Sectio 1, art. 1: UTRUM UNIUS HOMINIS POSSINT ESSE PLURES
ULTIMI FINES.
Status ciuajstionis. — Nuuc agitur de uuitatc riuiK ullimi. qui erit in u>dificio doctrinnti theolugiie inorali.s velut «iavis aureiL (olef dc voute) qiue debet csse unicn. Ra*e unitas couKideratur quadrupliciter in his quatuor nltimis articulis; scilicet art. 5" Utrum umus hominig possint esse plures ultimi tines; art. G° Utrum homo ordinet Omn&a in ultiimim fincm ; art. T" Utrum idem sit finis nltimus omnium hominum ; nrt. 8" Utrum in hOC ultimo fine omnes ercaturtr conveniant.
Quisunm est sensus exactus pnesentis articuli? Non qmeritur utnim homo possit velle simnl plurcs beatitudines in communi : hoti ewt evideuter impossibile. Ut ox primis lineis corporis articuU comstat, seusus articuli est: Utrum voluntas unins hominis possit simiil se liabere (vel in actu, vel in habitu) ad diversa sicut ad ultimos liues distinctoK.
Unde, ut notat Billuart, agitur de tine ultimo in coramiiui, sed jain rehite ad res iu quibus inveniendus est materialiter: quamvis nondum iuquiratur iu quibusuam rebus constitui debeat; de hoc enim crit sermo iu qua>st, 2*.
Diffieultas est 1° quia Augustlnus dicit quod quidam posueront ultiraum tlneiu hominis iu qnntuor; scilicet in voluptate. in quiete, in bonis natura?, in virtute. — 2° Quia multa bona non se invicem excluduut. — 3° Quiu volnntas libern potest sucressive constituere suum fiuem ultimum prius in voluptate, postea iu virtute; et cnm ait libera, cur non posset boc facere non solum successive, sed sitnul? Itu putant Ubertista?.
In controrium uffertur uuctoritas S. Scripturas, Matth., vi, 24: « yemu potest duohus dominis servirc » : v.g. Deo et mammonic. ad invicem scilieel. uon ordiuatis ; ita ncc duobiiK tiuibus ultimis, quia finis ultimiiK dominatur affeetui hominis, uec ad aliud subordinatur. Ergo duo fines ultimi, iuquantum ultimi, non snbordinantur. V.g. gulosi « quoruin Deus venter est», non possuut simul eonstituere tinein uitimum in virtute, nec in vero Deo. Unde Christus dixit; « Qui non est mectnn, contra me est ». Ule solus qui loquitnr in nomine Dei iinis ultimi, Uuo ille solns qni est Deus, potest ita loqui; quia eciUcet non potest esse indifferentia seu neutralitas eriga verum fineni ultiinum. Idest, qui uon est eum, vero fiue ultimo, est contra hnnc Unem, ut infra meUus putebit.
Unde ponitnr in corpore articuli sequens conclusio.
DB l^L/TIMO PINTC IN COUMKNI lf
Conolusio impQBettnri est quod voluntas uniua hominis nimul tre habeat ad divcrsa sicut ad ultimos fines.
Notnt Cajetanus: « Hoc. inteUigo de simul lieri tani actu quam affectn scu hubitu ».
Hn?c conclusio [irobatur triplici ratioue. OeneraUter S. Thomas in &umma Thci/togiea affert solum uuam ratiouem. scilicet formalem, in qiitt coutinetur formaie medinm demonstrationis. Si vero affert plures rationes, vas uou mechaniee juxtaponit, sed organice ordinat, ut bib apparet. Ut uotat Cajetanns, prima ratio sumitur ex eo quo<I ultimus tinis liabet rationem boni perfeoti; secunda vero ex eo desuuiitur quod ultimus fiuis Imltet rationem primi boni naturaiis; tertia vero ex hoc quod ultimus tlnis liabet rationem primi boni speoificantin. Unde prinui ratio sumitur ex ipsa delinilione liuis ultimi, secuuda ex ipsa natura voluntatis quaj ad finem ordinatur, tertia ex specificatione generali octuum quibus voluntas teniUt od linem. Sic res consideranda snb omni aspectu consideratur, scilicet terminus ud quem tendentia?. terminus a quo et flctus quibus tit tran situs ab uno ad alternm.
Ratio fnndamentalis et magis formalis est prima, qua- sumitur ex ipsa detinitione linis ultimi : ex definitione enim rei deducitar ojus proprietns. Dan alia^ ralioues snnt potius confirnmtiones, et clarius infra puWbuut, in (iua?stione de lK-atitudiue.
Hoic tres rationes sic proponi possnnt simnl:
Nemo potest simul appetere a) diio ftona perfecte satiativa appetitus, uam bonum plene sutiativum nibil extru ipsum reiinquit, nisi me<Ua ad ipsum; b) neo duo prima bona naturaUter desidvrata, quia natura non tendit nisi ad unum, non ad duo Kt ffiqno, secus esset coordinatio sine subordinatione; c) nec duo prima bona ut primum geniis appctibiHwn ; nam primum genus est unicnm.
Atqui finis ultimus est a) bonum perfecte saXuitivum appetitus; b) pritnum- bonum natvralitcr desidcratum; o) bonmn oomtituenx primum gcnus appetibilium.
Ergo impoasibile est quod voluntas unins hominis simnl sc habcat ud diversa sicut ad ultimos fiues.
ilajor clara est ex ipsa delinitioue nltimi rjnis qui postea eonsideratui* resiwctu naturw voluntatis nostraj et actuum ejus.
Minor bene explicatur a Billuart (cf. in hunc loc, Prob. 2"): Finis ultimus est 6o'iu»i p&rfecte satiaticum appetitu* in hoc senen quod excludat uon aJia bona, sed alia bona non sibi ordinatu ; scilic^t in hoc sensu quod slt bouum ultimum ad quod terminantur omnia. desideria appetentis, ita ut alia quai appetens desiderat illi subordinentur. Itn luxuriosus, qui p<)nit ullimum finem in veuere, potest oppetere dbum, potum, houores, divitios, sed voluptatem veuei-eam appetit ut id ad quod terminantnr ejus desideria, et omnia UU suborduiat. Hoc forte raro accidit, quia, nt infra dicetur, peccator ponit ultimum ttnem suum potius in seipso super omnia dilecto, qnain iu tali objecto pnrticuluris peccati.
Item verilieatur de fine ultimo quod sit prinium naturaliter desideratum, constituens primum genus appetibilium, prout natu-
DE ULTIMO FINTC raliter et primo nnusqutsque desidernt 6800 bratum, et Bic saltcm inconscientor tendit nd diligendum Deum jilus quiuu seipsunt, quin inc.linatio natnralis ut sic est recta. floc clnrius patebit art. VII, ubi disthiguitur fiuis ultiinus formalitcr snmptus a flne ultiiuo mute riaJiter eunipto. NHno atjitvr primo <lc Jtuc ultimo formaliter, d s6cun<lario <lc fi"c ullitiw matcrialitcr, ut notat Cajetanns in articulo sequcnti.
Sic stant bene dua* ratinnes jiOKtcriores. ot ait Cajetanus. Nain repugnat « divitins et voluptatem i constituere. duo prima bona naturalitcr volita, qnia neutrnm esset iirimum a quo iucijieret motus voluntatis. Et similiter rejiugnat eudem coustitucre </uo priina ttptfoificantia, qnin neutrum corum esset sjiecificans primum, et destrueretur unitas tendcntta.* naturulis voluntatis. Ergo stat coneiusio J.
Conftmtatio per reductionem ad imj-ossibile.: Finis ultimus cst finis nui ad uullum alium refertur et ad quem umnia referuntur. Atqui iu hvjiothesi duorum lluium ultimoruin. primus QOD vcferretur a<l secuuduui. nec secundus a4 primum. Ergo duo tines ultimi non dantur.
Ad l,am uotatur quod ratio ultimi tinis potest tamen poni m plitribufi bouis tamt/uam- in purtibutt intcyrantibus seu integraliter coustit ueutibns uuum subjectum ad&quatum illius : v.g. potest pooj in voluptate, iu quiete, in virtute, tamquam in partibus beatitudinis.
Ad 2ma : k Etsi plura accipi possint, qiuo ad invicem oppositionem non babeant (ut sanitas, virtus, Deus). tamen bouo perfecto Opponitur quod sit aliquid de jierfectioue rei extra ipsum » ; scilicet : si suut alia honu, ei suhordiuantur.
Ad Sllan respondetor objectioni libertistarum. qui dicunt: si libcrtus potest eligcre duos lines ultimos saltem successive, unum jiost alinm, qnare non simul? Insujier, Iibertas nou deterraiuatur ad unum sicut natura.
Responsio est quod libertns non potest fncere ut opposita contradictorie sint simul : quod quidem contiugeret si esseut simul dno plenc ct ultimo satintiva ajiiietitns; enttent cnim plcne saiiativa, ct non enHtnt, quia extra. quodlibet reinaneret aliquid appetendura, quod ijisi non snbordiunretnr.
Alite iustautia; inveniuntur apud Billuart (cf. in bunc locum), quarum priucijuiliores notamus:
1' Inxtantia; Aliquis prout est liber jmtest ajijietere secundum flnem ultimum nt cs abundauti et superlluo.
Hcspondctur: Id quod appetitur ut superabundans et supertluum, uou apjietitur ut fiuis ultimus: uam liuis tiltimus appetitur ut principalw objectum appetentis undo ca?tc.ra jmudent.
— Aliic instanti» supjionunt notionera jieccatt mortjilis et peccatt veuialis. jjro|itere4i nou j)onuutur uic a S. Thoma, sed solvnntur i Id hls rntumibun agtttir -l- Uue nltimo in oummiint, setl j:im relfite iid res ln qulbnn lnvent«nlus ct.
DE TLTIMO PISE IN COMMfM
& conimontatoribns ad dcfendendam doctrinam S. Thoma? contra ttdversa.rios. Unde buc jinocipitatioue digi-essiones fiunt culpa advcr sariorum.
g» Jnttwitia: Peccans mortaliter coustituit ultuoum fiuem m creattini. Atqui potest plura jieccata disparata committere, v.g. fnrtum, homicidiuni, adulterium, ita quod nentri pne altero afflciatur, sed omuibus secundum se ex «quo. Ergo possunt esse plures nues ultimi pro eodem j^eccatore.
ftcspondetttr coucedendo majoi-em, sed distingueudo minorem sic- Uoc modo pc<-cator diligit objecta disparata horum peccatoi-um mortalium. ut portes finis ultimi. nou quodlibet ut finem ultimum totalem Et htec diversa objecta disparota uninntur, ut diut Cajetanus prout finis ultimus j-eccatoris positive est ljisemct peccator auper omnia a scipso dilectus; nam egoismus. sen tnoi-dinatus anmr sui usque ad coutejui>tum Dei constituit civitatcm Babylouis, seu coi-pns i>eecuti; sicut amor Dei usque ad contemptuni sui constttuit Ciyitatem Dei. seu in terris connexionem omnium virtutum in cantate. lta Cajetanus et Jounnes a B. Thoroa m hoc Ioco.
Vltima instantia: Jnstus jKK-cans vcnialitcr habet. lnquantnm justus Deum pro ultimo fine. Atqni ultimus Unis peccati vemulis non est Deus. quiu uon est referibile ad Deum, sed est creatura. Ergo justuB jieccaus venialiter habct duos fiues ulUmos.
Rtnpondelur: Ua?c objectio elarius solvetur iu finc sequentis articuli; ergo ibi remittenda est. Nune sufficit dicere cum Cajetano, Contenson, Billuart, Sylvius, etc, quod fiuis ultimus pcccatt venialis non est creatara super omnin. dilecta; nam tunc fieret peccatura mortaie: uec est ipse Deus. nisi ncgativc, prout jieccatum veuiale non tollit conversionem ad Denm. Sed fiuis ultimus peccati venialis est nostrmu bounm in communi, nt sntiativum apjietitus. "Nam verum est de nostr<i articulo id quod ait Ovjetanus iu artic.ulo sequcnti. «De ultimo flne formaliter (ecilicet de Ikiuo perfecto, qnodcumque sit) hic. articulus verilicatur prt«io. De ultimo autem flne materialiter verificatur ccr(fidoro, ut Bcilicet induit rationem formaletu. Oportet enim quwcumque bomo vult. quod velit ea j»r<»jiter suam pcrfcctionem ».
Akt. VI. — UTRUM HOMO OMNIA QU>E VULT VELIT PROPTER FINEM ULTIMUM.
Status quffistlonis. — Jam sciinns quod homo, deliberate volens, oimiia vnlt propter finem. Hed nunc qiueritur utrum omnia velit I»i-opter iiltimuni tinem. Hoc- videtur sequi ex pratdictis. Sed sunt difficultates exjiositai initio nrticulis. quas postea evolvit Scotus contru. H. Thomam : scilicet:
1» Homo quandoque jocose agit. et jocosa non ordiuantur ad nltimura tinem. Sixitua dicet: Sunt quid indiffereus non solum in Kpecie. eed etiam in individuo.
PE 1'I.TIMO PINK
2« Scientia> speculatirie, r.g. iiiuthcsis. metaphrsica DMntar " 1 ™*»£ * *««» »™ qu-Ubet .,,„„„ «.st ultimus Uni» 1 w non quieruntur piopter ultimum (iuem.
3- Uomo non aemper eogitnt .le ultimo fiuo, dUDJ aJinuid vnlt Ergo uon omuiu rult proptcr ultimiim liiiom. V
Responsic- u.men 8. Thonue est affirmatwa, auctoritato Augu stin, comprobat», juxtn ,,nem tinis nlUmn. «' Ll „ prowL ouod amnntur ceter» „ ; ct dicitur ceteru sine ojcepUone. ° ° ad3_dditUr iu ~»«ta«oiie «aallem rirtualiter » « respon.ione
MetaHonZ™»»^ *!*T *• Tho'» « P<*~< earnni interpretatiouem, iu hoc enim non consontiunt omniuo thoinista> nWm,'.. ', / ,lunIi,'cm ™tionom. prout in prima rationo tinu. nr m im COU8'dcratur »?" « *»"»' I>«rfeetum, i„ Mctmd, VBro ut prliuum niorcus sou uilicicns appetitura.
/V/„i0 ntio sic ponitur in forma: yuidquid homo appetit appetit sul, i-aiione boni (« art. 1,. Atqnl quo.l nppetitur, nouTt bo, uin perfecluni. quod est ultimus OnU, Moem elt nt appetatlr ut teiulens mboiu.m ptrfnUm, seu in uiUmum linem. Ergii , neee«e mw toBm """^ homo delibe,aIC w^ PrnPlcr '"« estl I^T,,.1"?'; ? mt Pr0PO8itl° "«""Hs de dieto (neuease est, „„„ dt. re (oon de rc uecessarm). S. Thomas dicit neceaae est
SS_ta?"B_?_ ,T didl Q"°d UCCeSUri0 «PP<^. £ BbS flnem ultinmm al,I,ct't'"' »<<*•* «t ut nppetutnr relate ad rxl„«n,!m,!"jUOr "'• ProualVr: inchoatio alicujus ordinatur ad consummntionen, ipaius, sire in his qua> tiunt a uutura ,ut gernien bouun^nHn? ",,a.aU'D fi artC <Ut initi""' "»M Sic btanm n„nus pertectnm ordinntur ud bonum perfectum, perfecto ntion. appeutnm. prout omnis inchoaUo perfoetionis ordinatur ad rtM^Z^ ':Tammatam- 8ic ** i,,tcnti0 »»"«»' virtuulis se„ im pueita ultimi Unis, ut mox di-vimus.
de ,in'^,m u0biVimutcu'1' ''WO*0». bmc conclusio reriti.atur priflw «t, 1."; T. "r""!l,.ter »c" d0 bcatitudinc in comn„,ni, et solum cZ ult."»u1.»'oterialiter (scilicet de re i„ q„a aliquis
%2 ,!.-8""n' ,beot,t1ndl»e°'). »c'»r»' «ecundario. prout i-es U rndoit lauonem formalem. et hoc dirersimm.Hle, prout homo rel est nator, rel est beatus, rel est damnatus.
»«if„s rult oninin qu* rult propter Deum .•lure risum. et uon potc*t |w..care ne venialiter quidem: damnatu», e contra, omnia vull. propier sc super oninia dilectum, ct quidem ita ut non pussit bMinm opu» , fucere : v,ator. ut videblmus, vnlt o„ , qlue rult sal.cn, propter ueatiludiuem m commuui: ot >i/««ug t.ia(»r poiest peccare reninliler
!>K TLTIMO l'INE LN COMMI'NI uon sese arertcndo a Deo. nec peccatum istum reniiile iwl Deum ordiuando.
— Secuuda ratio. seu secundum argumentum eodem modo veriticatur Bciiicet primo de beatitudine in communi. et rteittndario dc flue ultimo materialf ut indnit ratiouem foriualem ftnis nltimi. et diversimodo seenndum varios status hominis.
Uoc argumeutum sic proponi potest:
Ultimus tinis lamquam primnm movens allicit appeutuni.
Atqui .i ■!'■:•■ secundic uou movcut nisi ut motae a primo movente. Ergo secunda appetibllia non movent nppetitum nisi in ordine ad primuiu uppetibile, scilicet ad ultimum tinem.
Item ex responsionibus ad olijecta contirmatur quod couclusio S. Thomn: verificatur primo de line nltimo formali, et sccundario tantum d<> line ultimo materiali, de quo erit sermo propric in articulo sci|iicnti tantnm. Sic iu his articulis eadem idea-muter de tine nltimo pnnlatim trnnsit de statu coufuso nd sUitum distinctum.
— Ad 1°*°: « Actione8 ludit-ne ordinaotur ad bonuin ipsius ludenlis », sive bonum venim, v.g. ut postea possit melius stndcre, slve bonuiu iipparens, v.g, ad vitam Inxnriosuni.
Ad Scientiie spcculutivm appetuntur nou ut quid utile taniqiium urtes mechanica; seu servilcs, sed ut boniim quoddam speculantis. idest nt purs beatitiidinis. Ut ait Cajctanus, scicntia) spniMiIiitivir non snnt propter ulium flmsm proximum, scd bene proj,tcr lineni iiltimum. rlcientin practica et artes, c contra, ordi. nautur a,l opus fiiciendum.
Hcholum: An mcditatio, seu oratio inentaiis ordinata sit ad mclius operanduni.
ResjHtudetur: Si pertinet ad prudentiam, tunc conceditur. Si vero pertinet nd lidem vivam est ad melius diligendum Deum. Dilectio antem Dei uon debct ordinari a.1 diiectlonem proziml sicut inediuni ud ttnem. si'd sicut cuusa eiuiueus ad effectum.
— Ad 3™ : Quando aliquis non cogitans de finc ultlmo. deliberate vuli aliquid. v.g. luduiu. hoc rult saltem rirtnaJiter propter finem uliimiim.
Objectiones Sooli. _ Aliquid de hoc est dicendum, nam ax his principiis pendet qiuestio utrnm ]K,ssit esse actus delibei-atus indifferens in iiidiridiii, (cf. de his Cajetauum in bunc locnm).
Coiitra S. Thomam tenet ScotnB qood homo uon omnia qllie deliberato rult. appetit pvopter lieatitudinem.
Dicit Scotus: Uomo ixitest libero appctitn aiiquid velle, non propter beaUludiiieni, tum negailvc .|uiuu contraric. Hoc Scotus sic prolmre Inlendn in scqnenUbns objectlonlbus contnv S. Thomam :
/• Objeetio: Sccundum S. Tbomum, voluntaa sequitur intellectum. Atqiii iutellectus polest aliud quam beaUtudincm cogiture. Ergo voluntas potest. aliquid nou propter beatitndinem relle.
tu
DB 1'LTIMO PIVK
Renpondetur; Distin^uo majoreni : Volunta* seqtiitur intellectum in intentione acttiali vel virtuali, comedo; in intentione nctunli tantum. nego. Concedo minorem. Distinpio pariter concluaiow-ni : Volunlas potest nliquid velle non propter beatitudineiu nctualiter in teutam, concedo: virtunliier intentam, nego.
Jam hoc solvemt S. Thomus in responsione ad 3"™.
£» Objcctw; Voluntu-s sequitur inteUectuni. Atqui intellectUK potest nliquod honum eousidernre ut bonuni in se, non cousideraudo illud ut honum ad linem. Ergo et voluntns potest velle iilud.
Respotutctur: Concedo majorem. Distinguo miuorem : Intellcctus potest aiiquod bonum considernre ut bouum in se, uou considernndo illud ut bouum ud linem luaterialiter suuiptuiu, concedo: nou consi derando illud ut bonum ad linem fonnaliter sumptiim, nego. .Scilicet bonum illtid semper ordinatur ad bonum appeteutis, ad bentitudinem in communi, cujus est inchontio (cl. S. Thom., ad lum et ad 2um, et in corp. ftrt.).
S* Objectio; Stante i-ertitudine de bentitudine constiiuenda iu Deo, homo potest velle fornicari. Atqui hoc est velle aliquid eontru beatitudiiiem. Ergo homo potest velle aiiquid nou propter linem ultimum. imo contra ipsum.
Rcspondetur; Concedo majorem. Distinguo minorem: Hoc es(. velie aliquid cnutra heatitudinem iu commuui. nego: coutra bentitudinein in Deo constitutnin, eoncedo.
Sic peceatuiu mortale eat contra beatitudinem iu Deo eonsti tutam, peccntuni veniole vero est pneter eam ; sed uinbo ordinantur ad honum appetentis iu commuui, quia quidquid appetit homo, appetit nt honnm, vel verum vel appareus, ad heatttndiuem iuve nieudnm.
Ergo objectiones Hcoti procedunt ex hoc qnod non dUtuiguit inter beatitndinem iu cominuni seu formaiiter, et beatitudinem mjfcteriuliter snmptjim. Haw nutem distinctio clare esponitur a S. Thoma in articulo sequenti.
Aliai objectionos. Inveuiuntur apud Billuart. Hic suflicii principaliores referre.
2* Objcct. Peccator aliquod bonum opus faciens intendit virtua liter linein ultimum in particulari, scilicet Deum.
Atqui peccator, ut peccator, habcs pro flne ultimo creaturam. Ergo sultem iile habet duos fines uitimos.
Rcstpondetur; Distinguo majorem : Bonum opus peceatoris habet Deum pro Une ultimo simpHciter et absolute, nego : secunduin quid. couccdo. Dico << secuudum quid >», qnia objectum hujus bnni actua est referibile ad Deunu Sed qnia peccutor pouit suuin liueni ultimum non iu Deo, sed in creatura. hic uctus bonns ue virtualiter quidem refertur in Deum eftieaciter super omnia ililectum. Hic homo euim h twn potent <hiobu# dominiit scrviren. juxta. illud Matth., vi, 24. sed omnia vult propter beatitudineut iu conimuui.
DE CLTIMO *tSV IN COMHCSI instantia- Sed tunc creatnra non eat amplius finLs ultimus mX ^X quia uon omnia vult propter eam.
X^TJZ ^mT. eiectum. qnia non est eonurinatus
^ "Zanti* attera: Sed ^ssibUe ^ tantum. EteuUu T^^^^^I ipsU. Atqni aed Holum bonnm cmui^ «. « ^ iu abf4tratto. Rrgo velle heaatud..,em ,n ^JJSLSl iatentionaliter, idest «0 et realiter. ut ait Cajetauus iu abstnicto. Distinguo m.norcm^ j«Ue bonnm ^ beatitudinem in — ■ "^e beatitudinem in communi coucedo ; est ^XlVtW^<^ quajcunujuaj homo vult, retatc a<l me. nego. ^^^^^ lliuc volo mc «He beatum. quod veUt propter snam V*^*^>™ prout c0„Venit hominibus, «eu beatitudiuem, ^~l™^XSt ut est sathitiva non vel homiui in geuere, sed prout convcmi. ,
^'r^L^in^n^t ncium 8uum in Ueum «Hl uon efttcutiter dilcctum siil>er omnia.
aecua. nego. ,. „„,«. „ Modus ISendi cauae efttcieutis e»t
5fl
DB ULTIMO mO ailicit volnntntom S SSSE * , 2S po cst «wn bcatitudinem in commnni, ita volu^, J B<, ill 1 anhelat ,u omnl uctu ». Unde dirit AueuatnuK- T™v m «* idquc un„ «taM^^^^ hoc cmtera qmccumquo nppetunt . (* IWait., 1 5 I g, 5« v» « eontra qmeUemuni. qui tenet quod unimu uoetedUUt Doum al ° Ul Dllo reepectn „d bentitudincm proprian, : qnod est lataV w « ptne;;n:riIzr Bi,bwdiuat M* « *B £E omn.a vult propter beatitudinem ne in commnni qnidem
/f,»te»t,a onw.fo.- Homo est liber circn beatitndinem iu communi Ergo potest eam non amare, et non propter eam ugore
/to,,r,,,,;t.(„,... nomo circu l*atitudinem in communi est Iiber eZZ ZnZ h ' •a"SCat; ilbttMi' «PecincatiouiB, nego. Co enun ,,„,„] homo pjwnt nnapendcre omnem aetnm circo beatJtud nem tunli,, •. ""I,Ue ad DBtttit»'"nen' I» <omn, naltem vir- tnahter ImpUctte; non vero in ordine nd Deun, „uia nctu» um\L propter «uam malitium non e»t referibiU» nd Denm mJ^srB'. %zz,c" m **- "*« "
,™l i S ' tX ' ate'"ICto- "»b ratin"« bentitudiuia iu comi „„ " ,t""0 m"tari»»**' «™l>to, pro re illa vel i, DeTs.oe0 r,8rrrtU,mt CM8i8,e"' beatitudinem, eaUfeet eequen^' Th0n,a8 fadt b",,C »■»«■«»•» »W in articnlo ^i0^^^0 »l »*
OB ri.TIMH KINB IN rPMMTNl videntur tunc lialiere dnos n t , ■ — - 11 ItimoB Himiil. ■cUicet Deum et ^renturam. — Respondent hi auctorea quod Deus est tinfK ultiiniiB purcnti venialis non positive, sed ncgatiro et permisitive (cf, Joann, tt8. Thom., q. 1, dlst. I, u. 7, n. 11 sqq., n. 52 uque ad linem
Bjrticuli), prout peccatum veniule noii tollit eonvernionem ad Uetim, ct prout peccfltum venlale refertur uon quidem Mtwllter, nee virtualiter. ned habituulitor iu Deuni, in hur xensu ipiod uou toUit hahiiuiu eaiitatis.
Critica. — Hiec expreseio: « Feceutum veuiale refertur habitualiter ud Deuin » uon ent fulna, sed evt impropria. quia pruprie nulln modo refertur in Deum : est meru eoncoiiiilnntiu CUm habitu caritatis non subluto '.
tl" OnjetaniiB, M poslen- Bfllutrt cuin Sylvio et Contonson dicunt quod homo deliberate a^eus omnia milt propter ultimum finvtu mltcm formatem , uempe propter bmtiiudinem in communi; sed non necease ent qnud oninia velit prOpter ultimum linem matea&liter sumptum, Kt-Uicct pK> re in qua coiiHtituitur lieatitudo. Noe pliiN evincunt ratione» S. Thomte. Et sic facllius nolvuntur diflicultntes, aliunde multum implicata', de peccoto veniali in jiiHto et de hono opere peceatoris.
OnjetUJiua m&uifevte ndmittiL hnnc Hccundam Kententiam, ut patet ex Kuia ifHponhionibun ad objectiones Scoti, ubi dicit: « Nos loquimiir de ultimo fme formatitcr », Et exprimit intentionem S. Thonue dicendo qiiod S. TUOUUUI non fucit pra.'dictain diKtinctiou<>m nisi in nrticnlo nequenti, ct « de ultimo line formaliter hic articulus KOXtiiK veiiticatur primo, ei de ultimo line matcrialiter vcrillcatur nGcundario, ut Bcilicet indnit iUlus mtionem formalem » ■cfflcet prout pui>sibilo est.
Itevera xatiB clare constut uilem ckkc sensum hujus articuli sicut et priecedentis, quia S. Thumas uounlsi iu nrticulo sequeuti scilicet in articulo 7°, oxprimit hanc distiuctionem inter ultimum tinein formaliter sumptuin et iillimuiu Snem nmterinliter sumptum.
i lorapST ttQ redirent «bjcctlonen Scntl, et non witlii servatur MBdUrto artirult ut ib hia auctorlbuK IntelliKltur : scillcet uomo dellbfrate ngens omnUl quie vult, vult mtttem virtwitUor prontc-r ultiniiiin linem motcrtalitv.r nmi>tuin; Idesl JuntiiK omnln quir vull, etlaui pcccatuni vculnlc, vult propter Deuro. Dlco guod pneillct.a luterpreintlo uou Kervot Iuidc concluBioueiu i|uum vulL defendere: nnui «1 Deus est solum tlnUi nlLUuus peeCftU veulalis itvgativc et permt- 9iva, non vero positlve, qUOd coucedtmus. tunc Deus non est respectn omntuiu uctuom jutl rlnis ulttmus simplteitcr, ut volunt bi aoctores in sna lpeorum couclusione. Bt B, TbomHs loquitur d flne ultlmo nlmpliclier, non «ecundum (]iild ct Hegative tantom.
Undc ln bnc conclunluue est QUMbUD exnpBeraLlo; idcnt bl uuctores non vldt-utur Bfltlrt ilbil loguen* luter ttOtum huviintg vtatori* ct stntum bomlnls brali nut ilumnati. Beuti quidem cl damnail omnln volunt propter ultlmum tineiu cliiuu umterlaliter sumptum. Ila etlaia anffcli viiiton-x, qulu intipter eorum iiitelliKcntinni pccvntum veolole e»t in eis imposslblle, Becuodunj S. Thomom. ut 8lAilm dicemus.
Inttantia; Heon« it. r ■ ' cognoaoens, ^
MlW ln jllsto
DG IT.TIMO FINE IN COMUUM sempor propter finem ultimum eoncrotuin. Omue uutem agens intel lectuaie no» intuitice cognoxcen*, nou senipet- agit propter tinem iiltimura concretum. Supponitur quod peccatnm mortaJe est aversio a flne ultimo, veuiale vero importat solnm inordinntioueiit eirca media.
Dieit enim S. Thomas, I'-IP* q. 89, o. 4: « Intellectus angeli non <wt discursivus, ut seilicet procetlat a principiis ln conelusiones. seorsum utrunique intelligens, sicut in uobis contingit. Unde oportet quod quaudoeumque coneiderat eonelusiones. eonsideret eas prout sunt in principiis. Iu a ppetibilibus outeni, sicut multoties dictum e-st. fines suut sicut principia ; ea vero qua* sunt ad ttuem suut sicut conclusiones. TJnde mens augeli non fertur iu ea. qine suut ad tinem. nUi fWJiindurn quod stanf suh ordine :ini< iultinii iuateriulitor) m. Ergo non pottttuut jteccare vcnialUvr 9ed *olum mortaUter. Cf. ibid. ad 2um, ubi dicitur quod «angelus (etiani nt viator) uon potuit flrinvi diligere creatnram quam Deum, nisi *imul referenx eam in Deum aicut in ulcimum liuem n. Ideo non potest peccaro venialiter. sed solum mortaliter.
Oppositnni est de homiuibua : cE. ibid. od l"" et 211"1 et q. 88. aa. 1 et 2. Angcli sunt aut mncti. aut pGrVoraijHpUi mediocritatt nOB est illis possibilis, sunt enim uiiuis intelligentes. Ita liomUws valde inteliigentes raro invineibiliter seu incnlpnbiliter ignorant originem divinam christiauismi.
Haic sententia de llne ultimo peci^ati ventalis videtur coha?rere fitun sequentibus textibus S. Thonue: q. 89, a, 1, ad 8"»«
« Qnod in peccato veniali nou adlueret homo creatura», tamquam tini ultimou. Ibid.. q. SS, a. 1, ad 3um: « Quod qni peccnt venialiter iuha:ret bono temporali, Qon ut fruens, quia non constituit in eo fiuem, eed nt utene. refereus in Deum huhitu non nctu », Sed actii referens iwl lieatitudinem operantis. Item iu / Sent., dist. I, q. 3. a. unic. ; dc Malo, q. vn, a. 1, ad 3am: « Veniale non convertitnr ad bonum oommutabQa ut ad fiuem, et ideo non convertitur ad ipsum. nt ad alium teriniuum a Deo ». Item ibid., nd 4"°.
APPENDIX □ E INTENTIONE VIRTUALI.
Quid est — Quotuplex est - - Quomoiio differt ab intentione actuali formaJi. ab intentioue interpretativa et ab intentiooe habitualL
Quoad terminologiam est qmedam distinctio inter modum loquendi plurium moderuorum et modum loquendi f*. Thonuo. V.g. plures moderni vocant habitualem hanc intentionem. qua? vocatur a Thoma virtualis. aut expUcUa aut implicita.
I>E I-LTIMO FJNK
Olvisfo intentfonfs sie eeriW pottwt. nt tiat per memhruad inviceni opposiui. et eecunduin textua 8. Thonue. pmertim ex ieto articulo:
*cu uuoe actuiUiier refleja wtent- et actuollUT influens in ) actUmlArt. isto el Q,i adS""»» ' *pontanta ejulicita, iBfltteni virlualiter vl pni-teritw infvntionis formnlls exptlri- I», non retrnctnti> (Ibld., ad aumi.
implidta, qun quls fnclt nllqukl m natttra miiii tendfns od allquem 11n*Tn. rife ilnt-ui coynoseot. nlvc nun i Ibld,, ln corp.).
inlprptrtatira, qun* foret et Influeret xl de flne cogltaretur.
Iiabituolls: ,ura eoncomltnutia habiins cuni aetu, ntwque ullo Influxn: v.g. dum 8. Tbom. dldt qnod peeeeton veniale Dop tollit liubltuulein ordluntioneui ln glorlam l>ei (IMI". q. ss, h. 1, od a>an et nd «"ni; IIMI" n. 24; a. 10. ad 2UD11.
Actuaih famaUi (nlentfo eet quaoda quii actuaii et expressa vohtiono unera coguilum intendit.
7<T*»aKj totMtfa ost quando quis, absque actnnli cognitione et volitioue tahs tiiiin, agit propter hunc tincm.
Virtimlh cxplirita intentio est quando quis vi prteterite inten- Uoms actualis explicit* non retrnctutie «iwrotur et media eligit lieet actn de hne non cogitct: v.g. mcdieus eolligit herbas o.v priori intentionc medicimi*. de quu nunc nou cogitat.
rirtualis implicita intcntio eet quando quis facit aliquid ex naturu, sun tendens ad tinem aliquem, ut minus perfectum ad suam perfeetioneni. xtvc fincm cognoscat . sivc non cagnoneat, dummodo nolenter et contra naturam sui operis ilhid uon detorqucat iu alium hneni F.t de huc intentione saltem virtuuli implicita agitur in nostro articulo. dum S. TfaOXUe dicit in corpore quod semper ineboatio alicujus ordinatur ad consummationem ipsins. Sie natura formnns enihrvouem. virtuuliter inteiidlt hominem. Sicut etiam inferlor artifex coiiHtruens. cx mnudato superioris artiiiris, opus juxta regulas suxe artis infenons, vhtualiter implicite intendit artiflcis superioris nnem quem forte ignorat. Sic qui ponit fundameutum domus, iuten- <m domum; qni projicit semen in terrnm. iutendit fructum quem rOTte non novit.
Ex boe principio S. Thomas probat quod cum omnis inchoatio perreeiionis ordmetur iu perfectionem consummatain, quw est per uiunium unem. quilibet dclihevate OffOM intcndit ultimum Hncm, si uon explicite m se. saltem implicite m „ui inchoatione.
non avtaalis
«on virtualittr influent
DB PLTtMO FISB IN COMMfM
QuiUnm vncant intrrprctativa-m hanc inteutiouem virtualem im plicitam : sed hoc immerito. nam iuteutio proprie interpretativa ab ista distingultur.
Intcrpretativa intcntio dicitur uou qiue &H aut fuerit do facto, sed goea pnsbef fnndainenteai cxistimnudi quod forct, ej <ic fim$ aoffitaretur. Hoc judicatur ex dispositione seu cunsuetudini* opernudi sulijecti : v.g. qui dnt eleemosynnin p&uperi propinquo queni «ub veete peregrina credit extraueum, dicitur interpretativo voluinse dare propinquo quia pnesumitnr quod libeutius dedissct propinquo quam extraneo, si cognovisset.
Ilahituaiix httcntio dicit purani coucoiuitaulinui habttua alicujus cum actu, nlmque ullo lufluxu, sive actuali, sivc virtuali, in actiim : T.g- si justus ilormiens recitaret preces.aut sui couipos pifcaret veuia liter, dicitur isia veivvvchahitunlitcr in I»euni. prnpter concniuilautium habiius caritatis. Uai" iutentio distinguitur ■ pnecedentibus ; hobitus enim dnt soluin iuclinntionem ud ageudum. sed indiget intcntione et dictJLniine ut in a>atum exeat, et de se compatitur tntentioneni et dictamen quodammodo lu oppoeitum, ut patet iu justo peceante veuialiter.
Uwc divisio luteationll jhm' totam fere Theologiaui currit, et. plures moderni, ut Tanqnen*y, vo<Nint intentionem habitualeni id quod a thomistis vocatur intentio virtualis implicita. imo iliciiul quoaudoque volutarium Iiabituale esse ex volitione olim elicita uikiuc retractata, quiu lameu perBoveret. Harc terminotogia uon eolnctdtt cum terniiuologia S. Thomas, propterea fieri possunt. errorea citando textus S. Thonue in alio seusu.
Dublum: Quamdiu durat iuteutio virtualis expliiila? iCf. BUluart).
Quidam dicuut per unum meuseui, alii diu. Et quare non dumret prima die sequentis niensis aut sexjuentis anui? Has responsiones non siint scicntilica? ; sicut duni sopliisiie postiilnbant quandonam incipit cumulus lapidum, an cum sectindo, aut tertio lapidc; vel quinam snnt limites fortuitaj combinationis felicis. v.g. litterarum ad com poncmluui versuiu Ilindis.
Unde aliter dicendum eet. Pmbnbilius pcr se inteutio virtualis expltcitn durat donac pcr contrariam intrntioncm amoveatur : quia non videtur aliquid asslgnabile per quod destruatur. Est enim qinedatn dcteruiinatio relicta ex pivterita intentioue nctuaJi expU cita; et haic determinatio cum sit quid spiritualc uou |s?ndet a tem pore, nec per se cessat jH?r non usum, etinni longi tctnporis decursu. Ergo restat qnod sola intentione contraria per se desinat et de atmatur. Si homo moreretur, ha?e ileterminatio suie voluntatis, si bona est, reuinneret s*^mper in Purgatorio vel in ca*lo.
Attamen pcr acci/lcmt, cx non u#u prr lonijum- tcmpuj» potcgt drtrui, quia propter instabilitatem mentis nostra CUBJ corpore uuitw. ex ipso longo non nsu datuv lorun ut alur rontrarur intcntionm, etiam ubsque expUdta attentione. insurgant -*t primnm destruaut, ut docet S. Tuomas de habitibus. q. 53, a. 3.
l»E TJimMQ Fl.VK
Art. vn. - OTROM 8IT ONOS ULTIMUS F.NIS OMNIOM HOMINUM.
do J-W-.r/Ti "*^ """'r» ".«««««• «wctorita. At.gu.ttoi, lib. 13 In corpore artieuli poountnr duffi conctoriones:
DB TJLTIMO FINE IN TOMMUNI
Corollarium: Quuii» unusquisquc c#t (diBpositus secunduiu affoctuni), tofts JSdif vidctur oi (eonveuiens). Pueri gustus initio prius eognoseit lac ut dulce, nonduni distinguendo ab aiio dulci. Ejus vcro intellectus prius eognoscit lac ut ens; et voluntas ejus prius desiderat Jac ut bonuiu. Primum cognitum est v.g. ens dulce, ut eus est primum cognitnra a& inteUectu nostro, ut dulce a gustu. Undc jam ab initio pueri praetice judicant de bono desiderando secundum eorum affectuni.
Ad lutn-: Peeeator nveriitur ftb eo in quo vcre invenitur beatitudo, nou veio avertitur proprie a beatitudinc in communi, qunm qiuerit in ajqiarentibns bonis.
Ad Diverea stmlia, ut vita coutenijiiutiva et activa, ordi- uantur ad beatitudiuem iu couimuni, et etiam ad Deuui. Unde non distiuguuutur nisi qiumd liuem proximum.
Ad ff°m: Actiones sunt eingulariuin. Tameu principium ageudi in eis est uatura, quffi teudit ad unum. Xaturu autem tendit ad. uuum, quia ipsa eat uua et non piures : sed operatur f>er diversas facultates, v.g. jHir iutellectum et voluutatem: qmelibet facultas naturaliter teudit ad aliquid uuum, scilicet ad objectum coinmune, ut visus ad coloratum, intellectus od iulelligibile, voiuuta* ad bonum. Sed sub isto objecto commuui ad quod tendit naturu cujuslibet facultatis possuut esse plura objectn partieuluria. et relate ad ea, ut infra dicetur, voluntiLs est libera.
Natura tendit ud unnm, uou ad duo objecta, BtB acquo, quss esseut cOOrdinata- absqup subordinarioue; nam omnis coordinatio supjionit subordinationem, quift coordiuatio est ordo et ordo est dispositio sccuinlum prius et posterius per respectum ad aliquod principium, sie duo uiUites, squales uon coordinantur tnter se, nisi anibo BubordinenUtr eodem duci ejusdem legiouis, cf. K. TUoinara. 1*11", q. 100, a. 0; prius subduutur duci quom coordinentur iuter se.
Art. VHI. - UTRUM OMNES ALIAE CREATURAE CONVENIANT IN ILLO ULTIMO FINE
Respondctur distingueudo : Quuntum ad rcm qutr cnt fmts, omnes aii;e creaturu» couveuiiint. Deus enim est ultimns finis omninm creaturarum, quas ipse propter seipsum fecit, scu nd suam bonitutcm niauifestandam '. Quantum rcro ad coneecutianem tinis, alne crea- oltlmo rormnliter Hiimiito, Kctlicet «Je b«utlludlDe io commuol, et JK*-uii
GJ
DB ULTIMO FINT5 turfl? non conveniiint eum hominibua: Deus enim uon possidetur nisi por actus InteHectua ot voluntatia, qiiormn creatur»? humini laferiores snnc incapaoea.
Rocapltulatio qusstionis: Sic scientitioe tructavimus de ultimo fine in communi, determinando quod : l" homo deliberate a&ens seinper agit proptcr fincm, et forinaliter propter finem, scilieet cugno sceudo rationem tiuis et sese movendo ad tlneni ; 2° uctus voluntarii »pecifiranli/r a finc, qui est objectum voluntatis; 3* est aliquis finis OltilQUB humnnaj vita?, quiu non potcxt cssc proccxxux ffl infinitum in finibux per *e subordiiiatte, sicut nec in causis efticientibns per se subordinatis ; 4" unus boino non potcnt celle b-imul duos flncs ultimos, seu duo boua pleue sntintiva appetitus. quorum neutrum subordinaretiir altcri; 5" homo deliberate agens omnia vult propter ultimum finem- sultem fwinatiter 8Uinptum, nciUeet [iropter beatiludinem in eommuni • 6" in hoc couveniuut omues homines. uon tameu in beatitiidine matcriuUter sunipta; 7° Tmo omncs creatune ordinautur ad Denm tamquam ad Uiieiu ultimum, quumvis non oniuew possint Denm cognoseere.
Sic eadcm uotio liuis iu hlfl divei-sis articulis successive Iransit a stutu confuso ad stfltum distinctum et explicituiu. Iu hoc apparet quomodo orgnuice procedit S. Thomus, uon secundum meehanieam juxtapositionem thesitim, ut in quibiisdnm manuaUbus; sed in articulis S. Thonue apparct potius evolutio seientUe ab aliqua ideamatre. sicnt in ovdiue vitie sensitivn* apparct evolutio euibrvonis quae incipit ab aJiqua eelUila primitiva quo? postea dividiiur, usque ad progressivam distinetionem organoruni. In origine evolutionis pra'sertim considerandnm est punctum mlien*, ex qno postea omnia dcpendont.
QU^ISTIO n.
DE HIS IN QUIBUS HOMINIS BEATITUDO CONSISTIT seu DE BEATITUDINE OBJECTlVA HOMINIS SBU DE SUMMO BONO.
Prologus. — JJrec qua'stio attonte distUiguenda est & praecedonti et ii seqneiitibus. Iii !■ questione agebatur de ultimo fino in communi, pnesertim de beatiudine Ui commuui ; in II" questioue agitur de beatitudUie objecliva, seu de re in qua invenitur vera bea- Utudo; Ui 1 1 J - questione agitur de beatitudino formnli, seu de operatione qua. possidetur Deus, seUicet de visione beatiliea; in IV* quiestione agitur de proprietatibus beatitudinis, v.g. utruiu debeat sese extendere ad cor^ms, utrum requirat soeietatem amicomm; Ui V* qnajstione agitur de ejus adeptione, utrum possit hnberi in Uac vit», an solum in altera, et quomodo iuamissibiliter, in quonam gradu. Sic perficietur tractus de beatitudine.
In his quiestiouibug agitur primario de bentitndine superuaturali (T% q. 62, a. 1), et de heatitudine perfeeta, qnte plene satiat appetituin, non dc beatitudine imperfecta.
Hiec quuistio sccunda dividitur in octo articulos, et habet quatuor partes, pront disliuguuutur bona fortuuro, corporis, aninue et bonum iucreatum.
1* Pars; An beatitudo consi&tat in bonis fortuna^ seu extcruis, scUicet an Ui divitiis (a. 1), uu in honorihus (a. 2), tui in fama seu gloria (a. 3J, au Ui potcstote (a. 4).
Pam; An beatitndo consistat tn aliquo bono corporU (a. 5), an iu volupUite seusibili (o. 0) aut etiam Ui delectatione iu genore, ut epicurei dicunt.
5* Pars; Au beatltudo consistat in altquo bono amnUB, v.g. Ui virtute, vel Ui scientiis, ut (Ucunt stoici et quodammodo Kant (a. T).
■4* Pars; An beatitudo consistat in aliquo bono inoreato.
Sic s. Thomas examUiat diversas opiuiones philosophorum circa beatitudUiem seu bounm perfeetum.
Pnedicta divisio quodammodo i'espondet divisioui boni Ui bonum "Onestmn; utile et deiectabile; nam bona extcriora sunt pnosertim
5 — <JB1IG0U-LIG«1!1GE - De !:■ ■.■<::...!•■ :■■ l»E ■:■'.! 1 > HOMINIS ntilia. bona eorporis suut delectabilia. bona uninia\ ut virtntos H Hoieutia?, sunt bouuni honestum limitntuiu, — Sic exumiiiantnr iu hnc ('uastione hedoni^mus funduns cthicam iu deleetatione ; utilitnri*uius fnndans cam iu bono utili sive iudividunli sive socinli; ot etliica rationalistiea fundutn in bono houesto mcre liuuiuno. in dignitate persono? ratiouolis, sine relatioue ad Deum.
Ad iutelligentiani hujusce quwstiouis et «equentium revoconda est \o nienioria divislo boni. qme datur supra, I', q. 5, a. 6.
seeimduni regnlum formatilcr ut bouum \ ut appetiblte (I*, (i. 6, a. (1)
Mf perfcctuin
conformc reguli* morum — bonum mr>rufc ncu hooestum. conventcns bomiul ut est substaiitki. ut nnlninl, ut liomo.
rfi**onwMt a regulix moruni — Uonum apuaremt et fnhoncstum seu iiuiuoriile.
negue ronforme. ncque dissonum — £*differenr secundum npeciem v.g. docore mntbesim.
in m-ipao. etinm tadCffcoflentw n delectatlone et nb utilltate — fioiuun hiiiirxtum. seeundum *e bonan dlgmnn; v.g. dioere ve- ritntem. nbsque ueudnelo.
' ratlone dctccttitlonla i — bonum dclecta- rtOM in seip*o, \ btle. — l j f ralionc iiHUtaHn —
\ bouiuii' utlle.
honuin himpifciter, quod hnbet nltJuiaiu pCrf6Ctk>OBM Hibl debitam iiullnin vel fnlinlinm.
bonum necuintum ijuid, quod bnbet nllqiuini perfecthmem secundum es- M sutwtnnUale : v.g. vemm vinum, non rorrupvum, ned DfiC eeniTonum.
matrrtaiiter ut ens, dlvlditur seeuudum cntegorias entls : boun sutwtantia (v.g. bonus lnpls. bonus fructus, boiins equns) bona qunutitos, qnnlitus, ni-tio, pqksm, relatio, H»tas. locus ete. (IB, q. G, n. 0. nd 1 uin).
Faeile explicantur ba? divisiones boni, ex Divo Tlioma : Bonitas transeemlentuJis cst perfectio rei debita funduiiK appetibilitntem. Bonnm traoscendentale est ens perfeetmn quatenus fnndat appetibi litatcm.
1° Bonum diriditur inquantum est Ulcm subjccto oum cntc, per decem pra-Mlicnnienta (1*, q. 5, a. 6. n-d lu,"| : bonuia viuuin, bona quantitas vini. bona qualftus, bona actio. bonn pasaio, bona relutio, bonum tpmpus, bonus locus ote.
qa summo noNo
«• Bonum diculitur ueunOm proprh rationem boni triplici modo: o) ratione perfectionis. b) ratione appetibilitatis, c) ratione regulo? ipsius appetittis.
B) Rntionc ntrfcclionis dividitnr in bonum xiiitpliciicr, qnod baliet ultimam perrectiouem quam debet lialiere: v.g. bouum vimiin, Bcilicet geuerosum; et 6on«ja st*'u»<linn quid, qnod hnbet aliquum nerfeetioueiu inqnantum eat flctu secumlum esse substantiaie : v.g. verum vimiui non corruptnm, iiee geuerosum. Bonmn suupliciter p<1test esse vel iuUnitum et. nniversale, vel Unitum et partieulare. Cf. I-. q. 5, a. 1, ad V*0.
b) ItntioiM: appetibiiitatis bonum dividitur in bonmn appetibUe in seipso. etiamsi non esset deleotatio. vel utiiitas saltem temporalis v c reddere testimoninm veritati, t-tiom rnm periculo mortia. Et hoe voeatur btmum honextnm. Vel uou est appetibile in seipao, sed ratioue delectationis {houum dclectabile) aut nt dncens aA alternm ibonum utile). C. T*. q. 5, a. 6, od 3™" et nd ftic bomim dividitur ut analoaum, non ut nmvocnm: et per prins bonura dicitur de bono bonerfo, gecnndo de delectabih, et tertio de ntili.
Bivisio ista est jr optxmta ralionea. non pcr oppositn* rea, qui aliquid potest esse simul bouestnm, delectabile et ntile, su-ut v.c virtus. Sed illa dicuntur proprie deJectabilia. <iua? nullom babeut alitim rutiouem a]ipetibilit4ttiK, uisi delectutioiiem, cum alii)naudo dnt uoxia et iubonesto- UtUia autem dicuutur qme non luibent in ee ut dewdereutiu-. sed soluni propter aliud. ut medicina amara.
et Ratione regula* ipaiu* appetitua, qitae est rtsoto ratio, bonum dividitur prout est aut conforme hnic i-egulae (bonum nwralc, aut buic regnla' nou est conforme (iKmum apjiai-eus ct immorale). aut abstrahit a conformitate vel uon confdriuitate (tpiod wt mornliter inditTerens, v.g. docere mathematicam).
Bomim moralr coincidit cum bono honesto. et sic «lividitur relate ad homine (cf. 1*11", q. 94. a, 2) prout est couveniens homini ut est snbstantia. v.g. semetipsum conservare, uon occidere: aot est honiini couvenieus ut est animnJ, v.g. servnre ordinem natui-a} in generntione et eductitione liberoram, et similia : aut conventt homini ut est rationaiis v.g. coguoscere Deum, servore jnstitiam erga alios komines.
Principium « Banum est faciendum » est per se notum ex analysi notionum. sic est aualyticmu; scilicet bonuin stTiindum- sc, scu hon-cftuin . quod est bouum independcnter a delectalione et ab nuutote. c»t appctcfuhim et uou solum appetibile ab aijente cujus appc titux raaentiaUter ordinatur ad istud honum: seu bonum rationalc est faciendum ub aycntc ratiomibiii. Hoc est evidens. quio potentia dieitur ad aetwn: secus homo ugei-et contra snam rationem essendi et. coutrn ordinationem nuctoris sua? notnra?. Sic assiguatur jam fundaiucntuin jiroxiinum ohligationis moralia naturalis (scil. bonum liN
M BBATITUDINB HOMIMS rotiomibilc ad qnod orilinatur per so naturu homiuis) ct ftimlanimtiim cjuit supreinum (scil. ordiuatio activa Auctoris nostra» natune).
Vidcamus quatuor priores articulos, prinio per modum unius ct secundo assiguoudo medium demnnstrationis uniuBcujusque.
Aiit. I, II, III, IV. — AN BEATITUDO CONSISTAT IN BONIS FORTUN/E, SEU EXTERNIS.
Gf. art. 4 quod est compendium aiiorum.
Responslo Revolationis cst clnra. Sufflcit reforre verha CUristi dicentis, Matth., v, 3: « Bcati paupcrcs spiritu... Beati qtti lugcnt... Bcati mitcs... beati qui persecutionem patiuntttr », omnibus bonis temporalibus destituti. — Legitur in Prorerbiis, xvii, 16 : « Quiil prodcst stutto htthcre divitian, eum sapictitiatn emcrc non possit o.
Seeunditin rationein apjMiret ctiam bcalitudinem perfcctam non etttte itt honitt ftirtuiur. lioc probutur tripiici ratione exposito iu articulo 4, fundata in notioue beatitudinis. Beatitudo enim recte definitur a Boetio: « Stutus omuiuni hononim aggregutione perfectus», non mcra juxtnpositioDe, sed subordiuatioue. lu Uac deliuitioue Boetii forte uon sulis expriiuitur ratio fonnalis cur bonornm cumnlus habet ratiouem beatitudinis. E contrario hoc perfccto expriiuitur in dilinitione. 8. Thonne, qiue est in articulo 8 kujus quoestiouis, sci- Iicet: « Bnttitutlo csl bonttm pcrfcclum, quotl totalitcr quietat appetitum».1 Oportet hauc deliuittoueiu illuntrarc ex variis locis S. Augustiui in qiiibus diversimode et wepe pulcherrime exponitur. In expiicatione imtcm horum articulorum inagis ac uiagis intelligemus verani et nltani ejus significationem.
Ex hac dcflnitione autem crtiuntur tria argumciita , quoruni priiuum suuiitur ex boc quod liealitudo perfeeta. exeludit omnia mnla et ineludit omnia bona; secundum argumentum desumitur ex hoc quod non est commnnis omibus liominilms, bouis et uialis: tertium argumeutuni desumitur ex delinitione heatitudiuis, sciiicet ex hoc quod pleue satiure debet uppetitum.
In pnedicntiono couvenit expouere prius prinium argumentuni, quod est omuibus evidentissimum. Sic dispouuntur auditores ad iuteliigentiam aliai-um rntiimiini quu< altiores suut ac magis formales. Sic lit elevutio mentis usque ud clavem auream a*llfleli.
IUm Argumcntitm: Bcntitudo pcrfecta no» cst- communi* hotni nilius bonitt ct malis, sed reddit hominem perfectum per consecutionem uitimi llnis. Atqui boiut fortnmr, ut divitiffi, honores, potestas, etc. couttnuitia ttunt bonitt t-l malitt, illisque potest bomo i Of. I*. q. 20, n. 1, nd lum, a. 3, nd lum: ! ■ 1] ■ . q. S, n. 1. ad 2iuu, u. 2; ad 2U"i; q> 5( 2, ad 2um: q. lu, 0. », o; Ctmtra Gentel, III, c. 26, n. 14. •\ 27. n. 5. c. 88 in flne.
1>E BUMMO BONO male uti, suut onim bona exterlora. Ergo beatitudo non coneietit in honis fortuntr. . .
ldcm argumeutum aliter proponi potest msisteudo m hoc quod ad beatitudinem homo ordinotur per principia intcriora secundum iotimam rectitudincm voluntatis ; bonn, autcm fortume sunt esterna.
2ui„ Argitmcntuin: Bcatitudo pcrfccta pottscsita affcrt oinnia bona et excludit omnia mala. Atqui totia fortuiw .ioii afferunt omnia i-ono ye valctudiuem aut sapientiam, uec excludunt omnia mala, Bcd notius iiiultas pariuut ruros ct afliicUoneB. Ergo bcatiludo non con- Hstit cttHCntialiter in bonitt fortwm. — Hoc argunieutum continet duo prioriv argumcnta S. Thonue.
S"» Argumcntum sniiitiur ex definitioue beatitiidiiiis : Bcalitudo debet esse bonum peiicctum et firmum, plene mtian* omnett asptrationcs ««00» alliorett, Itominis. Atqui notin fortuntr non sunt «»;«• miouV H«'a sunt pure extema, homini infenora, ei suut tnntum ntllifl,'ad vilum sustentuiidnm, insuiier rilo tmuseunt, dilabnntur, homiiiisqiie appetitun, non saUant. Ergo bcatitudo objcctira ,,oi. ctmfistit in bonis forttintr. saitem esscnttalitcr. Uuum verbo. bona fortume snnt quid titife, utile, autem dicirur relative ad finem altiorem. Et luec est i;ri<i<-u Bt««ori»mi.
Cou/irmatio invenitur in urgunieuto « sed contra ■ nrticuli prinn : Bonnm hominis magis consistit in retincudo beaiitudinem quam in amitteudo ipsam. Atqui bona fortuuie, ut ait B.Hius « cffundetido magis qunm couservnndo rnelius nitcnt ». Uude nddit Gonet: « Apostolus dicit dc bonis teniporalibus « ca arhitror ut stercora » nimirum, quia htoo, BcUicet stercoro, coogrcgata fa-tent, effusa vci-o nc snper terram disiiersa eum germinare ac fructum copiosum uffcrre faciuni ». Ergo beatitudo non est in divitiis. Idem dicendnm est de honoribus dignitatibus ac sawulori pot™ti», nanl tnlllsit Poli" m™" umbra. Sie etiam poetie loqunntur dc roto fortnnie quoi; iierpetuo volvitur », Idem dicendum ent, oit Gonet, dc dignitatibns ecclesmsticis, etiam de supremo pontificutu ; et ostendit qnod plures Summi Poutiflces mortui siint brevissimo temporis spatio post susccptom hanc fiupremaiu dignitatem. ln cairemoniis proinotionis Summi Pontilicis inrcnditur Btupo eonun co et dicitur ei : « Sfc tranett gloria tnmuU i: ut meminerit vicime mortis et se potestatem non diu servaturum. Dicit etium pocta :
Omnio sunt hominum tenm pendcntio fllo, Et subito cnsn, quie valuere, riiuut.
11° Brcvissimc prtcdicta. conclusio probatur per partcs, scilicet meilio demonstrativo cujuslibet quiitnor priorum orticnlorom :
A.rt. 1 - Bcatititdo tioti consistit iti dMtiit: * Omnc aurttm in coiiiiiarationc illius (scil. sopicntiue) arena est crigua» (Sap., Vn, 9). Kam divitia) artificiules, ut pecunia. sunt od acquirendas diyitins naturoles, scilicet cibum, potum, vcstes, donium ; lue unteni divltlie uaturales qmeruntur nd sustentandom vltam hominiB, nnde sunt infra homlaem et ud ipsum ordinoutur nt quid utito. Et ideo non r>R HEATinmisn homims possnnt esse ultimiis linis homiuis. Cndo dicitur in /»«. vm 8- «Qmnin subjeeisti ntib pedibus ejux».
Ad /nm: Aliter jndieaut stnlti, sed « judicium de rebus humnuis non debet. sumi a stultis».
Ad Sum: Insuper « divitiiv guando Imbentur. ipsac emtcmnuntur et alia- appetuntur, qnla enrum insufHcientia magis cognoscitur cnm hnbentur. Cmle dieit Domiiius: « Qui bibit ex hac aqua Iper qunm tenipnrol.a sign.fleautur) sltiet iterum ». E eoutrario « summiim boiium quanto perfectins possidetur. tanto ipsum magis nmatur et alin coiiteninuntur, quio .|U,into magis habetnr mogis rognosoitur » Ita jniu iu tcrns m ornlione mentnli. in vtt» luiiouis cum Deo semper mngis diligitur Deus.
11 ^ Bea'<'ui'> '"»' consistit in honoribns: Dixtt enim Ultristiis: Qm voluerit inter vos prhniis essc, erit «ervus vester» * V",' « hmmhnvcnt. exaltabitur ,,. ltotio est quia honor est testi momum cmcllentuv DUflm supponit. Atqui bcatitudo est in hac excellentm perfceta liomiuis qui pervenit .1,1 ultimum nnrm. Ergo honor potest snbsequi beatitudinem, sed enm uou roustituit. Nec lionor est pneiniiim virtutis. qoia est infra eam : cf. ad l"m Proptereu magnanimng differl nb auibitioso ln hoc quod nou lendit a,l honorem scd ad magno qua- sunt magno lionore digua et en multn niagis a>anmot quam lionorem consequentem. Cf. 11*11«. q. 129.
Art. III Bealitudo non consistit in gloria hitmaun . etiamsi sit glorin. vera ct nou fulsa idest nbsque fundamento.
Nam gloria est clora notitio alicujus cuui Iaudc prout o plurimis cognosoitur et laudatnr. Atqni humann. cognitio, quie siepe follitur non constitmt beatitndinem, sed, si non est. fulsa, potius iiiiisatur ob ipso beotitudiue ineiioato aut perfecta. alicujus. Item glorin externo soiiotoruni, dom cnuoniKintiir. rausatur ab eorum beatitudtne qunm cnnonizntio deolarat, Scd ex glorin qn» est npnd Denm seu cx elnra notitia quaiu Dens liabet de aliquo homine. de|>endet beotitudo hnjusce hominis, quio soieiitin Dei est causu rerum. Fnde dtcitiir in Ps. xc. 15: .. Eripiam cmn et glorificabo emt, et oslendam m salntare menm ,,. Et jnm iu terra oliquis est beatus dum nu.lit a Deo ipso: « CouteutiiK sum tuo amore et eervitio » nt accidit s. Thomo». cni Christus e cruce nit : « Bene scripsistl de mc. Thoma » Et revern « BU probatttt rst ijucm Dcuni otmmemdat „ |II ror..x 18), dum frequenter hnmann gloria follax est.
Ad Sum: Famo hiiniiiua nou haliet stabilitatein, imo folso rumore tncile perditnr, et si stabilis nliquando perseveret. hoc est per accidens; dum e contra bentitudo deliet essc semper stabilis.
■jfrt- !Y.' Boa'i',"'!, *o» est iti potestate reaendi alios. iiuamvis multi nmbitiosi potestatem nrdenter desiderent.
« Superhomo » de quu loquitur Nietehe ad hnnc sunuunm |iote statcm aspirat, qun possit regerc omnes. sicut creatura! reguntur a Deo. B
DB St'MM.) BQMO
Responxio est : Vcrus super-homo est homo snpornatura-Iis, qui operatur modo supra humauo, sub inspirotione Spiritus Sancti.
S. Antouinus, O. P.. Floreatinorum Ai-chiepiscopus. morti proximns iictanter exdamavit : « Servire Deo regnare est ».
Bcotitudo autcm uequit essc in potestote. quia : 1) Plures male Otuntur potestote; 2) Potestns humana uequit expellere morsus sollicitiidinum uec formidfnum acoleOB vitare. ut ait B.etius; 3) Etiauisi potestns esset sine his inconvenientibus, non constitueret beatituilincin, quia. est principinm aetionis trausithie iu alios homiues. Actio nutem traiisitivn pertlcit alios et snpponit octioncm immanentem qmc perflcit ipsum subjectum, seilicet cognitionem et amorem vcri lioui. Et idco potestas nou habet rationem nltimi flnis: qunmvis per bouiim usum potestntis aliquis perdUCfttar ad beatitudinem et ad beotituilinem nlios quoque perdncere possit. Nam his qui potostatem habet, regere debet promovendo bonum communc.
Ideo Christus dicit: « Deati panperes non vero: Beoti divites. Sicot etiam ilieit : Bcnti mites ct ob.e.Iieutes : non vero: Beati qui oiios inqierant.
Ex hls omnibus patet quod beatitudo non consistit, snltem principaliter. in bonis fortnnn\ Proptei-ea religiosi qui per votum pau |M*rtnlis his bonis reuuntiant. possunt od verom be.ititudinem pcrvenire.
Abt. V. — UTRUM BEATITUDO CONSISTAT IN ALIQUO BONO CORPORIS.
Slaterialistae, sicut v.g. Epicurus. aitirmative respondent. qnia juxta eos post corporis dissolutionem niliil de homine reninnet : ideoque homo priueipaliter attendere debet nd snlntem eorporis. iu qua est bentitndo.
Responsio est iivgalira. In arg. « se,/. co*itro » dotnr probatio ex commuuibiis notiouibus : SeiMiu.lum beatitndiueni liomo exeellit omnia alio animalia; qu.nl etiom materiolistie aiiquotenus eoneondunt. Atqni secundum boua corporis homo superntur a miiltis nuimalibus : v.g. ab elephante in .lintiirnitate. vitaj, a leone in fortituiline. Ergo lieatitudo homiuis nou eousistit in bouis corporis.
Materinlistto respondeut quod homo superat olifl. ouinmlia. quoad cerebrum, et. hoc. est prineipaie. Sed propterea iu eor(iore articiiii propouuntur dno argumeuta apodictiea, quoruni primum sumltur ex ipso homiuc, seeuu.lum ex aniuia.
Jn corpore artieuli.
2um arginnenluui : Id qu.id ad aliud ordinatur non habet pro finc nltimo sunm pruprium conservationem : v.g. liuis uavis non est cjus conservutio, sed est uavigatio. Atqui homo ordinatur od aliquid olind. quia euin sit volde limltatus lioino non est summiiin bomim.
l>R IIBATITITDINB IIOMINIH sed illud. donidcrat . Ergo ultimns tlnis homiiiiH ojiiHi|iie ratlonis et voluntatis non est conservatio ipsius esse liominia.
2*m arguiiicntiiin: tisse aniina.' cnt principalius quani csso oorporin: nam esso corporis pcndet ab auimo, non vero esse aninue subsisteutiB et uniuortalls a corpore. Cf. I" q. 16, n. 1, q. 90, a. 4. Atqui beatitudo est in eo quod in uobis principalius est. Ergo si beatitudo nostra esset in conscrvatlone humani cmto, non essot tameu in aliquo oorporU bono.
Ad J"3": Rona exteriorn ordinautur a<l corpus nostrum, sed et corpus ad nnimam.
Ad Sum: Hic continctur responsio od objeolinnem quuj desumi posset ex verbis Dionysii ilirciitis : « Esse est meliai quam vivere u. Respondetur: esse slmpliciter aeceptam, seu ipsiim cssc subsistcnn, Keciiniiuin quod ineludit in se omnem perfectionem esseudi, pra*minct vitaj. Ksse vero participnttim, v.g. in lapide, est iufra ipsum vivore. Hiec responsio afferri potest ail probnndum qtiod secnndum S. Tbomant cotistitiitivnni forntalc divinai uoturai est potius uipxum cssc mibsistcns», qunm ipsuin intelligero; intellcctlo est potins nttri butum divintiin, sott operatio lappODUI nnttirnni. Proptere» tlo eo ogitur solnm in I', p. 14.
Ad 3um: Ultlnitis tinis pro creuturo uou est conservnri in esse proprio, sed suo modo assimilari primo priueipio esseudi, SCllicet Deo.
Chapter 2 of 28