Initium
ENARRATIONES
IN SEPTEM EPISTOLAS CANONICAS IN ACTUS APOSTOLORUM ET APOCALYPSIM
D. DIONYSII
CARTUSIANI
ENARRATIONES PIÆ AC ERUDITÆ
IN SEPTEM EPISTOLAS CANONICAS
HOC EST
B. JACOBI; B. PETRI I, II; B. JOANNIS I, II, III;
B. JUDÆ
IN ACTUS APOSTOLORUM ET APOCALYPSIM
AD QUAS ADJECIMUS VELUTI QUODDAM COMPLEMENTUM
TRIA AUCTORIS NOSTRI OPUSCULA :
ENARRATIONES SUPER SEPTEM PSALMOS PŒNITENTIALES, MONOPANTON, EPITOME TOTIUS BIBLIÆ
EX EDITIONIBUS COLONIÆ
(S. T. N.) MDXXX; PETRI QUENTEL, MDXXXIII; ITEM MDXXXVI; ITEM MDXLV; HEREDUM JOANNIS QUENTEL CUM GERVINO CALENIO, MDLXV.
ILLUSTRISSIMO PRINCIPI, OPTIMQUE CHRISTIANÆ FIDEI ET RELIGIONIS ASSERTORI, CAROLO, GELDRIÆ ET JULIÆ DUCI, ZUTPHANIÆ COMITI, GRONINGI, FRISIÆQUE GRONINGENSIS, OVORDIÆ, DRENTHIÆQUE DOMINO, LAMPERTUS PASCUALIS CARTUSIANORUM PUD CONFLUENTIAM RECTOR, S. D.
EQUIDEM Patrum nostrorum publico nomine suscepti jampridem negotii hujus, quo Dionysii nostri doctissimi amplissimique theologi primam paramus editionem, plurimum feliciter me præstitisse arbitror, illustrissime Princeps, quod mea illud recommendatione præcipue factum esse videtur, ut eum benigno animo, nedum in suum patrocinium susceperit Clementia tua, sed et auctoritatis suæ diligentia statim adhibita sedulo curare inceperit, ut theologorum Coloniensium lima et examinatione correctus, quam emendatissimus prodiret in lucem: in hoc scilicet functa vice et diligentis officio patroni, qui clientum suorum fortunas defendere, injurias ubique propulsare, et honori consulere pro viribus solet. Nam et Dionysius ipse hactenus tuæ Clementiæ non satis cognitus quamvis esset, tamen ad primum recommendationis nostræ indicium, visus tibi est, jure quodam suo, patrocini tui officium istud sibi veluti debitum exigere potius quam implorare: utpote qui sub tua celebri ista ditione, sacra religionis nostræ instituta professus, tanquam stella quædam lucidissima, inter ceteros vitæ sanctimonia et sacrarum litterarum doctrina effulgens, tam multa bene scribendi facultatem divini Numinis benigitate assecutus est, ut post edita ejus opera, tibi ditionique omni tuæ non parum inde splendoris ac gloriæ accessurum esse speres, imo non dubites. Quando quidem ex eorum lectione, et veritas Evangelii plurimum elucidabitur, et christianæ Religionis nervi (jam miserum in modum et vehementer effeminati) suum robur et firmamentum recipere magna ex parte possint. Ex qua tam sancta vereque christiana spe fiduciaque tua, quid aliud nobis existimare licet, quam eam opinionem esse verissimam, quæ de tua Clementia jamdudum apud omnes bonos hoetur, si quemquam alium, te scilicet esse Principem reipublicæ christianæ bonum natum, et divina quadam providentia, ex tam multis magnisque periculis ereptum, conservatumque hactenus, velut alterum David? qui quum ab omnipotenti Deo ad hoc destinatus esset ut erigeret gloriam domus Israel, et eriperet eos de manu Philistinorum ceterorumque hostium omnium, ab ipsa adolescentia per omnes virtutum gradus, mirabili rerum eventu jactatus, aspera multa pertulit, aversis rerum immersabilis undis, omnia fortissimo ferens animo, se ipso semper major ac melior evasit. Nam quum esset filius
Isai, privati cujusdam viri Bethlehemitæ, et minimus natu, et parvulus adhuc, propter innatas ac inditas sibi virtutes, a Domino Deo electus in regem, et per Samuelem prophetam in medio fratrum suorum inunctus est. Ne respicias (ait Dominus ad Samuelem) vultum ejus et altitudinem staturæ ejus, quoniam abjeci eum : nec enim juxta intuitum hominis ego judico. Homo videt ea quæ apparent, Deus autem intuetur cor.1 Et tu, Princeps clementissime, licet ab antiquissimo generosissimoque regum stemmate tam paternam quam maternam habeas originem, nonne tamen in ipso statim vivendi primordio, id est pueritia tua, ita suppeditatus, ita humiliatus, et veluti abjectus fuisti, ut nulla major dominandi aliquando et recipiendæ hereditatis ditionisque paternæ spes reliqua superesset tibi publice nato Principi, quam ipsi David homini privato erat regnum illud suum possidendi? Divino videlicet Numine sic disponente, ut ad fortissimi sanctissimique regis exemplum ab ipsis fere incunabulis mox efformareris, tu cujus vita quamdam ubique imaginem ejus præ se latura esset. Nam si paulo propius introspicere velimus ea quæ per omnem vitæ cursum, et ante et post receptam ditionis paternæ potestatem, vel egeris, vel sustinueris, videbuntur quemdam veluti renatum David referre. Omnia enim periculis, ærumnis, persecutionibus, horrida scatent; omnia rursus subitam quamdam et desperatam, vel victoriam vel salutem habent; et quum in tranquillo jam sæpe res esse videtur, subita quædam tempestas exorta, conturbat omnia : in qua tu licet huc illucque jactatus, inconcussum animi robur tamen fortissime servans, David te prudentissimum, et rebus labantibus ubique præsentem, continuo atque indefesso fortitudinis officio præstitisti. Et quum pacem optares, pacem quæreres semper, bellum tamen sæpe coactus es suscipere, ut verissimum hoc esse in te appareat quod quidam cecinit :
Pax odium virtutis habet, nam pace tabescit Virtus amans bellum, vitiis infesta malignis.
Divina siquidem dispositione sic factum est, ad exercendum quod indiderat incredibile hoc et solidum fortitudinis semperque invictum robur, ut sic virtutum tuarum nervos vel coactus intenderes, et in publica luce, ante omnium oculos, spectacula quædam egregia fortissimorum facinorum omnibus Principibus in exemplum, non personatus, sed tua ipsius facie notissimus, ageres potius quam ederes, ut recte aptissimeque de tua Clementia dicere possim illud, quod de David sacra commemorat Historia : Vidi filium Isai, fortissimum robore, virum bellicosum, prudentem verbis, pulchrum adspectu ;2 et Dominus est cum eo. Ex omnibus enim istis veluti naufragiis, per varios casus, per infinita pene rerum discrimina, admirabili quadam animi prudentia et fortitudine, enatasti, emersisti ad hanc justam ditionis tibi debitæ potentiam, cujus robur et vires ad Ecclesiæ sanctæ christianæ defensionem, cærimoniarumque ejus optime institutarum conservationem, tam diligenter adhibes, tam acriter exerces, ut nusquam minus noceant, nusquam minus audeant, quam in tua ditione, pessimi isti omnis honestæ, religiosæ ac christianæ vitæ perversores, hæretici Lutherani. Nam majorum tuorum christianissimorum semper Principum vestigiis insistens, ab ipsis mox exordiis persequi eos acriter et propulsare cœpisti, atque ita hactenus compescuisti, ut instar sacræ cujusdam ancoræ, nobis fuerit constantia ista vere sancta: ad quam apud inferiores potissimum Germanos, beati Petri navicula, atque adeo omnis christiana Religio, in procelloso hoc simultatum factiosarumque opinionum pelago fluitans, stabilita sit. Optimo igitur jure vehementer gratulandum est Dionysio nostro, quod ei contigit sub tanti Principis nomine, primam suam experiri editionem. Videtur enim hactenus delituisse intra domesticos parietes, non ausus sine celebri aliquo patrono in publicum prodire, hoc præsertim iniquissimo sæculo, quo optima quæque malignis hæreticorum dentibus lacerantur. Non enim veterum doctissimorum sanctissimorumque scriptis hodie parcitur, quantumcumque licet ab Ecclesia orthodoxa recepti et approbati fuerint. Nunc vero patrocinii tui illustrissimi auspicio et auctoritate in lucem exiens, omnibus se conspiciendum, omnibus examinandum, securo atque intrepido exhibet animo, nullas æmulorum veritus obtrectationes, sed efficaci tuo fidelique patrocinio confidens, non dubitat causam suam superiorem fore apud omnes fidei christianæ cultores et præsides, qui facile ex ejus lectione intellecturi sunt quanta in eo cœlestis gratiæ et divini Spiritus fuerint dona, quibus potuit quæ pauci admodum et doctissimi sanctissimique vix assequuntur viri. Nam quum se totum Deo dediderat, solitariam hanc vitam ad institutionis nostræ consuetudinem ducens, vitiis omnibus ita dominatus est, ut nunquam suo indulgens appetitui, pravis vinceretur affectibus, neque cogitationes suæ servirent vanitatibus, sed haberet constantem et superantem omnia mentem. Dei timorem præponens semper affectibus, omnem suam cogitationem actionemque dirigens ad normam legis divinæ, liberamque servans mentem, non permisit voluptatis dominium quidquam in animo suo potestatis habere. Quam enim moderato sit usus indumento, et quam frugali mensa, norunt hi quos socios habuit et colluctatores in ipso virtutum certamine. Certe talis ejus cibus, talis sæpe potus fuit, ut mirarentur eum illis vitam sustinere posse. Porro, si quis vitam ejus diligenter consideret, et ex tanto operum ejus acervo, quem in omnes et singulos sacri veteris et novi Testamenti libros divino quodam spiritu et ingenio clarissime scripsit et congessit, æstimare velit actiones ejus quotidianas et expendere, videbit clare eum cum Prophetis et Apostolis consuetudinem habuisse continuam, transivisse sine mora a Moyse quidem ad Isaiam, ab hoc vero ad David, et ab eo rursus ad Joannem, ad Paulum ceterosque omnes sacrarum Litterarum scriptores. Atque ita solitariam ducens vitam, nunquam tamen solus fuit, omnem suum animum componens consiliumque dirigens ad mores Apostolorum et Prophetarum, ut mirum non sit eum in Dei cultu assiduo, sic orando, legendo, scribendo, semper occupatum, velut alterum Paulum in terris cœlestibus perfruentem bonis, cum angelis sæpe colloquium habuisse: id quod de eo non dubiis sed manifestis sæpe argumentis verissimum esse compertum est. Qua ratione factum est, ut cognominem sibi divinum illum Dionysium Areopagitam ubique scriptis et vita expresserit. Nec enim humilius quidquam, aut divine minus de angelorum hierarchiis, ceterisque cœlestibus sensit ac scripsit. Quanquam Dionysius noster, vel potius tuus, quantus et quam mirabilis ingenii, doctrinæ et sanctitatis fuerit, ex eo vel clarissimum esse poterit, quod summus ille, et philosophus, et theologus, reverendissimus Pater Nicolaus de Cusa cardinalis, quum legatum ageret per
Germaniam, et in Dionysii colloquium familiariter se insinuasset, provocatus scilicet fama ejus, ita eum admirari, ita colere mox cœpit, ut ea consuetudine quam plurimos cum eo dies in Ruræmunda habuerit, non satiatus, invitum licet et reluctantem, ex monasterio veluti abreptum, aliquot menses secum duceret comitem. Quæ fuerint interim, et quam docta, quam sancta inter eos colloquia, quamque omnium virtutum, doctrinarum, christianæque probitatis, et philosophiæ collectatio pene divina, ex ipsis eorum scriptis et vita facile licebit existimare. Ergo talis ac tantus quum sit recens iste ac novus cliens tuus, Dionysius noster, spero fore ut sanctam istam et vere christianam, quam in eo posuisti, spem et fiduciam optime tueatur, juvetque mirabili quadam efficacia et promoveat tuum hoc sanctissimum ac vere necessarium defendendæ conservandæque Religionis propositum. In quo Clementiam tuam illustrissimam, cum omni victoria et triumpho sanam, alacrem et longævam in hoc mundo regere, et post hujus vitæ cursum feliciter peractum, cum angelis suis et Sanctis gaudentem in cœlis, et beatam perpetuo vivere faciat omnipotens Dominus. Ex Cartusia divi Beati apud Confluentiam, die mensis Decembris vicesima septima, anno salutis nostræ MDXXIX.
Footnotes
Chapter 1 of 9