Initium

COMMENTARIA

IN PSALMOS OMNES DAVIDICOS

DEED OF

CONTRACT NO. 1234567890

17

1

2

3

4

5

6

7

8

9

10

11

12

13

14

D. DIONYSII

CARTUSIANI

INSIGNE OPUS COMMENTARIORUM

IN PSALMOS OMNES DAVIDICOS

QUOS ILLE MULTIPLICI SENSU, NEMPE LITTERALI, ALLEGORICO, TROPOLOGICO, ET ANAGOGICO, QUANTUM FIERI POTUIT, NON NISI SOLIDISSIMIS UTRIUSQUE TESTAMENTI SCRIPTURIS DOCTISSIME EXPLANAT.

Ad Colossenses III.

Verbum Christi habitet in vobis abundanter in omni sapientia, docentes et commonentes vosmetipsos psalmis, hymnis, et canticis spiritualibus, in gratia cantantes in cordibus vestris Deo.

EX EDITIONIBUS COLONIÆ

PETRI QUENTEL, MDXXXI; ITEM MDXXXIV; HEREDUM JOANNIS QUENTEL, MDLVIII.

D. DIOYER

ANNEE DE OPUS 2000 COMMUNAUTÉ

DAVID DIBBOS

12 PSAUMOS 0378

DAVID DIBBOS 12 PSAUMOS 0378 ANNEE DE OPUS 2000 COMMUNAUTÉ

2000

12 PSAUMOS 0378

ANNEE DE OPUS 2000

COMMUNAUTÉ

DAVID DIBBOS

12 PSAUMOS 0378

EX 2000 PSAUMOS 2000

DAVID DIBBOS 12 PSAUMOS 0378

ANNEE DE OPUS 2000

REVERENDISSIMO IN CHRISTO PATRI ILLUSTRISSIMOQUE PRINCIPI AC DOMINO, DOMINO ERARDO DE MARKA, SANCTÆ ROMANÆ ECCLESIÆ, TITULI SANCTI CHRYSOGONI PRESBYTERO CARDINALI, ARCHIEPISCOPO VALENTIÆ, EPISCOPO LEODIENSI, DUCI BUILLONENSI, COMITI LOSSENSI, ETC., DOMINO AC PATRONO SUO COLENDISSIMO, THEODORICUS LOER A STRATIS, DOMUS CARTUSIENSIS IN COLONIA HUMILIS MONACHUS, ET VICARIUS, SALUTEM ET OMNE BONUM EXOPTAT.

INTER Christianæ Ecclesiæ ceteros scriptores, qui Spiritu divino afflati, Catholicæ fidei documenta mirum in modum suis studiis et laboribus illustrarunt, etiam eximius Pater Dionysius Leuwis a Rickel, ordinis nostri Cartusiani monachus, vir in divinis Scripturis illuminatissimus, haud immerito connumerari (ni fallor) debebit, Reverendissime Pater et illustrissime Princeps: nempe cujus doctrina omnium copiosissima, toto orbe terrarum procul dubio micantissimis splendescere poterat radiis, si non incuria vel ignavia fuisset hactenus neglecta, aut certe propter impensarum inopiam, quibus nos minime sufficimus, piis lectoribus nondum in vulgus edita. Tot equidem atque tantos scripsit saluberrimæ eruditionis tractatulos, libellos, epistolas, et opera, ut apud Latinos vix parem habuisse (ut res ipsa probat) credamus. Quorum aliquos jam utcumque licuit in bonum reipublicæ Christianæ chalcographorum typis excudi curavimus a proximo anno. Nempe Commentaria in omnes B. Pauli Epistolas et ceterorum Apostolorum, quas Canonicas vocant, et in Apocalypsim divi Joannis secretorum cœlestium cognitoris, item in septem psalmos pœnitentiales. Epistolam item paræneticam ad omnes Principes Christianos, quo pacto instituendum esset prælium adversus Turcas, cum tribus revelationibus Dionysio ipsi cœlitus factis de statu Ecclesiæ (quibus permotus eam hujusmodi epistolam ad præfatos Principes scripsit, Commentaria quoque in septem psalmos pœnitentiales). Insuper clarissimum Speculum amatorum mundi, de Arcta via salutis et contemptu mundi, de Gravitate et enormitate peccati, de Conversione peccatoris, de Fonte lucis et Semitis vitæ. Præterea Præcordiale (ut vocatur) Dionysii, et Meditationes ejus. Amplius Dialogum inter patronum et canonicum, Elementationem philosophicam, et Elementationem theologicam. Cetera adhuc sub prælo manent: Monopanton, id est unum ex omnibus Pauli Epistolis ad materias retractas opusculum. Insuper liber de Natura æterni et veri Dei, Exhortatorium novitiorum, de Professione eorumdem, de Utili deductione temporis, de Mortificatione vivifica et reformatione interna, de Profectu spirituali et custodia cordis, atque duo alii tomi minorum opusculorum. Quum hæc atque id genus illius præclari scriptoris monumenta in lucem dari curaverimus, eis tutelares quærentes patronos, indignum vehementer existimavimus, Reverendissime Pater et illustrissime Princeps, te omnium studiosorum fautorem, amicum et singularem patronum, nostro etiam Dionysio jamjam in publicum prodeunti, non conciliare patronum. Nulli equidem potius hæc opera dedicari poterant vel justius debebant, quam tibi Episcopo Leodiensi, in cujus ditione olim auctor eorum procreatus, ea multo studio atque labore conscripsit. Nos vero tui observantissimi, gravibus admodum curis et sollicitudinibus..., ea æneis imprimi characteribus enitimur pro nostra virili, nihil interim diffidentes, quin recte ab omni zoilorum seu æmulorum impetitione hic auctor sit defensus, ubi tanti Principis meruerit patrocinium. Et quis opportunius Dionysio patrocinabitur, illumque defendet, quam Erardus de Marka, adeo apud Summum Pontificem magnus, ut inter Ecclesiæ columnas firmissima basis, et tantus apud Romanorum Imperatorem semper augustum Carolum Quintum, ut nihil non possit quod ad bonum reipublicæ Christianæ attineat? Tibi itaque quum tanta sit in rem Christianam eaque innata pietas, ut acerrimus exsistas Catholicæ religionis propugnator, tam vigilans quoque Dominici gregis pastor, ut oves tibi commissas invadendi lupis illis rapacibus, ac vanæ et quidem perditissimæ hæreseos sectatoribus, nullus pateat aditus : nullus siquidem erroribus favens sub ditione tua delitescere, ne dicam hiscere de illis rebus ausit : usque adeo omnes tuam reformidant justitiam, qua in perditissimos quosque animadvertere soles. Quis mihi hic recensebit studium tuum, diligentiam, et sollicitudinem in fidei Christianæ tutionem? quandoquidem semper exstitisti princeps pacificus, amator atque auctor pacis, ut non modo pacem et tranquillitatem sub tuo moderamine haberent tui subditi (quibus jam viginti et sex annis in pontificia majestate, dignus profecto reipsa pontificis nomine præfuisti, duplici, quod inquit Apostolus, honore dignus), quum tamen antea pluribus annis, ne dicam sæculis, prope assiduis bellis jactati fuerint. Sed et hoc curasti sedulo, ut et pacem componeres inter vicinos : quod Imperialia, Gallica, et Geldrensium cum Brabantinis meis testantur sedata bella, inter quos nemo inficiabitur te unicum reformatorem fuisse pacis atque concordiæ, ut post Deum tibi acceptum referant, quod quiete potiantur. Et hæc mihi profecto maximo sunt argumento, te nostro Catholico auctori, et illi quidem a generalium studiorum Academiis approbato, facile et absque negotio pacem procuraturum, si qui leviusculi et bonorum osores, bella adversus eum moverint. Quis enim hoc assequetur facilius, ac tua Reverendissima Dominatio, qui ferme omnibus ultramontanis pacem pro innata tua prudentia tam magnifice sæpiusque procurasti? Quis equidem felicior est, admirabili prudentia et dexteritate in rebus etiam arduissimis obeundis, ut non nisi ad res maximas a Deo, in quem omnia sunt referenda, videare procreatus? Quid alioqui sacra Cæsarea Majestas, horum non inscia, nullius consilio libentius quoties ardui aliquid in hisce regionibus sese obtulerit, quam tuo omnium prudentissimo utitur? Nec est quod dubitem, clementissime Pater, hujus auctoris Commentaria luculentissima in Psalterium totum..., quæ tibi affatim nuncupanda censuimus, grata esse, vel eo potissimum nomine quod venerando quidem et humili licet stilo, instar priscorum alta profecto sensa complexus sit. Davidicorum quippe carminum interpretationem, explanationem, seu elucidationem tam enucleatissime nobis aperto sermone et familiari eloquio, quo non esset simplicioris litteraturæ sacerdotibus et clericis intellectu difficilis, absque verborum involucris, fucis, lenocinioque tradidit, ut non minorem Ecclesiæ fructum attulisse mihi videatur, quam ceteri qui ante eum vel hactenus in regii Psaltis Soliloquium commentaria scripsere. Nec quidquam dubito, quin et priores se, quotquot habere potuerit (cujusmodi multi procul dubio fuere), viderit, legerit, eorumque sententiis ..., una cum Theologorum (quos scholasticos vocant) dictis ad rem hanc accommodis hæc sua commentaria locupletarit. Ipse etiam omnem exponendæ Scripturæ modum observat, ut et litteralem et mysticos, nempe tropologicum, allegoricum et anagogicum, ubi littera patitur, quod hactenus nullus præstitit, prosequatur : et id quidem satis solide, sollicite, pie et religiose, ut et mentes vero intellectu instruat, et corda legentium sursum ad cœlestia rapiat et inflammet. Ut autem operi majorem conciliaremus auctoritatem, curavimus ipsum post nostros labores ad editionem exornari per venerabilem, eximiumque insignis nostræ Coloniensis Academiæ Theologum, Joannem Romberch Kirspensem, in divinis litteris apprime exercitatum, eruditumque : cujus studio et diligentia ad prototypum recognosceretur. Qui et ipsum diligenter emendavit et castigavit... Quare, si hoc opus hilari exceperis vultu, Reverendissime Domine et Pater clementissime, venerabilis Prioris mei nomine D. Petri Blomevennæ de Leydis (quem Gratia tua inter clientulos suos, jam olim ante annos aliquot connumerare cœpit), atque cognati mei M. Theodorici Hezei Theologi, Ecclesiæque vestræ S. Lamberti Leodiensis canonici, in eo animum nobis facies, ut adnitamur in majoribus tibi gratificari. Interim tuæ Reverendissimæ Dominationi, et illustrissimæ Gratiæ nos omnes, nostrumque ordinem commendamus, exorantes, ut Deus optimus maximus, ad gloriam suam, et Christianæ religionis bonum diu te nobis servare dignetur incolumem. Ex Cartusia D. Barbaræ Coloniensis. Anno MDXXXI, mensis Martii die vicesimo secundo.

CLARISSIMO PRINCIPI AC DOMINO, D. GUILLELMO JULIACENSI, CLIVENSI, AC MONTENSI DUCI, MARCKENSI AC RAVENSBURGENSI COMITI, DOMINO IN RAVENSTEIN, ETC., DOMINO SUO CLEMENTISSIMO. S. P. D. ¹

QUOD hoc nostri Dionysii Opus, jam tandem diligentissime excusum in ædibus Quentelianis, Tuæ potissimum Celsitudini nuncupatum voluimus: non debet id quidem admirationi esse T. C., Princeps clarissime, quum ea certe ob multas animi præclaras dotes egregiaque decora, nulli non cumprimis sit suspicienda et venerabilis, propterea quod paternis maternisque vestigiis insistens, justitiam summopere colat, iniquitatem ferre non possit, et in eam curam velis remisque omnibus incumbat, ut in ditionibus ipsius Christiana pietas perseveret. Quidni igitur talem nostro quoque Dionysio patronum lubentes quæramus, qui ut est ipse pietatis amantissimus, ita etiam facile ab omnium calumnia vindicare possit auctorem longe piissimum? Crede mihi, clementissime Princeps, multas habes vel ab ipsa natura tibi inditas virtutes, quas si (ut speramus) in rem præsentem contuleris, erit tui nominis apud posteros omnes gloria sempiterna, atque in eorum justissimis nominibus album refereris, quibus nihil prius, nihil antiquius fuerit, quam ditiones suas omnes in Catholicæ fidei puritate conservasse. Vidimus hac nostra ætate summa cum voluptate, quam fueris in asservanda Patrum prisca traditione, religione et fide integer: speque bona fruimur, te semper tui similem futurum. Non deerunt quidem, ut solent aulæ Principum diversa alere ingenia, qui te cupiant ab Ecclesia separatum, idem sentire cum novis nostrorum temporum evangelistis, qui inter sese dissident pugnantissime: sed Deus omnipotens, qui corda Principum moderatur, aderit semper Tuæ Celsitudini, et mentem sanctissimam adspirabit, ut nihil velis aliud, quam quod ad communem pacem, pietatem, religionem pertineat. A quibus certe quantum abhorreant novi isti dogmatistæ, tædet me scriptis hisce inserere, quum nemo eos verius ac rectius prodat, quam ipsi se ipsos. Evangelistas se vocant, nempe pacis nuntios, quum per eos omnis Germaniæ pax plane perturbata sit. Quod utinam Principes plerique studio majori attendere voluissent: non sic hodie abjecta esset omnis illa Germaniæ prisca dignitas, nec tot inter nos sectis divideremur, quum jam olim in Germanis prædicata sit fides atque constantia. Quod vel illo dumtaxat nomine libentius, Princeps illustrissime, commemorarim, ut tametsi Germania misere jam dilacerata, et in multas sectas dissecta est, non tamen omnino salutem ejus et novam quamdam in religione Catholica conspirationem desperare nos debere significem, quod in dies prodeant typis excusa elegantissimis clara egre-

¹ Epistola nuncupatoria tertiæ editionis. giaque doctorum hominum monimenta, quorum consonantissima inter ipsos et cum priscis Patribus docendi ratione, in iis præsertim, quæ ad fidei summam pertinent, possimus facile, modo ne animi quædam pertinacia præpediat, ad eam pertingere fidei et Catholicæ religionis conformitatem, quæ superioribus sæculis unquam vel sperari potuerit. Nemo enim tam improbus esse potest, ut non malit illis accedere, quorum est in declarandis fidei articulis major auctoritas, et integrior consensus, quam iis, qui nec secum ipsi satis constant, et cum aliis etiam suæ farinæ hominibus pugnas gerunt implacabiles. Atque in eorum numero, quibus nova omnia suspecta semper fuere, antiquitas cumprimis venerabilis, haud absurde ego annumerari posse crediderim Dionysium nostrum Cartusianum, qui etsi non incidit in sæculum admodum felix, tamen tantum præstitit, ut se illi nemo facile ausit æquiparare ex recentioribus. Cujus ut ego, Princeps celeberrime, innumeras alias lucubrationes præteream, quibus certe nihil spectavit aliud, quam Christianæ prodesse reipublicæ, edidit ille commentaria in Psalmos Davidicos longe doctissima. Id vero quo tandem animo? Ut haberent, qui divino sunt mancipati cultui, unde sententiam Psalmorum solidam veramque caperent. Erunt fortassis, qui eum ob stili simplicitatem carpendum putent, sed illi suam prius carpant inscitiam, quasi ille minus doctus censendus sit, qui minori pollet sermonis elegantia. Felices illos, quibus ea contigere tempora, ut possent et eruditionis et elegantiæ fructus suaves carpere. Nec tamen propterea infelicem Dionysium nostrum, quod illi alterum horum defuerit, quum pro suæ ætatis consuetudine scripserit. Quod si illi in hoc sæculum incidere contigisset, certe nemini ego illum neque multiplici eruditione, neque sermonis splendore, neque linguarum peritia concessurum fuisse arbitror. Amabat enim et summopere avebat promovere pietatem, sed non aderant tunc illi semper ad manum opportuna instrumenta. Tamen certe omni laude prosequendus est, quod præstitit quantum ea temporis ratio sinebat. Quod si in illo minus placet sermo paulo incultior, qui illi cum omnibus scholasticis doctoribus communis est, ecce commodissime nobis excitavit Deus aliud genus hominum Religiosorum, qui licet habitu nihil admodum discrepent a Clericis, tamen revera pietati Christianæ excitandæ, promovendæ, ac in dies magis magisque augmentandæ addictissimi sunt. Vocantur ii Fratres de Societate nominis Jesu. Apud hos politiores litteræ non minori studio, quam quæ ad pietatem pertinent, traduntur. Et est revera illorum omnis mens et conatus eo perpetim intentus, ut plurimum accedat Christianæ pietati, vitia et inscitia profligentur, redeat unitas et consensio in animis Christianorum. Imo vero etiam barbaras nationes et hactenus nulla veri Dei cognitione imbutas, maximo numero in dies Christo lucrifaciunt, atque apud amplissimas Indorum ditiones, itemque in Æthiopia, aliisque remotissimis regionibus tantis clarent virtutibus, tot animas e dæmonum manibus eripiunt, ut certe nemo satis mirari possit. Taceo interim de iis, quæ in multis Europæ regnis, atque adeo etiam Coloniæ per eos præclare gesta sunt, hodieque geruntur. Nec tamen licet ita affecti sint, æmulorum iniqua judicia et obtrectationes evitare potuerunt. Fuerunt enim et sunt, eruntque semper qui illis derogent, sed mentietur iniquitas ipsa sibi dumtaxat, quum sint illorum fructus illustres et studia laudatissima, ex quibus Christus bonam arborem agnosci voluit. Speramus Catholicos Principes omnes, in quibus non postremum obtinet locum Celsitudo Tua, hujus instituti professores, tanquam homines doctissimos atque piissimos, ut revera sunt, suis ad se stipendiis evocaturos, ut jam plerique fecerunt, daturosque operam, ut talibus potius juventutem ditionum suarum in omni pietate quam rectissime instituendam tradant, quam pseudodoctoribus quibusdam, qui verbis multa promittunt, re autem vera nihil præstant aliud, quam quod simplicem illam rudemque ætatem pessimis moribus, pravissimis artibus, et perditissimis opinionibus imbutam, in tartara secum trahunt. Unde tanta hodie in Germaniæ præclarissima natione sectarum et hæresum varietas exsistit. Non putamus ignorare Celsitudinem Tuam quale sit hominum genus, quod hic commendamus. Atque utinam tales potius admitterentur ad plebem erudiendam, quam fæx ista excucullatorum monachorum, ac desertorum sacerdotum, qui quum nihil habeant melioris spei reliqui, omni se tradunt lasciviæ et impuritati. Quod ipsum certe argumento est nimis evidenti, eos non ea quæ Jesu Christi, sed quæ carnis suæ sunt, quærere: quum tamen e diverso certissima simus edocti experientia, eos qui de Societate nominis Jesu nomen sibi sumendum statuerunt, omnem profligare iniquitatem, virtutes et bonas artes impendio promovere, denique eo suos conferre conatus omnes, ut homines Christiani ad sui auctoris et assertoris gratiam revertantur. De quibus ego plura scriberem, nisi quibusdam ceu πάρεργα videri posse timerem. Quod autem hoc Dionysii nostri in Psalmos omnes commentariorum Opus longe doctissimum, Tuæ Celsitudini potissimum dedicare voluimus, tuæ fecere virtutes, quas et nos non raro experti sumus. Rogamus autem, Princeps illustrissime, ut eo hæc excipias animo, quo a nobis offeruntur. Certe Tuæ Celsitudini pro multis beneficiis hac ipsa dedicatione vicem qualemcumque rependere voluimus. Dominus Jesus servet Tuam Celsitudinem, Princeps clementissime, in annos plurimos omnibus rebus bonis semper affluentem. Ex Cartusia Coloniensi, quarto Nonas Julias, MDLVIII.

Tuæ Celsitudinis

Capellanus humilis,

F. GERARDUS, Prior Cartusiæ Coloniensis.