Prolegomena
DE NATURA THEOLOGI/E MOBALI8. DE DIVISIONE TUEOLOGL33 MORALIB. CLAS8IFIOATIO SYSTEMATUM ETHICiE:
— Etbica empirica (Uedonismus et Utilitarismus)
— Ethica Knntiann. . Ejus criticn
— Ethica stoicorum. - Ejus critica>
— Etbica lideismi. ■ Ejus critica
OONOLUSIO GENEBALI8
PROLOCUS CENERALIS II" PARTIS SUMMAE THEOLOC ICAE
In lioc generali prologo 8. Thoiuas detorminat objectum et loeum hnjns partiii saerae theologiae. quae vocatur hodie theologin, moralis. Ideo agendum est I" De nutura theologUe moraiis. postea vero 11° De ejus divisioue.
I. DE NATURA THEOLOCI/E MORALIS.
Legimus iu prnlogo: « Qnia, stcut Damascenus dicit (Orth. fiil.. lib. II. c. 12, a priur.j, homo faetus ud imagiuem Dei dieitur, secundum qnod per imaginem siguilicntur intelleeUtttle, et arbitrio IUicntm. i-l per xe potetttativum; postquam praHlictum est de exemplari, seilicet de Deo et. do bis ijuie processernnt ex divinn potestate, secundum ejns voliuitatem, restat ut consideremus de ejus imagtne, Idest de bomine secundnm quod et ipse est suorum operum prlncipium. quusi libernm arbltrium baheus, et suoriun opernm potestatem ».
Non potest magis ex alto cousiderari objectum theologia) moralis: sciiicrt post eonaiderntionem Dei et ejus operntionis Iibei-,e. seilieet crcationis, considerandum eat de homine prout est ad imaguiem Dei. etiam iu suis operationihus liberis.
Jam ijnidem S. Thi.mas in I, q. »3 tractavit de bomine ut. est Uei Lreatiira, ud imugiuem Dei facta, et ostendit quod bomo in sua amnia Bt in suis fneultntibus spiritunlibus est imperfeota Dei imago. pront, sicnt Deus, bomo potest semetipsum intelligere et diligere, et sic In bomiue uivcnitur uon solum inmgo nnturaj divime. sed etmni trlitm persounnun divinarum. Nunc antem S. Thoma» ostcndit quod homo, non solum in sua essentia et faeultntibiis superioribus sed ettam in suis operationibu, est ad Dei imaginem, prout b.e ope rationes sttnt liberm, sicut operationes Dei ad extra: et bnino sic Bt Itbere perfeotior Del tmatjo qnnndo uou soltim semetipsum coguoscit et diligit, sed qnando ipsum Denm cognoscit et diligit sieut Deus lpse se cognoscit et dtligit. Et bie erit finis totins vltit? humauie 8e.l jiuu in terris snnctus ditfert ub homiue vulgari pront in oiunibus non solum te, sed Deum diligit. Propterea tbeologia moralis secnndum Imnc altnm eousiderntioneni definiri potest: toientia de imitatiom Dei.
I — OAKIIIIIOC-LAGIIAKOE - Dc Bealltudtne.
INTRODtlCMO aut de assimilailone raagis oo magis perfecta hnminis a,l i)e„m . „U„P a^mulat.o fien deberet etiamsi Dcus incarnatns non Sset "t qnae perfecUor nnno eBJeitur per iniitationein OhrtaU. ■ -.,Au* ">mI,lcmf;ntnm liujuKce prologi daudo est deliuitio uiugis s,.ho lastica thcologue moiulis, quie inveuitur iu I", q. 1, o 4 (Ulrum wi <a* dootnua rit scientin practica). Dicitur: ,,Sacrn doctrina est Dagia speculntiva quam practieu, quio principaliter agit de rebns divuus. qunni de achbus humunis, de quibu, a,jit seclndum qnod per 80« ordmatur homo ad pcrfectam Dci eognitioncm . mqu„ actcrna. bcatUudo . consiUU». Et in prologo quuestionis secnnda. pnnue partis, b. Thomai dividens totam Summam ait: <- 1" tract^ bimus de Deo ; 2° de moto i-ationoIJs creatuiw Ju Deun. ; 3" de Christ,, qui, secuudum quod Iiomo, est vJo uobis teudeudi in Deum ».
TJiide ex his onuiibus erui potest deflnitio theologini moraJis scihcet : est por* theolagiu- qu<e mb lumine revetationis tractat di acttbus humams «■« momlibm, prout ordinantur ad flnem rammoturalem. Brevius: Est pars theologiai directiva actuum huinnnorun, ad nnem supernaturnleni.
Ex hoc apparct diffcrculia intcr thcologiam momlem et ethicam «aturalem. Etluca naturolis est scieutia. mere naturalis seu scientia d.i-eetiva uctuuui humnnoruni ad linem ultimum natnralem, secun- "7 onunem rationis, et per se ordinatur solom ad linem naturalem, qui consistit non in visione beatiflca Dei et aniore superna turuli, sed in perfecto cognitione abstractiva Dei autoris naturne et ra ojus uutiu-al. amore super omnia. Unde in ethica non agitnr propne de honune ut est ad imaginem Dci et Trinitatis sed dc ho mme nt est naturaliter cognoscibiJis.
Praedicta. delinitio theologuo ab omnibus ndmittitur, quamvis piures Ioco pnmorum verborum est pore theologiai 1. dieant ,, est Bcientia » oc si esset scieutia distincto a theologia dogmaticu. Sic occnsione hujus prologi oritur qoiestio.
Quffistioi.4n thcologia moralis sit scientia spccificc distincta a tlieologia dogmatica.
,|l,„™'?-""i q1uffis,i0nl5' - OUni et qunsl usque ad letatem S. Thoiuie. Thom„»?io T^"' Dt viacbim"s> quasi pcruiixta,. Sanctus
Tli° r! J" df8tlnK«»t ««« prout de dogmatica tractat in I- et d£cr,^re(.,S"'e S""'""r- ^ p08tol oui"am theologi, ut Vasquez. dtserunt eas esse duns scientios distinctas, duos hubitus sciemifl- ma^i, diaH„"n ™ h,"ni' ^"«-tiam theologia moralis, magis ac map-s distmcta. a dogmatica, reliquit dogmatic.e ,,mestio£es de nihi il ,5 T ' de lla"'ra vinata,a intusarum, et in flne sajpc aDDUcalTn ,T iaUOm ca8ui-'ti,;a. I»"». J»-«a nos, est solum interior efus annlU.r gUCt,m0raU8' sicUt MCetica « 6unt ">«<>«*• ad « ,P„ ."f 0neS- B,esaam <a""i8ti<« fuit a medietate sawuli xvn a<i medietatem soecnli xrx.
morauTsl^ ^ igitUr-: A" secnn0»m S. Thomam dogmatica, et. moraus slnt duas scientiao dietincta.'.
DE NATCnA TnBOlXKlI*: MOItAUS
Rcnpondt titr ucgatice. Hoc jam pi-obatum est siipra, I-, q. 1, a. 3, ubi S. Doctor ostendit theologiam ito urttfm xcientiam ct non plurcs. Quod sic probaf. : TJuitus scientia? sumitur ex unitato utriusque objecti fornmJis quod- et quo, sicut diversitas scientiomm sumitur ex diversitate objeeti formnlis. Atqui omuiu. qua; tractantur iu theologia pertiuent ad unum et idem objectum formnle quad. et sub eodeiu Inniine quo. Eteuim objectum formalc qnod seu subjcctum est uuum, scilicet Dcus sttb ratione Deitatis : nam sucra theologin nou tractat de creoturis nisi relate ad Deum iier revelationcm cognitiun, tfcJJioet ad Deum principium et fmem omnium.1 Pariter obicctitm formolc quo seu lumen saoroj theologiai est uuum. scilicet rcvclatio eirtualis, seu ratio couclnsioues deducens ex verit.itibns revelatis.
Sic uit S. Thomas, T, q. 1, a~ 4: « Bacra doctrina, uua- existens, se extendit ad ea quai pertinent a.l iliversns scientias philosophicus, proptcr ratioucm formalcni quaui iu diversis ottendit, scilicet prout sunt diviuo luniine cognoscibilia : unde lieet in scientiis phitosophieis alia xit Gpeoulativa ct alia practica., sacra doctrina. comprehendit nub te utmmquc, sicut Deus eadem scientia so cognoscit et ea quaO facit. Magis tameu est specuhitiva quam practica, quio principalius agit de rebus divinis quam de actibns humanis; de quibus ugit secunrjum quod per eos ordiuatur homo ad perfcctani Dei cognitiouem, Jn qua aaterna beatitudo cousistit .
TJnde theologia dogmatica et theologia moralis suut solum duw partes, duo ranti ejusdcm seicntia;. In duobns euim, sub eodem Jumine revelationis virtuulis, semper consideratur Deus, sive Ju se, eive ut causa efficiciis ct exemplnris. sive nt Ilnis nltimus a.i quem tota vita nostra ordinatur.
Dous autem sub rotione intima et eminentissima Dcitatis est supra cns (objectum mctaphysico;) et supra oonwm morole (objectum etuiciej ; sicut iumeu revelationis virtualis est supra lnmcn nictophysicoj et inmen etuica;. In hoc opparet mirobilis hierorchia sciontiaruiu; et quodammodo, nt dicobat Dionysius, ea qu* sunt dirisa ui inferioribus, sunt unito in superioribus. Sacra theologia est in nobis qnasi 0 impressio scicntias Dei » qoa; simul est specnuitiva ct pmctica. Est antem scieutio subnlternoto non philosophhe ct historiie, sed «cieutiae incrcatffi Dci et beatorum (I, q. 1, a. 2).
Unde distingucre theologiam dogmoticam et theologiam moralem tamquam duas scientias, est non amplius constderare elerationem et rnhlplloitatera earum objecti formulis ouo,Z et ,;uo. Est igitur quaedum iendentia. materialistica. quni eo magis o|,paret quo mugis distinguitur a dogmatico theologio moralis, qme in flue redncitur ad cosuisticam, in qna fere uihil remnnct dc nJtitndine magna! theologja.. moralis do qua agltur Jn bac II" porte.
1 Semner Deus consldtfratnr ; seO vel Deua ln se unus et trlnus, vel Dens ereator. Kl Dcns ultlmns Bnls, vcl Dcos leslslntor. vcl Deua auctor grntifc et vlrtuliini. vcl Dcus Incarnjitns et R,'Ucn,i»t„r et causan.s BTatJ.-i,u i^r Hacxauienlu. Saera theologia oairua consklcrat suh ratlonc Itcl, slcut vlsns omnln sut> rnlloun ooloris, sicut mathematlca tuphytUc» omnia cmsldenit Kab rutlone enti», ot otblcn mib rntfone hnn( moraiis.
INTnODTTCTIO
. Ex quibus duo eoroUnrin dedueuutnr:
1um Corollarium: Partes theologiu* mnt ad invicem sieut partet integralcn piiysieu* seillcet mcehnniea. hydrostatioa, hydrodyimmiea, acoustica, optica, therniodynainieii,. ffic bahetur divisiu taacrte tbeologia?, ut appareOt ojus unifns, uouobstnnte distinctioue inter theologiaut posiiivam et systemuticam, ac inter theologiom dogmatieom ct moralem.
hihlica, eolIlKit veritatos revelntnn lu sensu litterall K. Scrlpturao.
Iiatri&tica, exnouit doctrlunin Pntruui, unoruui uuiinimU couHensu» iiraebet QieolOffO nrguuientuni certuui, ut tcstinioulimi tradltlonis.
SfmbOHea, COUtft critlco symboln fldel. deflnltlonen et deelnrntioues Ecelesine de rebua fldel et moruni.
ilaamatim: de rebus eredendt», circn Deom, crentionem. Iucaruntionem. Redemptlouem, sacniuieutti et Novinsium.
monilln ide mtUius liumnnts eo- - myxtica run«|ue |irlnel|iii9 relate nd 1 finem supern„ «le ifrntia. de i aiC,'l,,Ja vtrtutlb.. di> doulfO sub mia: f canulKtica
Breviter dieendnm est de applieationibtis theologi» moraUs, qme quodammodo nb en distinguuntur, seiUeet de Cusuistien, Aacetiua et Mystica :
Tlxeologia Sloralis versatur elrca leges vitus eliristiana?, cirea uaturani urtutuiu, donorum et peccntortun. Sed remanet in uuiversali. quia nou descendit ad partieularia, rtcnt prudentin.
Caeuintica est ejus applicatio ad solutionem cnsnuni eouscientia?. prout in tali eosu udest obligntio suh grnvi aut sub levi. Sie est potius, ut upparet, ud peccntniu vitaudum quum ad virtutem exercendam. Sed casuistiea non videtur esse quid per se diKtinetum a prndentia ; nnm perfecta consctentia recta et certo est nrtns pru dentiai.
Asectk-a docet viam perfeetionis christiana» prt) incipieutibus et prolieicntihus. scflicet proponit motivn efc media practica pnriflcntionis activa? a peeeato et progressus virtutnm.
Mystwu doeet quomodo ad vitain uuitivam perveuiant aiiima' et in illn. progrediantur, pnescrtim per puriticationes passivus et contemplatiouem. sub infloxu donornm Spirittis Snncti. Tractat otiam Wecnndario du gratiis extraordinuriis qute uon raro ultissimaui unlonem conteniplativam eomitnntur (cf. in flne IPMP*; de contemplatiouem et de grntiis gratis datis). Sic ad perfectiouem caritatis et eontemplatiouem mysteriornm ducens, tbeologia moraiis in suo tiue, scilicet in theologiu. mystica, attingit objectnm dogmaticn* et modiillam S. Scripturu; et Trnditionis. seu verbi Dei. es quo pro- poxltiva suntcmatica fca xchijlanMca
OB .NATUBA THEOLOOI3J MORALIS eedit totn tiieologiu, Sie priucipium et tinis coincidnnt; perflcitur eirculns sncra; doctrina' et mirnbiliter servatnr ejus nnitns.
•Tiis canonieum uutem est de foro externo, sen de gubernio exteruo
Ecclesiu;.
2um Corollarium : Aliquix non pote&t profunde cognoecere tltcoloqiam riioralcm ct a fortioH thcologiam iiii/sticam qttiu profuude cogtioscut dugmaticam , v.g. eiren pnedestiuationem et gratiani. Cultura specialis studii, seu speeialiiMitio ut dicitur, maxime utilis est in seientiis inferioribus, nt sunt mntbenintica, physica, biologia, sed potest esse |M*rieuIosa in suprema seientia quaj est maxime una.
Dublum oritur lcgendo huuc prologum, seilieet dc loco thcoloqiw morali» in Sttmma Thcoiogica : qunre S. Thomtis enm posuerit inter duas purles dogmatieas. Manifestum est quidem quod poni debet post trnetutum de Deo uuo et triuo ae de Deo creaute, sed quare ponitur antc Iractatuni de Vcrlio Incarnato ct Redcmptoret Meiius fuisset, ut qnidum dicunt, sietit in C4iteehismo tridcntino, tractare primo de tota dogmatica et postea de inoralt. ciuhi theologia miiralis docere debet non solum imitationem Dei, sed imitatiouem Christi.
Ad hoc respondeuduni est: 1° S. Thomas speeulative procedens, debet ti'actare de his quie sunt necessaria- tiuu in oi"dine increato, tnm in ordine creato secuudum ipsam uaturam inleUectunleni ci^eutam relate ud Dcum consequeiidttm, antequam trnctet de ningno foeto eontingeuti Incarnationis rcdenijitricis; nani, jnxta enm, si homo uon peeensset, Dcus incnrnatus nou 1'uisset; seilicet motivuni Inearnationis est motiviun misericordise quas supponit nostraou miseriam (III, q. 1, u. 3) ; ct ideo etiamsi Deus incarnatus non fuisset, existeret tamen lex morali*. et Deus potuisset creare angelos et homines, in statu graJi&j seilicet eiim lege siipemoturnU absque decreto lucaruationis ; ideo est aliqnid necessarium in re morali, sive naturnli, sive supernoturali, hoc fnndatur iu nostra nutura per gi-atiam elevutn. Imo hoj veritates necessarioj de liue ultimo, de actibus bnmauh*, de gratia, de rii-tutibus in geuere et iu specic. de pcccato, praempponuntur a notione Redemptionis a peccato.
2* Imwper ad traotandum de rirtutihu* in Uliristo, oportet cognoscere priiuo qnid sit vu-tus et qua?uani est natnra enjnslibet virtutis. 8ic Magister Senteutinrum, qnia nou fecit siiecialem partem moralem, debebat tracbire de virtutibus uostris oceasionaliter in tractntu de Chrieto. TJnde nou mirnm est qnod speeulative procedens S. Tbomas Iraetoverit 1" de Deo, 2° de motn rati<mnlis creatura? nd Deum. 3° de Chriato, qui ut Itomo est via nostrn ad Deum (Et agendo de sncramento po?niteutiu), ri-actat de virtute pueniteutiu? necnon de gratia chrietiana nt sie, et de eruee portauda iu spiritu pamitentia;. Hoc osteudit quod dogmntiea et moralis non sunt dune sclentioe dislineto;. Sed praticc, potius qnnm siiwnlative. procedondo, coavenit expouere theologiam moralem post totam dogmaticnm ; itu est iu Caiei hisiiKt Coneilii Tridentini.
INTKOUlXTIi}
II. DE DIVISIONE THEOLOCI/E MORALIS.
H»ec divisio continetur prsesertlm in prologo nostiw quneatliinui primje, et pnrtiui iu prologo qiuetilionis sestae. ubi clare distiuguntur eousideratio moralis in utticcrsali (scilicet de actibus liumanis et principiis eorum in genere) et consideratio moralis in partieulari (scilicet de diversis virtutibus iu particulari). Poriter inulti auctores liodio dividunt theologiam morolem in gencralcm et tpccialcm. Vt melius npporeret baec divisio, S. Thomue discipuli diviserunt Ilom Portem Summai in pm.ipe et Ilam.n»» ut fncUins dorentur refei*entioj.
Initio vero prologi 1" questionis S. Thomas dat rationem divisionis dicendo : n Ex fine oporlet accipcre rationes eomm guw ordinantur in finem ». Ideoque considernndum eat primo ile fine ttltimo totiu» vihe huinaua!, prout rinis est piior iu intentione et ultimus in cxecntione. et postea ageudum est de mcdiis ad finem. 1" de mediis i» umccrsali (a q. VI' ad finem 1*-I«). ct 2" de mediis in particttlari (in IP--IP*).
Toto bacc divisio cum prinoipalloribus subdivisionibu-* sfe scribi potest :
Dn uxmio i De line ultlnio lu oommunl, q. 1. vlint J De Beatltudlue, i|q. 2-3.
in yeiiere proprtis liominnin iwydiologiee et rocinillter
| de voliintario et involuntarlo. I de clrcumstnntlls RCtUum bumnnoruin.
i circa flueni (velle. Iuieuilere. frul).
in noeeinll e ciIV!l n"Hjln (consensus. electio. lmne- *^ J rlum. usus).
/iu de moralllHie horuui neruum.
t d4 eoruui subjeeto, dtffereutia. t>ouo et ordlne.
comuiunibus unimoiibu£. scil. de paafritmibun
1 dc princlpiis intrlnHeols de prineiplo estrlnseeo, ncil.
I in wncnpisclbili f iu apeeiali )
• in Iraseiblll
[ de babitibus in generali. ' de virtutibnB ot donls. de vitilB ot de peccaUs.
aniur, odiuui. dealderium. gaudium, trisUtta.
spea, desperatlo. Uuior. nudacla. ira.
por Unjem lnstruente per graliam adjuvante de lege ln oummual: de lege naturali de lege autiqua V. Teat. de lege nova N. Tent.
dc Ipsa gratia (neee-witaa.
esaentla. divislo). de ejuri cautHi. de ojas effectlbu*.
DB DIVISIONK TWDptXXtXM MOKAMS g 2
I de trlbus virtutibus theolojiiclR ac de donls eorrelativls.
Jde quatuor virtutibns cnrdinallburi de virtuUbus annexl» ot donls
' de statllius vita?, pnescrtlm de statu iterfectionix et de gxatiis graUs datls.
Hic uiimbilin ordo est perfect* niethodiciis (it scicntificus.
Comparatio hujus divtsionis S. Thoma cum divislone praecedentium auctorum et oum divisione subsequentium et hodiernorum.
Brcci* oOn#peotU4 hixtoritr the.ologUr vioralis.
(cfr, P. pBUMMBtt, p. I, i». 11 ; Mbkelhack. Revue (t69 Kcienc. l*hilco. et Theolog., meuse aprili 102(1, p. 185).
/h ipsa .S'. Seriptura doctriuu moralis iuveuitiir praesertini tn Decfllogo pro Vetcri Te?d:anieuto et in Sermone snpra niontem (Mauth., V, VI, VIT; trtJO.j VI, 20-49). Iu hoc cnim sermone Jesu» Christus propouit iu toUv BQfl altttndilu) novam Icgein amoris qu» perficit antiijnam legem timoris (Cf. qnouil companitionem 8. Thom., legvj I*-IIM, q. 107. Notat S. Doctor quod lex nova perficit legem autiquam proliilx-ndo ctium octns mere internos, v.g. contra caritatem ant cftRtitatcm aliasque virtntes, et valde commendat puritatem iuteutionis, ut homiues melius pervcniant ad finem superuatuntlem, scillcet: « Bstotc pcrfecti sicut et Patcr ecxier coelestin perjecUis est u; non solum sicnt ongeli, sed sicnt Pater coelentis, quin homines acceperunt participationem non natur» angelic», sed niittirae divinae).
Apud Patres theologia moralis invenitur praesortim in eorum commeutariis in Decalognm, in Sermonein supra moutem, in Evougelium in genere et in Epistolas 8. Pauli. Scribuntur etiam diversa opcra, sed potius imrticnlaria de tali oflldo aut de hac vel illa virtute. Si vero sermu est de tota doctrina morali christiana, hoc tit non modo scholastico, sed potius modo oratorio et ascetico. Ita Olemens Alexnndrinus, qui seripsit «Pedagogusi) et a Stromata » : TertulIianiiK. uimis rigidus. non satig distinguens iuter pnecepta et consilia; S, Cyprianns, Lactantius; Patres Gneci Cappadoccs: postea S. vVmbrosius in n De officiis » ad instar Hbri Cicerouis, sed modo altiori, S. Augustinus trnctavit pnesertira do tribns virtutibus theo logicis et do castitate ac de matrimnnio. S. Gregoi-ins Magnns, in ■15 libris MoraHnm et in Job dat amplissimum traetatum morolem ; sed nou modo scholastieo, exponit enim allegorice librnm Job. Per totnm Medium Aevnm Uoc opus fnit primarius fons ex qno scriptoren ascetici hansemnt ojH*ra sua.
Primu» liber scholnsticus fuit opus S. JoannlR Damnsceni. sseec. raij De fide ortodowa. Est prima Summa. In ipsa sunt tre« partes: 1° Intrnductio philosojibicn in qua gMBrltur quid |ihilosopbi pugnni inveucrillt : 2° HirreHcs, quaruin COnapeCtoa gcnorolis exjKinitur: 3" Fides orthodoxo. Ista tertio piu-H tractot: 1) de Deo 2) de ereaturis, 8) de Christo ct de saerumcntis. Unde ugitnr j>uri4ertim dc tlicologia dogiuutico ; thcologin niornlis quasi obtter tractator
Ito fuit usque nd S. Tliomum. ut foeile cst viderc considemudo divisioncm Sententiarum 1'etri Lomlwrdi, quie fuerunt lllier in scholis explieatus usque ad initium swciili xvi. Oree divisio Scutcntiarum seqnitur divieioncm III"* Partis operls S. Joauuis Dnmnsceni.
Qiioud gciieralem divisinncm Sententiarum Petri Lombardl uni miidverteuduin est quod lnec divisio nolulilliter differt u dlvisione pOStea propositn iv 8. Thoma.
Gencrulis i|uidcra divisio SeftteittfarOM 1'etri Lombnrdi lit per respcctum nd roluutatem humnnam ; undc videtur csse divisio theolo gim morolls, et tamen nou tit pnrs spei ialis pro tlieologia mornli quie seniper niiscetur dogmntiio! ct qua.si obiter taiitum traetatnr.
Pctrus Lombardus sic divldit opus snnni. sci unclum divisinnem inter duos oetuK voluntatis qni suut tili et frui. Vli seu usus cst uctns voluntotis respectu praserlim rcruin infcrioriim, iu quanium ntinmr eis; frui vel fruitio cst gaiidium jinesertim dc DOno Kiipreino: 1" De rebus qnibus frucndum est, scilicet qale nos licatos fucinnt nempe dc Deo Uno el Triuo (1, I).
2° De rebus quibiiK utenduin est ad beatttudiuem cousequenilnin, scilicet de crcaturis qnie sunt iu mundo (1, II).
3"Dc rebus quibus ffumim» et utctidttm, scilicet de nttmatiitalc Chrisli (1, ITI), dc lacramcntis, de ouxilio niigeloiuiii ct sanctorum (1, IV).
Sic. I"» Liber Sentcntinruni tinctni de Deo, ct quidem 1) de Trinilatc (d. 1-3-1) 2) de Pneseieutio et volnntute Dei (d. 34-48).
Ipj» Liber ScntcuUarum troctatde ereaturls.et qntdem de creatione, de ungelis (d. 1-11), de opere sex diernm (d. 12-15), de homine in statu innoccntiuc et de peccnto primi homlnis (d. 10-23) ; de gratio honiinis nnte peccatum et occnsionaliter de virtute et merito (d. 2-1-21)1 dc peccato orighioli (d. 30-34), et occaslonnlitcr de peecato in ge uere et de aclibun tolutatit (d. 35-44).
III»* Liber Senteutinrnni trnctot de Christo et de gratia Christl, et. agendo de virtutibus Christi, quasi occasicmaliter tructotur de tide (d. 23-25), dc spe (d. 20), do caritote (d. 27-82), de quntuor virtntibus eardinolibus (d. .33), de septem donls (d. 34-351, de decera inandatiB (d. 371, de mendaeio ct perjurio (d. 38-89), de lege ontiquo ct de lege nova (d. 40).
IV» Libcr Sententinrum tractot dc Sacramentis omuilius et de J.ovissimis; de coelo. de purgotorio et dc inferno.
Cnde iu hae divisione tueoiogio morolis est partim in troctotu de primo hominc, partim in tractatn de Ohrtato, portim in tractatu de socramcutis.
DH IUVIKIONB TUISOLOOLE MOIIAMH
Post Pctrnm Lomhordum Ah-Mtuler Alcusix ecripeit Birmmam scc undum enndem diviKionem : l"de Deo, 11° de creutnris, 111" de Christo, IV" de socroiueutis. Uude res morolcs odhiic- tmctantur qunsi obiter, occosionc rcrum dogniuticnrum. uiugis tomeu distincto ffnam in Scntentiis: cst qnidam progressus. sed ndliuc vuldc imjierfectus.
Ondc S. Thonvts rcre in hoc innovocil, et hnc Hultcm dupliciler 1° lu parte dogmotico considerat priun Deum, non relnte od nos ut summiim bonum noetrum qao frueuduni cst, scd Deum in tv, ut prl< mnm Kiik, in sua naturo, iu suis tribus pcrsonis et in suis operibus. m Kns euim est simpliciter prius quum bonum » (1, q. 5. a. 2). quia boniini fuiidatur in cntc, cujus est proprJetaa ; est enim eus perfcctum et appctiliile : bonitas uutem non est vera nisi fundetnr in eutc vero.
II" S. Tliouios, quia iustltuerat coiiimciiturinm Ethiric Aristotclis, tractut in jiarle tpeoiaU su;e Siintnnr de rcbun woralibux, et hoc uou ampliun inodo orotnrio nicut in homeliie nut in exhortutiouibiiK asccticis, Ked methodo scientiticu scu Kpeculotiva. Sic dnt vern principio thcologhe casuisticie, nsceticue ct in.vsHcac. Hacc methodon jnui nji paret iu divUdone totlus hujua 11" Purtis, scilicet 1" Morulit gencralin. ct 2" Maruliit nfiiwialis.
Semper metodice tronsit o generolioribus ad particuiorio : quod non feccrat Petrna Lombardne trnctuns de lide occuKiunc hnjusce cpiu?stionis : on f ucrit lides in Christo.
Unde liistorici merito dicerc possuut cum Mnuritio de Wulf yHintoirc dc lu 1'hilopltophie au Mot/cn-Age, p. 420) quod primus iuter KchoiosticoK S. Thomas mdifiearit super Iiukck nriKtotelicoK coiu- ]ilctum s.vKtemo ethicai scholosticie. Et non solum cthicae individiialis, scd ethieflB six-inlis ctiam, ut apparct nou solum iu Ctiuiiuenlario PoliticQrum libroritm Aristoteiis, sed iu ipsu Xttntma, scilicct in tractotihiis de justitio, iibi ugitur de jiiKtitio lcgoli seu socioli, quoe iege» observot, et iu tructotu de prndentU politico, oeeonomica ct mili tari (11-11»°, q. 50).
Ilaec pors sociolis hodie evolvi dcbct.
Sic satis apporet qnaota fuerit in hoc innovatio S. Thomae. IJuac tamcn inuovatio iion fuit revolutio : SurMHa eiiim cst fructus uormalis procedem) ei unione trnditionis cum phUoaophia pereuui. qtuva methoduui praebct ad scientitice procedendum in rebus Bdei et mornm.
Bt tamen hax- mngna iunovutio uou tranatit iu scholiiK nisj initio sa?ciili xvi. Nani usqne ocl tiuein Kieculi xvi ctium iu Ordiue Pnedicatorum liber ex]KiKitiis in scholis fuit sempcr liber Sentcntiarum Petri Lombordi. ut iipparet ex conimeutiiriis iu Sentcntios scrljitis o Cojireolo usque od Soto, tenipore Concilii Tridentini.
Cojetonus et Kfilin primi scripserunt commenlnrin iu Sttinmam Theologioam 8. Thomae. Felix haec iunovatio non solum leute processit in scholis. scd nondum plenc trnnsiit in stiidio clossico, ut faciie videre est cousiderondo breriter historiom thcologioe moralis jKist S. Thomom.
Sneculo siir S. Itayniuudus de Pennafort eeripsit Sonimiilaiu pro confessariis, scilicet easuisticam. Plures alii scripserunt slmiles Suminu latt casuis t icas.
Saeculo xn- et xv lioruit tbeologin moralis Bt theologia mystica. S. Antoninus, O. P., nrchiepiscopns uorentinus, ecripsit Suinmam Theotogiae Moralis, nou semper sequens doctrinam S. Thomao, et magis ascetice procedit. UtUe esset stndium comparativnm instituere inter S. Antnninnm et S. Thomam.
Eadem aetatc coluerunt tngsticatn Magister Eckart. Tauler, Suso, Gcrson, Thomas a Keinpis. Sic paulntim apparuerunt tres npplicationes tbeologiae moralis. scUicet casuistica, ascetica. mvstiea.
Saeculo xvi Libri Seutentiarum Tetri Lonibardi rcmoventur a scholis. et Ioco Ulorum expliciitnr Sitinnia S. Thoniai: ita Cajetiiuus. qni scripsernt etiam Sumtnulam peccatoriiin seu cnsuieticam. Item posteu commentaverunt 11°'» Partem Simmae Theotogicae Victoria. Mediua, Dominicus Soto, Pctrus Soto. Ledesma, Jonnnes a S. Thomn. Salmnuticenses, Suarez, Lngo, Oonet, Aiexondcr NataJis, Billuort, Plurcs 6X illis, nt BUliiort, conjungiint scholasticnm cnm casuislica; alii distinguunt duos cursus. ut Snlmanticenses. Inter thomistas Concinu et Fntnzri vehementer impugunvernnt prolmliilisnium. Plnras alii etinm ex diversis Ordinihus religiosis et e clero saeeuJari com lneuforia, sciipserinit in Bummom S. Thomae.
Sed n medio sajcnlo xvii ad medinm sfficnluni xix praevaluit eii-suistien. Naui reliqunntur a pluribns hae aetato omnes quaestiones proprie doetiinales de iliie ultimo, de aetibus hnmauis, de funda mento moralitatis, de natura legis, de natui-a virtutnm et donornm Spiritns Sancti, de statibus hominum, et plnres fere exclnsive ti-aetant de lege prncticc considerata, lougins do conseientia. de conscientia probabili, et, pro quaUbet virtnte, post euuntiationem quoriimdaw principioruin, pounntur casus conscientiae. ad dotcrmi nandnm in casn particulari quid est obJigatorium sub grari vel sub levi. Sic tbeologia mornlis tit potius scientia de peocatitt ritandis quam de virtutibns exereendis et [lerllcicndis. Unde h.t>c theologia inere casuisUca enret elBcacia ad movendum homines nd bonnm. Unde hoc momento theologia mornlis decUnat ct sajpe ad laxismum descendit. Insuper nscetica et mystica, in taU conceptione, non habeut amplius fundameutum doctrinale. Tdeo plures scrihuntnr Iibri ascetici et mystici sine ullo valore doctrinali.
Inter hoa casnistas eitamU sunt Eseobnr. Lavmaun, Busen baura, etc.
Hac netnte. scilieet saeculo xvm. prodiit a Deo missus ad sanandam casnisticam a suis defectibus princeps mornlistarum modernorum, S. Alfonsus de Ligorio, Doctor Ecclesiae, Fundatoi- Congrogatiouis SS. Redemptoris. Multa opera, praesertim ascetica, scripsit. Opera ejus moralia omnibus notissima snnt et raide laudata sunt a Siunmis Pontificibns. Inter ista siuit : Theologia morali», Homo apostohcua, Pruxis confettsarii. Modo minus speciilativo et magis practico proecdit quam S. Thomaa, et ueqmprobabilismuni cxcogitans sanavit casnistieam a dcfectibu» probnbilistarum et laxistarum.
I)E DIVISIONK Tnt>lLOt!I,B MOBAl.IS
Postca nntem in scholis elementariis uniuntur methodns schola «tica et methodus casuistica, cnm quibusdam applicatlouibus asceticis. In Univei-sitatibns autem nunt geueraJiter duo cnrsus distincti : iinus modo scholastico, alter magis practicus, modo casuistico. Niuic vero instituuntnr etiam Cursns distiiicti theologiao nscetieo-inystii-ae.
In fine sneculi xix cum Leone XIII quasi resurrexit thomisnius. Ideoque mnlti auctorcs diviserunt theologiam moralein fere sieut S. Thomos. Sed innuxus defcctniim casnisticae uimis adhnc renianent in pluribns. Saepius enim a theologia moraU hodie tolluntur niultae qiiuestioues doctrinales de actibus hnmonis, tle fundamcnto morolitatis : tollnntni- tractatus de passionibus, de hnbitibus in gonere, de gi-atia, de luitura rirtutum iufusarum et donorum Spiritus Sancti. Tractatus autem de grattn et de virtntibus infusis siepe remittuntur ad doginaticam. Ad qnod dicendum est: Si theologia moralis uon tractat de natura rirtutum, de nntnra meriti, qnomodo potest seientiiice expJicare actus huinanos salutarcs pcr respectum ad ultimuin fincm aupernaturulem? Scientia debct isse cognitio reruni per causas; et causae actuum saliitarium et meritoriorum suut virtutes infuste quarum natura exacte coguosci debet. In niultis vero mnnnulibus theologi») moi-aiis sic proceditnr: 1° de line nltimo, 2° de nclibus humanis, 3° de legibus, 1° de conscientia, 5° de peccatis, ti" brcvissime de virtutibus iu communi; postea iustituitur tractatio de theologia nioraU speciall in qua agitur de tribus virtutibus theologicis et de quatuor virtutibus cardiualibus, non tamen determinando natui-am hariim vu*tnttim sed nimis hrcvitvr cxponcndo earum neeessitatem, et praesortim vitanda peccata contnt quamlibet. His annectitnr moralis pnrs tnw-tatus de sacramentis.
Unde nondnm perlectc pervenit doctriun- moralis S. Thomae iu omnibus scholis ordiuariis.
□ubium 1um: Qnare S. Thomas posuerit suain theologinm moralem inter duas purtes dogmaticas ct non post totam dogmaticam.
ReAponsum est supra, agendo dc natura theologiaj inoi-alis. in linc.
Dubium 2um: Utrum sit piaeeligenda divisio theologiue moraUs secuudum diversns virtntes tbeologicas et morales, ou secundum di versa Decalogi praecexita.
Rcspondetttr: S. Thomos longius tructat de praeceptis iu tiactatu de lege et post quamlibet virtutem. Ipse merito praeelegit divisionem seoundiim vii-tutes 1° quia scientbi differt a cognitioue vuigiu-i pront ost cognitio rerum por causas proprias. Causao autem proprioo actuum hnmanorum sunt virtutes sivo ucquisita? sive infusai, ex quibus actus procedunt ut oportet, quando oportet, prompte et delectabiliter. 2* Hie clarius upparent dieersae fttnctiones organismi spiritualitt sec.undum hierarc-hiam virtutnm. 3"' Habctttr fundamtmtum attveticaj mystietc quae tractant de progi-essu harum virtutum secuudum viam purgativam, illumiuativam et nnitivam.
iNTiionrcno
Objicitur: Bed pracepta sunr eausa nrtniun hnmanorum. Respondctur: Prsecepta sunt nrtuuni lniniauonim causae rctjitlatiar, non vero pioductivie. Insupcr plura praeceplu Decalogl suut ue. Kiitrro, v.g. E*od, xx. 4 : Non habebis deos aliinos. Non facles sculplile, non occides etc. Propterea S. Panlus dicit de littern legis: « Ltttcra occidit, spiritus vivifiait a (II Oor., m, 6) ; idest ut ait H. Tlio iuas in liune locnm : « Les sine spiritn inlerius imprimentc legem iu corde, est occumo mortis », quia tunc cognoscimus ex pnecepto quid faciendum est et nou facunns (ef. I II"". q. 1116, n. 1. Utnim lex nova sit seri]ita- an indita).
Unde secundnm hanc divisionem theolgia moraliN per praeccptti Becalotji (quaudo prawertim non sutis osteuditur altitndo duorum pneeeptorum umoris Dei et proximi) est uingis directe scientia de peceatis vitandis qnam de virtutilms exerceudis. Vitium antem denniri debet per oppositum ad virtntem. sient tcnebrae per opposituui ad lureni, et non e eonverso. Denique in Decalogo sunt per respei tum ad Deum prascepta religionis, sed non directe prajcepta tidei, spei et i-aritntis, qnte alibi snnt v.g. in Bcitterononiio, vi, 5. Hrec. «iifticiuui quoud natnraui ct divisionem thelogiu» mornlis.
CLASSIFICATIO SYSTEHATUH ETHIC/E.
Antwpiani trunseamus ud explicationeui articuloriim Tlioiiue de Hue ultiino. vulde utile est, ut appareat niomentum et actunlitas hujnsce doetrinie. prins instituere classilicationem cliversorum sj-stematum ethica? nnturalis secundum grudationeiu asceudeutem.
Vuria s.vstemata distinguuutur ex parte fundamenti.
In tmno hoiwsto sceiiniliiui recluni ra- 1 ilivinnm tlononi
' bumnnsim
OUM ubligatlone ] Ct sanClionc \
Ethica
PCMMTA \ riiie obiigaiione 1 , ncc mnctione ;
i illvina qutp iil berrime de- J crerlt
/ omuta iirarceiita. (Oci fenui. Ficlolaniiiti. p<>- \ -sitivifmuB ttiwiogi-
f pra-cciita liccalont er- 1 ga homines (Seotua).
1 | hnmano OAitonoma, quic slbi lraponit
\ huperativum entegoricuui (Knnt).
I *» 6o«o honmlo scu ratitmoll (Stoici et Spinoza).
utiUlarunnux socialis, ollruinnms (AuguntuH Comte et neo-Comtlstae Durlcheim, I*v.v-Itrubl).
1« OOIIO uttli
I utilUarismus InitivlduuUtt (Eplcarofi,
Hobbee. DeuLbuui).
I in fiofio tlcltctabiH, hfdonisniu* (Arlstlppua, Fonrler).
CLASSH'*U'ATIO SYSTKMATfM ETBIC.E
CRITICA CENERALIS HORUM SYSTEMATUM.
Crilica generalis. — Unt- syatenmtu, uno exeepto, juxtn trudi tioneiu suut falsa; et fnlsa in co quod negant potiua quAm in eo quOd aflirmant ; quia non cousideru-nt nisi aJiqunm partem reolitatis moralis. aliaa jiartes vero negant. I>um e eontra Aristoteles et mtilto melins posten. S. Thomns iuteudnnt omues partes seu omnes nspeetus realitutis iuoiuUs amplet-ti et eoneiliare. Propteren ethiea thomi slira aliis ethieis opponitur sieut universjik' opponitur particulari et sieut doctrina catholica opponitur haereaibus: liuereais eiiim signidcat electionem alicujus partis veritatis tantuin, rejiciendo aliam partem vcl alias.
Qnod revera ita sit, apparet ex sola consideraiioue iinjus elassi fleatlonis. Eteuim heilonismtts non considertvt nisi l»ouum delectabile; tttilitarismtts uisi bonum utile, non vero bonnm honestum, quod est bonnni aecundum se indepeu<Ieuter etiam u delectatione veJ utiiitate conseqiieuti, ut vitaix1! uiendaciuui et veritatem diecre etiamsi sequatur inurs. Kant cousidei-at quidem obligatioueiu, sed non adniittit funtlamentum ejus objectivum in bouo objectivo, praesertim iu boDO eupreino ad quod volnnta« nmtm esseutialiter onliuatur a lege aeterna. Alii, ut tipittoza-, admittuut hauc ordinntioiicm voluu tatis nostrae ad bonum rationnle (seu honestuni) etiam snpremuni. sed modo pantheistico, uegando obligationein et liberum nrbitrinm. Fufeistae, ut Ockam, adniittunt obligationem momlem. sed rejiciunt ejus fundnnieutuiu uecessnrium et immutabile iu natnrn dirinn et iu nostrn, decliuaut ad eontingentismum nbsolutum, ac si non esset uiai lex positiva contingeus, et sic pervenitur a<l iiositivismum theologicum. scilicet ad negutiouem legis naturalis iiumutabilis.
S. Thomas, e coutra, in ordinc imturali secuudnm vins Aristotclis ndmittlt oinues aspectns rcitlitniia inoralis ab aliis admissos. ulluni horum uegat, et eos egregie couciliat. Admittit bonnm delecta-* bile et utile. sed etiam ultius bon<ti<m hoiicstum scu mtionale, ad quotl essifittialiter ordinatur voluntas nostru seu appctitus rationalh ah Auctore natnrte, scilicet a lege a;terna; et in bono honesto prmti eubest judieio recla? ratiouis invenit proximtnn obligationis ftmdamentum. Aflirmat etinm fuiuUimentitm- oblkjationis suprcmum, quia ratio nustra est recta prout conformis est ratioui dinnie seu legi icternie, quae ordinavit bominem ad bonum suprennini cognosceudnm et diligendum. Pariter in ordine supernaturali admittit, ipiidem Iegem [Ktaitivnm contiugeutem, sed uou propter hoc negnt necessi tatem legis nattmilis ad supornaturalia elevatae, et virtnte cujus debemus no-essitiite inedii ad su-lnteni ex iwtura rei et nou soluni necessitate jn-a^cepti Deum cognoscere, supra omnia diligere eique servire ad vitam wteranm consequendam. Hioc est prima catecbismi liuen. Cf. S. Tltomam, I"-!!", q. !*4, a. 2: de valore priucipii u bonum est ftteUnuiUm et> mahtm ritandum», nt est princifiium per sc notuin.
Sic etiam apparct non solnm altitndo, sed etiain univcrtialitnx ethicffi naturalis ct Theologbe moralis Thomae, prout sub luminc ivn:ui>rtTii>
Itevelationis rationabiliter explicat per quatuor causas realitatein nioraletn seu actus humauos.
Matcria rcgulanda est uctivitus humana etiam sensitiva pront subest iniperio ratiouis. Forma est ipsa moralitas octuuin seu relatio transeejidcntulis actus ad regulani uiorum, seu conformitos od regulum mornm (cf. Lmav, Ethica, p. 77). Causa cfficicns est duplex. netnpc dvrectiea et productica. Causa vero efflcieus direetiva est et ipsa dnplex, scilicct suprcma, qme est lcx tvterna; et pru&imo, qunj est rccta ratio fidc illustrata. Cousa vero eQleiens productiva est et ipsa dnplcx, neinjte radicalis, qmii est uatura pcr graiiain elecata, et proxima, quui est cirlus acquisita et v. infusii. Causu vero linnlis. seu tlnis ultimus est. Boniim supreniuni snpcr omnia diligcndnm propter ser et non eolum propter deleetntionem qute cx ejns possessione habetiir, vel utilitatem eonsequentem, ef. II*-II", q. 2", a. 3. Deuique distinguuutur linis ultimus naturalis (Deus naturaliter cognoscibiiis et diligeudus ut auctor natura?) et fiuis superiiaturalis (Deus clnre visus et diligendus ut auctor gratiffi). Cf. dc Vc-ritate, q. W, a. 3; q. 27, a. 2; Summa theol., 1*, q. 23, a. 1, q. 12, a. 4; I» -II", q. 5, a. 5.
Brevior syuopsis potest sic proponi.
Lex icternn in D»
Ix-x nnturulis
Revelutlo: Ia>x divlna poeltlvu per tldem ucccptnta, eum npect enritate
consuetudinos buniunn' ^****^
1,^0. Keclesup dorlrlnii - J-e- ^**^ e>*t eceleHlastlca?
Svndcrasin - Nc ot lotentio rei-ta ientia moraU* rinlum inornllum
Prvdcntia eimi medlu
VohmtutiH electlo reyu
Inta a JiiHlitln in voluntute b. PasRlones "■-'il.i
| a Fortitudlnc ' a Tenipernntia
Eseeutlo oc tus morallH
Thoraos ndraittit et reete subordiunt hu.*c omnia prineipio nctus moralia. E coutra, mituratismus negat revelatiouem et doctrinum Eeclesia?; positivismus negat insuper Iegcm nnturulem, Bervuudo soluiu leges bumanus et consnetudines : Kant negnt valorem ontolugicum rationis, servuudo solum |>ostnlata indemonstrabilia ratiouis practieui cnm uutonomia voluntatie. Vidc puulo infra critlcam utiliturismi et Kautismi.
CbASSIFIOATlO SYSTKMATUM BTBICK l<ri
Qnidom intellectualistie non satis admittunt intluxum recto voluntatis ad formatiouem conHcientiie, quam voluut modo mere inteilectnali determinare. In hoc apparet inefticacia » systematnni probabilitatis ». S. Thomns teuet. e contra, quod verum iutellectus proc tico-praclici est non per couformitutem ad reni, sed per conformitatem ad appetitum rectum (T' II". q. 5", a. 5, ad 81"11) : v.g. ad determiuaudum justum medium ratiouis in temperantia, fortitudine, humilitae, mausuetudiue. Hoc primo aspeetu videtur esse eoucessio Bubjeotivisini atrt prngmaiismi, sed revera est profunda intelligeutia conditionum activitatbj moraJis (cf. WoaONtKCia, Reruc tltomixtc, Oct. 1921. p. 323, 329; La eathotk-iW du Ttiomumw).
riic jum upparet iu hac syuthesi ethicai thomistica? quod omuia tnoralitatis clemeuta secundum quutuor causiis coudunantur. Unde ha?c doctrina non est particularinla sicnt alia systemata, scd est universalia, omnia couiplecteus. Sic upparet ut vera explieatio ct explicitatio sensus communis seu rationis naturalia, qua3 luec omniu elementa jam admittit, sed ea ordinare modo scienliiico nescit. Insuper ex hoc apparet quure Kcc.Iesia maffis oc magis doctrinam 8. Thomai nliis pneeligit, quia est doctrina non particularis. sed universalis
Ftrevix critiea partieulartx pnrdivtoruin /rystvmatumj seu potius indicatio locoruiu K. Thoinit. ubi invenitur eorum confutatio vel confutationis fandomentum.
Procedimus secundum gmdatiouem ascendentem a systematibus inlimis seilieet ab empiricis.
1" Ethica empfrlca ea est qnie btuium delectabiie uou trausceudit (bedouismus), vel bouum utile sive individuale. sive generalc (utiiitarisuius) tantum cousiderat.
Hedaninmun irfovr,, delectatio) fundatur eolum in bono delectablli. Et juxta ipsum delectatio est motivum et regnla actuum humuuorum in hoc sensu quod « bonum sensibile est faciendum et molnm uodvum vitandum i> ut faciuut animalia bruta. Aliis verbis : honni fiurtus est od delectationem habendam. Sic in antiquilute putaverunt Aristippus et inter moderuos Fourier, socialista, qui scrij.sit ilr pltvsica passionum seu de attractione ]iassiouum, sicut alii BCribunt de physica coeli et de nttractione astroruin. Aliqnid similc apud Fichte invenitui- qui dicit: DUiijes te super omnia ct alioB homines proptcr tc. Est cvuicns egoismus, fundatas in identificatione i guUlam ncotist» aut mollniHUi' aut tninrenianl dleuut quod tiaiendum eit w* Bcelttfita littiibitim liat tbomlsta. «aniicr S. Thomnm siimmb» InudlbnB cxtollendo. — Ktspondcmlmn est oum P, II. Wonmiecbl, loc. cit., quod Cutliollclninns non llt tbomismus, ned thomiitmus est oothollcu»: proptcrcn nb Eccleala pracellgitur. Tliomlsmii:* ent cathollcuB qnia eat unlvcraali*a nynthe»lK, ullum oepectum reulltutiH negnns, sed omnes conclliuus nnb unn suprynm notlone Dri auvtorin «alutis; uon vero sub noilone partlculuri HlHrtatis bumnnn-, ut faclt mollnlsnius. BOt alia uotloiio sliniu. S. Theologln «.^1 wientln non de llbertatc hnmann, sed de Ueo. et idco bi eu omnla Hubordlnari debent ldeu> Del nur-torlH ordlnls uaturaliH ct ordinis aupernnturullrt.
iNTnourcrio homlnis cum Deo, Sed Dene poteot sese diiigere snper omnin quia est miminuui ponum; Iiomo nutvm non sic (tf. Zioluica, Sinnma PhitoBophira, III, Liber 11*'*, c. I, art. 3).
utuitarimnus paulo aitiiiH 1'uuiintur, nempo in bono ntiU.
XJtiUtarinmu* iwtiritluatin ftunlutur in ulilitute Individiiuli, eui COJivenit qnlbuedam noolvii delectntlouibiis renuntMre, nd perve niendam ad ritnm trantjuillam et Becnr&m, itn ln antiqnltate plures Bophistfe, qui Heeiindum opiKirtunitatOm monienti nrgnmentalmntur vp! pro vel contra qaamUbot tbesim, Itn etiain Kjiicurux, tjui nd iitilitutem individmtlem ilieebat modnm Bervandum eeae in pnmrionlhui tnter exceasnm et dcfectum. Kt nQlrinubttt virtuteni iwne iit malio, non tnmen ut dii ebat AriltOtelea, Kt ilicel propt&r oinorem ipsiiiH virtntU et boni bonesti, sed «oluui ud vitnndn inconveniontin vitioruni ud invicem oppoaltornm, in istn poaitiotte romanet tunium materia qutedem virtutis, siue anima; eat eadaver rirtntui ac Juati ejnadem medH. ltn inter modernoK Hohhei, qoj nt primiim legem momlem nntiirnlem dlCebOt pucem etM ipnereiidnm ubi inveniri potest, ut ubi inveniri neqnit qngrenda eaae beUi anxiiia ad vito? et membrornm eorporia connervntioneni (cf. Ziumara, o/j. cit,, ibid.h 1'ariter Bentbum, etinm Stitnrt Mill et Spencer qui tunieu intendunt cmiciliure utilitiilem peraonnlem uiim utilitute jjeoernli et Kucinli : imo dicit Hpencer quod neceKsarin evolutione desiderium utllitatis individualis perducit ad tttOltfttem Kocinlcm super omnin dHigendam .
Utilitorhuius Hocialin ent ethicu fuudnta ln utilHote geuernli neu soeiuli. Itu GrottUB, TMilTendorfl', qui dicebnnt priucipium primum ctbica' islud esse: liomini qiiunluiu in seipso est coleudnm essc cl Bervandam sodetatem. Postea Augustus Oomte iu nuu sociologia dicit: oportet vivere pro nliie, pro «ocietnte; in cn credenduui et sperandum est ; ipsu ditigeudu est super oiiinln, quin iionobstantibus suis defectibiis societns est qunsi Deu» in ficri (cf. Zioi-iaiia, o/>. cit., Ibid. &, I). Obligutio Eundatur |n ie«jbdiitione humunn, v.g jus pfttrii nd ednoationem fliii fnndatnr non in natnra, sed In lege lnininna qnm in antiqun Koniu pnlri dabut jus vitm et mortis in nMlOB. Itn noo-Coni tistie Levy-Brulh el Diirkbeini.
Confutatio etliietv empiriea- — Kthica empiricn pruesertiui tripjiciter confutntur.
1° Virtualiter eoiifiitiilur ethica empiHcn probntione philo sopbicu eKsentialis diHtiuctionis inter vitum intellectivum et vitnni sensitivnm, et intcr bonum honesluin, bonum utile et boniim delcotubile.
Etenim vitn seusilivn seu unimalis ex se non cognoscit forntnliter nisi honuiii sensibile delectnbile, et iitltur bono seusihili utili. Bed uon cognoscit formaliter honuin honrntuni, seu boiiuiu Hecundum se. quod u sola ratione cognoscitur nc propteren honuiu rationale vocatnr, IIoc autem bonum houcstum scu rationnle immerito non considerutur ub ethtca cmpiricn, pro qua bonum est bouum quin delectnbile vel utile; duiu e contrn bouum houestum est honuin neeuuduin ne, ut couforine rutloui : v.g. reddere testimouiuin verituti etium cum
CLABSnriCATlO rystf:mati'm kthic.e periculo mortis aut martyrii, nt Christus feolt, qui dLtit: « Vem ut testimonium j^rhibeam rvritatin (Joan., xvni, 37). Bonum honestum est bonnm ut pertlciens rntionnbiliter uctivitntem uostrum, et esset bomim etianud nulla setpieretur delectatio vel utilitns (cf. r, q. 5, tv. U: ile divisione boni in bonuin utile, houum delectabile. honum houestum) '.
2" Ethica enipiricu non explicut testlmoninm conacientiae de B3datentia obligatiouis moralis proxime fuudatjc in boc primo et evi denti principlo rationis practicie: « Bonum (honestum) est fnciendum et molum vitandnm» (cf. I"-!!"0, q. fl4, a. ^l. Tmo ethicn empirica enuntiato principlo contradiclt, Negntn nutem ohligatioue mornli. homines non vitant mnlum morale, v.g. furtum occidtum, vel occultum patriffi trndltlonem, si iu bis utilitatem Inveninnt
:t" Denitpie etbica empirica non dat, neo dure potest hentitu diueui tpiam promittit (cf. P II", q. 2, n. 1 nd n. utrnm beuti tndo ail in dlviiiis, In honorihus, iu famn, in potestate, in ollquo corporis hono, iu volnptate).
Diclmus etbicam einiiiricam de fncto uon dnre beutitudinem, ut jftm ostendnnt etinm Hpinoxn et Kaut. Kum experieutln conslnt quod bomo tpii Bine ullo ideuli proprie moruli vivit, infelix est, poMsioncs ejus uon regulnntur, imo nd invicem contrnrinntur. ut. desideriiiin, irn, invidiu. Inanper bomo sinc nllo morali ldeali ,viveus fieri vult
• Dr clfvMone bontf mouniUtm 8, Thomtm (I», q. i>, n. e». — Uniimquo
Uuv lucUle reet^llltrens Ansellnin jilt, totd, ad !?"': o Dlcuntur piiIiu UIh |in»pric ti'>tiit,ilt». quif nnUnm jillnn» bnbent ratlonem upiwtlbUltHtK nlsl «leleoltiildnuui ; inu) iillqiuoHli> slnt et noxla et lnhonontn. Vtllta- vero ditiuntur, tpw nou bnbenl ln ne unde deslderentur, md tleslilerinitur koIiiui ut sunt ducentla t»l altcmni ; BlOUt mimptlo mcdleuia> Jl^lnr!l■. Honmta vero dlcaiitur qune in «-Ipt-ls b»lH'iit untle tleHkh-renlur . futle nllqutHl Ihhiuiii potest esse Hlmul bflaeatnm et deleetabUe, ot rirtu»; ot utile iwteat tm doloctablle, v.g. me.lldna flOleta nt nou auinrn. item lionestum potent owc utlle nd allquld iiHIuh, ut uieiitum. Vudp tuoc dlvlnlo, nl db-it AnKelleun, tbtd., ud 2U"> : timii ent per opnosltns m, '■'■•t |t-r opiMwltns ratlones n, Klr bouuui tlivltlltur ut nnulojmm. qulu (>er prlnt «lleltur de houento, secundnrlo de dclectablll, nc tnutletu de ntSt
Hoh1 illvbdo «* Bunuui raomeutl. ut npparot v.g, tti ponltur qoii'tlt'>: an iHinum fommuue s-s-letatln slt hoIiiui utlle, vel honcHtum, S< hematk'e Iihh* dlvlslo sio oerlbi jwteat:
/ ln qucm pcr ua l tendli npnotltu» = '(onitm honintum, quod por ut tcrmlnu* tlcHlderntur
( ut qales . . . = bonum dP/crloWic ut mctllum = '.uniiM hIU.-
tNTUOCUCTIQ ccntriiin ofMiUtn in suo egoisnio; et rcvera lit uiise.i-e •WVWI omnium, ut dioltnr iu parabola lilii prodigl : Ut enim serviiH snarum paaatonuui. qnus nou dirigit, Kervus eventnnm ncfidcutnliiim et alioruni lio mlnum, qui possunt ci senipcr subripere honn sensibilia in quibu» gUftm lieatitudinein posnit.
Inio etliica enipiricu nee bcatitudineui ilare jiolctl, quia non Katittt suporiores fuctiltntes et aspirotiones generosiiB ad dilcetioncm boni ct pnlchri morulis : ncc potest regulnre pnKsioiics iu individuo ; uec conntitiieie pncem iu soeietute. lusuper socictas non est boniiin ita perfcctum ut sitsnpcr oninin diligendiim. qiiidqtiid in roiitrnriuiu dirut Agnstus Comte.
Deuique titilitns individuulis et utilitn* socialiH tion conoiUftttttn? nisi diligatur himum hoasatum Hitpni boniim titile. Naiu omneK homlneH, ut nit s. AngustinuK, possunt sine miitnali nocnmento possiderc bonom bonestuin v.g. verltatcm et rirtntem, non vcro idein bonnm «ensibUe, sieiit v.g. eandem domnm vei enmdem agrnm. Mn teria eiiim ut prluclpium inilividiiiitionis dividit, spiritus niitem Dniflcat. (Cf. quund bOC I'-ll"" totam ipiestionem secundnmi.
2° Ethica kantiana. — Aliioi- cst quidem ethica knutiiuin quum ethicii empirica, tpiiu odmittit oliligiitionem moriilein, seo iniperu tivum eatcgoricuin, scd cuin fiindameiito subiectivo tnutiiin in ipsa ratione practlca, non in bono, Admittit etiam tria postuiata rfttionls practic&e, nempe libertatein hiimunnm, vitam ruturnui el BXlatentiftjn liei r-emnneratorls.
Juxta Ku iitiiim rntio Kpcciilativn iieqiiit deiuuuKtvurc exhjtontiftm Dei. uee immortalitateiu aiiiinae, nce liberiiin urbiiriiim hoiiiinis, aer. uiornlem obligationeiu. Sed ratio pntctieu. jnxtn Kunt, rognoscit ohligntionem morulein ut factuin iiitcriiuni uon koIiiiii experiinentnle kciI ratiouulc. tani(|unm « factum rationix ». Id cst Offinil bomo sineeriiK iu kiiii iu-opria coiiHcientia iiiveuit. ipioildam iiuperaiivnm non hvpothctictim, sed cntegoricuin, iniperutivum nenipe mornliter agcndi, quod sic formnlntnr a. Kaut.io: tAgt itn ut moralin ilirvctio polunf«fi« fiw, pvincipiiim cssc poasit legialationis cominunis ». Aliis veriiis: Fac id quod velles oinues hoiniues fncere. Istud priiicipium primum rationla praotice non formnlatnr tamqnam objective fundntuin. atent iu truditionali philosophiu : « Bonnm cst t&ciendum et mnliim vitandlim », ila ut lex depcndent ex natiira boui honesli; sed pni Knntio eat aolnm 1« formalbi «ubiective BWMsaarifti est Judieinm
Kvutheticiim n priori. Nec possumua, juxtn Kantiuiu, demoiiBtrnre fiiudaiuentum ohligatiouis moralis csse in DftO legislatore et in ultimo flne bomisiaj imo si u. Deo uobis Imponeretnr obiigntio, vita nostra esKet nervituiio. vel aUloeretnr ii spe be&titudlnis, ct proiude non essct proprie movalin, qnia fiiudaretiir solnni vel iu houo utili vel in hono dclertubili. KuntiiiK liou vidCt altitudiuem buui honesti. qood sininl est delectnbile. sed per prius desldemtnr propter se nt houestinu. Juxta cnm vohiutas liuinuiin . ut sit vere rationaliH. moralis oe libera debet Bibimetipsi imperotivuni rittegoricum imponere. nam *■ Sibi est lex >i, sine ulln KCrvitute. Sic voltintn» humana nmauel nuMuanaaio svstkmatiim bthicjb inilc/n ndcns el auionoma, scUlcet Independemi a snperiori lege ab exliinsoco imposita.
linde individuum ipsum, iionobstantc suo egoiKino, tlehot juili cai-e ultimatim nn aetio »ua potaot csse simul principinm legis com iniiniK. Et sir raffo imlividiiali* c't tuprtmtf arbitcr bom ct moH, et vnlttnta* iniliviilualh ut coiito prima «ibimetipni ObWooWowWI impouit.
Con/nfafio ethlea kantiatur. — Pneter alia, ethioa kantmna qnatnor mogiin iueonvcnieutui prsbet, qmB »unt lniOlnbUea diflicnltntcs. (Cf. Bigliara, op. cit., ibtd,. art. 4).
1" OWgaUo knntinna jundamcnto carct. — Siim fuiidamentum mere subjcctiv non «ufflclt. ImparatiTnm enim eatagoricnm: «_Age ita ut mornlis directio volnntatis tuoe principinm essc possit legislalionis communi»», tpioil. juxta Kautinm, eat jiiiliciiim synthetioum i nriori est »inc moKeo obiectivo, qiiia justn Kautium n«- eat evidens a priori. nec evidens a posteriori; igitur est juilicium cnecum. Scd cnm objectum iutcllectu» sit «M et voluntatis sit bonnm. obligatio rclate ad voluntotem fnndari debet In bono objectivo. pncscr tiin iu suprenio bono et. in necessarin ruuiiexione mcdioriini ad hunc liiicm ullimmn a legc icternn stntuta (ef. q. 1». 1. '-, 3^.dl'
(UDdamento moralitatia et obligatlonis). Sic etbiea kuntiuiui est ethica slne prlmaria notione boni, eat igltnr sient regio sine sole.
2" Immerito ponilur abmlata, tmtanomia loluutatin humamr. — Iloc est contra debitam eubordlnatlonem legi etemm (c, tr-Ur', q. 1!), a. -i; qq. »1 et 981. Voluntaa hnmana remaneret eausa «npremft, ■fldmetipai legem moralcm imponena. IIoc potest cKse in Deo qni esi snpremnm bonum, scd non in bomine. qui nd egoisnram incltnatiir. n cBt ilcpeiiilriis a Uco. lu Imr cst error KiibjectiTismi et indiviilualisiui.
Bynubna PU IX douuiat ethicam lndependentem, nute negat sapremum fundamentnm obUgationis in Dco esse (cf. Dbnsstnobb, n. 175(1: «Moriun leges ilivina non egeut wiurtioue. ininimeque opus ei*t ut hiuiiana- lcges nd naturale jus couformeotur aut oliligamli vim a lieii accipiant ».
:)'• fWtmorifo Kanliun nctinl procmiitm bcatitudiniii cssc lcgitimwn motivttm ilixponen» a<f btmam nctionctii. Ilier uegatio est Hine fnndumento et. est fnlsn, qnia volnntas nostra ordinatur ad bnnnm et, ui oatendit s. Tbomas, IP-II", q. 27. n. 3, per beneflcia
:i 1 sperata disponimur nd diligendiim Deum propter se, siiprn uos irf. etiam IP-U*0, q. 17. o, 1 : ntrum spes sit virtus). Idcst summnra bonum est simnl honesiuui et delectabUe, sed dUigendnm est prinri paliter ut honcstiiin. ut est seriindiini se omore dignum.
Concilium Tridentinum kcbs. b, ean. 31 baec habet : « Si qnia drxerit jnstiflcfttum peecare iliim iutuitu mterua? luercedis bene operutur, un. sit» (DmTOKO., n. 841).
Iiuin hedonismns conslderai solnm beatitudinem seu potius delectationam, excludendi» ohligatioucm, kantiamns, c contra. eouKi-
INTIIODCCTIO derat solum oldigntioncm snbjeciivo fundatum, nou vero bcatitudinem Ut inoiicuiii indlicens ad moralitcr agcndum. .Sliut, nt (ultet. duo extremu. Vera doctrinn tmditiouulis esi culmcn inter nc Bupr» luBc duo extreiuu. In ea nou sic opponuutur beatitudo et obligatin, sed utraque iu supremo bono fnndatur, prout boc suprenuim bnnuin araari rfedcf «uper oinuia, et nos bcatificat prout sunimnm g&Bdlum causat.
•4° Kantiun iininerito pimit suprcmum agentli moticum in nostra dignitalc rationaii serramla, — Hoc est qiuedom authropoliitrin. Nom solus Deus, prottt est sitmmum tiouum. diligcndii* est suiier orania. AUoquln ne daretur quiilem vera dilectio boui honesti, seil potius superbla daretur ejns looo, quia dilij{cremiis potins nostrnm siibjectivnm jndioium de bono quam bonum ipsnm objectivum. si enim vere bomo diligeret objeetivum bouum boncstum seo boaum momle. plus qnftm sdpsttm, a fortiori diligeret super omnia sommum bonum, eojOBCnnujne bonitntis piincipium. Iteotitudo eniui ultimo bominis non in aliquo bono crento cousistit. sed in summo liono (cf. P-IV», q. 2, a. 8).
Objcctio. — Sed ethicn kniitiuna non videtur Itn contraila ethlcte traditioiiali, imo nee ethicas ehristiauui : nam Kantius tenet quod imperativum CfttegOricnm lncludit frib ptistitiata ratiimabiliter oredenda. scilieet 1) liberum arbitrium humanum. slue qno bomo non posset moraiem obligationem ndimplere: 2) iinmortalitatem tinimtr. prout perfeetio ab imperutivo categorioo prescripta plene in bnc rita obtincri neqult; 3) existeiitiam Dei, qni», secuudum judiciiim syntbeticum a priori, justus Bst dignus beutitndiue : atqui solus Deus potest in altero vita stabiiiter conjongere rirtutem et beatitudinem ; quo; tnnieu bentitndo nou debet esse motivuin uctionis mnralis. quia boc esset interesse oon raorale.
Respondctur: ftique Kunt ha?c trin postulota rationis practiea! admittit ut rationnbiliter credendu in orditte mere natnrali ; et hM postulata ndmittit non tamtitiam fundamcnla ethictr, sed soluiu ut ejus coronu et compjeinentum. Kemauet igitur pro illo quod obligutio moralis fundatnr iu solo impcrativo ontegorieo et in autonomia vo lnntntis uostne. non in bono honesto objeclico, uec. ex parte regulie proximai, in recta ratioM quro ordiuat voluntatem nostram ad bonnm bonestum. iid quod diligeudnm est oidlnntn; oec, ox parte regulse snprenue, in lege irlcrna, scilicet in Aiictore oatunie qui ordiuavlt ipse fncultates uostras snperiores ad supremum bouum cognoscandnra et diligeudum. saltem iu ordine naturuli.
Unde etbica kantiauii reinunet iu suo fnndamento mere subjectivu, et pront constituitnr absque fnndameutali idea boni Iionesti objeetivi est tristis et frigidn sieut regio siue sole. In ipsa deest robnr seusns couimunis seu ratiouis unturalis et seusus rhristiaui.
3° Ethica stolcorum. — Etbica stnicorum. prajsertim greeoruin, ost, ut diximns, «ine obligationc, est ethlcn nrtionalis fnnduta objective in bono rationoli; cst eudemouismus rntionalis. prout, juxta
CLASSIFICATIO SVSTIiUATCM KTniC.F.
euin. snmnium bouum est in rirtutc seu in actionc ralionali, qtiw a tuibitt dcpendcl, et non iu rebus externis u nobis iudependentibus. Sic sapieus liberatnr u pussiouibus, eas rcgnlat, et suum rationale gaudium tnveoit in smi mtiouoli actione etiaiu iu itdversu fortuua. Aliquid simile invenitur in etblca Spinowo, quamvis Spinosa mogis asceudot od contempliitiooem boui diviui quod. juxtu ipsum, est nobis immuuens. Spinosa, sicut stoici gneei, est pontbeisto ct determioleta, ideoque negat liberuro urbitrium et simul obligutioneiu monileui proprie dictam. iiomo, rum Deo identificatus, sicut Deus ipse, legcm proprie obligatorium non liabet; et lex moralis juxta Spinoza non est pneceptum seu iinperativum, sed solum optativum ageudi secituduni rutioneni et nou seciiudiim pnssiones. Tota ergo lex moi-alis sic exprinii potest: « Utinuni liomines rationaliter rivnnt ; sed uiulti uon perveuiunt ud uotiones cJaraa et distinctas circu verum boniim hooestum, nec poBsnnt ud eas perveniies.
Confuttxlio cthictr ntoictr, ti Spiuoza postea reuovatae, invenitur in pluribus locis Siiininw S. Thoune. Triplici ratione etliica stoica refntatnr.
1" Fundanwntuui hujuicr elhiea1 esl panlhcismus, qui a S. Tboma refutatur in 1°, q. 2, a. 3, nbi demonstrotur existentia Dei ut est prirous motor imtnobilis (la ria), suiiremuni ens simplicissimum {A" via), ideoque esseutialiter a mundo niobili et composito dislinctum ; et I"; q. 3, a. 8. nbi osteuditnr qood Dens est tiuitum causu extrinseca reruni, scilicet cuusa effieiens et tinalis.
2" In ethic<t. stoica imnicrito affirmatur SWnmwn btinunt essc tn virtule hnmnna. (Cf. P-ll"'. q. 2, a. 7) Nom « quodlibet bounm inbieeieus ipsi animie est bonnm pnrticipatiuu et per tonsequeiis porticulutnm » {ib.) ; ideoque uon est bonnm perfectum, complens boui u[ipetitum. (Cf. etuim Contr. Gent., 1. III. cc. 26, 34, 35).
3* In eihica stoica immcrito ncgatur tlupteii eonscientiil' teslimonium; 1) de obligalionc morali proxime fundata in primo principio rationis pracUeic: Bonum est faciendum et malnm vitandum (af. P-Jl**, q. ui, u. 21; et 2) testimonium eouscieutiu: dc liberltile tnimnna, fuudatu in proportionis cnrentiu inter bonnm universale siwiueons volnntutem, et bonum particulare elcctum (cf. P-IP8, q. 1U. a. - : ntrum volnuuis de necessitate movcatur a suo objecto).
Objeetio. -- Quidom rationalisto? udmiltunt liberum arintrium et obligationem Sed pro ipsis obligatio u.orulis suflicienter fundntur iu bono rationob diligendo secnudnm rectum jndic-ium ratiouis.
Respondetur.- Hoc est fuudumeiitum ptturiniUm obligationis. non vero suprcmum; qnod est i„ supremo bono se. „ndum legem Dei, qni nos oreavrt ad reete ngendum ,ef. I».n«-, q. 19, „. I : utrnm bonita» voluntatis deiiendeat a lege usterna).
*• Ethico ndeismi. — Post criticam fnlsomm svstematum etbica: uaturnlis, aliqoid dieeudiim est de etbica iideisnii, seu pseiidosuper- i.vniomrorio
SoS.r>P°"lti * nomiaamm "«»" Pt««r«m • OnU- Ethic» ista TOOBri potcst pmritirhm,,» thcolonieu* „„!„ in _ obl,gat,„ umee fundatur b> llberrimB Dci voluntatc' sen n . •,„ per Udem cognita. Tjnde ratio ex m sola n„n posset £ onl n" mei-e mtturali coifnoseere oblijmtionem moralem. Hoc est abusus S unde nomen ndejsmi. Kideisinus vidctnr ndeu, rbrWi»»»» eV.olle,": m,in™ "5°"^° ratlon'» mi«»it ct simul rationnle Bdei „W qmum. Eat qn.dam pseudcsuperuaturnlismns, confundeus Krat ,,m et naturum, ac « nutnra humaua sic caset deficiens ut sine -rati" c revelat.one uon posset vitnm mere seusitivnm snperare
F.dcisnii.s ttte apparuit in uominalismo rndicall Ouillelmi Oc
ESi u"Vloral,u'li™»'' <* quari emplrtamtu, m, pMttMm»
ju.xta. „uem ratio humana non potest cognoKcere veritatee evpc
SSSEi!!?"^ "l0OqUe "0n P088 P"«re Del cxistentinn,. spi ritual.tatem on.m^. nec tnndamcutnm obliRationis momlis B
Sic Oetaa» viam pnravit Lutbero, qui parfter egt fldeista, Htec doc tnna pHu m.nusvc remauet etiam iu jnnsenismo. Et rursus apparuit s*cnlo XXX temporc tr«ditioUalisn,i c,.m JJantin ct Bonuettv
Inter .stos Oream est mogU radicalis: „„n. afflnnat qi.od ratio humana „„u „ um no„ potest e*t *e «ola cognosccre primum Z
- ™ ?^*L?en,n fUiK'r "muia at "uctorem natune, Md etiam quod lioc prroceptnm, aola revelatione cognoscibilc, est iu se ronti,,. o™«. ila ut Dens potuissef pnecipere oppcsitnm si volnisset: ct ric potuissct nobis prajcipere etiam odinm Dei.
Aliqnid simile dicit Cartesiu-s dum aflirmat veritatem priucipii hkI ^' d.ePendere « libe™ I>« wMtrio. Es q„„ sequitnr ex ibero De. axbitrlo par.ter dependcre distinctiouem primariam inter bouum et mnlum.
mJ^SSS* ^"'t'"' c' "'™i'"»'''<™» «i*o<«« ■» ernioo invenitnr pnd s,. Thomnn, ,„ p-ip, q. »i, de ,Uvieione , , jn , «t^T
" TS P»rt.cipat.ones tum les uaturalis, tum les divina positiva tL, ii.i . " oi' *' ? " S?*8 *' ad lura»' et h«em uu.,u.nam. Ite-m ib,d.. q 93, a. 4; q. 94, a. 2 ubi «stenditor necessitas primi pnnc.pi. syuder.s.s: Bonum est facicndnm et mnlum vltaudum Item De T eni.. q. 23, „. «; Mi /««Mfifl in rebna creatis « «imnHc/ riinno ra/uutatr depeiuicat. Hoc nltimo looo luec habet S. Thomas- «Vcdnntas dlrigltDr pcr rntionem u„n solum iu nobis. scd iu Do> Et ideo primuni ex quo pendet ratio omnis justitte est snpientia Oiv.ni intellectus, qua; res constitnit in debita pronortione et ad inv.rem etad simm cansnm. Dieere auteu. quod ex siinpliei voluntaic uei dependeit jnst.ti.i, est dicere quo.l divinu voluntas non procedat sccuudnm ordiucm sapieutiw, quod est blasphcmnn, .,. Aliis verbis. atcere qnod pnma ilistinetio inter bonum ct malum morale a libem JJU arbitno depeudet, est dicere qnod Deus non cst esseutialiter nonns et traod potuisset cssc, si volUisset, summiim mnlnm co modo qno manicbci somniaruut. Cum H. Thoma eonsentit Leihnitz iu sua
CLASSIflCATl" fiYSTKM ATUM fTTniCR
Tlieodipp-a, 1. II, 17G177.1 (cf. Gaudiuou-LaGrangr, IHgu. j>. 5!)2; De Jtcwlutionv, ed. 1!U5, t. I, p. 378 sq. : Do Fideinmo ct de agnnnti eisnw empirico, ibid., t. I, p. 271-298).
ITnde lldeir?mw» nomiuuliKticus itervenit nd eontingentixmuM seti tibertixniuni nbnolutum , iu quo nihll reniiiiiet nwyssRivrium, ue divinu quidcm muura, nul primnm Ens.
In fine uotiimluni est qiiod Scottts niiquid simile dixit quoad pnw-epu Decnlojfi non drca ipsum Deum nmuudnm et colendum. se<l oirco homines. pneeepUfc enim quffi Uomines respiciunt, ut v.-r. non oeridet, non furhii/t facirtt, non mirehaberis, juxta, Scotum uon sunt inTeKsaria et immutabilia; nam Deun powet, in cnsu, revocare prajceptu « nou occides, non fnrtnm facies ». Unde homiciilium, furtum, foruicatio non essent prohibita quia mala, sed potius essent mnhi qttia prohibita a iege divina positiva (cf. Scorrs, Opera. v. 19. p. 14«; v. 21, p. 537; V. 2i, p. 376-377).
Conftittitio fidciftmi «eu po.sitivi<itni theologici invenitur hi tractatu de lege, I*-Wt q. 94, na. 4, 5, 0: ntrum lex naturalis sit uua apuii omnes, utrom sit mutabilU, aut [lossit dcleri a mente hominis. In a. 5, ad 21"» explicatnr qnod Deus numqunm imperavit homicidium, vcl fnrtnra, uut fornicatiouem. Sic Abraham post Dei prie ceptum ne ]inc[mrnndo ad immolationem Olii, non se pra*iiaravit ad homicidinni, quia Iiomicidium cx propria oeehorU eteetione eet, qui tunc ut causa> principalis operatur. Abraham aulem iu nisn se disponebat ad operundum uon ex proprin electione, sed ut Dvi instntmentum qui est domimis vita? et mortis. Eodem nmdn tortor s)mi carnifcx operans ut instrumeutum auctoritatis socialis iinn eoniiuittit homicidium.
Conclusio generalls. Sic jam appnret altitudo et univei-salitas doctrinm ethicffl S. Thonme. Ejus nltitudo magis deinde constabit quia clorisshne iu doctriua thomigtica appai-ebit solutio problematls liuioaua; vitto, acilicet ad t/uid faetwt sit liomo. ilomo enim non est factus aut creatus ad deltctationem conscqnendam, ut dicit hedoiiismus, nec ad utilitatem hidiuidualem aut ttocialem. ad interesne neuipc servandum, ut dicit utilitarismus; nec solum ad serrandam xuam dianitatem permnatcm, nt dicit Eantius; nec soluiu iwl conscipiciKhim dclectationem quie in aetwttatc rationali sett cirtttosa inveuitnr, nt vult eudemonismus mtionalis Stoiconim et Spiuozje. Sed homo factus est ad diligendum bonum ho-nestum nos perfieiens, ehain ei nou esset delectatio vel ntilitaj? naturaliter cousequens, et pr;csertim ad dilificndum Deunt super omnia, supremum bonum. Deuin scilicet qui sub duplici aspectu est tinis ultiinus naturalis et flnw ultimus suiieruaturnUs.
Haic erit scieutinca explicatio primje catechirimi lineae: Ad quid
, ' r>'clt Leibnlzias, loc. cit, : « Cest dt-«honorer Dleu de pretemlrp aa'Il n ytnhli la diritinction <I" bien vt du mn) jmr un dBervt pareruent urMtnilr*?... «mrquoi ne serjiIMI doue |ms jiatwl bien lc nmnvofr» prlnclpe des mnnlcbecns qae le bon prlueii* des orthodoxes? ».
ISTIloliriTlo creatux eat homo? Ad Deuru cognoseendum. dUlgendum, servlcndum, et sic ad vitam aiternani conaequraidftnl ,
8ic plone coDcUiotur obUgatlo moralii et hentitudo perfacta iu eodem ropremo fiiiidanieuio. ictlicet in ■ummQ bo&o, pront supromuni uonuiu siiiiul noi beutineat, et BUpex oinnia est diligcud u in . Hoc Bftl Bttpremom Dfti juH. omnia fundana olllcia,
Critica diveraornm BjBtematnm etliicie est ntilis initio. ad liu bendam «yntheslm ethicaj natnraUa el rapernaturalis seciiiidum conceptionem thomistieam. ut appareat pnesertim connexio tiuctatus de Bne ultiino seu de hKntifudine cum traetntu dK lege leterna et uaturali.
Ultlma qutBstio solvenda. Oltimn qnnistio lOlvenda iu liac introductione est : Utrum ha-c traditioualis etliicu assiguaus veruin obU> gatiouls niornlis fiiudameutiim sit etinm npnd Bocratem, Platouem et Aristotelem, au soliiin iu religiosis tmditiouitius popnlorum, pnesertim in Veteri et in Novo Testuniento.
Qiioad boc DOtaiidum est qiiod plureK liistoriKl iiiil.losopliiie, ut V. Brochnrd, dixerunt quod ethicn. tSncratis, Phitonis fit Aristotelis esi solum eudemoniamna catlonalia sine obligatione morall ; et addunt quod luec obligatio inoralis est potius reUgfoaa quam philosophica ; quie si a Kantio servatur, hoc est elemeutum a christiunismo receptum.
De hnc re plures cutholici seripserimt, ut P. Kertillnnge iu Rcvur Thomiste ann. 1901, 11)02, in responsiouc nd V. Broobard et iu opere Lti 1'hiltisopliic moralv tlc 84 ThontM,
Rcsponsio est anffl distiuctione ad quipstioneni positam : BCUleet pnedicti philosophi. Socrates, PJato et Aristoteles, cognovoruut funduiiiKutiim proximuin ohligationis moraiis, qnod est reetu ratio ut iinperuns bonum honeatum faciendnm, 8ed de fuudnmcnto siipremo nonniai implieite locuti sunt, scilicet ex parte legislatoris, quamvia illud clarius coguoverint ex parte ultimi nnll naturalis (cf. qiioad hoc Maiicoxe, Bislorin Philostipltitr. t, I, p. 228, 200).
Doctrina ethica Bocratia KoguosKitur piwsertim per Plntonem qui eam evolvlt, ideoque diflicile est dicere quid explicite docuerit So eratea ante Platonem, 8ed pro Platone videtnr ImpoasibUe negare enm cogiiovisse fondamentam obligutinnis snltem proximum. FrnMrtlo in dialngo eui titulns « Gortjios ». In hoc dialogo Plato vult probnro quod pejus cst pro sKelernto effugore iioennm sihi debitam qunin eiim suhire: nam si haiiK poenam voluntarie subiret, restitueretur ordo houi, per crimeu prius violatus, et sic scelerntus denuo ln ordiueni boni iutrflret, ex quo felicitns provenit. Ergo apud Platonem invenitnr obUgatio fundutii ln bono honeato, ad quod essentialiter ordinatiir UKtivitns uostra rationalis. Imo Phtto videtur qunduuimodo agnoseere xupremiim obllgationla fuudanienliim ex jiarte flniB, sKilicet in BOmmo bouo, non tameu chire ex parte legislatorie supremi in lege i-eterua,
Arintoteles qiiidem nouuisi implicito et in confuso loaatua est de snpremo fundamento ohligntionis ex parte supremi legislatoris, xed, ut ostendit P. Bertillange (Joc. cit.) dlci nequit eum non co-
("I.AHSinCATlO HVKTEMATUM ETHIC.E gnovisse proxtmnffl obligntionls fuiidaiiicntuni. BOC constat ex oristo telicn uotione boni honosti et tinin (quod fncile videre est in indice faornm openin nd verbnm honttttm -. Honestnm eat Bnli virtutis). Knrlbna loda dicit quod bonnm bonettnm ien rationale, ad dnod activitas nostra ratiouiUiB esseutialiter ordinatnr tamqnam ad finem, non BOlum est amaliile, wd est. etinm amantlum et fnciendum, quia potcitlio dieitur tul twliim atl tjtifm fncta csl , nlioquin amitteret siium ratloiiKiii essendi. lusuper pro Aristotele bonuin bonestam, v.g. non mentiri, diccre veruni, est diligeudnm et fnc.Kiidum proptcr sc, ct non solum propter conuequeutem oelectntionem ; nnm ut ipno dicit in Kthica. 1. X. c. i: « Delectatlo perfiait operationem, UOOt decor juventntem ». idest deleetatio est BOlum quoddniu coiisequeiiK; sequi tur euini reetam operntioneiu, sed non coustituit bouitiitcin ejus. Qiiod quldem verbum Aristotelis siepc o S. Thuma Cttatnr, v. g. P-D7*, q. 2, n. (i; q; 4, a. 2; Contr. Uent., 1. III, c. 20.
Pro W. Tlinma (I--II" q. 94, a. 2) ; tt primum principium (per se notnm) in ratloue practira est, quod fundatur supru ratioiiKiu boni, qiuu est : bonum est quod oiiinin Bppetnnt ». Dt hoc prinCipinm appareat per se notum sullkit illud IntegraUter ennntiare scilicet: Bomttn. honcslum «cil rationalc est uon solum appetibUe, seil oppelcntltim a rolitnlatc seu ab OppetitU raliontili, qui est ad illud atsciitialitcr ortlinutum ah Auctorc nalttnr ».
Notio explicita ohligntlonis, i» letjc vterna fundutu. est de fncto. historice, potlnB religiosu qunm phUoaophica. Quod clare nppamt In Veteri et in HOVO Testaincnto. ln fiovo ptaMetllm optime mauifesta tur conolliatlo obliaalionis seu prnvepti diviui cuni hratitutlitie consequendn, quin Ohriatnl iuitio xum pnediKiitionis loqnltnr homi- pibuB de beatitndlne (cf. Bermonem suiira mooten; ueati puupcrcs, bcnti mites, bcuti qui Jugeut, beati qnl sitiunt et csiiriunt justitinm...). lu hnc vita est beatitudo supernuturnlis Imperfecta, perfecta vero in nltern vita. Insuper Christus totom ethicum ntordlnajt suprenio praH-epto « de Deo dUlgendo ex toto corde, ex totn nnliiin, ex omnibus, viriluiK, ex lola, meute » (Lrc, x, 27). Timc optime COnclHantnr obli gutio ot beatitudo in eodem anpremo fuudaniento scilicet in summo Ihhio ud quod nos ordinnvit lex teterno.
Noto: ReceutiiiK 11. Bergaon in sno llbro l-cs tlciiJ- sources tlc la Morale rt tlc tti Rctitjitin non videt valoreiu realem notionnm prlmartini ct priiicipioriiiu cthicic I radilioiialis. Itcrgson. ut dicit Mnritain,1 in hoc libro remouet irrntionatista , omnhi reducit ud experieutinm : ideo inpra ethicam soclalem qme statuit legei ordiiiataa ad bouum
1 Cf. J. Maiiitaiji, .Vcu/ tpcnsi ttur lc* nuttoiis prrmiirrri tle Iti PlillOKtiiihlr moralt: Pnrts, 111411, \i. 1111 : n N<ms nvons vu mM 1» morale eat BBauilllBllllllint iruvrx. de raUoa praiique, cetnit ia Ib flomnlna meBDBau per Bersaoa! nuutfRS les mcomimrnhlcs mftrltfB de sou ll\Tc sur /.c^ tlrttj atiunxt i/" la Muralc ct ec ttt RalffftOH. Kn vertu de IMmttlonaUnrie Buqoel bb metepIiralQiH etnit eondomneK. le domntne propn.uieiiI iuorn! esl iirls cliez lul eutre un rt-gne ntra-moral Oe ln coutrninte soelnle et uu renue supra-moral «le la niystuiue 6t «le l'nppel «lu beros d.
2G iNTUoDurrto
CKinntune populi. non nilmittit etbicnm rntionnlcm, wd soluin Hnprttethicnm mynticoruiu fuiidnrmn in eonim experientin religiosu. Ilauc vero experieittiiim FOlfglOBMn concepit nt modcrnlHta.*, quia ndhtie hi boc opere (p. 239) negnt valorem demonstrativum traditiounlium prolnitionum existeutiii' Oei. Probnbilius tnmen in tine siue vitac nri aliquid tirmius et ultitis jierveuft.'
8ic termiiintur nostra Introductio. Xmic exnminnnda' snut quinquc qmestioues s. Thonne de ultlmo finc.-' i Cltatuii llber J. Marltaln sub furaiu niouVrua contluet exposltioneui fuuiluuiciitonim niolapliyaicoruin ethicn1 Sanctl Thuuue, et plurlcs iu iii*-uu>rlani revocat optuuas iwinlnan quan serliwlt .1. Marllaiu. uuao lir.ii), d<> hubitu* ct QttM eltanius lnfra p, 444.
» 1d hoc lihro frequenter clto Blllimrt, qula cjus Citrmix Ihcologur, ut ln plurlhuri, eat echo udclbi ac ouasi cunii«eikl!uni aiugnoriini (.'ouinientntorum operinu Kauett Thoma\ tt qula edltlimert hujust-e Curun faclllime lnvcniuntur tfi Kt-ncrullter nunt aocessihlk-s omnlbufl wtudentltius.
DE ULT1MO FIME QUINQUE QU^ESTIONES
Qu. I. — L>e ultimo line in communi. Qu. Il-V. — De hentitudine hominis.
Qu. 11. — Iu qtiibus bealiturio homiuis consistut.
Qti. III. — Quid sit heatitudo.
Qu. IV. — Qua*nam requirunttir ad beutitudinem.
Qu. V. — De ipsa udeptloue beatitudinis.
QUiESTIO I DE ULTIMO FINE
K. Tlionias prins eonsiderat dc nlthno finc (fi comtituni, scilieet quusi in abstrncto, et in qurestionibus sequentibns de nltimo line in coiicrcto, seu dc bcatitudinc, et in qtiibttH cmtiMit , scilicet dc bcatitudiuc objcctiin (q. 2) deinde qmcrit qtiid c*t, scilicet in quauani opcratione comdntit (beatitudo fonualiH) : q. 3; qiiid rcquirititr ad ad iptam: (proprietates ejmO q. 4; quoiiiodsi coiwqititur: q. 5, scU. in altera vita, inninissibiliter, in quonnin giaadu.
□ E ULTIMO FINE IN COMMUNI.
De uitinio tine iu commuui per oeto nrticuios quiestio protraliitur, Et cst attente eonsideraudiim quid flicat 8. Thomas iu quoliliet artieulo, secus unus artieulus videretur repetitio alterius.
Quatuor primi articuli suut eirea ordinationcm actum nostrorum ad finem, et quideui ad iiltimum fincm: seilicet art. 1° Utrnm homini conveniat agere proptor lineni;,art. 2° Utrmu agero propter tiuem sit propriiim rationalis naturai; art. iP Utrum aetus humani recipiaut speeiem ex tlnc; art. 4" Utrum sit aliquis tinis ultimus hiimanie vit».
Quatuor posteriores articuli sunt circa unitatcm ultimi finin, relate vei ad eundem hoiuineiu, vel ad diversos aetus ejus, vel ad omnes homines. ant nd omues creaturas. Sie probatur existentia. Dei. ante ejus uuitatem.
Dubium: Inltlo oritur aliquod dubiiim, utrum seilieet agutur de liue et quidem de liue ultimo Keeundum esse physieum tnntum. an ('113111 secuudum esse morale. Videtur euim quod Thomas ineipint tractare de moralitiite soium iu questione 18'.
Rtfxpoiidcttir: Iu questione 18' S. Thomas incipit tractaro de moralitate nctuuni, scd in i|uestionibus 1-5 perficit totum tractatum de ttne etiam mornllter eonsiderato. Sic in art. 3" jam erit qua»stio de actu humauo ut moralis est. Ita Joanues a S. Thoma coutra Vasquez.
tiE ri/nam fine
Aht. 1. — UTRUM HOMINI CONVENIAT ACERE PROPTER FINEM ita sciiicet nt numqunm possit dclibernte agere nbsqne intentione tinis.
Status qusstionis. — Hio uon qnaeritni- de hOG vel illo agere, sed universaliter, utrum agere liominis sit semper propter flnem, «n. saltem aliqnando, homo libere agens possit ngere non propter finem. Verbum .. propter .1 eansalitatem desigunt : unde idem valet ne qua». rere utrnm liomo agut nd fluem consequeiidum, ita ut balieat iiifciitianem coneeqnendi linem, et non solum ita ot «rtio ejus terminclur aii aliquid. Eteuim non est diibium quod netio homiiiis habcat terniiuum in execntioue, sed qmeritur an Uc terminns execotiouis habeat mlioneiu tiuis in inteiitinne.
Ideo in qua>atione finia uccipitur ut moticum et cauan agcndi. 61 00 ivsxa »t dicit Aristoteles, scilicet id cnjus gratiu aliquiii flt. seu id propter qnod agens operatnr. Non «ccipitur, hic, linis ut simplcx teiminus, v.g. nt. pnnctus, qui eat flnis iiueie, vel ut cessatio acholm, qme est Uuis scholne iu sensu inatcriali.
Matermlista- i|iiiilcm nou coguoscunt tinem nisi in hor ultimo eensu materinii. ac si lliiis vitfB nostnc terrestris non esset vita ««toi-ua. sed solmn corporis dissolutio.
Qntestio istn. nempe utrum Iiomiui conveui.it. ngere propter finem, quibnsdani videtnr inutilis; e coutra. jnm iu c» agitur initia liter de obligationis fundamento a Spinoza negato. et dc impossibi litntc actus deliberatd indiflerenti in individno coiitra Scotnm.
Uomentum qutr«timiix upparet cx difflcultatilms initio articuli poeitis :
1' difficullaa: Finis non potest essc causa, quin causn prior est suo effectu, dum linis eat quid posterins esistens. uam agendo pervenimus ad linem. 1'ropterea Spinoz» uegnvit Deum ngei-e propter finem, sed tcnet quod omnia proecdunt « Deo geoinctrice, siciit proprtetotes clrcuii ab ejus essentin sine ttualitnte: pnriter actioues honniiis. Hoc est negnre radiealiter OnaUtOtem. Ad haue uegatioiieui pervenit Spiuozn qui» wHutt omuilms scientiis npplicare mcthodum geomctria! qiuc nbstrahit 11 liuolitnte. Sed rccolendnm est geomctrioni absfraliere etiam ab actione et. u motn.
2" difficullaa: Snltem sunt quiednm actioucs hominis nOD nd aliiid ordinatffi ut ludus. contemplatio. Contemplntio ipsa. ju.xtu Aristntelem. eat ullimns Unis. et idco non cst ad flncm.
3" difficullaa: Imo liomo pluro facit non delibernte, v.g. fiirnre hnrbani, sine inteutione, et hoc non est quid propter flnem.
Responsio nd qmcstioucm est affirmutira; imo nliqiiid plua diri tnr, scilicet quod homini convcnil non aolunt ai/crc propter finem . scd ei duin libere operatiir, oonrenit omnia- agere propter finein.
1° Hoc probatur prius iu ai-gumeuto .. sed contra » «uctoritate Aristotelis dicentis quod flnis est principinin in npernbilibns ab homiue. Imo dicit quod flnis se bahet in opcrabilibns sicut princi
DK imTIMO FISE IN COMMUNI
::i piuui iu spi-i-ulativis. Sicut enim ex jiriucipiis movctiir intellectus nd conclusiones, ita n- fine movetnr volnntns nd medin eiigcnda. Omnia «utem quie sunt iu aliquo geuere derivantur a principio iilius geueris. Ergo, jnxt» Aristoteiem, homini convenit iiinnui operabilia agere proptcr tincm. Ex hoc postea seqnetur quod uou datur nctus deiibei-atus iuiliffereus in individuo, scil. erit «nt nioi-aliter bonus, aut moraliter malus. Ist» est probntio ez eouinninibiis notionibus deducta. ut patet.
Kemanet tameu ditticultas de actilms iudcliberatis qui uon fiunt ex intentionc ct. ideo non videutur essc propter tinem. Scd hicc difflcuitas solvitur in corpore articuli.
2" Probatur ex propriis conclusio: Oporlet ijtiod onmes actionca humumr ninl propter flnem. Ha?c couclusio admittur comniuniter, 11011 liiuien a Scoto. Ad lianc condusiouem pervcnit S. Tbomns dopliciter, scilicet divisionc et dcmonstrntione.
Dividit S. Ttiomns actioncx nostivx iu acttones huinanas et actioncs hoinim». Actiones humunte sunt proprUe hominis inqunntiim est homo et sic ditfert ali irrationabiiibna animaiibns. scilicet prout est dominus suoruin actuum, pcr rntionem et liberam voluiitfttem. Cndc actioncn propric humatur dicuntur qiiB3 ex voluntote libcnv proredunt et suut digme laude vcl vituperio, merltorite vel denieritoriic.
Ali* actioues, scilicet indelibei-atic, nt fricnre barbani siuc intentione, dici possunt actioucs hominis, nou vero actioues pmprie hnmnnffi, cum nou sint houilnis lnqnnntnm est homo. SJ diciintnr nctioues linmana*. hoc iutelligiliir soluin quoad siitistniitiam, non quoad luoiiiini operandi, scilicet dclibcratc.
Corollarla hujus dlvislonis, n thomistis anperaddita: jum Coroll.: Omncs actns humoni snnt actns bominis, seil uon e couvcrso.
awn Goroll.; Slolu* indeliberati ipsius intelligcutia; et voluntntis, ut suut motu* priinii primi, snnt «ctus hoiuinis, sed uou projiric actus buiuaui : v.g. motns primo primi superbia?, inlldelitntis. aCtDB admirnndi, rideudi, flendi, ioqnendi, pnevenientes deliberatioueui rationis, ut blaspbemin iudelilienita prolutu sub obscssionc diaboli. Item nctns puei-orum «nte iisiim rntionis et actns dementiiim.
3am Coroll.: E contra actus comedeudi, bibendi, amblllandi, dtini tiunt ex delibcrntn volnntate, sunt actns liiinuiui. quamvis iecnndum siilistantiaui siut commnnes hnniini et brntis.
Dubium 1um: .-In prinuu actuit iiitelliifcntiti1. pi-.evcuiens pi-imiim velie sit actus proprie humnuus?
— Negativc, quin homo non est domiuus illius lef. Cnjetaniim in hunc locnm et S. Thomam, I', q. S2, a. -t. ad 3"'").
□ublum Jun,i J.11 amitr beatiflcun sit propric nctns hnmanos?
— Negative, quia non est ex ilbera voluntate, ut infra dicetur, esl neccssarius, supra libertatem et ideo uon mei-itorius. Unde hic de n.xiMo rom actus. quamvis mornliter honiis, sed non ttbar nec meritorius, est Mtpra aotua hnmanos.
Dubium 3umi .1« actus itmi pictatii, seu nffectus lllinlis ergn Dcuni. qui uu" rsl proprifl deliberntus, srd clicitus sub speciuli inspirntione Spiritus Suneti, sit iictus Uiimnuus?
Alllrmative. quin quamvU uon procedat ex nostra diwursiviv deUberatione, sed ex inspirutione Spiritus Sancti, liuic tomen inspiratioui libere cousentimiiH ; et Uic actus est nieritorius. Est etiam liher, ipiamviK non proprie et diseursive delilierntiis, sed ni/ira, non infrn dclihenilinnem, sicut, e contni, est actus qui coinmuniter di citur indeUberatua,
Demonstratio. — Ilis notutis trauscnmiis nd demonstrationem S. Thorn»), qiue ln secunda pnrte nrticuli rontinetur.
In hnc dcinonstrntione ngitur de muuihus aclibus Uumnnis. non vero de actibus bouiinis, seu de iictibus indelibenitis. Jnm qnidem
«> mperimtlo constnt quod homo Ubere agena agit proptar finem nii qucui : uude frequeiis est intcrrngnlio : Ad quid lioc, vel Qlud? Bed nunc qnmritar nn homo libere ngens possit snitein ailqnando, ngere noii [iroter llneiu. Ad quod libertishe rcspondent nflirmntive, S. Tbnmaa vero negative.
Sie DOoitnr in fornin demonstrntio articuli:
Omues iictinues qnflj procedunt nb uliquii. pnlentia. cau.suntiir nb ea scciindum rntionem siil objeeti.
Atqui objectam voiuntntis eat flnii et bon%m,
Ergo oportet qnod omnes nctiones Uuiunnio (seu deliherntiei sint propter flnem.
ExpUefttnr: Ma/or pntet, quin nnliflj nctio procedens nb nliipm potentin potest ferri extru nbjectum aibeipiutum bujiisce poteutiie. Sic nulla est uuditio nisi circa sonum. niilln- est visio nisi circii colu rutuin, Dnlla est inlplleelio niai circa iutelligibile lcf. ad V*),
Minor pntet etlnm, quiu objectum ndiequntuin voiuntntis seu potentia) volitivai est bimum, sicut objectuiu udaeqiiatuni intellectus est eus aut verum. Voluntns enim ferri uun potest nisi in bonum, sive sil vcre bonum, sive sit soluui appareus bonuiu. Hi voluntns non fertur iu boiuim, nisi ab illo, sibi proposito, ailiciatur. Honitm autcm allicienn cxt flnin. Diffcruiit tiimen ratione, non renliter. Iioiiiiiii ct finis (cf. Ia. q. o, n. 4) : nnm bonuni dicitur prout est nppetibile seu conveniens appetitui, linis prout est bonum movens nd eligendu medin. TJnde rivtio linis seipiitur rntionem boni.
Olijcctio: Contrn minorein nrgumcnti objicitur: Sed etium media sunt objeclum voluntntis: nnm iillieiunt WUn.
RetpondetW : Mcdiiim nllicieus rntione sui est finis intermediiiH'. purn niedia non nllieiunt rutione sui. sed rutione linis propter quem appetuntur. Et sic. veruni est. quod objectuni niheqiintum yplnntaofl est linls et boniiin. quod participtitive invenitnr in mediis relnte ad linem.
MS IXTIMO KINK IN GOMKONI
Ergo sequitur conolusio ; Oportet quod ORMMa netiones delibe rat» sint propter finem. Hoc non est solum fuctum, sed uer.e8sitas abHuluta. Onme deliberate ant libere volitum amatur tuil ut flnin aut ut ail flnem. Iiic agitnr de omni actn deliberato. sive bono. slve mnlo, scilicet de desiderlo veri boni nut. apparentis booi, Jiinn etium dum uliqniH deliberote peccat ; ngit pinpter fincm, scilicet ud aliquod bonuin delectabiifl couHequendum.
Qnoad divieiouem boui in bonesto, detactabUl et utili lcf. I*.
q. 5, a. «I. Quie quidem divisio longius iufra est expUcanda tI*-H*,> q. 'D iu ipiibusuam bouis invenltnr beatitudo?
Complementum. — Srotus rejieit hanc doctrinam rt. Thomai, ut onteudit Cajetanu» in I", q. 82, a. 2, nn. V-VH, de voluntato. et I,-iru>, q. 8, a. 1, utruin volnnta* sit tantum boni. BCOtni distinguit triplcx genus appetitornm, si ilicet 1° flncm, 2° arf fliifm . 3° ncitlrum horum. Sic etinmsi Dcus nou esset liuis noater. neqne mediiim ad ttuem, posset diligi a nobis piuissiino amore, inquit Scotus.
Quantum ud divisionem uppelitoruni ab ipso data, aliquid appe titur «t mmtrunv, qunniio v.g. Cbristus et martyrefl inefUcwiter vo lebant vitam seu volcbnnt nou mori. dicentes: > Si possibilc est transeat n. me calix iste; scd non sicut ego volo, sed sicut tu n.
— Ad hoo respondeudum est □hiifltnm et mnrtyrca sic, desiderio fnefflaaoi, volebant vitam ut llnem: nam vita consonat beatitudini, quam natnraliter appetunt omnes hominea. Nullum enim »[ipctibUc appetl [iotest u nobis sine relatione dependentUB, saltcm vtrtuali, ail primuin appetibile. sicut nulliim cognofloibile cognosci potest siue. re latione ad ens, [irimum iutelligibile.
— Liliei-tislie dicuut: Volo veile, et iiibil aliud. Benpondetur quod hoc est Unpoaaibile, quia iuiposslbUe est vello, non vplendo aUquod bouiini saltem apparen», ut dicitur ud 1 . Idoo fnlsn* est luec opinio Scotl.
Inde juni apparet discriiuCm inter S. TUoniam et Scotum quoiul uctus indifferentes lcf. infrn, I- II". q. 18, a. 9). S. TUomus dicil qu-sl nuUufl ert, nec esse [sitest actas deliUemtus indiflerens in indi viduo, w:ilicet neque moraliter Uouus. ueque moraUter malus. Et umc nentantia cst communls, contra Scotum, Scotista* et Vanquez.
Ilatio Uujus est fundata in pneaenti articulo ; scilicet quotie acnmqne Uomo deliberate ugit, teuetur nctioni su» pnestituere Unem bouum ct lionestum. Sic verbum otiosum est mnluiu ct prohiUitum.
Omnis enim uctio deUbeiata ordinatur ad linem, et ideo vel ad verum bouum, vel ad bontiiu ■olnm apparens, quo est nialiim ; ideoque nou est iudifferens ; sicut v.g. uou ost indiffcrcns ex parte finia v.g. etUim »o m:reare; lleri debet propter Uuem lioneslum. aliix|uiu eat quiil niornliter maluni,
Confirmatur. — Conc.lusio 8. TUomie coufirmatur [>er consideiu tiouem omniuin ni:tuum hunianorum, sive slnt cin:a media, sive aint ciri'a finem. De actibus qui versautur circa niedla non eat dllilcultus:
t — OUUOOU-LAGftMUK - Df VfOtlOUHM.
: ■'. fLTIMO FINE uaui »nnt mnnifeBte propter finem conKecpicndum : ita eon&ensus, eloetio medioruni ct usos
ActDK autcui qui versuutur circa ipsuni linein nunt 1" simplex volitio, quaj potent ense ineflicax, 2° intentio eftieax, 3° fruitiu retnjltans ex poBsessione liniK obtenti.
Prima: volitio et intentio lieet non sint ex prax-edenti oniore. eausantnr tamen a tine; ergo BODt propter tiueni ; ei sunt actuK lilicri, m snnt circa bouum pnrticulare, vel circa Deum non clare vimmi.
Objectio; Scd prima intentio et voliiio initio vita* vel diei non suut ex deliberatione. Ergo non aunt formaiiter prnpter tinem.
Ratpondetur; Prima intentio et volitio nou sunt ex deliberatione fonmili, conccdo; nou Hiint ex deliberutione virtuali. nego. Scilicet suut ex prajvia eoguitione discernente inter uonom et maluni. Ita ctiam actus donoruni t£piritus Saneti. v.g. doni pietati».
Solvuntur objectiones articuli.
1* ohjcetio. quie remanct apud Spinozu, est: Ouusa est prior effectu suo. Atqui lluits est ultimus. Krgo nou est causa.
Rexpondctur; Coueedo majoreni ; distinguo minoreui : finifl est ultimus iu cxecutione, concedo; in intentione. nego; et sic est causa alliciens seu motivom agendi. Cognitio fini* vero est conditio niuc qua ftnia no» alliceret.
2* ohjcotio; Aliqna actio. v.g. contemplatio. nou ordinutur ad aliud. quin est possessio finis. Ergo non est ad finom.
Rcnpondetur; Possessio liuis est ad fincni ut imperata u voluntate in termino executionis. Possessio finis potins est dicemla finis quo, quam atf. fincm; et dclectatio naturaliter scqueus ad possessionem est ejus compJementum. XJnde possessio finis et delectatio conse<|ueuK nou «Usthiguuutur proprie a line totali et completo, sed ex lui" qui ]K>ssidetur, ex ejus possessione et delectatioue consequenti integratur uuus liuis totalis et completUK. Ita plures thoinistio, ut rofert Billuurt. Et hxtc. senteutia videtur esse apud S. Tbomam. I*-!!", q. 2. a. G. ad lm". ubi dicitur quod «« delectatio nibil nliud est quam quietotio appetitus in bono », et dclectatio appetitur propter tKtnum possessuni. tamquaiu propter causani forniulem seu motivam. non tamquam propter finem. Unde dclcetotio, rigoroso loquendo, nou e*t actuK bumauus, sed coniplenientum actus humani : non enim efll citur per veram actionem. sed eonnnturnliter resultat ex fine adepto.
Dnbium: An aetiones indcliberatar, Dt fricare barbam. sint etiani propter finem?
Holutio babetur in rcsjumsioue ad 8>" urticuli. ubJ dicitiir qnod actiones iudeliticniUi' » balM-nt fincm imagittutum. uon aulem pcr rationcm pr&stitum », aut finem nuturalitor desideratnni, sicnt iu vita mere animali ; v.g. quis sine utteutioue fricat barbam ad sedan-
1 Heni iictim potoulluruni tmpcru.ti a volantale, qaft \a\vs. maaifvftv rant pronttT QutMii; uani volimtns luijKTnt eot tU au:ore llal^.
DE TLTIMO FISE 1S l^iMMlTSI dum prurituin, aut quia jom babet hnnc consnetndinem quasi mechanice acquisitam.
Divisio finis. Ad iuteUigeutiam bujusce quo?stiouis revoiandie suut dennitio et divisiones liuis, quie troduntur iu philosophia secundum doctrinum AristoteUs et S. Thomie. quie a scholasticis perfecUi est (ef. Jounn. a S. Thom. in honc loc. et Billuart).
FiniR in genere detinitur: Id propter qucwl agens operatur. et iiliuuid fit.
Cum linis alUciat agens od agendum. dividitur pnmo objective et forroaliter ex parte modi finalisiandi. et secuudo ex pnrte intentionis agentis fiuaUzati.
| ftnin oftjecdru* wu flni* qui e»t object. ijuod itsscqul cuplmus v.g. DgOI fltire vlsua.
Finit ou;u«( i/ro/io uRi-ns operntur, est objcctum ai*petltue. v.g. me- «llciirt valt *a«ifafcm fSnl» HlfimtM est qul In □ullum allum flaeui reffirtur, v.g. i^o'oria nro lollitc. uro bomlne
Finia "ui »*t POr- *oaa *tru nubjectum cui deslilorutur booum lotentuni. v.g. <rper cul de^Weratur sunttas
^nfjt formaliK scu flnls guo est iiwMHrutto et pos- Hesslo. v.g. vlalo bta- \ ttflca.
Fini* intermrdius est «iui nppctitur rntione aul, »cd cuni rolutione ad ultcrloreio flncm, v.g. sanitJis propter exerciiium vlrtutls. vlrtus propter Deum.1
,VoWj- superior, v.g. Peo volumus glorlam i-uum.
tiut ip*i: voliraius snlutem nobis.
Notrin mferiur; v.g. caul aegrolo volumus sonltntem propter tinem cujus gratiti aitlorcm.' i Quidam, at Voequez. negant nuem lntermedlom. et ulcaot nnem iateruiedluin nlhll allud esse uuam medlum. Sed cuntru. ulc tinl« nou est merum luedlum. quod nnllo modo npp«'Ulur raUone sui sed solum rutloiu' nnl», ut niwiiclnu amuni. Itevvrn ld qu.nl v«teatur nnls lntermedlus. v.g. saultus, nas soclalif, virtuH. upjieUtur raUoue sul ct slmul cum ordinaUoue ad oltlorero fluom. Slc est fubordinoUo flnltnu. ume correai-iodet subonilnntlonl agcutiom. Plnls Intermediue corr»*iH»ndet uiuw ♦'fficienti BUbordinotn'. et inerum medium correK|H»udet i'uuni< lnHtrumeiiinll, uuu- effeetum non proilncit ulvi rirtute causae prluelpulls. ut cnlamus vlrtute scrll>euUs.
s Jjotnniliim est quod ^m* cui.potext esse vel DOfl lixsl : slc volumus nobls vitom u-ternam: vel uobls superior. nut nobis tnferior: slc volnmus glorlom D» tuiuquam superlorl; vcl soultatem cuul legroto. taniquam nobl« luferiorl. — 8le «lleltur in symliolo de Flllo 1X'1 quod IncuruuluH ei«t propfii- HOf, non quldeui tuniquuni propter flnem eujuh KraiJn, sctl Inmiiunm itropter flnvm vul volebflt ualuteui et vltuui u-lernam ad Ihum glorliicandum. t;ude In b«K- uon uobln Deiif «Mirintum subitrdliiflvit . sed e contra, ut oit S. Ttaoinas, I". q. 2u. a. 4. ad Jmu: « Heus CbriKtuui dlligit. non solum plu^ auBXD tt»lum hunuumm gi-nu. eed etliuu mnpls qunm totam unlvorsltatcm creatararum icUnm nngelorum). qaia sclllcet ei majQfl banmn vult. «infn deillt el nomen tiu.-l est .-uiier omue nomen. ut verus Deus esact Nec all«iuid ejus excelleutbe de|ierUt ex bin- «iuod Deus dwlli wim lu mortem pro soluie gencris homunl, qoiu inuno ex hoc factu» e« victor glorloMii.. Factuj* enlm cflt iirlndi«atu»i super humerum ejus *. Unde noo Cbrleto
UE ULTIMO FI.NIi
5 ¥ i FiiUa frperix ost ille ad rjuem iuitara sua tendit opus; v. g. iinls eleeniosyna? est subveatlo paunerU
Ftni* \ip9tmtti <&t ilU* qiieui sibi nd Ubltum coastltult operans; v.g. finls dantis eleenxsy u;!ni est rel Deus. vel vsroa. gloria vel tpte liois operts effectun esr. 111»* qai operatioo<> ajcontis fit et producitur, ut sunltas oporatione uiedlci.
Finin o&renitn est ille quf operatloDe ageutis acqairtOjr, sed uou producitur, ul pnemluni certaminls.
FUtin pi-iwipoJig est llle qui jwr ae prinio iulendltur; v finfs prinelpall* eelebrattouis Mlnsa> est cultus Deo debltus; liDis princlpalls liugnn* est defenaio patrla».
Finin xeounHariux est ille qui soluni secandnrio et coasccutivti Intenditur, ut suDordinatus linl prinefpali, noa ut medlum. sed vel ut effectus, vel ut aliquld conseeulive aduexum, sicut flnfs sccundorhis miiitaatis est bonur et stipendium.
Abt. IT. — UTRUM ACERE PROPTER FINEM SIT PROPRIUM RATIONALIS NATUR/E.
Status quEBStionls. — Videtnr quod agere propter tiueni uon sit proprinm homini, quia 1° Lapides et pianto> cognitione earent. ot ammalia non cognoscunt rationem finis: nou videtur autem possibile agere propter lineni ignotum. 2" Agere propter iiuem est ordiuare suum actionem a-d liuem. Atqui rationis est ordinare. Ideo hiK qui carent ratione non convenit agere propter finem. 3J Finis est objectuin voluntatis. Sed entia homini iuferiora voluntatem non habeut. Ergo iflta infcriora propter fiuem uon agunt.
Sic ponitur qusstio de existentia finalitatis iu natura inaniniata, in vitu vegetativ» et in vita sensitiva. Bnper existentiam hujus tiua subordinamur, slcut Cbristus Deo, juxta iilud ApostoU : « Omnin enlm vestrn annt, vos autem Caristi, Chrlstus autem Del o (I Cor„ m, 231. Ad rcm Ange- Ucus, 1», q. 20. a. 4, od 2U1U : ■ Naturam humaDum assumpslt Deus non qtiiu bominem plus diligeret quam angelus, sed quia plus UidiRebat homo, sicut bimus paterfamlUas aliquid pretiosius dat ser*o a?grotanti, qood non dat fiUo sano ».
Et est uotandum quod misericordln inclinat soperiorem, sed non (mbordinando sui>eriorem ad Inferiorem, sed DOtim elevando loferiorem, ru r>us statucndo sulKnxluiatioDem ejus Deo.
Uude ftnit ou4 potest csse Inferior agente; et lunc actio aseutis dod «u»rdlnatur ut medlum fttti cui: sed actlo agentis ordinnrt debet ad allquld nltlus, v.;:. ad glorlam Dei : slc Cbrlstus mortuas est riro nobls tamqnam propter fincm oui inferiorem, sod ut daret glorlam Deo fctmquam propter ftnem cnjun gratia et finem vui xuperiorem. Bodcm modo solvitur objectlo qulelistarum cootra spem, dieendo qaod eperando deslderaoius Dcum nobls, sed propter Deum*. Et alc uervutur subordinario creatunp ad Deum.
Pariter oontemplatlo ordlnatur ad actlonem apostolicam seu ad sanctulcatioaem anlmanun tamqaam ad flnem cvi. sed ordiuiitur ad Denm ipsum gloriiicandum tumquam nd flnom gratia. Sic contempuil io uod est mediuin subordinatDm aotlonl, inferias aotlone, sed est caasa eminenR, superabundans, fructlfican.'', cujns actio aitostollca est solam finis elTectu^ seu fructus.
Hxe sunt pnenotainlna utilia pro omnlbus bls quaeationibus.
UE ULTJMO FISE Di COMMVM litatis S. Thonuw fundarit qnintam viam od probationem esistontue Dei, I*, q. 2. a. 3. sic arguendo, os exjierientia : Videmus qnod aliqua. qua^ cognitioue cnrent. operantnr propter finem : qnod apparet es hoc. quod semper ant freqneutius eorlcm modo operantur, nt conw:quantur id quod est Optltnwn iv.g. pluut* assimilant id quod est uecessarinm ad ea.rum conservatiouem et propagationem : item, et perfectius, animaiiai. Unde patet quod non a casu. sed ex intentione (naturali) perveninnt nd fiuem (nam tiuis est quid ultimum optimum. cujus gratia agens opei-atnr) ». Sic ex ex|iericntiu S. Thomn-s cnm Aristotele probat existentinm linalitatis in nalura.
In prwseuti articulo ostendit Angclicus ipmtm tu-cenmtatcm HpH finaiitatM .scilicet « Omw ugvn* ncecsse est agvrc propter finem o. Hoc est contra mwhanistns. coutm Spinozam ct cootra omnes neganlcs nnnlitntcni uaturu^ immo contra quosdam se-holastieos moderuos qui dicunt hoo princii)ium non esse evidens nisi post probotionem exisleutiio 1'iovidentiie divinae.
Principium finalitatis est muximi momeuti. nam in ipso fundatur primum principium rationis practiae » Bonum 0$t facicndmn vt mahim citawlitm <> <cf. I"-]!*'. q. 94, a. 21.
Responslo est aftirniiitiva. — In urgumeuto « sed contra» citatur auctoritas Aristotelis: « Non solum intellectus, sed etiam uatura agit propter fincm » II Phys. textus 4it. Iu corpore articnli S. Thomas duo facit: 1° ostendit ueeessitatem principii tinalitatis; 2° determinat iu quo differt homo a brulis agendo pi*opter lineni.
/a Pars artivuli. — Necessitas principii finalitatis sic ostenditnr, ita nt simul appareat finem csse pruuam causam iuter quatuor.
In huc prima parte articnli continetur defensio principii finalitntis, qna^ uou est demonstratio directa; nam hoc. prineipiom est de se evidcns; sed est demonstratio indii'ecta, per nbsurduni : « Si cnim agenx non essct determinatuin ad atiqncm effeotum, non magis ageret hoc quam illud » (cf. opus oostrum, De Revelatione, I, p. 256-257, nitima editio, p. 240).
Naiu si agens prodnceret dvtcrminatum et sibi convcnientem effectum (v.g. si visus produceret visionem) non tendendo in Ulum eflectum potius quam in alium, tunc ista convenientia seu bonitas determinata effectus non intenta naturalitcr, esset sine rationc essendi. Hhk- euim detenuinatio effectus nou potest Heri, nisi jam quodammodo cxistat in causa: in causa autem non potest csse actualiter nt iu ipso effcctu, sed virtualiter tantum, prout potentia agentis ordinatur ad talem effectum potius quam ad alium. Postea dicetur etiam quod haic ordinatio passiva potentue ad actum. praesupponit ordinationem activnm Auctoris natui*s.
Hoc autem finalitatis principium non solum demouHtratur Bic per nbsui-dum, sed, supposita recta notione agentis et tinis. est ctium dc se eeideim (cf. De Rovelatione, I, p, 255 ult. ed. 239). Scilicet omnie actio est intentioualis, tendit od aliquod ultimum convcniens, quod habet rutionem finis; sicut immcdiate evidens est qnod visus cst ad videnduiu, auditue ad audieudnm, gravitas corporum ad
DE 1'LTIMO FIN19 cohnesionein uuiversi. Eteuim pntcntia dieitur ad aclum; potentia, passiva nd patiendnm. aetiva ad agendum : et ipsa aetio est essen tialiter intentionalis, seu tendit od aUquid, ad itl qnod ageadum estnons mliil prodnceret: visus non magis videret quam nudirct si ad visioncm ordiuatus non essct; gennen quercns non mogis producerel quereum qunm pirum, eiubryo canis non magis en.nein quom leonem tasus est solum causa per aeeidens, pront duo agentia aceidentaliter oicurrunt, vel prout duo eitectus accidentaliter uninntur v.g. fodiens sepulchruni invenit thesourum. Sed quodlibet agens per se inteudit flnem. Sic fodiens fodero inteudit, et qni posuerat tiiesaurum in lilo tneo intendebat. enm ibi ponere. Omne per accidens sup ponit ahqutd per se, cui accidit.
TP Pars artiouU ostendit in quo differt bomo agendo nropter nnem a brutis.
Conclusio est : Proprium est uatunr mtiottali agere lnopter fttuna forniaiiter et moveudo se: dnm bruta ogunt propter finem mutcria liter ct ut ab alio motn.
Probatur: Probatio es lioc desumitur quod proprium est natuno rationali coanoseere rationem finis. sen relntionem finis ad media scilicet rationem essemti mediorum. Bae ratio tinis, nt ratio essendi mediorum, non potest cognosci nisi ab intellectn cujns objectum est non color aut sonns, sed ens et ratioues essendi rcrnm earumquo relationuni. Unde sopientis est ordinare, seu dirigere, nptare media ad finem.
Animalia autem non cognosc.unt rationem tiuis, sed cognoscunl solum sensibiliter rem qua> est finis, v.g. ita equus nd stabulum redit Ideoque indigent dirigi nb intelUgentia snprema.. Bic conficitur pro baOo existentia) Dei, ordinatoris universi ; et, quidquid dicat Kant oportet ascendere non solum ad intelUgentiam liuitam, sed ad ipsnm Intclligere subsistens: nam omnis intelligentia quas nou est ipsum InteUigere et. ipsnm Esse. ordinatur ad intelligere et ad esse cognoscendum, et hsec ordinatio suppouit ordinatnrem suiioriorom (cf. ad 3""1).
Unde scholastiei dicunt quod ngens intelligeus ogit propter Unem direntweformaliter, animalia vero dircetirc-non formatiter. sed rnaterialiter tantum. pianta et astra executiee tantum; agunt propter finem ob ipsis omnino ignotnm, prout moventur a Deo intclligeute.
— Sic facile solvuntur objectiones orticuli — In responsionc od esplicatur quomodo • opus natuno est opua intelligentim «.
_ ) ^ intelligentia suprema omntn ordinnn»
. | I \ »•" , Intelllgentta creata quai ipsa ordinatur
| I ooanoinenao j ( od veram
J §• \ l *°'«m rem. ymr ewi finis - Bruta. quu- uingU nguntur
5 & i \ proptor fineni quaai agant.
o g| •<"" cotnotoendo - Plnnuo et lnpiilea. qroe ngont socundum incHuallonem a I natnralpm, et «10 mero esecutlv^ a^uut propter flnom omnino
Ignotum.
DE t-LTIMO FINE IN COMMI'?'!
Unde npparet quod agere propter finem non est qnid proprium soUus Iiominis. sed analogiee dieitvr de omnibus agentibus, a supremo ad infimiim. Minimus ergii gi^idus nnalogito non debet negari ob suam iniperfectiouem : nam adliuc iu illo, qnamvia imperfectissime, est tina- Utas seu uaturuUs et. insconscia tendeotia ad aliquiil ultimum opti^ nium, quod uabet rationem finis, quamvis non coguoscatur. Pariter accidens est ens. et uon est uihil, scilicet est ens entis.
Iruo uuiinalia materialiter tendnnt nou solum ad bonum delectabile, vel utile ad conservationem individualcm, sed materiaUtor toudunt ad aUquod bnmim honestuin , v.g. ad couservationem spccici, etiam sacriflcando vitom individnalem propriam, sicut golliiiii. congregat pullos snos sub alas ad eos defeudendos contra milvium (cf. I'-II'", q. 04, a. 2: « Secundnm hoc lUcuntur ea esse de lege naturali, quas natura omnia. animalia docuit, ut est... educatio liberorum vcl hlioruni «, aut etiam ut aUquis vitam propriam couservet non sese occidendo: sic suicidium est contru legem naturalem, Communem omnibiis substantiis, ut ibid. dicitur).
Dublumi Vlnim ipse neus agat propter flncm- (ct. Oomment. Billuart et Gonet).
Respondettir: r Effectus Dei ad ettra snut. propter Unem. scilicet nt manifestent booitatom Dei quam purticipaut.
2° Ipsro operntioues divin* sive neresaariae, sivc liberae, prout sunt ipse Deus, scilicet quid iucreo.tum, non suut proprie proplcr flnem, quia repugnat aliquid iucreatum haiiere uUquam causivm etiain fina.Iem.
3° Attnmen dit-ina bonitas esl quasi finis operationi* divina: lilcrw. ut ait S. Thomas, de Verit., q. 23, a. 4; scilicet est, non proprie catisa- ftnalis octionum Dei Ubcramm, ut sunt actioues iucreata), sed est ratio finalis cnrum, ut explicat Oonet. Brevius Joannes a S. Thomo ait: « Dous non agitur a flne, sed agit propter finem n. Deus est ratio sui . non causa sui '.
Sic aperitur iu inasinia suo extensione splendidum ponorama mctaphysicum : Omne agens ngit propter Ilnem : sive Dens, sive ougelns, sive homo, sive animal. sive entia infima.
i Qnando ilicltnr quod dlvlon tonilas cst rofto flnalis nctlonis in-ealxlcit*. hoc oportet rocte IntcUlgere. scillcet: dlvlna bonitns ul csl Quid inercalum et fioii glnria externn ut est quid creatum. scilicet elnra notitln tlel enm lnndo tn homlnlbus et nnRPlis: nam aclio inorpata non potest ordlnarl ad nliquld crentura tnmqunm nd llnem cu|ns gratin fit, qnla sic nllquid lmTentum nubordlnnretur crenlo. I-ariter cri'ntura nullo modo potwt «se nnls lpalua nctus amorls increnti. eed est solum fints boni eiaem voiui a Dco, v.g. dlvinorum benelielorura fiuls est salus nostra.
8ed Intoulgcnilura eat in hoc nensu qnod nctio creatrix ent ad Ipsam bonitatem inercitam manitatmiam per nona quao creaturia tmperUtur, ut dlcit Conelllnm Voticunum (cf. Dexzinu.. n. 17831. In boc sensu dlcltnr ab oodem Coortlio Vaticano quod «mnndus ad Del glorliun conditua est • (cf. DctziNC, n. 1805). — Sic manifestatur quod analogloe aolum rertticatnr univernnle prindplum flnnlitutis: * Orane agens agtt propter finam.i>.
rre ulxdio ma
AliT. m. _ UTRUM ACTUS HUMANI RECIPIANT SPECIEM EX FINE.
St.tus quasilonls. - Momentuni articuli oppoJW cx hoc quod ex «o dependenf molto .luawione* subsequentes, v.» q„areti, 7f , ,s •uouone «peciacatote, »c„,m virtuosum ,.t ^ q. 18. » 6i. etqnjBrtio de gravitate peccn.orum e* ii,„. ,i„r,u „ 72
.Ym d,;,0,St,,,Ct,,'ne '»««• r«-™tum m„r,aJe et peccUum veniulc' DfflenltM est „11,0 1- Finis est cnusa extrinsecu; scl „„„„, .„ "d„ue habet spcciem n principio intrlnsec,, ; » J,l ,,„„„ ,,„, .TJS. est prios spedflcto; Mnis „„«.„, e», posierior i„ esL; » i,,J,„ „„„ potest Imbere plureaapede., dn,n c contrnrio „„us „ctus humnnus ■otcst ord.nui, ,u, d.versos flnes. scilicet n.I ,luen, operis ot "d hnen, operantie, et hic pote* cssc vel pri„ei,„,li» vcl secundu ius imo vel proxinnis vcl nllinius. ' r, jTTi0 """,''" "2 «Ifir"""**- - AffeMur onctorita» B. Acoi.8T,M, D,- monbu, Eecleiia- H manfatoorMM, I II c W- „ Sc
'?„";,""' T "!"", T <ulf'n,,i,iK ™> '««iHliilis. secnndnn, hoc snnt du„ , 7 SSS"" ln""abili'>": '* 1-unire ud sutisfaeien. dun, tae est culpnlnle. nd .onscrvatiouen, vero justitia» est lnn.lubik..
nt inoralm eT™ ^4"""''" ^ h<* ttnk'U'° UKi,Ur Ue "CtU n,oruli' eile ^ Th TV"™ "Bl "81""1'»""» mctaphvsicum satis diffl.
e , mnrJ "? aM'™d'.1 P»"ratim a rcbus seusibilibu» ud spirilimles touS„nq7 T " """''"• a Beu'db",i '"^»1-"' «
Tri c „ A^ir^^"^'';' ? *' <-~'«»H«» '•uje.uni hcne illuslrut ait„uluni. Agitor blc de fuudumeuto melapbvsico elhica!.
Ien,i;,„ ,,,teII,^"ti'>,n «tioi-, qnem logere omniuo oportct, recoend.ni .,u,»l act.o speeilleulur ab nctu qui cst prineipiun, «Kcndi. prout on,ue. agens aglt i«q«ant„m cS| i„ uclu per fonuun, lonimus iii f„rma subsiuiitinm articuli nt melius u.„iUH-eat raediun, dewonstrutiouis „„,. „„i„„„,r terraini ,„,„|„si„„is "
Si,,„'Te'l'f.""" T""' ''""i1 •* forn,u "«•'«ti». -pcci/icnl uclioncm, aicut terminus molus specincat passioncm.
«oh^ELS? "• n,bjrll,m ''"luntati». et sic est molivum seu prin- endit Z S"'" 0rm- °Bl'"ti6' "C "lmul ost """"""" "" '!"•"» tendit motus a volunlate imperalns.
I'B UI.T1MO FINB IN (ViMUCM
Krpo /Jnu specifii-nt actum liumonum ut est «Wto liominis movhuUs HcipKum pro[iler fincm et ut est paxxio hominis moti » seipso ad hunr linem.
Alajor constat ex experientiu : uam cum actio sit nuttus ut ttb upente, ralrfactioactio specificatur o cnlorc a quo pt-ocedit; sic cjUidum calefacit. Inx illuminat ; Bt calefactio pannio Kpecitlcntuv a calore ad quem tcndit. Et hoc non solnm est factum experieutiae, sed necesse et*t. quoil ita sit. quia omue agens agit inquantuni est in aetu per suaiu formam. et sic. agit apit sibi simUe. Ita Joannes a Thoma dicit in RDO <-ommentario : « Aotlo specilicatur a principio activo, non ut preeiw? efMcieuti, sed ut fundante formalem rationem ageudi ». Bre\iiiH. actio non nperilicatur a principio pre<ise efllcienti, sed a princi]iio formali. et passio a termino formali.
Minor, ut notat Cajetauus, videtur continere illegitimum transitum a principio actlvo, ut est calor calefaciens. ad principium linalinans, nt cst Ilnis intentus. Ilevera, ut ait Commentntor, non est illegitimiis transitus quia fini* ut objrvtum voluntatin est loco formac, quie esl principium agendi, prout omne agens agit inquiuitum eat in actu. 1'ariter voluntas, *c movct ad media eligenda prout jam in aetu intendit tiuem, seu objectum snnm, et in executione mediorum homo movetiir a seipso, ad linem intentuin conw»quendum.
8ic habetur conclusio: Aclus humani, sive considerentur p<T modum wlionum (m tus iiiiperans), sive confeidmntiir per niodnm passionum (actus imperatusi spwiem Hortiuntur a line. seu a motiro agcmli et a termino executiouis.
Objectio: Videtur quod S. Tlioraas HimpUciori modo sic arguere Iiotuisset : Aetue, sicut potentia* et habitus, specitlcantur ab olijecto. Atqui objectom voluutatis est linis — Krgo actus voluntatis speciti cantur it line.
Rcapondctur: V 8i ita argnmentatus esset S. Doctor, non uppa ruisset. analogia eiim rebus sennibilibus; 2° Non apparuisset lex metaphysica ipeius agere ut sic ; 3" Non apparnisset diBtinctio inter actum ut est actio im|icrans, et a<-tum nt est impcratus seu ut passio. prout homo sese movet et niovetur ad aliquem finem per diversos actus psychologicoB, qui tamen constituunt uunm a*tum momlem ; v.g. cum aliquie vult occidere hominein, se movet ad occisiouem et a scipso movetur ad eam, prODt executio ini|M'ratur.
Solvuntur objoctlones articuli:
Ad i*1".- Finis est causa non omniuo extrinseca relnte ad actum, quin actns est quid intentionule nd Unem. Kinis enim, nt ait 8. Thomas, comparatur ud uctntn ut motivum et nt termiuus ad. quem temlit operatio. Sic linis |»oiest spii ilicnre actuni.
Ad &"": Finis iwt posterinr actu humiino in executi<)ne. non vero in iutentione. Fiuis autem qui actum huniauum BpOCiflOt est proprie linir! prout est in intentioue. Kinis auteiii Kpecitii'at etiam ipsara execiitionem qofi ad tiuem tciidit.
oe cltimo mm
Ad 3"™.- Idem aetus humanus potesf lieri ail divenog fiaes intor se subordmatos, non vero ad divermt fines proximos primarios a quibus spccincaretur. BlC actus humanus nou specifleatur a linibus rcmotis vel a flne proxuno sccuuilnrio ; beue vero a fine uroximo ori mano, de quo pwriw est qmestio. Cno vert»; Sobu finis proximus pnmanus spee.fieat. non vero linis remotus nisi ad niodun, neneris nec Bn.s prox.mus secundarius ut eelebrare Missama ad stipendium' lusuper unus actuj. mm*m spedem uatunc, y.g. occidere honducm potest ordwar. ad diverao, uues morales, seilicet a„t. ad eonserva' tionom justituo, aut ad «utisfationein ira>.
Ergo actus volnutarius inquautum moralis m parte obieeli proxmu scufim* pr„imi speeificantis Imbot umm solam spetne n iu esse mons (cf. Joann. a B. Thoma). m
„„,v,?0r^!ar"""-,, E'i ,"0C quod flni8 P™1™"» Primarius debeat esse unicus «d specibcandnm, vita apostoli.a uequit respice.e ut £m tines « uy,„o, contemplationcm ct actiouem : nan/owuis coonn t"r°e-m MPl"rait- ^ta apostoliea ordinatur ad con conlemplationem Dei fructicantem pro proximo.
«.,„,SUDIa, " ''T" " 8- Tuonia «PO«ita. in sno Comraent., possent vT^„ qUlestione,n «■ «• »«1 «1 bonitatem doctriu* bm-
,Du.bluni : tftrun> Snie seuiper specilicet eodeni modo, scilicet iramed.ate internum aetum intentionis et oxternnm actum execT
. ~ Dim',u,!tas Pro'enit ex eo quod 8. Tliomas, infra, q. 18. a 6 ovterir^'' d'C,t,quo? iat"'^ »l*ciUcatnr a ,iue et act",.»
ox enor ab objecto. V*. si quis furntur ad committeudum adulter,T.'f,a ter'01' sPwi,icah"- a «■»•• s«"cet ad adultcrio intento re™,,"l r ! commitc1"1"- Et peceatnm adulterli potest remanere mere mternum, in desiderio, dum furtnm est externum
Respomio.- Qnando, ut supponitur in nostro articulo, «o» distin l/unntur fim* 0perant,s et finis operis, tane cst eadem specifieatio:
n'if'„,^i°DrinS' nrtUn,' faclens- iBtcndit insum furtum' *»<< P«u. ii im ,ll,c,te consequendam, tunc idem lluis speviiicat immediate noo so u,n nctum mternnm, scd etiara actum externum. 3i vero alius est w JTT 5 fi'W "l'cra"li"- '""<• "«Mur duplex specifieatio et poft£ r •r", " PecM'",n- Sic turalur ad adulterinm con.iuittentZ, T, P e Pwcatunl' 'luod in confessione exprimendum. n™, S, t „ "•/"-': "cet non speciHcet immediate actioad »n^. n'nf? •t"men eaiu *iUicet mediato ^rtinet ad spec,flcat,yum hujusre actus exterioris. Sic ,IM,,„es a Thoma.
ubi mcT, -°? '^ca "''.f s- ^™"*' * 18' a C' in nile C01-P°''ia "rti^, ad i, „ L li qU"d ,est eS i'art'' ™Illntatis se habet nt fonnalc bris ,eS Parte «torior'» "ctu». qnia- voluntas utitnr mem- o^„,m„q ? TtUS, cstCTior« l>ateat rationem moralitatis, nisi inquantnm sunt voluutarii. Et ideo aetu, hmnani spccies formaliter
D8 TI.TIMO FINE 1S COMMTNl coiisideratur ncoundum finem, motrruilitrr wcuiw/um okjvctum cxte riorix actus. Unde PUilosoplms dicit: « Ille qui furatur nt committat adnltcrium. esr, per ae loquendo, maijin atlultvr qwim fw o.
2um Dublum: Tbomft», infra. q. 7, a. 3. pouit Qnem inler circumNtantiar>, ut ciiTumstoutium priucipa-lem, seilieet « cur». Atqui circumstantia non speciiicat. Qnomodo igitur distinguitnr liuis ut specilicans, a fine Dt circumstantia?
Responsio hftbetnr ibid., ad 3°™ : Circumstantia « nwr » e«t soium aliqua condith vdjuncta fini Kpecificonti, sieut circumetantin « » non ent ipsnm objectum apeciticaus, se*\ quiedam modnlitn« ejua.
Dieit S. Thoma, Ioc. ult. cit. : B Tlla conditio cnnsce, ex qiia ipsa Biibstnntia actus dependet, nuu dieitur cireumstantia, «ed aliqua conditio adjuncta . aicut in objecto non dicitur cireumstautia furti quod sit alienum, hoc euim pertinet ad siibstautiam furti, sed quod ait uiagnum vel pamim; et simUiter est de aliis eircumstantiis. qua? accipiuntur es parte aliarum causarnni. Non eniin finis, qui dat tpe ciem actug, ent circnmstantUt, scd ext aliqaijt finis adjunctutt; Bfcut quod fortis fortiter ngat propter bonum fortitudinis (idest non rec*deudo a bouo rationis propter timorem) non est circumstantia ; eed si fortiter agnt propter Uberationcm civitatin, vel propter Christum ». Et tunc haw circumstantia eat finie nltioris actus. v.g. caritatis. a quo imperatur nctus fortitudinis.
Instantia: Sed fortiter «Kere propter Uberjitiouein civitatis vel propter Christum, videtur esse plus quam circumstautia; nam est fini» operantte, qui mcd-iate speciGcat actum. ut diximus.
Reapondetur: Fiuis opernntis, quamvis medinte speciticet actum, est etiam cjus circumstantia, qnando hic actus eubstantialiter idem ex parte objecti, potest ordinari ad aiiura llnem : v.g. si aliquin mortuus est non propter tidem, sed propter patriam. Cf. infra, q. 18, a. 4. Vide Cajetanum et Joannem a S. Thom., in pra>seutein articulum. Hoc uou suflicienter notavit Dom. Lottin in suis Ubris aliunde optimis.
— Unde remanet qnod actm humani recipiunt tpeciem a finc. Actns Imperans specificatur a fine ut est primus iu intentiono et m-otivurn- agendi; actus imperatUB vero seu executio speclficatur a fiue ad qucm tendit executio. Hoe profuude probatnm est a S. Tnoma., metaphysice ex ipsis notionibus actus et fiuis, et cuni inanuduetione ex sensibilibus. Pleriquc traetatus moderni ethi«e aut the<>logue ino ralis hanc profunditatem conservaut.
AuT. IV. — UTRUM SIT ALIQUIS ULTIMUS FINIS HUMANAE VITAE.
Status quasstionis. - 'idimus qiiud homo deliberate a-gens acmper agit propter finem a quo specilicatur actus hnniauus. Nunc qna? ritur utrum sit aliqnis ultimus finis liumana* rito. Agitur eolum de u
VE CLTIMO FX\K exnrtenua l,u;us ffnis i„ mmmuBi considerati Hic esf «rfM lapiB saeattnce poneudus in «..liiicio doctriunli In ^,,1 "h "•" c.olls erit qn«.stio de nnitate hnjusee u» g 2 "J °. seqnenti qmeritur iu quibusnatu bonis i»vB£tT tato. vel mutata una eol„n,na. dS££25?ii£ T lapide »»imtio ca qo» dieenda snnt tt?"! 1™ t unndoque in hoc eomentatores non ,uL ^^g*""**
ataplicitaten, S. Thome, sed o ™»lS ■ altT "brilt«™ « crca hane primam ,u«rttaS» V22 nn . SfV" dlBwe loco opportuno. 8. Thomas. £ hac ' -, <>,-','Ch''S ,licet P°»t««.
••t nimfa, compiieatio, X r.romVT P "T "Htm CTnfusi« d.tindc ousidcranda. ' 1 te ,ie8Il""'™do ad particularia farfvom sui. e. id quodp^e^t k^ ,"■" *** «"""Witer «* diffusivum. et sic Jmpcr > " „1 T, est nOT1"" bont"" «>»P«i». tiplieari poBuirt, ut ^eri^ToS £±55 ^ '""Uit,"U """-
Unis sequitur apprehensionem^LIT »eraa bona in inunitum. S> Volnr .« i„° « K°, P°"*,"> raii° «■
■nhutlnm. Ita dicerent liberti,2" et ef Li, l >el e ,ll„d, et sic in - - urrere ad e,,,ndu„, J »«5SSKH&g procedere in inbnitnn, in „li„ 1 25 '. ; " """ ,|Uod ""Po^bile <*t ecsse e«t admittere piima™ canln, „ , • «osarum; scilicet neeflicientia. Item n«es,e7sr ,uZ £ eUineut™- nulta, esset
«Jjeetum w«taT3» ItK """?"" primam' P»»» «t ponere primam formam se , U,rmL Th T Tf *c,u,da: ne<*sse esset forma aceideutalis e ^ n«.™e " °, "^T" aU00ui" »»"» aLoquin nnlta e^et tiuali,," StaS ebonum'U,ttflre """""■" U"em' 0«« c«le/,„ioncs «nnt in corpore artlculi.
•» '»/"»'«»,. Sdlioet imp ,s?l„S|". I* ; ,ml»»**«' <*t proccdere P»nm unns pendet SSffi^SSSSjET '^0'""" S ""ibU8
A<rtio hnmao,,,. ,ogtn , S fi„ met l0do in""^™H«., 6cilieet: 8«! Blondel. „„„ Sa£ ™ Z , ' K'"e 0"° no" «««erot. -
DB DLTIMO PINE K COMMCSI demonBtrat conuLusionPDi : quu.' sic apparet ut corollnriuin ccrtnw primipii finalitatia: Qmne ogenx agit propter fi-ttem,
In nostro enini artiiMilo inc-ij)it aliqua, demoiiHtriitio exititeuti* Dei ex nspiratione nontra natnrali ad beatitudinem et ad Bummuin Bonuiu ; cujus demouslnitioui^ tiuis erit infra, q. 2, q. S. ubi deraon stratur quod beatitudo liomiuiti nou est in aliquo bono ereato, et q. 3, a. 1. ubi demouritratur quod ultima bominis beatitudo euusi.stit in Bono iucreAto.
Probatur oonclusto: Bnblatfl prima C&USft, tolluntur eauste secun- «ke, quu? non movent nisi ut actualiter motae a prinm CftpAO. Atqui causa> pcr xc 86U nw-essario subordinata' altcri, mm inoveut uisi aisi ut motse actimliter ab altera. Ergo siiblaUt prima l ausa. toUuntUF caiisa} ei per «c ^ubordinata*.
Aliis verbis: uou est pOMfbito procedere iu iutinitum iu cauws per se subordinntis, sive eilicieutibus, sive timiliiuis. dviyxTj OTflvai «eilicet debet dari ultunus linis ex tiatura rei, id est uitiiuus tinis allicieos ratioue sui tnntum, el uon ratione alterius tinis altioris. Alioquin destrueretur ipsum principium tlualitatis, aut in alio or dine principium causaiitatis efficientis. Unde haec conclnsio ent co rollarium borum duoruni primorum prlncipiorum. Ita ut priucipium causalitatis eflicieutis sic formulari possit: Qmne quod fit, e*t >tb alio, et, in ttltimo analyxi, est ab alfo inoauaato, Priucipium vem finaiitatis sic formulari itotest : Omne aijenn agit propter finem, et, in ultima atuilyxi, propter finem intentum unive proptcr se et non proptcr aliud.
- TUomaa* poste» bane geuerulem demoiwtrationem applicat primo in ordine intcutionis et postea iu ordine exccutiouis.
la In ordine intentioim aic: Sublato primo principio itilentionis alHeiente et morente appetitum, non allieitur appetitu*. — Atqui primum principium in intentione est finis ultimux, aeu allicieus ratioui? sui tantum. Ergo sublato tine nltimo, upjietitus » uullo. aJ- Hceretur.
TTnde seqneretur, ut corollaiiiim, quod uec actio terminarctur, uec etiam qniesceret intentio ageutis.
2° ln ordine Cfecntionis sic : SublatQ principio CJvtcittionis , nut- /U5 ineiperet aliquid opcrari. — Atqui pt-incipium executionis est primum seu inlimum medium ad tinem. Ergo subluto priuio seu infimo medio, nulhis inciperet. aliquid oiierari.
Et sequei-etur quod uou terminaretur cousilitim de mediis adlii bendis sed iu intinitum pi-ocedcrct. Ergo uon est i>ossibile procedere in infinitum in tinibus per se subordinatis. scilicet quorum imns peudet ab altero in liualizando. V.g. a?ger vocat medicum au sani tatem, vult sanitatem v.g. ad studium, vult studium ad cognoscen dam veritatem et veritjitem supremam, et denique vult cognoscere veritateni ad beatitudinom, beatitudo autem ad nihil aliud ordinatur. nisi ad gloriam Dei, qan nequit ad aliquid altins or^liuari: dviyx^ orfjvar..
de vvxmo nn lta in causis eflicieiitibus per so eubordinatis: v.g. eurrus trahitur ab equo, cqnus portatur a terra, terra a sole, sol nb alio eontro, nou tainen m inflnitum, scd debct esse primus motor qui debet esse snum agere, et non indigeat pracmoveri ut agat: sed illud solum est suum a<,ere quod est suum essc; nam OIierori seqnitur esse et modus operuudi modnm essendi. Si autem non esset priinus motor non esseut alne eausie per se subordinatae. scilicet quarum una nou niovet nis, ut niotu ab altera. Sic per viam motus ct causarum eflicientiun. probatur quod existit Dcns, de quo lcgitnr in Diviuo Ofli cio. Bumu. ad Xoitam.- ..Rerum Deus tenax vigor, immotus in se permauens... ...
ltew vulor momcuti pnesentis apparet si cousideretnr non secunduni liiienm homontalem temporis, ut nunc fluens et fugieus serl secundum i.neam verticalem qua boc momentum cocsistit aBteruitati lta otiarn, ut dicitnr bic, ad l™, dum Deus creat non est pro' cessns m inbuituni deorsum; seilicct invenitur inliiua creatura inu, nuiiaui quawvis bouiim suprcmmn sit indnite sniipsius diffusivum sed dilT,,nd,t se nctuaiiter libere et sccundum modnm detern.inutum ab intelicctn divmo. Cf. quoad hoc- Cajctauum in huuc loeum.
Conoliisio J«: finibut pcr accidtyns subordinatis. HOn t» impossibte procedere in infinitum. Scilicet, ut benc oxpiicat Joauncs a. «. lnoma, in hmbus quornm nnus nou dcpendet. ab altero in iina- Jirando. potesl. acc.dcre inlinitas in potontia, seu sjncategorematica, uon yero inflnitas m actu seu categorematica. Scilicet tunc non datnr Ilms nltjmns « natura rei, sed a quolibet Hne voluntas potest mcipere et quemlibet alteri subordinare. sine uilo termiuo syn.atcgoranatice. ex naturo tinium, ut in exemplis a S. Thoma citatis in responeione ad 2llm et ad 3°". w
Ratio est per oppositionem ad rationew i.rimie eonclusionis. MoiJieet qma eansie pcr acrideus subordinaUe alteri. non cansaut inquuntum moventur ab hac altera, unde sublata hac altera causa adhnc possimt cansare. V.g. volo addiscere lingunm latinam, postea gr.ecnm. postea hebraicam, postea nrabicam : postca relinquere linguas el nddisecre mathesiiu, meuiphysicuin, jus. modicinum ; reliuquere scientias. „t Faust, redire ad volnptates. nd divitias. et rursuu nd iitteratn ram et scientias. et sic semper.
r ,- ?f*. or!,i,"! cna» etflcientis. Patcr est cansa per se generationis fiiii »ni ; sed avus est solum causa pcr accidens geuei-ationig nepohs; nam. nt ait S. Thomas, P, q. 40, a. 2 ad 7"-: Aecidit ame ftomiia inqnantnni gcnerat, quod sit i/cneratus ab olio : generat enim inquantum homo, et non inqnantnm cst lilius alterins homiuis ... »ic Adam. qui uou erut tilins aJterins hominis. potuit generare iniu sajpe avus jam mortnns est qunndo fllius ejus geuerat nepotem. aviis igitur non inlluit aetualiter iu generationem nepotis. « Omnes emm hom.nes generantes. ait S. Thomas. loc. ult. cit., habent
I.B 1'LTIMO FISB l.\ 1'OMMl'M grodum unum in cansis efliciciitibi.s, scili.et giadum particularis generuntis. Pndc non est imposaibilc quod- hotiw ycnerctur ab Itominc in infinitrtm. Esset autem impossihile. si geuei-atio hujus hominis depcu.Ieret i.b hoc homine et a corpore eiementari, et a sole, ct sic in inhuitum n.
Item juxta Aristotelem et S. Tliomam ne<]Uit demonstrari impossibiltas serici inhnita? ad a-tcrno v.g. triijisformatiomuii .ujuae lnaris iu nuhcs. iu iiluvnam. ct rursus in nubes etc. : suiticit, ad hoc, quod existat sol et uqua. Unde si existerent ab icterno, pnriter ad a:terno sol produceret evaporatiouem a.jua:; sed eam prodncere ucqnirct nisi virtutc primi moveutis, quod debet esse suum agere et suuni essc. Sic Aristoteles adinittebat simnl probationem existeutiaj Dei per viam niotus et .cicruita.em motus a pftrtlB ante; imo dicebat: primus motor habcre debct virtutem inhnitam ad movendum per tempus infinitun. a parte aute. Uude oportet bene distinguere seriem. ut. ita dic&m, verticaiem causarum uecessao-io et actuaiiter subordinaturum, a scrie horiz.intnli iuietcritar.im cansarum quie non amplius influunt '.
Unde est in hac doctrina pulcltcrrimujt paralleli&mus inler subordinatiottcm sivc per sc. sivc per accidens causarum- efficientium et vausarum ftnatium. Sic anima immortalis potest vclle in infinitum fiues per accidens subordinatos, et numquuni erit ultima volitio iu Fntnro, scd omnes volitiones debeut dependere ab ultinto line cui nlii lines pcr se subordiuanbiir. Frcedictus parullelismus dependet a priucipio liualitatis: « om«e tujcns aijit /iroptcr finpino ct ab ejns eorollario : u ordo ageiitium correspondct sttbordinationi finium- ».
— Post ea qua> dicta suut, facile nnnc patet respousio ad objec.tiones articuli.
In rcsponsione ad 2llra notatur quod series uumeroruui {.otest crcscere iu iulinitum s.vucategoremutice, qnia accidil. huic nunicro iii.iuantiini hujusmodi quod ei addatur unitas. In hujusmodi uihil probibet proeedere iu inlinitum. Id.Hi omues uumerl. q.mnivis imequales inter se. sunt a'qnalitcr nnnicri, seu nnivoce.3
In responsioue ad ^t™1 citatur aliud exempluni snbordinationis per uccidens: scilicet: volo hoc objectum. volo me boc vellc, et sic seniper syucategoremnticc. Sicut scrupulosus p«epai-ans couciouem sucni.ui dicit: Fortc laboro ad superbiam, eliciendus est actus humi-
1 Itcm, ut dldt S. Tbomiis, I". u. -10, a. 2, ad Tum: ■ Artitei «Elt inultls martcli.s per OOOfdOH^ qulo onus pest nnnnl fnutgltur. Acct.lit ergo baic mortello miod agot post sctionem altcrlus mortclli ». E contrarlo per ee et actnullter s..lKirdinanl..r tue ciinsie: inartellns mntus a inann artmcls, manns mala ab ejus voluntate, voluntas ejne mota efflelenter u Deo. et ln ordine Uninm ab all.fUf. flne subordinato nlteni tini. qu! est voUm? propter se et non propter aUud.
a E oon.rario llne* |ier se satRrdinntl non Kunt «Jiudjtet flnes, nam fints uluinus alllelens raUoue snHjislus Tantum, maeis est nuts rjnum alil flnes per ee mibordlnutt : tta Deus et causu secnnda eflici..ns non aolum sunt lrueqnales coaste, noo sunt u>qualiter cnusae nec nennallter ens.
DE l'LTIMO FISB
Utatis; sed forte propter snperbiam volo esse humilem plus quam alii. hoc examinandnm est: sed forte hoe exa.men venit ex superbia. Et sic semper.
Ergo optinie stuut duat conelusioues articuli, et iu hoc est fun damcntum alteujus demonstrationis exiatentia? Dei, ut mo.v dieetnus.
Chapter 1 of 28