Skip to the text
Ember
PT

Articulus 15

ELUCIDATIO CAPITULI NONI : VIDI DOMINUM STANTEM SUPER ALTARE.

VATICINATUR præsenti capitulo sanctus Propheta specialiter contra duas tribus, seu regnum Juda, per quas et tribus Levitica designatur. Vidi, in visione imaginaria per species in sensu interiori formatas ministerio angeli, Dominum, id est angelum in persona Domini apparentem, stantem super altare in templo Jerusalem; et dixit mihi: Percute, id est, a rege et populo Chaldæorum percutiendum prænuntia, cardinem templi; vel, Dixit angelo, Percute, id est, percuti sine cardinem, non defendendo Synagogam; vel, Dixit, id est, regi et exercitui Chaldæorum inspiravit seu jussit, percutere cardinem, in quantum hoc erat opus justitiæ, non ut erat opus voluntatis perversæ; et commoveantur, id est cadant, superliminaria proxima cardini: per quod destructio designata est templi a Nabuchodonosor tempore Sedeciæ.1 Avaritia enim in capite omnium, id est in corde, vel in principibus Judæorum, quemadmodum in Isaia habetur: Omnes diligunt munera; et ibidem, Omne caput languidum, et omne cor mœrens.2 Quod dicitur ad insinuandum multitudinem cupidorum. Vel est distributio pro generibus singulorum, non pro singulis generum. Aliqui enim, quamvis paucissimi, justi fuerunt in populo Juda tempore Sedeciæ, ut Jeremias et Baruch, et Æthiops ille qui speravit in Deo, et filii Rechab. Et novissimum eorum, id est inferiores ac minimos regni Juda, in gladio Chaldæorum interficiam.3 Chaldæi enim tam magnos quam parvos magna ex parte interfecerunt.

Non erit fuga eis a facie Chaldæorum, præsertim tempore obsidionis, et quia paucissimi effugerunt; et qui fugerit ex eis,

IV Reg. xxv, 5, 6. non salvabitur : quia et Sedecias fugiens, et multi cum eo, a Chaldæis persequentibus comprehensi fuerunt, et graviter tribulati, ut patet quarto Regum.4 Loquitur autem Propheta hyperbolice, secundum Hieronymum, ad designandum quod pauci salvati sunt de manibus Chaldæorum : quia et illi qui cum Johanan Ægyptum ingressi sunt, perierunt. Verumtamen quidam ex eis salvati fuerunt, et in Judæam redierunt, quemadmodum Jeremias prædixit.

Jer. XLIV, 28.

Si descenderint usque ad infernum, id est, licet hoc possibile esset, quod infernum intrarent ad occultandum se; vel per infernum intelliguntur profundissimæ foveæ terræ; inde manus, id est potestas, mea educet eos, tradendo eos in manus hostiles. Et si ascenderint usque ad cœlum, id est, licet illuc ascenderent, inde detraham eos, ita quod hostibus suis tradentur. Vel per cœlum designantur cacumina montium, in quibus Chaldæi persecuti scrutatique sunt et apprehenderunt fugientes Judæos. Et si absconditi fuerint in vertice Carmeli, montis densissimam silvam habentis, inde scrutans, id est, per Chaldæos inquirens, auferam eos, ut adversariorum incidant manus. Est autem duplex Carmelus: unus, in quo oravit Elias, inter Phœnicen et terram promissionis situs; alius, in tribu Juda, in quo habitavit Nabal. Et si celaverint se ab oculis meis in profundo maris, id est, quamvis hoc possent, ibi mandabo serpenti, id est serpentibus, quorum aliquod genus propter sui caloris refrigerium commoratur in aquis, et mordebit eos, id est, vulnus infliget. Quocumque ergo se verterint, non proderit eis. Propter quod dicit Psalmista: Quo ibo a spiritu tuo? et quo a facie tua fugiam? Si ascendero in cœlum, tu illic es; si descendero in infernum, ades, etc.

III Reg. xviii, 19 et seq. I Reg. xxv, 2.

Ps. cxxxviii, 7, 8.

Et si abierint in captivitatem coram inimicis suis, id est in conspectu Chaldæorum, vel ante eos: solebant enim captores captivos suos ante se minare ut gregem; ibi mandabo gladio, et occidet eos per Chaldæos. Omnes creaturæ animatæ et inanimatæ, rationales et irrationales, Deo omnipotenti obediunt: non quod ejus jussionem agnoscant, sed quia parent tam prompte velut si intelligerent, et quia in omni creatura ponitur obedientialis potentia, per quam voluntati Creatoris subjicitur. Unde et Christus in Evangelio legitur imperasse ventis et mari. Et ponam oculos meos super eos in malum pœnæ, id est ad puniendum, et oculo districtæ æquitatis respiciam eos, et non in bonum consolationis, id est non ad succurrendum.

Et Dominus Deus exercituum, qui tangit terram, et tabescet, id est, qui tantæ est potestatis, ut eo jubente terra tremat, et concutiantur fundamenta ipsius. Unde habetur in Psalmo: Qui respicit terram, et facit eam tremere; qui tangit montes, et fumigant. Et in libro Job: Qui commovet terram de loco suo, et columnæ ejus concutientur. Loquitur autem Propheta ad litteram de terra Judæorum, quam tetigit virga justitiæ suæ, dum omnia terræ nascentia a Chaldæis et Assyriis vastabantur: quam et tempore Oziæ fecit sensibiliter tremere in certo loco. Propter quod subditur: et lugebunt omnes habitantes in ea, id est Judæi ab hostibus opprimendi. Quod si terra insensibilis suum quodammodo sentit creatorem, et ad nutum illius concutitur: quanto magis homo fragilis, cujus thesaurus seu anima in labili vase est fictilis corporis? Propterea in Ecclesiastico habetur: Ecce cœlum et cœli cœlorum, abyssus et universa terra, et omnia quæ in eis sunt, in conspectu Dei commovebuntur, montes simul et colles; et quum conspexerit illa Deus, tremore concutientur: et in omnibus his insensatum est cor hominis. Et ascendet sicut rivus omnis consummatio ejus, id est, terra seu populus Judæorum ibit in manus adversariorum copiose, cito, et universaliter, quemadmodum rivus, quo consummatio ista significatur, ascendit ex fonte; et defluet, id est deficiet, sicut fluvius Ægypti, id est Nilus currens in mare.

Qui ædificat in cœlo empyreo ascen-

Matth. viii, 26.

Eccli. XVI, 19.

Ps. ciii, 32.

Job IX, 6.

Amos I, 1; Zach. XIV, 5.

II Cor. IV, 7.

Eccli. XVI, 13-20. sionem suam, id est Sanctos ipso fruentes, quos in cœlo isto constituit. Et in eis ascendit per beatitudinis gloriam et contemplationem altissimam, sicut cum ambulantibus ambulat, cum quiescentibus conquiescit. Hinc fertur in Psalmo: Dominus in cœlo paravit sedem suam.5 In Deuteronomio quoque: Ascensor cœli auxiliator tuus; magnificentia ejus discurrunt nubes; habitaculum ejus sursum, et subter brachia sempiterna. Vel sic:6 Qui ædificat, id est, firmiter ponit, in cœlo jam dicto, ascensionem suam, id est habitationem suam sublimem. Quamvis enim ubique sit, tamen in cœlo isto specialiter esse et habitare asseritur, eo quod ibi sublimius operetur, et clarius videatur. Denique quotidie ædificat in cœlo ascensionem suam, quum Sanctos suos de imis ad cœlestia elevat, quibus ipse præsidet, atque in eis ascendit. In viatoribus quoque devotis, quorum conversatio est in cœlis, ascendit, dum corda eorum sublimiter et clementer inhabitat. Et fasciculum suum, id est parvulum gregem electorum, de quo ait: Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri dare vobis regnum;7 super terram fundavit, id est, per fidem, caritatem et gratiam in militanti Ecclesia roboravit.8 Vel si expositio ista videtur nimis spiritualis, potest per fasciculum intelligi collectio Judæorum in terra promissionis olim fundata, quæ parva fuit comparatione hominum aliorum. Quidam vero nomine fasciculi intelligunt regionem elementarem, quæ parva est respectu cœlestium corporum. Sed quum aqua, aer et ignis, sint naturaliter leviora quam terra, non proprie dicuntur super terram fundata. Porro, quod homines nomine fasciculi designentur, constat ex eo quod Christus in Evangelio de reprobis loquitur:9 Colligite primum zizania, et alligate ea in fasciculos ad comburendum. In Isaia quoque de malis angelis et reprobis hominibus scriptum est:10 Congregabuntur in congregatione unius fascis.

Qui vocat aquas maris, id est, vapores de mari levatos concludit in nubibus, et effundit eas super faciem terræ. Dominus nomen ejus. Hoc supra expositum est.11

Consequenter Dominus reprimit præsumptionem et inanem gloriationem Judæorum, qui se aliis præferebant propter generis nobilitatem et de Ægypto eductionem. Dominus ergo ostendit quod ipse sit omnium Deus, et sine personarum acceptione provisor, et omnes ex eodem luto formavit, atque de loco uno in alium transtulit.121314 Numquid non ut filii Æthiopum vos estis mihi, filii Israel? ait Dominus: id est, imo sicut Æthiopes pertinent ad me jure creationis et gubernationis, ita et vos, o Israelitæ. Numquid non Israel ascendere feci de terra Ægypti (ut patet in Exodo)?15 et Palæstinos, id est Philistæos, quos Septuaginta communiter nominant alienigenas, quum tamen alienigena sit nomen commune ad omnes gentiles, a populo Dei et Deo extraneos, de Cappadocia adduxi in terram in qua nunc demorantur? quasi dicat, Hoc feci, ut legitur in Deuteronomio.16 Et Syros, qui nunc habitant in Damasco et urbibus ejus, ascendere feci de Cyrene civitate Libyæ ultra Ægyptum?

Ecce oculi Domini super regnum peccans, id est, peccata regis et servorum ejus considerat, ut inferat debitam pœnam. Omnium enim regnorum est Deus justus judex.17 Propter quod in libro Job dicitur: Ipse novit hominum vanitatem;18 et videns iniquitatem, nonne considerat? Et conteram illud a facie terræ, id est, peccatores regionum delebo a terra per mortem, captivitatem, seu aliam ultionem. Propter quod in Daniele habetur:19 Ipse transfert regna atque constituit; et alibi, Sedes ducum superborum destruxit Deus, et sedere fecit mites pro eis.20 Verumtamen conterens, id est, alia regna peccantia destruens, non conteram domum Jacob, id est, populum duodecim tribuum Israel non totaliter destruam; sed reliquiæ salvabuntur, et remanebunt ex eis usque in finem sæculi. In veteri enim Testamento semper exhibuit Deus aliquid specialis pietatis et gratiæ populo huic.2122 Unde scribitur quarto Regum, quod Dominus non fuit locutus ut penitus deleret Israel de terra.23

Ecce enim ego mandabo, id est, præcipiam fieri, quod subditur, scilicet: et concutiam in omnibus gentibus domum Israel, id est, plebem Israeliticam seu duodecim tribus, hinc inde per diversas nationes ac terras dispergam et affligam, ut per flagella purgentur, sicut concutitur triticum in cribro, id est, quemadmodum triticum ventilatur seu agitatur in cribro, ut grana purgentur; et non cadet lapillus super terram: id est, purum granum, seu pœnitens, qui in adversis patientiam conservando, est lapillus per animi firmitatem, non excidet neque peribit; sed qui non emendantur, de quibus subjungitur. In gladio morientur omnes peccatores populi mei, id est mali et obstinati Judæi, qui flagellis non emendantur, sed tanquam paleæ labuntur de cribro: idcirco in area Dei non reponuntur.24 Huic parabolicæ locutioni simile est illud Præcursoris, quod ait de Christo in Evangelio: Cujus ventilabrum in manu ejus, et permundabit aream suam;25 et triticum congregabit in horreum suum, paleas autem comburet igni inexstinguibili.26 Qui peccatores dicunt: Non appropinquabit, et non veniet super nos malum, id est, punitio quam Prophetæ nobis minantur, non infligetur nobis. Non enim credebant Prophetarum sermonibus.

Postquam Propheta comminatus est duro populo Judæorum, nunc secundum consuetudinem Prophetarum promittit ei jucunda ac prospera. In die illo suscitabo tabernaculum David quod cecidit. Non oportet jam immorari aut deliberare quomodo exponenda sit præsens scriptura, quum ipse beatissimus frater Domini S. Jacobus, primus Jerosolymorum episcopus, eam exponat de reparatione Ecclesiæ Christi et conversione gentilium. Nempe, ut in Actibus legitur, quum quidam ex Judaismo credentes, tamen hæretici, dicerent contra Paulum et Barnabam, oportere servare legalia cum Evangelio, Paulus et Barnabas ceterique Apostoli convenerunt videre de verbo hoc.27 Quumque Petrus probasset quomodo Deus per suam prædicationem convertisset quosdam gentilium, dans eis in signo visibili Spiritum Sanctum sicut Apostolis, qui tamen gentiles circumcisi non erant, nec servabant legalia; Jacobus, verba Petri approbans, ait: Viri fratres, audite me.28 Simon narravit quemadmodum primum Deus visitavit ex gentibus sumere populum nomini suo. Et huic concordant verba Prophetarum, sicut scriptum est: Post hæc revertar, et reædificabo tabernaculum David quod cecidit, etc. Allegatque Jacobus hanc scripturam secundum translationem Septuaginta interpretum, quæ fuit tunc solita atque authentica.

Est igitur sensus: In die illo, quando videlicet populus Israel dispersus fuerit per omnes gentes: quod maxime fuit in Christi adventu. Unde in Actibus habetur, quod in Jerusalem erant habitantes Judæi viri religiosi ex omni natione quæ sub cœlo est. Itaque, tempore novæ legis, seu in exordio evangelicæ prædicationis per Christum ante passionem suam, et præcipue per Apostolos post resurrectionem et Spiritus Sancti missionem, suscitabo, id est, a ruina peccati levabo, et per Apostolorum prædicationem ac gratiæ infusionem vivificabo, tabernaculum David, id est Ecclesiam Christi, intelligendo per Ecclesiam hanc, universitatem fidelium a principio mundi usque ad finem ipsius. De qua in

Evangelio dicitur: Simile est regnum cœlorum homini patrifamilias, qui exiit primo mane, videlicet in prima mundi ætate, conducere operarios in vineam suam.29 De hoc tabernaculo scriptum in Apocalypsi est: Ecce tabernaculum Dei cum hominibus, et habitabit cum eis.30 Quod autem per David intelligatur ad litteram Christus, patet in multis locis Scripturæ. Scriptum est enim in Ezechiele: Salvabo gregem meum; et suscitabo super eum pastorem unum, qui pascat eum, David servum meum.31 In Jeremia quoque :32 Servient Domino Deo suo, et David regi suo, quem suscitabo eis. Quod tabernaculum cecidit in his qui ad idololatriam aliaque diversa peccata declinaverunt ante legem et sub lege. Apostoli quoque multos Judæorum peccato collapsos suscitaverunt, et in tabernaculo isto quasi vivos lapides posuerunt.

Et reædificabo aperturas murorum ejus, id est, errores et vitia utriusque populi, scilicet gentilis et Hebræi, sanabo, dando omnibus unam fidem, unam spem, unamque caritatem, ut sint unum in Christo, nec habeant scissuras sectarum, vel deos diversos.33 Multitudinis enim credentium erat cor unum et anima una. Prædicti autem duo populi sunt muri seu parietes Ecclesiæ, ex quibus in Christum lapidem angularem concurrentibus, resultat una domus Ecclesiæ, quemadmodum ad Ephesios dicit Apostolus : Ipse est pax nostra, qui fecit utraque unum; et rursus : In quo omnis ædificatio constructa, crescit in templum sanctum in Domino; in quo et vos coædificamini in habitaculum Dei in Spiritu Sancto. Et ea quæ corruerunt, instaurabo, id est, membra Ecclesiæ vitiis lapsa, per gratiam reformabo, ut domus militantis Ecclesiæ sit perfecta ac integra merito ac numero. Et reædificabo illud sicut in diebus antiquis, id est, tabernaculum istud ad tantam spiritualium gratiarum abundantiam, virtutum perfectionem, et mysticam unitatem perducam, ut comparetur perfectioni ac statui quos habuit præteritis temporibus, quando in majori gratiæ excellentia fuit, sive ante diluvium, sive post, tempore Patriarcharum, Prophetarum, vel regum Juda, præsertim David et Salomonis : imo multo eminentior fuit gratia Ecclesiæ tempore novæ legis, quam unquam ante.34 Ideo enim tempus Evangelii dicitur tempus gratiæ.35

12 Ut possideant per spiritualem præsidentiam sancti Apostoli et discipuli, ac successores eorum :36 de quibus dictum est, Constitues eos principes super omnem terram;37 et, Principes populorum congregati sunt cum Deo Abraham ; reliquias Idumææ, id est electos Idumæorum, quos converterunt ad fidem. Verumtamen nomine Idumææ, quæ interpretatur sanguinea vel terrena, designatur gentilitas, quæ operibus carnis et sanguinis erat polluta. Et omnes nationes, quibus fidem Christi nuntiaverunt, et apostolicis fecerunt obedire mandatis. In omnem enim terram exivit sonus eorum ;38 et dici non potest, quam prompte atque humillime innumerabiles gentes conversæ Apostolis obedierunt. Eo quod invocatum sit nomen meum super eos : id est, ego ipse ab Apostolis invocatus ac deprecatus sum super gentes, seu pro gentibus, ut illis misererer; vel ipsæ gentes conversæ me invocaverunt pro gratia obediendi apostolicis documentis. De hoc nomine ait Christus ad Patrem : Manifestavi nomen tuum hominibus, quos dedisti mihi.39 Denique Idumæi specialiter exprimuntur, quia et Isaac dixit ad Esau patrem Idumæorum : Dominum tuum illum (scilicet Jacob patrem Apostolorum) constitui, et omnes fratres ejus servituti illius subjugavi.40 Quæ promissio seu benedictio impleta fuit in posteris fratrum illorum. Vel ideo, quoniam Judæi et Idumæi ex Isaac descenderunt per duos fratres.

Insuper, pro eo quod nostra translatio habet, Reædificabo illud, ut possideant reliquias Idumææ et omnes nationes, Septuaginta transtulerunt : Instaurabo ea, ut requirant me reliqui hominum et omnes gentes. Sicque Jacobus allegavit. Judæi vero carnales omnia carnaliter intelligentes, præstolantur ista implenda in adventu sui Messiæ, a quo asserunt pulcherrimum templum construendum, et omnes nationes sibi subjiciendas.41

13 Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et comprehendet arator messorem, et calcator uvæ mittentem semen. Ista, secundum Glossam, ad litteram contigerunt Judæis a Babylonica captivitate reversis, quia tunc arationi successit messio; et vindemiæ, jactatio seminis in terram. Sicque arator comprehendit messorem, ad segetum messionem perveniendo, ita quod qui aravit, adeptus est fructus, et messor effectus.42 Et simile est de calcatore uvæ seu vindemiatore, et seminatore. Et stillabunt montes dulcedinem, id est, dulces fructus producent: Judæa enim montuosa est; et omnes colles culti erunt, id est ad fructificandum parati. Per quod terræ fertilitas designatur.

Et convertam captivitatem populi mei Israel, id est duarum tribuum: de quibus in isto capitulo principaliter agitur, quæ de Babylone in Judæam reversæ sunt. Et ædificabunt civitates desertas, et habitabunt in eis. Hoc in libro Esdræ satis describitur adimpletum.43 Chaldæi enim urbes Juda destruxerunt, quas isti reparaverunt. Et plantabunt vineas, et bibent vinum earum; et facient hortos, et comedent fructus eorum, videlicet poma. Et plantabo eos super humum suam, id est in propria terra; et non evellam eos ultra de terra sua quam dedi eis, dicit Dominus Deus tuus. Hoc intelligendum est conditionaliter, scilicet, si legem Dei tenuissent, et Christum fideliter recepissent. Sic enim communiter intelliguntur promissiones propheticæ, ut dictum est plenius. Vel ideo dicitur hoc, quoniam per tempus notabiliter longum in Judæa demorati sunt.

Alii exponunt hunc passum spiritualius et satis catholice, sequentes (ut apparet) S. Hieronymum, qui locum istum exponit multum obscure. Ecce dies veniunt, dicit Dominus, id est tempus evangelicæ legis, et comprehendet arator messorem, id est, prædicatores novi Testamenti, præsertim Apostoli, cito ad conversionem aliorum pertingent, et conversos in horreum Ecclesiæ, quasi optima blada constituent. Unde ad Colossenses dicit Apostolus, prædicatum esse Evangelium in omni creatura quæ sub cœlo est.44 Et Lucas dicit in Actibus, quod Dominus quotidie addidit qui salvarentur: quod ibi dicitur de Judæis.45 Et calcator uvæ, id est martyr Christi, mortem ac dæmonem calcans (unde calcator uvæ, est interpretator seu propinator sacræ Scri-

Apturæ), comprehendet mittentem semen, id est, seminator erit, alios verbo et exemplo convertendo. Vel sensus est, quod tales facient discipulos, potentes semen verbi Dei aliis prædicare: qualis fuit sublimis Dionysius eruditus a Paulo, Polycarpus et Ignatius docti a Joanne. Et stillabunt montes dulcedinem, id est, majores doctores Ecclesiæ, puta Apostoli, in omni gratia eminentes, suavitatem evangelicæ legis, doctrinæ seu gratiæ aliis exhibebunt; et omnes colles, id est inferiores fideles, culti erunt, id est adornati charismatibus Spiritus Sancti.

Et convertam captivitatem populi mei Israel, id est omnium fidelium, eruendo eos a jugo diaboli, et servitute peccati. Et ædificabunt civitates desertas, id est, congregationes lapsas ac steriles, a Deo olim relictas, prædicando convertent, ut fide et caritate imbutæ, sint templum, civitas, seu Ecclesia Dei, et habitabunt in eis, id est, cum talibus conversabuntur. Et plantabunt vineas, id est, sapientes ac gratiosos facient discipulos, qui tanquam vinea poterunt alios potare, reficere, lætificare, inebriare, et bibent vinum earum, id est, de fructuosa conversatione et copiosa doctrina illorum cordialiter exsultabunt; et facient hortos, id est claustrales, sub regula quasi infra sepem constrictos, et comedent fructus eorum, id est, de fecunda vita illorum reficientur in spiritu. Et plantabo eos super humum suam. Nunc enim in terra peregrinationis hujus conservantur a Deo, et usque ad finem mundi durabit fides catholica; postmodum autem plantabuntur in terra viventium, in regno cœlorum, in patria triumphantis Ecclesiæ, a qua nunquam evellentur. Hæc demum expositio vult litteralis esse, quia frequenter loquuntur Prophetæ de spiritualibus bonis per similitudinem corporalium rerum.

POSTREMO, tropologia hujus capituli pro majori parte elucescit ex præinductis;46 pauca tamen verba moralizanda sunt. Dominus Deus qui tangit terram, id est, cor peccatoris compungit, et timore judicii ac pœnarum configit, et tabescet, id est, stupidum fiet in se præ admiratione enormitatis vitiorum suorum, et præ horrore incidendi in manus Dei viventis, et ascendet sicut rivus consummatio, id est, cito proficiet, et a timore ad amorem tendendo perficietur, et defluet a se ipso, ac resolvetur in Deo, ut dicere queat:47 Concupiscit et deficit anima mea in atria Domini.

Numquid non ut filii Æthiopum vos estis mihi, filii Israel? Quando gentiles vitiis denigrati, Christi Baptismate loti sunt, et fide ac gratia resplenduerunt, tunc similes fuerunt in Ecclesia Judæis ad Christum conversis.48 Non enim est distinctio Judæi et Græci, secundum Apostolum; et in Christo Jesu neque circumcisio est aliquid, neque præputium, sed nova creatura, et fides quæ operatur per dilectionem.49 Verumtamen conterens non conteram domum Jacob, id est, Ecclesiam Christianorum supplantantium vitia, quamvis peccet, non totaliter destruam.

Concutiam in omnibus gentibus domum Israel, id est, electos ubique inter reprobos conversantes, nunc per diversa flagella corripiam et purgabo, quia per multas tribulationes oportet nos ingredi regnum cœleste, sicut concutitur triticum in cribro:50 secundum sensum jam positum; et non cadet lapillus super terram, id est, nullus electorum peribit, quemadmodum ait Salvator: Pater, quos dedisti mihi, ego servabam, et nullus ex eis periit.51 Hinc rursus testatur: Simile est regnum cœlorum sagenæ missæ in mare;52 et post pauca: Bonos, inquit, elegerunt in vasa sua, malos autem foras miserunt.53 In gladio morientur omnes peccatores populi mei, id est impœnitentes Christiani, hoc est, per sententiam Christi damnabuntur, quod est mors secunda.54 De quo gladio scriptum est in Apocalypsi: Ex ore ejus procedit gladius ex utraque parte acutus.55 Et in Isaia Christus fatetur: Posuit os meum quasi gladium acutum.56 Qui dicunt: Non appropinquabit, et non veniet super nos malum, id est vindicta divinæ justitiæ. Tales sunt vane securi, intimorati, improvidi, præsumptuosi. Multi quoque Christiani vocantur, et tamen vix credunt vera esse, quæ de futuro sæculo, de judicio Dei, de pœnis inferni ipsis prænuntiantur.

In die illo suscitabo tabernaculum David quod cecidit. Utinam Deus Ecclesiam Christi, quæ nunc ad magnum lapsum devenit, ad pristinum dignetur reducere statum, ad nostram salutem, et sui ipsius honorem, laudem, ac gloriam, qui est super omnia Deus sublimis et benedictus. Amen.

Footnotes

  1. IV Reg. XXV, 9, 13. ↩

  2. Is. I, 23. ↩

  3. Jer. XXXIX, 16-18; XXXV, 18, 19. ↩

  4. IV Reg. xxv, 5. ↩

  5. Ps. cii, 19. ↩

  6. Deut. xxxiii, 26, 27. ↩

  7. Philipp. iii, 20. ↩

  8. Luc. xii, 32. ↩

  9. Matth. xiii, 30. ↩

  10. Is. xxiv, 22. ↩

  11. Amos v, 8. ↩

  12. Gen. xii, 7. ↩

  13. Galat. x, 6; ↩

  14. Act. x, 36, 34; ↩

  15. Exod. xii-xiv. ↩

  16. Deut. xii, 23. ↩

  17. Ps. vii, 12. ↩

  18. Job xi, 11. ↩

  19. Dan. xii, 21. ↩

  20. Eccli. x, 17. ↩

  21. Dan. ii, 21. ↩

  22. Deut. ii, 23. ↩

  23. IV Reg. xiv, 27. ↩

  24. IV Reg. II, 5. ↩

  25. Luc. III, 17. ↩

  26. Matth. III, 12; ↩

  27. Act. xv, 5 et seq. ↩

  28. Act. xv, 13 et seq. ↩

  29. Matth. XX, 1. ↩

  30. Apoc. XXI, 3. ↩

  31. Jer. xxx, 9. ↩

  32. Ezech. XXXIV, 22, 23. ↩

  33. Act. iv, 32. ↩

  34. Ps. XLV, 17. ↩

  35. Ps. XLV, 10. ↩

  36. Ibid. 21, 22. ↩

  37. Ps. xliv, 17. ↩

  38. Ps. XVIII, 5. ↩

  39. Joann. XVII, 6. ↩

  40. Gen. XXVII, 37. ↩

  41. Ephes. II, 14. ↩

  42. Ps. xlvi, 10. ↩

  43. 1 Esdr. II, 1, 70. ↩

  44. Coloss. I, 23. ↩

  45. Act. II, 47. ↩

  46. Expositio tropologica. ↩

  47. Ps. LXXXIII, 3. ↩

  48. Rom. x, 12. ↩

  49. Galat. vi, 15; v, 6. ↩

  50. Act. XIV, 21. ↩

  51. Joann. XVII, 12. ↩

  52. Matth. XIII, 47. ↩

  53. Ibid. 48. ↩

  54. Apoc. XXI, 8. ↩

  55. Ibid. 1, 16. ↩

  56. Is. XLIX, 2. ↩

Chapter 16 of 16