posteriores omnes (ejusdem Illyrici testimonio) doctrinam eamdem incredibili consensu tenuerunt. Id enim illa verba significant: « Ut appareat in ejusmodi tenebris non tantum fuisse omnes ejus saeculi Doctores, verum etiam in posterioribus eas subinde crevisse. » Possem et alia, si per tempus liceret ex eadem historia testimonia decerpere: sed ad caeteros auctores festinat oratio.

Philippus Melanchthon in eo libro, quem de Locis communibus primum edidit: « In hoc, inquit, loco, cum prorsus Christiana doctrina a philosophia et humana ratione dissentiat, tamen sensim irrepsit philosophia in Christianismum, quia receptum est impium de libero arbitrio dogma, et obscurata Christi beneficentia per profanam illam, et animalem rationis nostrae sapientiam: usurpata est vox liberi arbitrii, a divinis litteris, a sensu et judicio spiritus alienissima, qua videmus sanctos viros non raro offensos esse. Additum est e Platonis Philosophia vocabulum Rationis aeque perniciosum. Nam perinde atque his posterioribus Ecclesiae temporibus Aristotelem pro Christo sumus amplexi, ita statim post Ecclesiae auspicia per Platonicam philosophiam Christiana doctrina labefactata est: ita factum est, ut praeter canonicas Scripturas, nullae sint in Ecclesia sincerae litterae. Redolet philosophiam quicquid omnino commentariis proditum est. » Haec ille, qui quidem, nescio an apertius poterat indicare, se bellum cum omnibus Ecclesiae Patribus et Doctoribus, gerendum suscepisse, et aliam omnino fidei doctrinam a se tradi, aliam esse eam, quam universa Christi Ecclesia jam inde ab Apostolicis temporibus didicerit semper et docuerit. Nec enim alia de causa nullas esse dicit in Ecclesia sinceras litteras et philosophiam redolere omnes veterum commentarios, nisi quia negare non poterat, omnibus omnium Patrum libris, commentariis, historiis, concionibus, liberum arbitrium liberrime atque apertissime praedicari.

Jam vero Philippum secutus Joannes Brentius in Apologia pro Confessione sua Wirtembergensi: « Pater, inquit, e coelis clamavit, non de Hieronymo, non de Augustino, non de Bernardo, non deConcilio Arausicano, sed de filio suo Domino nostro Jesu Christo Hunc audite. » Quasi vero de sanctis Ecclesiae pastoribus et doctoribus, q aales in primis Hieronymus, Augustinus, Bernardus, omnesque Arausicani Concilii Patres fuerunt, Christus ipse non dixerit: Qui vos audit, me audit.

Sed ad caetera progrediamur, et omissis aliis, quos nimis longum esset singulos recensere; Joannis Calvini testimonio, ac sententia contenti simus. Is lib. n. Institut. cap. 2. g 4. posteaquam philosophos omnes incredibili consensione liberum arbitrium asseruisse professus esset, ita subjunxit: « Tametsi Graeci prae aliis, atque inter eos singulariter Ghrysostomus in extollenda humanae voluntatis facultate, modum excesserunt; veteres tamen omnes, excepto Augustino, sic in hac re aut variant, aut vacillant, aut perplexe loquuntur, ut certi fere nihil ex eorum scriptis referre liceat, qui postea secuti sunt, dum pro s£* quisque in humanae naturae defensione argutiae laudem capiat, sensim alii post alios in deterius continuo delapsi sunt. » Haec ille. Ex cujus verbis nemo vestrum (opinor) non facile colligit, propterea scriptores omnes (Augustino excepto) tam veteres, quam recentes Calvino minus placere, quod sententiae ipsius de servo arbitrio nimis libere adversentur. Alioqui quid sibi vult querimonia illa, quae paulo post in eodem libro sequitur? « Nimis, inquit, philosophice hac de re locuti sunt qui se Christi jactabant esse discipulos. Nam quasi adhuc integer staret homo, semper apud Latinos liberi arbitrii nomen extitit. Graecos vero non puduit multo arrogantius usurpare vocabulum. Siquidem «ure^euaiav dixerunt, ac si potestas sui ipsius apud homines fuisset. »

Ac ne solum de nomine liberi arbitrii, sed etiam de re ipsa loqui eum existimetis, audite quid cap. 3. §. 11. dicat: * Ac voluntatem, inquit Deus movet, non qualiter multis saeculis traditum est et creditum, ut nostrae postea sit electionis motioni aut obtemperare, aut refragari: sed illam efficaciter efficiendo. Illud ergo toties a Chrysostomo repetitum repudiari necesse est, Quem trahit, volentem trahit. » Itaque non modo Calvini testimonio liberi arbitrii nomen in Ecclesia semper fuit, sed etiam dogma, et doctrina Chrysostomi aetate exstabat, ac deinceps multis saeculis tradita, credita, propagata, confirmata est.

Sed a partibus suis Augustinum Calvinus habet, ejusque viri longe doctissimi patrocinio fretus, caeteros omnes merito despicit. Omitto primum quod etiamsi B. Augustinus Calvino faveret, tamen neminem tam iniquum judicem esse oporteret, qui unum hominem quamvis doctissimum, omnium saeculorum Patribus et Doctoribus, totique Ecclesiae, atque adeo orbis terrae consensui anteferret. Taceo deinde quod B. Augustinus in libro de gratia et libero arbitrio cap. 2. clarissimis verbis Calvinum haereticum pronuntiat, cum ait: « Est igitur liberum arbitrium; quod quisquis esse negaverit, Catholicus non est. » ld quod sexcentis aliis in locis repetit, ut suo loco palam faciemus. Nihil etiam dico, quod in eodem lib. Calvinus parum ingenue, ne dicam impudenter, ab illo ipso Augustino recedit, quem sibi solum ex omni vetustate patronum reliquerat. Sic enim ait c. 3. §. 7. « Sed erunt forte qui concedent voluntatem a bono suopte ingenio aversam, sola Domini virtute converti, sic tamen ut praeparata suas deinde in agendo partes habeat. Quemadmodum docet Augustinus, omne bonum opus gratiam praecedere, et id comitante, non ducente; pedissequa, non praevia voluntate. » Et paulo infra, hanc ipsam B. Augustini sententiam refellens: « Sed quia, inquit, reformata opus est Domini, hoc perperam homini tribuitur, quod gratiae praevenienti pedissequa voluntate obsequatur. » Quid clarius? et ubi nunc est illud, excepto Augustino? ubi tua, Calvi ne, jactatio?

Sed his praetermissis, illud unum dicam, quod silere nullo modo possum, adeo parum vero, ac simplici testimonio B. Augustini conlisum esse Calvinum, ut ausus non fuerit locum unum, eumque diu quaesitum, et ex omnibus selectum proferre, nisi multis fucatum coloribus, mendaciisque bene suffultum, ac diligentissime fraudibus obvolutum. Sic enim loquitur ad finem ejusdem cap. 3. « Audiamus, inquit, nunc Augustinum suis verbis loquentem, ne aetatis nostrae Pelagiani, hoc est, Sorbonici sophistae, totam vetustatem nobis adversam pro suo more criminentur. Libro de correptione et gratia ad Valentinum fusius exequitur, quod breviter, ejus tamen verbis referam, gratiam persistendi in bono, Ada; fuisse datam, si vellet: nobis dari ut velimus, ac voluntate concupiscentiam superemus. Habuisse ergo illum posse si vellet, sed non velle ut posset: nobis et velle dari et posse. Primam fuisse libertatem, posse non peccare: nostram multo majorem non posse peccare. Ac ne de futura post immortalitatem per fectione loqui putetur (sicuti perperam Lombardus eo trahit) scrupulum hunc paulo post eximit. Tantum quippe, inquit, Spiritu sancto accenditur voluntas sanctorum, ut ideo possint, quia sic volunt; ideo velint, quia Deus operatur ut sic velint. » Haec ille.

Numerate mendacia. Primum, illa verba: « Primam libertatem fuisse, posse non peccare, nostram esse multo majorem non posse peccare »; nusquam in toto Augustino, ne dum in eo libro, inveniuntur. At, si non verba, certe sententia invenitur. Cur ergo dixisti: « Audiamus nunc Augustinum suis verbis loquentem? cur addidisti, quod ille fusius, ego breviter, ejus tamen verbis referam? » cur B. Augustini verba pollicitus, tua postmodum nobis obtrudis?

Quid? si nec sententiam inveniri demonstravero? nonne S. Augustinus in libro suo de haeresibus, Joviniano haeresiarchae tribuit hanc sententiam, homines justos etiam in hac vita non posse peccare? nonne in libro de spiritu et littera extremo, atque aliis in locis passim docet, neminem esse tam justum, qui non aliquando peccet? Quis igitur credat Augustino verba illa excidere potuisse, quas Joviniani sententiam continent, quaeque omnibus fere libris ejusdem Augustini maxime repugnant? Atque hoc est mendacium primum.

Alterum deinde in illis verbis continetur, ubi Lombardum reprehendit, quod S. Augustini verba de secunda libertate perperam traxerit, adeam perfectionem, quae post hanc vitam erit. Ad quod mendacium refellendum ipsa per se B. Augustini verba sutliciunt. Haec enim sunt vera Augustini verba: « Prima libertas erat, posse non peccare: novissima erit multo major, non posse peccare. Prima immortalitas erat, posse non mori: novissima erit multo major, non posse mori. Prima erat perseverantiae potestas, bonum posse non deserere: novissima erit felicitas perse verentiae bonum non posse deserere. Numquid, quia erunt bona novissima potiora, atque meliora, ideo fuerunt illa prima, vel parva, vel nulla? » Ubi non ait Augustinus (ut vult Calvinus) nostra libertas est non posse peccare: sed novissima libertas erit non posse peccare/Qno quaeso pertinet illud, « novissima »? quo illud, « erit »? nisi ad tempus futurum et si (ut Augustinus dixit) illorum erit non posse peccare, quorum erit non posse mori: quis nisi insanus dicat, nostrum esse non posse peccare, qui non modo possumus mori, sed etiam non possumus non mori? denique si bonum non posse deserere, perseverantia? mercedem, atque ipsam felicitatem futuram Augustinus dicit, qua fronte, quo ore Calvinus illud ipsum ad hujus vita? brevissima?, atque infelicissima? statum trahere conatur.

Jam vero cum negat Calvinus vetustatem sibi adversari, quod idem et in libro adversus Pighium, et in praefatione Institutionis, et alibi passim repetit, non solum prodige mentitur, sed etiam egregie secum pugnat. Nam si veteris Ecclesiae ea sententia fuit, quae nunc Calvini est, ex necessitate omnia fieri, nullam esse libertatem, nullam contingentiam, quo pacto semper in Ecclesia liberi arbitrii nomen extitit? qui fieri potuit, ut veteres omnes (ne Augustino quidem excepto) nimis philosophice locuti sint, atque in defensione humanae mentis virium, modum excesserint?

Dicturi sunt fortasse, sententiam suam, sententiam Christi et Apotolorum esse, quorum littera? omnium Patrum commentariis quemadmodum auctoritate, sic etiam antiquitate praestant. At ego libenter ab eis vicissim quaererem, utrum tandem Christum et Apostolos arbitrentur doctrinam suam praedicatione, et miraculis propagasse, an vero inutiliter, et sine ullo fructu rem egisse. Non erunt, opinor, tam ingrati, ut Christum et Apostolos, atque ipsum etiam Spiritum Sanctum qui per ipsorum linguas loquebatur tanto tempore, tot concionibus, tot signis et prodigiis, nihil egisse dicant.

Quod si doctrinam suam Christus et Apostoli, ut res est, plurimis hominibus persuaserunt, et longe, lateque.ad lines usque orbis terrae propagarunt; eaque doctrina ita philosophorum placitis adversatur, ut liberum arbitrium (ut Calvinus dicit) tanquam impium quoddam figmentum penitus tollat, ac destruat: cur obsecro semper in Ecclesia, ut idem ait Calvinus, liberi arbitrii nomen extitit? cur nomen servi arbitrii ante Lutheri tempora nunquam est auditum? cur illi omnes Patres et Doctores, qui Apostolis proxime successerunt, quemadmodum ex Centuriis Illyrici jam didicimus, liberum arbitrium, et non servum potius docuerunt? cur statim post Ecclesise auspicia (ut Philippus loquitur) libertas arbitrii juxta sententiam Philosophorum praedicari coepta est? quo cemento, quaeso, quo glutino poterunt sententiae istae ita conjungi, ut aliquo modo inter se cohaereant? Christus et Apostoli populis, gentibus, nationibus, orbi terrarum universo, nullum esse in homine liberum arbitrium persuaserunt; tamen nemo unquam id credidit, semper in Ecclesia liberi arbitrii nomen extitit; veteres omnes in defensione liberi arbitrii modum excesserunt; philosophiam redolet quidquid omnino commentariis proditum est.

Quamobrem nemini dubium esse jam debet, quin hujus temporis haeretici, dum contra liberum arbitrium tam audacter disputant, eam doctrinam in Ecclesiam invehant, quam ipsimet intelligunt, et confitentur omnibus veteribus Patribus, toti antiquae Ecclesiae, orbi terrarum universo omnium gentium sensui, et consensui repugnare.

Quod quidem ejusmodi est, ut ego dum in eorum libris verba ipso* rum paulo attentius lego, ita vehementer admirer, ut vix oculis meis credam. Quis enim non obstupescat? quis credat exis tere potuisse homines tam projectae audaciae, tam incredibilis superbiae, tam insolentis arrogantiae, ut se Doctoribus omnium gentium, et omnium saeculorum Graecis, Latinis, sacris, profanis, veteribus, recentioribus anteponant? et qui post mille, et quingentos annos dicant, nullae sunt in Ecclesia sincerae litterae: omnes Patres erraverunt; nos solisapimus; nos soli videmus; caeteri hallucinantur, et delirant universi?

Qua^ cum ita smt, nulla sane fides, ejusmodi monstris tam absurde delirantibus debetur: praesertim si illud addamus, doctrinam de servo

arbitrio primum locum inter adversariorum dogmata obtinere. Sic enim loquitur Lutherus in assertione art. 36. qui est de arbitrii libertate: « In cceteris, inquit, articulis de Papatu, Conciliis, Indulgentiis, aliisque non necessariis nugis, ferenda est levitas et stultitia Papae et suorum: sed in hoc articulo, qui omnium optimus, et rerum nostrarum summa est, dolenduin, ac flendum est, miseros sic insanire ». Hoc nimirum addendum supererat ad cumulum furoris, ut non solum ipsi furerent, sed etiam eos omnes, qui non pariter furunt, insanire arbitrarentur.

Sed profecto si in eo articulo, qui ipsorum judicio omnium optimus, et rerum Lutheranarum summa est; adeo manifeste, vehementerque delirant, ut nullam omnino fidem, nisi forte ab iis, qui pariter insaniant mereantur: multo certe minus in rebus ceeteris ulla eis fides ab hominibus sanis et sobriis haberi deberet.

Quia tamen justissimo Dei judicio, peccata hominum castigante, ac puniente, non defuerunt, nec desunt permulti, a quibus nova ista haereticorum dogmata, licet absurda et incredibilia sint, avidissime tamen excipiantur et approbentur: nostrae partes erunt, totum hunc locum diligentissime pertractare, et tam in statuenda et confirmanda veritate, quam in evertendis, ac refutandis erroribus contrariis operam, laborem, vigilantiam quantam maximam poterimus, collocare: quod effecturum me omnino confido, si Dei primum benignitate, ac favore, deinde etiam vestra alacritate, et studiis adjuvabor.

De Gratiae reparatione, quae est potissima totius hujus operis pars, tria disputanda se offerunt; Primum enim de Gratia et libero arbitrio differendum erit. Haec enim sunt fundamenta totius aedilicii reparandi: « Tolle inquit, S. Bernardus in libro de Gratia, et libero arbitrio, liberum arbitrium, non est quod salvetur; tolle gratiam, non est unde salvetur. Deinde de ipsa reparatione Gratiae, id est, de justificatione impii disputandum erit. Postremo addendum de consequenticus justificationem, id est, de fructibus et bonis operibus justificatorum.

Porro de Gratia et libero arbitrio sex erunt libri. Primus, de Gratiae acceptionibus et partitionibus. Secundus, de Gratiae commnicatione et praedestinatione. Tertius, de natura lieri arbitrii. Quartus, de viribus arbitriii et gratiae necessitate in naturalibus. Quintus, de iisdem in moralibus. Sextus, de iisdem in supernaturalibus.