Proœmium
SECUNDUM JOANNEM
EGO sicut aquæductus exivi de paradiso, et fluvius meus appropinquavit ad mare, quoniam doctriñam quasi antelucanum illumino omnibus. Eccli. XXIV, 41, 43, 44.
Increata atque fontana Sapientia Dei, unigenitus Filius Patris æterni, Dominus noster Jesus Christus, ex quo humanam naturam supernaturaliter induit, suppositaliterque assumpsit, homines mirabiliter sublimavit, atque ineffabiliter deificavit, supernaturalibus donis ac gratiis humanæ fragilitatis conditionem prorsus transcendentibus, suos adimplendo electos.
Inter quos gloriosi Apostoli sortiuntur primatum, quoniam primitias Spiritus receperunt.1 Hos tantis virtute, potestate et gratia decoravit Deus sublimis et benedictus, ut sanctitate, sapientia atque miraculis, universos præcedere comprobentur. Ipsi quippe etiam ordo rerum, naturalisque cursus mundi et lex naturæ creatæ, inenarrabiliter exstiterunt subjecti, in tantum ut ea quæ magni ac ingeniosi philosophi æstimabant nec divina virtute neque angelica potestate fieri posse, ipsi uberrime agnoscantur fecisse, mortuos suscitando, cæcos et claudos a nativitate repente curando, dæmonibus imperando, venena sine læsione bibendo, in igne nullum supplicium sustinendo, arcana cordium, futura quoque pure contingentia certitudinaliter cognoscendo, beatorum angelorum frequentes apparitiones, allocutiones et administrationes habendo, imo ad libitum obtinendo. Denique, quum usque ad Christi passionem, rudes et formidolosi exstiterint, subito omni scientia Scripturarum, omni facultate linguarum, itemque insuperabili animi fortitudine, copiosissime sunt repleti. Verum, si ita non est, si hæc atque similia non fecerunt ac passi sunt, quomodo ipsi tam pauci, impotentes, illitterati, ignobiles, totum pene mundum tam cito ad incomprehensibilem fidem, ad arduissimam legem convertere, quomodo idololatriam exstirpare, et dæmonum cultum destruere potuerunt, quos scimus omnem magicam artem atque cum dæmonibus conventionem, sub æternæ damnationis comminatione prohibuisse, et ad unius summi Dei sincerissimam dilectionem et claram notitiam, universa documenta sua et opera ordinasse?
Hos ergo electissimos homines Filius Dei in terris ambulans, cum hominibus quoque conversans, vocavit, collegit, instruxit.2 Inter quos unum in familiarissimum puerum, in prædilectum discipulum, in sapientissimum Evangelistam elegit, cui tanquam carissimo filio, tanquam castissimo atque pulcherrimo adolescenti, pio dulcique juveni, ampliora intimæ dilectionis demonstravit indicia. Hic est sanctus Apostolus, felix Evangelista, sacer Joannes, cujus in hoc opere elucidandum utcumque est evangelium, prout Spiritus veritatis præstare dignabitur.
Hic igitur tanquam aquæductus exivit a paradiso, tanquam præcipuus inter eos qui non ex sanguinibus, sed ex Deo nati sunt. Egressus est quoque a paradiso, id est a Christi collegio, a primitiva Ecclesia plena deliciis Spiritus Sancti. Præterea exivit ut aquæductus, quia per ipsum fluxerunt, fusi ac desuper propinati sunt nobis rivi, seu aquæ sapientiæ salutaris, fluenta doctrinæ cœlestis, de quibus illustrissimus Isaias prædixit:34 Haurietis aquas in gaudio de fontibus Salvatoris. Fluvius autem hujus aquæductus, fistulæ, seu organi Spiritus Sancti, est doctrina in evangelio S. Joannis contenta, quæ instar abundantissimi fluminis, cunctorum fidelium animas rigat, ab ignorantiæ siccitate, a vitiorum sterilitate, ab ardore libidinis eripit, radios sapientiæ influendo, rorem gratiæ imprimendo, cœlestium contemplationum gustum dulcissimum (quo omnis caro desipit) exhibendo.
Porro hic fluvius, propter exundantiam ac redundantiam suam, propinquavit ad mare, id est ad abyssum sapientiæ, ad eum de quo ait Scriptura: Fons sapientiæ verbum Dei in excelsis.5 Quemadmodum enim omnia flumina egrediuntur a mari Oceano, secundum quosdam, et revertuntur in ipsum; sic omnis sapientia fluit a Deo, et redit ac terminatur in eum. Idcirco Deus comparatur mari immenso. Sapientia ergo Joannis sanctissimi, quam nobis descripsit ac reliquit, huic mari propinquat: Primo, quoniam reducit mentes nostras ad Deum, totius sapientiæ splendidissimum fontem. Secundo, quia ob exuberantissimam plenitudinem suam, divinæ et increatæ sapientiæ assimilatur, præsertim quum sit supernaturalis, æternæ lucis veritati innitens, et tanquam expressio atque impressio increatæ scientiæ Dei; quemadmodum imago apparens ac resultans in speculo, derivatur a vultu inspicientis. Tertio, quia Joannes præ cunctis sanctæ theologiæ scriptoribus, Apostolis, Evangelistis et Prophetis, plenius, clarius atque profundius loquitur de divinis, in tantum ut de ipso deiformi evangelista Joanne verificetur illud in Ecclesiastico:6 Qui implet quasi Phison sapientiam, et sicut Tigris in diebus novorum; qui adimplet quasi Euphrates sensum, et mittit disciplinam ut lucem, adsistens quasi Gehon in die vindemiæ. Doctrina ergo Joannis propinquat mari seu divinæ sapientiæ pelago, tanquam materiæ et objecto circa quod eminenter versatur, ac singulariter tractat.
Propterea quoque doctrinam quasi antelucanum sive auroram illuminat omnibus, id est, docendo præbet universis fidelibus. Quemadmodum enim lux auroræ tenebras noctis propellit, atque ad meridianum jubar disponit; sic doctrina Joannis ignorantiæ et peccati abstergit caliginem per luminis gratiæ infusionem, sicque ad claram ac beatificam Dei visionem seu meridianum gloriæ lumen, adducit per evangelicorum documentorum custodiam.7 Et quoniam nunc per fidem ambulamus, non per speciem, cognoscentes per speculum in ænigmate, non facie ad faciem, ideo omnis illuminatio seu instructio vitæ præsentis, potius comparatur auroræ quam luci meridianæ.89
Footnotes
Chapter 1 of 51