Prolegomena

INTRODUCTIO

BREVIS CONSPECTUS TRACTATUS S. THOM/E DE SACRAMENTIS IN COMMUNI

S. Thomas LU* q. 60 in prologo ait: « Poet considerationem eoi um quas pertinent ad mysteria Verbi incarnati considerandum est de Kcclesia» sacramentis quas ab ipso Verbo incarnato efficaciam habent ».

Propter eandem rationem, juxta plures theologos modernos ut A. Gardeil, L. Billot, hic potest institui pariter tractatus theologicus de IScclesia a Christo instituta, de ejus intima constitutione, de ejus hierarchia, de duplici potes'tate ordinis et jurisdictionis. Attamen convenit ui, in theologia fundamentali, post quastiones de Christo a Deo legato :id plenitudinem revelationis tradendam, exponatur pars apologetica (ractatus de Ecclesia, scil. quod historice instituta est a Christo ad Revelationem conservandam, infallibiliter proponendam et explicandam, ei quod visibilis est Ecclesia ac discernibilis a falsis sectis per quatuor notas. Hsec omnia pertinent ad tractatum de Revelatione divina per Bcclesiam proposita, deinde considerandum est quid continetur in ipsa Revelatione, etiam circa ipsam Ecclesiam, circa ejus hierarchiam etc.

Nunc autem proponitur brevissimus conspectus tractatus de Sacramentis in communi, notando principales quaastiones qua; in eo invenmiitur et principia quibus illustrantur subsequentes quajstiones.

Hic tractatus de sacramentis in communi, continet quinque quse- stiones :

1° quid sit sacramentum. - 2° de necessitate sacramentorum ex flne. - 3" de effectibus sacramentorum, scil. de gratia sacramentali et <l diaractere. - 4° de causa sacramentorum. - 5" de eorum numero.

Sic considerantur eorum quatuor causa;: quid (causa formalis et materialis), finis et effectux qui est finis in executione, causa efficiens BCl). Deus et Christus, et denique de numero sacramentorum, ubi agitur dc dWisione et subordinatione sacramentorum.

1. • Gaiirigou-Laiiranuk, De Eucharistia.

I>K SAWAMHNTIH 1N COMMIINI

Quid sit sacramentum (q. (>(>).

Sanctus Thomas ostendit quod sacramentum est signum rei sacra?, et rei sacra? sanctificantis homines, scil. gratise qua? ab eo producitur. Sed simul est commemoratio Passionis a quo derivatur et pignus seu signum prognosticum futura? beatitudinis.

Ita baptismus est signum gratia? baptismalis, confirmatio est signum gratia? ab ea collata?, item absolutio sacramentalis, pariter extr«ma unctio. Item eucharistia prout continet corpus Christi per modum cibi, est signum gratia? cibantis. Unde sacramentum est proprie quid sensibile significans gratiam quam producit.

In eadem qujestione 60, ostenditur quod in quolibet sacramento sunt res sensibilis et verba, qua? constituunt unum sacramentum, prout conveniunt in uno scil. in significando, et in significando active, ime in causando. Unde res vg. aqua in baptismo, dicitur materia sacramenti et verba sacramentalia dicuntur forma sacramenti; quia magis determinant significationem rei sensibilis; unde manifestum est quod analogice et non univoce agitur de materia et forma in hoc tractatu. Sensus est quod sicut in rerum natura forma specifica vg. auri determinat materiam ad talem speoiem, qua? est radix harum proprietatum, ita proportionaliter seu analogice verba sacramentalia vg. baptisrai determinant significationem practicam rerum sensibilium vg. aqua? baptismalis, chrismatis, panis consecrandi.

Sunt tamen quajdam difficultates infra examinanda? ad determinandum in quibusdam sacramentis, vg. in matrimonio et in pcenitentia, ubinam est materia: in pcenitentia sunt actus pcenitentis, sensui subjecti, in matrimonio sunt pariter actus eorum qui conjugendi sunt. Suppl. 42, a. 2.

Quoad institutionem materia? et forma? a Christo videbimus quod sufficit Christum dixisse se velle aliquod sacramentum ad produeendum talem determinatum effectum, vg. quod deleantur reliquia? peccati ante mortem. Hoc sufficit quia signum sacramentale SPECIFICATUR ab effectu sacramentali significando et producendo, ad quem est essentialiter relativum ut signum practicum. Ibi est relatio transcendentalis qua? est de essentia sacramenti.

Neceositas sacramentorum (q. (>1).

Sumitur ex hoc quod homines manuducuntur ad spiritualia per sensibilia.

Sacramenta legis naturte fuerunt indeterminata ;

Sacramenta legis mosaica? fuerunt magis determinala a Moyse;

Dk eorum causamtate

Sacramenta legis evangelica? sunt alia qua; supponunt jam adventum i Ihristi et operantur virtute Passionis Christi jam praterita?, non solum mint signum gratia? produeenda?, sed causa.

De causalitate sacramentorum (q. 62).

Utrum sint solum causa moralis, ut charta monetaria qua? dat jus d nccipiendum aurum vel argentum, an sint causa physica instrumentalis.

Primo est de fide quod sacramenta nova? legis producunt gratiam i opere operato, scil. ex se, non ex opere operantis, nam actus humani iii ii) sunt de essentia sacramentorum habentium materiam corporalem, [ Bed dispositive se habent 84, a. 1 ad 1. Attamen quidquid recipitur ad modum recipientis recipitur et ille qui magis accedit ad fontem lucis 01 caloris magis illuminatur et calefit.

Etiam in sacramentis quorum materia sunt actus humani (vg. actus pceniientis in pcenitentia et actus conjungendorum in matrimonio), gratia sacramentalis non producitur ece opere operantis (sicut quando justus per actum caritatis meretur augmentum hujusce virtutis), sed c opere operato, scill. eo ipso quod constituitur sacramentum per unionem ejus forma? cum materia; vg. per absolutionem sacramentalem, qua attritus fieri potest contritus, dum non potuisset mereri gratiam contritionis, nec statum gratia?, qui est principium meriti.

Sed supposito quod sacramenta nova? legis producunt gratiam sncramentalem ex opere operato, qua?ritur utrum eam producant solum moraliter, ut charta monetaria est id quo obtinetur argentum, an etiam physice, id est instrumentaliter physice. Hoc adhuc hodie disputatur \ S. Thomas aperte docet causalitatem instrumentalem physicam nucramentorum in q. 62, a. 1 quia, inquit, alioquin « sacramenta novee Ivgis nihil plus essent quam signa gratkB (producenda?) ; cum tamen ex multis sanctorum auctoritatibus habeatur, quod sacramenta nova? legis ikmi solum significant, sed causant gratiam... Et ideo dicendum est quod Niint causa instrumentalis gratia? ». Ad lum: sic communiter dicitur • efficiunt id quod figurant ». Ad 2um: « Instrumentum habet duas iictiones: nnam instrumentalem, secundum quam operatur, non in vir- l Negant Scotus, scotistaa, quibus adhserent Vasquez, Lugo, Tournely et iilures moderni. Afflrmant S. Thomas et thomistas, uno aut altero excepto, et plurcs extranei, ut S. Bellarminus, Suarez, Valentia, Fonseca.

Notandum est quod Patres loquuti sunt de causalitate sacramentorum oum niiigno realismo v. g. S. Leo Serm. 4 de Nativ.: « Omni homini renascentl aqua llnptisniatis instar est uteri virginalis, eodem Spiritu Sancto replente fontem.

replevit et virginem ». Item Aug. in Joan. t. 80: tUnde tanta virtus aquo; ii t ctirpus tangat et cor abluat ». Ha?c vis. inquit, est « rore subtilior ». De Hnptlamo. c. 4. Item S. Chrysostomus: «quod est matrix embryoni, hoc es* BtfUI aqua».

1>K NAOKAMKNTIK in communi tule propria, sed virtute principalis agenlis; uliam autem actioneni propriam, qus eompetit sibi secundum propriam formam;... sic aecuris scindendo facit lectum... ita aqua baptismi, abluendo corpus secundum propriam virtutem... abluit animam in quantum est instrumentum virtutis divince >.

Item a. 3 : « Sacramenta novas legis continent gratiam, seu gratiu continetur in eis ut in causa instrumentali >. A. 4. « In sacramentia e,st aliqua virtus causativa gratue» sicut in penna est virtus causativa scripturffi intelligibilis, sicut in penicillo Rapbaelis est virtus ad pulcherriman picturam producendam. Sacramenta sunt quasi penna et penicillum Dei ad scribendum et pingendum in anima christiana; scribitur in ea non atramento sed gratia sacramentali.

Item q. 62 a. 5: Sacramenta nova; legis hanc virtutem habent ex passione Ghristi. Sic humanitas Christi cum suis gloriosis cicatricibus et suo vivo desiderio sanctificationis nostra;, est instrumentum conjunctum divinitati, dum sacramentum est instrumentum separatum. Ita in scriptore, manus ejus est instrumentum conjunctum artis su;e. et penna est instrumentum separatum.

Quastione 62, a. 6 : « Sacramenta veteris legis non habebant in se aliquam virtutem (derivatam a Passione Christi, qua; nondum adimpleca erat) qua operarentur ad conferendam gratiam justificantem; sed solum significabant fidem (de futura Christi passione) per quam justificabantur homines ». Ita v. g. circumcisio remittebat peccatum originale producendo, ut signum praticum, gratiam habitualem (cf. etiam q. 66, a. 1).

Hi textus S. Thoma; sunt clari et expliciti; juxta eos, si <»acramenta novas legis essent solum causa moralis vel intentionalis ad modum meri signi practici (ut vult cardinalis Billot), non distinguerentur a sacramentis veteris legis, qua; erant solum signa gratia;, non vero causa gratia;.

Hoc clarius apparet si comparentur sacramenta novas legis cum vi impetratoria orationis; oratio petitionis est causa moralis gratia; quam obtinet, pariter meritum; sed nec oratio nec actio meritoria producunt gratiam, eam solum obtinent sive impetratorie, sive meritorie.

Dicit S. Thomas, loc. cit. : « Gratia sacramentalis, vg. baptismalis, addit super gratiam communiter dictam et super virtutes et dona, quoddam divinum auxilium ad consequendum sacramenti finem». Sic Adam innocens habuit gratiam habitualem communiter dietam, qua; est participatio divina» natura, seu vita intima^ Dei, pariter habuit virtutes infusas et septem dona, sed non habuit gratiam proprie baptismalem, qua; est gratia proprie chriitiana, quw derivatur a meritis Chriati redemptoris; Adam innocens non erat redemptus. Gratia ut

I-)K UKATIA SACRAMKNTALI ohri&tiana nos configurat Christo et diversimode secundum diversa snoramenta baptismi, confirmationis, eucharistia; etc.

Ex his qua» dicta sunt a S. Thoma in hoc articulo constat quod j;iatia sacramentalis addit super gratiam virtutum et donorum moda- Mntem quamdam habitualem, quae dat aliquod jus ad accipiendas ;:intias actuales saltem sufficientes, (et si eis homo non resisteret, acciperet gratiam efficacem) vg. gratia baptismalis ad christiane vivendum, £ratia confirmationis ad firmam fidei christianas confessionem, gratia ribans producta a communione eucharistica dat jus ad gratias actuales necessarias ad majorem cum Christo unionem, tanquam ejus membra inagis ac magis vivificata; gratia sacramentalis pcenitentiae dat jus quoddam ad gratias actuales ad vitandas occasiones peccati; gratia sacramenti ordinis dat aliquod jus ad gratias actuales ad sancte et semper sanctius celebrandum etc.

Sie gratia sacramentalis est velut lineamentum nostra? physionomia» spiritualis. Quasdam anima», qu» vident secreta cordium, videntur aceipere spirituales photographias quarumdam aliarum animarum, et sic vident lineamenta earum physionomiaa spiritualis quaa evolvitur et tendit ad perfectionem, velut ad spiritualem ajtatem perfectam. Gratia sacramentalis est velut spirituale lineamentum physionomiaj animas, et se^ cundum hoc lineamentum fiunt diversi motus physionomia;, velut moderatus risus, ictus oculi, lacrimse, etc.

Principalis objectio contra causalitatem instrumentalem physicam sacramentorum est ista:

• Virtus spiritualis non potest recipi in corpore.

• Atqui virtus instrumentalis ad productionem gratia; est spiritualis.

• Ergo non potest recipi in sacramento sensibili, vg. in aqua aut ehrismate.

Respondetur : Distinguo majorem: non potest recipi permanenter in eorpore, ut proprietas ejus vel ut accidens permanens, concedo; non potest recipi transeunter, nego. Quia id quod recipitur transeunter in aliquo subjecto non ei proportionatur, sed termino producendo et subjecto transmutando, scil. in praasenti proportionatur anima; perfieiendae. Ita vg. similitudo corporum transit per aerem ad visionem producendam in oculis nostris.

Ita etiam, in ordine naturali, in vultu sensibili transit lumen mtellectus per oculos, per ictum oculi; dicitur de aliquo homine: habet oculos intelligentes; ita in accentu vocis transit affectio anima», amor vel ira.

Iimupor Dcuh iililui corporc, v». iiqim ImpllHmuli, non ul proprie eBt corpun, Hod ut OHt eim creatum aibi aubjectum, et ex potentia obedientiali aquic educit pra;dictam virtuten instrumentalem.

Denique hasc virtus instrumentalis potius dynamice continet materiam sacramenti quam continetur in ea, sicut anima potius continet corpus quam continetur in eo.

Character est alius effectus quorundam sacramentorum, scil. baptismi, confirmationis, ordinis. Est, ut nomen ejus indicat, velut sigillum in anima impressum.

Sed sigillum istud spirituale ad aliquos actus religiosos valide adimplendos ordinatur. Propterea concipitur a theologis et speciatim a sancto Thoma, ut spiritualis potestas ad tales actus religiosos valide adinvplendos, dum gratia sacramentalis adjuncta est ad ho3 actus licite et sancte adimplendos.

Hffic omnia sunt revelata et de fide definita. Revelatio autem harum veritatum facta est quasi in concreto, per praxim administrationis sacramentorum, vg. baptismi. Hoc factum complexum (baptismus) potest enim exprimi in multis propositionibus : ex parte materias, formje sacramentalis, ministri, subjecti et effectuum. Ex usu non reiterandi baptismum plura constant de his effectibus.

Sic character baptismi est alius a charactere confirmationis et ordinis, quia sunt ad distinctos actus (q. 72, a. 5).

Character baptismi est potentia passiva (ad alia sacramenta valide recipienda), sed character confirmationis et ordinis est potentia activa (q. 63, a. 3).

Hi characteres sunt proprie characteres Christi, tanquam ducis, quibus configurantur fideles sacerdotio Christi (q. 63, a. 3).

Per oppositum character bestise est obstinata malitia vel professio illiciti cultus (q. 63, a. 3 ad 3"™).

Character manet in damnatis quia est indelebilis (63, a. 2 et 5); gratia autem sacramentalis amittitur cum gratia virtutum et donorum, cujus est modalitas, sed restituitur cum ea per reviviscentiam.

Christus habuit gratiam, imo plenitudinem gratise capitalis, nullum vero characterem. Christus ipse est character Patris (q. 63, a. 1 ad 2»™ et a. 5 et 6).

De causa sacramentorum (q. 64).