Articulus 4

EXPLANATIO METRI HUJUS PRIMI.

IN hoc primo hujus secundi libri metro Philosophia metrice canit quod in prosa præcedente ac sæpius ante prosaice dixit de variabilitate, varietate et feritate fortunæ in suis effectibus, seu de fortuitis ipsis effectibus.

Hæc fortuna fertur, id est, movetur et operatur, more, id est juxta consuetudinem, Euripi, id est Charybdis, seu æstuarii æquoris, exæstuantis, id est ebullientis, quum verterit vices, id est, vicissitudines suorum effectuum mutaverit, varie operando, dextra superba, id est manu seu potestate sua, per modum superbi se habendo, nullum curando, nulli parcendo.

Hæc fortuna sæva, infligendo adversa, proterit, id est, prosternit ac destruit, dudum, id est ab antiquo, reges, et per consequens etiam principes inferiores. Ipsa quoque fortuna fallax in suis effectibus, et per modum fallentis se habens, sublevat humilem vultum victi, id est, hominem per adversa humiliatum exaltat et consolatur per prospera.

Illa fortuna non audit aut curat fletus miseros, id est, lacrimas miserorum et afflictorum quos in adversis relinquit, non liberat; et ipsa dura diffortunatis, ultro ridet, id est deridet, gemitus quos fecit, id est, suspiria et lamenta quæ induxit desolatis, ad quos per modum deridentis se habet, eos non sublevando.

Illa fortuna ludit sic, id est, tam diversimode visitat, et instar ludentis se habet, quasi gloriando in istis, et probat, id est, exercet ac monstrat, sic suas vires; et monstrat suis, id est sibi subjectis, ostentum magnum, id est grande prodigium seu mirum effectum, si quis visatur, id est, si aliquis videatur frequenter, stratus, id est prostratus ac miser, una hora, ac felix, id est prosper seu eufortunatus eadem hora, id est alia parte ejusdem horæ, aut hora mox subsequente.

Porro, qualiter ista conveniant fortunæ ratione suorum effectuum, et quia per tales modos ac mores se habet, seu juxta modum loquendi vulgarium, dictum est sæpe. Homo quoque per intellectum practicum variis modis agendo, meretur sibi infligi eventus et casus hujusmodi. Verum in Scripturis divinis omnia ista adscribuntur providentiæ, justitiæ et omnipotentiæ Dei, qui ista infligit hominibus ad eorum purgationem, probationem, exercitationem, profectum. Sicque ait Scriptura primo Regum : Dominus pauperem facit et ditat, humiliat et sublevat; suscitat de pulvere egenum, ut sedeat cum principibus et solium gloriæ teneat. Hinc in Ecclesiaste habetur : Vidi calumnias quæ sub cœlo geruntur, et lacrimas innocentium, et consolatorem neminem, nec posse resistere eorum violentiæ, cunctorum auxilio destitutos; itemque : De carcere et de catenis interdum quis egreditur ad regnum, et alius natus in regno, inopia consumitur.

In libro Job quoque de Deo asseritur : Qui dicit regi, Apostata; et vocat duces, impios. Et multa consimilia in libro Job leguntur, videlicet : Deus dissolvit balteum regum, et præcingit fune renes eorum; ducit sacerdotes inglorios, et optimates supplantat. Ubi et sanctus Job ait de Deo : Si flagellat, occidat semel, et non de pœnis innocentium rideat; itemque : Clamo ad te, et non exaudis me; sto, et non respicis me. Quæ verba intelligenda sunt sapienter ac pie, sicut et consimilia verba quæ ex prædominante proferuntur affectu.