Articulus 14

EXPOSITIO LITTERALIS CAPITULI OCTAVI : HÆC OSTENDIT MIHI DOMINUS DEUS.

RURSUS ostendit Dominus proximum esse tempus captivitatis populi Israel. Hæc quæ sequuntur, ostendit mihi Dominus Deus in visione imaginaria : prout in præcedenti dicebatur articulo. Et ecce uncinus pomorum, id est lignum curvum seu uncus, quo rami arborum remotiores atrahuntur, ut poma dependentia, quæ cum manu attingi non poterunt, colligantur. Et dixit Dominus : Quid tu vides, Amos? Et dixi : Uncinum pomorum.

Et dixit Dominus ad me, declarando mihi intellectualiter quid visio illa imaginaria designaret : Venit finis super populum meum Israel : id est, quemadmodum unco rami trahuntur, et proximi fiunt trahenti, sic proximum feci tempus captivitatis Israeliticæ plebis. Non adjiciam ultra ut pertranseam eum, id est, impunitum eum diutius non relinquam, sed vindicans stabo, donec dispereat. Vel sensus est, quod non consolabor eum de cetero, redimendo decem tribus a captivitate. Et stridebunt cardines templi in die illa, dicit Dominus

Deus, id est, fragorem quemdam facient, quum destruentur, quemadmodum ædificia cadentia. Vel per stridorem templi, metaphorice insinuatur molestissima anxietas populi. Quidam per templum hoc loco intelligunt fanum in quo aureus vitulus adorabatur : et hi dicunt Prophetam jam loqui ad decem tribus dumtaxat. Hieronymus vero exponit de templo Domini in Jerusalem : ideo secundum eum, ista dicuntur contra utrumque regnum. Multi morientur. Assyrii enim multos ex decem tribubus occiderunt, et multos transtulerunt. Simili modo fecerunt Chaldæi populo Juda. Et in omni loco projicietur silentium, id est, habitatoribus occisis vel reclamare non audentibus, erit silentium in locis et domibus duodecim tribuum. Hæc autem præsertim impleta sunt in populo Judæorum, propter Christi occisionem a Romanis dejecto : qui finaliter sunt relicti, nec habent quod rationabiliter Christianis respondeant.

Audite hoc quod minando prædico, qui conteritis pauperem, id est vos, pauperum oppressores, et deficere facitis, id est, ad penuriam perducitis, pauperes terræ vestræ, quum tamen in Deuteronomio jusserit Deus:¹ Omnino indigens et mendicus non erit inter vos. Tales sunt, qui tempora cara inducunt, et necessaria carius vendunt. Dicentes: Quando transibit messis Israel? id est, optamus ut tempus messionis et abundantiæ transeat, et venundabimus merces, id est, blada atque similia, quæ tempore messis pro parvo pretio dantur, care vendemus; et sabbatum quando transibit, in quo secundum legem non fit venditio? et aperiemus frumentum, id est, blada clausa deducemus ad publicum tempore caristiæ. Hoc faciunt cupidi, qui frumenta reservant, ut postmodum pretiosius venundentur: de quibus scriptum est in Proverbiis, Qui abscondunt frumentum in tempore, maledicentur. Ut imminuamus mensuram, id est, mensurando aliquid fraudulenter subtrahamus ementibus, et augeamus siclum, id est pretium, vendendo carius quo poterimus, et supponamus stateras dolosas:² quemadmodum fertur in Psalmo: Mendaces filii hominum in stateris, ut decipiant de vanitate in id ipsum.³ Hæc faciunt avari et injusti mercatores. Contra quos Dominus in Levitico jussit: Nolite facere iniquum aliquid in judicio, in regula, in pondere, in mensura.⁴ Ut possideatis in argento egenos, id est, inopes per usuram in vestram potestatem redigatis, vel in tantam deducatis penuriam, quod cogantur se vobis in servos vendere et ancillas, et pauperes pro calceamentis, id est, pro rebus vilibus acquiramus, possideamus, vendamus;⁵ et quisquilias frumenti, id est purgamenta, paleas et pulverem, vendamus una cum tritico, talia fraudulenter miscendo cum bladis, quum tamen Jeremias dicat: Quid paleis cum tritico?⁶ Juravit Dominus in superbiam Jacob, id est contra arrogantiam populi Israel: Si oblitus fuero usque in finem, id est, nunquam tradam oblivioni, omnia opera eorum mala. Deus enim tamdiu recordari dicitur peccatorum, quamdiu ulciscitur vel non dimittit ea. Hi vero indurati erant in vitiis, ideo æternaliter puniuntur. Vel sensus est, quod Deus usque in finem mundi deseret decem tribus, et etiam duas, et tunc indulgebit ac miserebitur eis. Huic quoque simile est illud in Jeremia:⁷ Peccatum Juda scriptum est stilo ferreo in lapide adamantino. Numquid super isto non commovebitur terra? id est, nonne pro tantis peccatis habitatores terræ Israel turbabuntur? Et lugebit omnis habitator ejus, id est omnes populi tribuum Israel captivitate jam ingruente, et ascendet in captivitatem et debitam pœnam, quasi fluvius, id est copiose atque celeriter, universus habitator seu populus Israel. Non quod nullus evasit, sed quia comparatione aliorum paucissimi evaserunt. Hinc in Jeremia habetur: Numquid super his non visitabo, et in gente tali non ulciscetur anima mea?⁸⁹ In Ezechiele quoque: Terra quum peccaverit, interficiam de ea hominem et jumentum. Et in Psalmo: Hæc fecisti, et tacui: existimasti inique quod ero tui similis; arguam te, et statuam contra faciem tuam.¹⁰ Et ejicietur et defluet quasi rivus Ægypti.

Et erit in die illa, dicit Dominus, id est in die captivitatis populi Israel: Occidet sol in meridie, id est, omnia prospera et jucunda vertentur eis in adversa ac tristia; et tenebrescere faciam terram, id est, habitatores terræ Israel operiam tenebris calamitatis, in die luminis, id est, quum aliis prospera succedent. Iste quippe est modus loquendi Scripturæ, ut dictum est plenius Joelis secundo.¹¹ Et convertam festivitates vestras in luctum, et omnia cantica vestra in planctum. Venientibus namque Chaldæis atque Assyriis, cessaverunt festa et cantica duodecim tribuum, et aliud non noverunt nisi contristari et lamentari. Et inducam super omne dorsum vestrum saccum. Hoc dicitur, vel quia in afflictione positi, induerunt se sacco sive cilicio, quemadmodum Ninivitæ, vel quia in captivitatem ducebantur sacco induti.¹² Et super omne caput vestrum inducam calvitium. Consuetudo enim veterum fuit, ut in tristitia positi raderent capita, sicut et Job, qui tonso capite sedit in sterquilinio.¹³ Vel hoc ideo dictum est, quoniam captorum capita ab hostibus radebantur, juxta illud Deuteronomii : De captivitate nudati inimicorum capitis.¹⁴ Et ponam eam, videlicet terram Juda ac Israel, quasi luctum unigeniti, id est habitatores ejus in tanto mœrore et planctu, quantus est planctus matris unici filii mortem deflentis, et novissima ejus, id est extremam populi hujus captivitatem et punitionem, ponam quasi diem amarum, id est similem amaritudini mortis.

Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et emittam famem in terram : non famem panis, neque sitim aquæ, sed audiendi verbum Domini, Christo testante :¹⁵ Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Desiderium autem audiendi verbum Dei ad emendationem, est esurire et sitire justitiam : hoc ergo non prædicitur per modum comminationis. Quod autem nunc dicitur, est comminatio dura. Quidam igitur exponunt hæc de decem tribubus, quæ frequenter spreverunt verba Dei per Prophetas prolata. Idcirco imminente earum captivitate, quando a Prophetis quærebant consilium, meruerunt privari verbo Dei per Prophetas. Et commovebuntur a mari usque ad mare, et ab aquilone usque ad orientem circumibunt, id est, a mari Mediterraneo usque ad mare Galilææ, et a plaga terræ suæ aquilonari usque ad partem terræ suæ orientalem, videlicet per omnes partes territorii sui pergent, quærentes verbum Domini, id est consilium a Prophetis, et non invenient consolationem. — Alii autem exponunt ista pro tempore Christi, quando Judæis ablata est spiritualis intelligentia Scripturarum, ita quod famem habent audiendi spiritualem sensum paginæ sanctæ. Quod non est intelligendum, quasi ipsi vere cupiant spiritualem hunc sensum, sed quod habent defectum hujus spiritualis cibi et potus quibus reficitur anima, quamvis ipsi ignorent se tam defectuosos et vacuos : et hic defectus vocatur nunc fames et sitis. Certum est etiam quod Judæi a tempore captivitatis suæ a Romanis, desideraverunt audire verbum consolatorium per Prophetas, sed nullus interim missus est eis. Moventur ergo a mari Britannico usque ad mare Atlanticum, id est ab occidente ad meridiem, et ab aquilone usque ad orientem; sed nihil proficiunt, quoniam unigenitum Filium Dei, Verbum quod erat in principio, obstinato corde repellunt.¹⁶

In die illa deficient virgines pulchræ et adolescentes in siti. Hoc dupliciter explanatur. Primo, quod tempore captivitatis Israel ab Assyriis, vel duarum tribuum a Chaldæis, virgines et adolescentes corporali siti afflicti sunt. Secundo, quod synagogæ, quæ significantur per virgines, sicut Ecclesia dicitur virgo et sponsa, et adolescentes, id est doctores Synagogæ, olim per sapientiam floridi, defecerunt in siti verbi Dei. Primæ vero expositioni magis videntur consonare verba sequentia : Qui jurant in delicto Samariæ, id est per vitulos aureos, in quibus provincia tota decem tribuum gravissime deliquit, et dicunt : Vivit dominus deus tuus, Dan, id est vitulus aureus positus in Dan, cui vitulo divinitatem adscripserunt, et vivit via Bersabee, id est deus seu idolum, ob cujus adorationem imus usque ad locum Bersabee, ubi idola colebantur.¹⁷ Quemadmodum enim cultores veri Dei jurabant dicendo, Vivit Dominus; sic isti per idola vitulosque jurabant. Et cadent coram hostibus, et non resurgent ultra ad pristinum statum.¹⁸¹⁹²⁰

MYSTICE sol occidit in meridie, dum tempore gratiæ vel in dimidio dierum nostrorum non illuminamur a Christo, qui est sol intelligentiæ atque justitiæ.²¹ Unde in Sapientiæ libro perditi conqueruntur :²² Sol intelligentiæ non est ortus nobis. Et tenebrescere faciam permissive, id est vitiis obcæcari, terram, id est homines carnales terrenis immersos, in die luminis, id est, dum electi ac spirituales gratiæ perfunduntur fulgore.²³²⁴ Super horum carnalium dorsum inducitur saccus, id est contemptibilis ac deformis vitiorum amictus.²⁵ De quibus cantamus: Operti sunt iniquitate et impietate sua. Sicut enim est amictus virtutum, ita et vitiorum. Et super omne caput calvitium. Per caput ratio designatur: cui infertur calvitium, dum septiformi donorum Spiritus Sancti decore privatur, et nuda, bonoque virtutum colore spoliata conspicitur. Et ponam eam quasi luctum unigeniti, quoniam maxime deploranda est miseria hujuscemodi rationis.

Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et emittam famem in terram, etc. Hæc pœnalis atque damnosa missio famis est, dum

A Christiani optant audire verbum Dei, sed exigente justitia Dei, non merentur illud sortiri, quoniam ex timore pœnarum, ex pressura adversitatum, ex privato prorsus amore, non ordinato affectu, hoc appetunt, et aptum tempus audiendi verbum Dei spreverunt. Unde et quidam instante jam hora mortis, quærunt inducias vel unius diei, nec exaudiuntur. In die illa deficient virgines pulchræ, id est animæ vel particulares Ecclesiæ, olim gratiarum pulchritudine adornatæ, quæ per negligentiam suam a gratia exciderunt, et adolescentes, id est, qui dudum fortiter vicerunt malignum, quorum renovabatur juventus ut aquilæ, in siti, id est in carentia et defectu verbi Dei, quo ex sua ruina, inconstantia atque ignavia qua prolapsi sunt, merentur non refici.²⁶²⁷

Footnotes

1. * egenos Deut. XV, 4. ↩

2. Prov. XI, 26. ↩

3. Ps. LXI, 10. ↩

4. Lev. XIX, 35. ↩

5. *alias possideamus ↩

6. Jer. XXIII, 28. ↩

7. Jer. XVII, 1. ↩

8. Jer. v, 9, 29. ↩

9. Ezech. XIV, 13. ↩

10. Ps. XLIX, 21. ↩

11. Joel II, 10. ↩

12. Jonæ III, 5. ↩

13. Job 1, 20; II, 8. ↩

14. Deut. xxxii, 42. ↩

15. Matth. v, 6. ↩

16. Joann. 1, 1. ↩

17. III Reg. xii, 29. ↩

18. I Reg. xiv, 39, 45; xix, 6; xxvi, 10; ↩

19. II Reg. II, 27; ↩

20. III Reg. I, 29; II, 24; xvii, 1, etc. ↩

21. Expositio mystica. ↩

22. Sap. v, 6. ↩

23. Joann. i, 1. ↩

24. Job i, 20; ii, 8. ↩

25. 10 Ps. LXXII, 6. ↩

26. Ps. CII, 5. ↩

27. 1 Joann. II, 13, 14. ↩