Sectio 18, art. 1: Uttum peccatum veniale lemitti possit sine pcenitentia

Non requiritur sacramentum paenitentiae, sed requiritur qucedam virtualis displicentia.

Ratio est quia manente causa manet effectus, unde quamdiu voluntas adheret peccato veniali hoc peccatum manet.

Ut autem voluntas non amplius adhsereat peccato veniali, requirilur qusedam oirtualis displicentia, quee est quid medium inter habi- m

De P^nitentia tualem displicentiam, quse habetur per habitum caritatis et quse non excludit peccatum veniale, et actualem displicentiam, qute requiritur ut adultus transeat a statu peccati mortalis ad justificationem.

Quare pro remissione peccati venialis non requiritur actualis dis- ^licentia? Quia jam homo justus est, et suflicit quod feratur secundum affectum in Deum, sic virtualiter ei displicet quidquid retardat hunc motum ad Deum (cf. ad 3"™).

Ad lum justus potest vitare singula peccata venialia, sed non omnia. Debet habere propositum se prseparandi ad peccata venialia minuenda.

Ad 2um: Baptismus sanguinis purgat ab omni culpa et veniali et mortali.

Art. 2. - fld hoc quod peccatum veniale tollatui In justo. non requliltur quod intundatur gralia habitualis, quia jam in eo est gratia habitualis, sufficit motus caritatis in Deum. Sed quandocumque homo justificatur, remittuntur ei etiam peccata venialia, quia non justificatur sine actuali motu libero in Deum.

Ad 2um: QUando peccatum veniale remittitur per sacramentum psenitentise, habetur augmentum gratise habitualis, et tunc remittitur ex opere operato saltem mediate.

Ad 3um: Ad tollendam maculam peccati mortalis requiritur infusio gratise; sed ad tollendam raaculam peccati venialis sufficit aliquis actus caritatis erga Deum, per quem removetur inordinata adhsesio ad rem temporalem.

Art. 3. - Utrum peccata veniaiia romittantui pei sacramentalia.

Utique prout sunt cum aliquo motu reverentise in Deum. Ad 2aa potest tamen impediri remissio quardum ad aliqua pecoata venialia, quibus mens actualiter inhseret. Sic unum veniale potest dimitti sine alio (cf. q. prseced., art. 3 et art. 4, ad 3um).

Art. 4. Veniale peccalum non potest remilli sine mortali peccato.

Quia non potest remitti nisi per virtutem gratise seu motum caritatis, qui non possunt esse cum peccato mortali (cf. ad 2um).

Qu^stio IH. - DE REMISSIONE PJEME PECCATO DEBIT/E q. 86, art. 4.

Sacramentum psenitentise semper remittit psenam seternam cum culpa. Hoc est fide sec. Concilium Trid. (Denz. 807). Ratio est quia remissio peccati mortalis fit per infusionem gratiae habitualis quse tollit aversionem a Deo et nos facit filios Dei adoptivos cum jure ad seternam beatitudinem; ergo excludit psenam seternam quse debetur peccato mortali, ut est aversio a Deo fine iiltimo.

Hoc est exemplum conclusionis theologiese quse procedit ex duabus prsemissis revelatis et quse potest definiri ut dogma, ut generaliter tenent theologi (cf. Salmantic. de Fide, disp. I, dub. IV. n. 127).

DE EFFECTIBUS HU.IUS SACRAMENTI

Attamen sacramentum psenitentiae non semper tollit totam psenam temporalem, sed eam minuit.

Hoc etiam est de fide sec. Tridentinum 896 contra Protestantes juxta quos remissa culpa non remanet reatus psense temporalis, ex quo inferunt non esse purgatorium.

Ratio est, ut dicit S. Thomas ibid. quia psena temporalis debetur peccato ut est conversio inordinata ad bonum commutabile.

Atqui hsec conversio quse est sive in peccato mortali, sive in veniali, tollitur per oppositum motum liberum conversionis ad Deum, et secundum intensitatem ejus. Sic per contritionem intensissimam tollitur etiam tota psena temporalis, ita fuit in conversione S. Pauli et mulieris peccatricis.

Ad 2um: Remissio reatus psense temporalis pertinet ad gratiam cooperantem, in quantum homo cum ejus auxilio patienter psenas hujusce vitse tolerat.

Ad 3um: Notanda est differentia inter baptismum et psenitentiam. « In baptismo homo participat totaliter virtutem passionis Christl et sic consequitur remissionem reatus totius psen^e, est donum primi adventus Domini in anima. In psenitentia vero consequitur virtutem passiouis Christi secundum modum propriorum actuum, qui sunt materia psenitentise... ».

Protestantes negando quod post remissionem culpse ssepe remaneat reatus psense temporalis, negaverunt pariter purgatorium, opera satisfactoria et indulgentias.

Art. 5. - Utrum remissa culpa mortali, toliantur omnes reliquia; peccatl.

Hac expressione « reliquise peccati » intelliguntur satis generaliter et debilitas spiritualis a peccato proveniens et quidam pravi hahitus acquisiti, in via corruptionis, qui quamvis non sint amplius quid moraliter culpabile remanent ut dispositiones in esse physico, causatse ex prsecedentibus actibus peccaminosis. Sic ex prseteritis peccatis quamvis remissis voluntas remanet proclivior ad peccandum. et intellectus quodammodo adhuc csecus saltem obnubilatus.

S. Thomas dicit : « Nihil prohibet quin, remissa culpa remaneant dispositiones ex prwcedentibus actibus causatis, sed Aebilitatm ».

Ratio est quia hse dispositiones sequuntur peccatum ut est conversio ad bonum commutabile quai non totaliter tollitur dum tollitur aversio a Deo, nam aliqualis conversio ad bonum commutabile potest esse simul cum gratia habituali, ut patet in peccato veniali.

Quandoque tamen, ut in ferventissima conversione Pauli vel Magdalense tolli possunt omnes reliquise peccati.

Corollarium: Requiritur mortificatio ad tollendas progressive relinuias peccati, quse disponerent ad rursus eodem modo peccandum.

De P^.nitentia

Art. 6. - Remissio culpce esl eiiectus pcenitentice secundum quod e*t virtus, sed ptincipalius secundum quod esl sacramentum.

Nam sacramentum operatur principalius per formam scil. per absolutionem, quam per materiam, scil. quam per actus pamitentis qui procedunt a virtute pamitentise.

Questio IV. — DE REVIVISCENTIA VIRTUTUM ET MERITORUM PER P^NITENTIAM

Cf. S. Th., q. 89. Cf. Cajetanum, Joannem a S. Thoma, Gonet, Billuart.

1" Cerlum est quod peccata semel per pamitentiam remissa non reddeunt simpliciter per subsequens peccatum. Cf. S. Thomas, q. 88. a. 1: dicit Micheas, VII, 19: « Projiciet Dominus in profundum maris omnia peccata nostra ». Sed peccatum sequens est gravius propter ingratitudinem.

Id est peccata per pamitentiam prorsus in se abolentur et destruuntur: ita nihil eorum dicitur remanere in Dei memoria. E contra, ut statim dicendum est, et in hoc est magna consolatio, bona opera per peccatum mortificata non prorsus abolentur; sed ita manent semper in memoria et acceptatione Dei, ut, sublato peccato, reviviscant.

2° - Cerlum esl quod virtutes iniusce per peccatum amissse restituuntur per pcenitentiam, q. 89, art. 1; quia remissio peccatorum mortalium fit per infusionem gratia sanctificantis, ex qua sequuntur virtutes infusas velut ejus proprietates (cf. Conc. Trid., Denz. n. 799).

Objectio: multi pamitentes post conversionem suam adhuc patiuntur difficultatem in operando actus virtutum. Hoc est signum quod non restituuntur virtutes infusa? qua? faciliter operantur.

Respondetur, secundum S. Thomam, q. 89, art. 1 ad 3um, remanet difficultas extrinseca, concedo propter reliquias peccati, ex parte subjecti; remanet difficultas intrinseca, negq; quia ipsa virtus infusa dat facilitatem intrinsecam ad actum suum.

S. Thomas quarit q. 89, art. 2: Utrum post pcenitentiam resurgat homo in cequaii vlrtute; v. g. si cadit a caritate proficientis, resurgitne semper in caritate proficientis, an quandoque in caritate incipientis.

Respondet S. Thomas. — « Pamitens resurgit quandoque in majori gratia, quandoque in cequali, quandoque in minori ». Hoc innuit Concilium Trid. Denz. 799 ; agendo de justificatione adulti : « Unusquisque recipit justitiam secundum mensuram quam Spiritus Sanctus partitur singulis prout vult et secundum propriam cujusque dispositionem ».

Hic textus Concil. Trid. non favet opinioni Suarezii et plurium modernorum secundum quam post pamitentiam resurgit homo in aquali virtute, quantumvis sit remissa ejus contritio. Generaliter antiqui theologi loquuntur sicut S. Thomas.

Dk kkvivisckntia mkkitorum

Ratio est quia pamitens consequitur majorem vel minorem gratiam prout contriiio ejus est intensior vel remissior; nam motus liberi arbitrii, qui est in justificatione impii, est ultima dispositio ad gratiam, et secundum majorem dispositionem datur major gratia.

Cf. ad lum etiam electi non semper resurgunt in maiori gratia, sed in permanentiori gratia, qua; dicitur permanentior non in se (si non est major) sed ratione subjecti, seu hominis, qui fit cautior et humilior. Item S. Th. in Ep. ad Rom., VIH, 28.

Virtutes autem infusa? resurgunt in eodem gradu ac gratia habitualis cujus sunt proprietates. (Cf. Cajetanum).

Sic homo recuperat dignitatem filii Dei, non vero innocentiam (a. 3).

4" - Utrum opera bona seu merita mortilicaia per pcenitentiam revivlscant. art. 5.

In hac quajstione est aliquid communiter admissum a theologis, scil. quod ha;c opera reviviscunt, sed disputatur de modo et gradu quo reviviscunt merita.

Ad intelligentiam quastionis, notandum est prius quod theologi communiter distinguunt opera quadruplicis generis qua? homo ordinatus ad ordinem supernaturalem elicere potest; scil. opera viva, mortua, mortifera et mortificata.

Hffic divisio sic proponi potest ut fiat per membra ad invicem opposita :

et non impediuntur a suo effectu meritorio opera viva et impediuntur a suo effectu: opera mortificata

Opera bona qua; facta sunt in statu gratice qua; fiunt in f opera j etiam si sint salutares, ut actus statu peccati \ mortua \ fidei et spei, sed non meritorii.

non bona, imo mala, quando sunt peccata mortalia dicun tui opera mortijera quibus destruitur vita? gratias.

S. Thomas in art. 6 ostendit quod bona opera mortua per pamitentiam non vivificantur, quia transierunt et non remanent in acceptatione Dei, quia processerunt ut mortua, sed forte, ut ibid. dicitur ad 3um, ratione eorum tolerabilior erit paena in die judicii.

Nunc quastio est: an opera seu merita mortificata reviviscant, id est, an recuperent vim et efficaciam perducendi hominem, qui ea fecit, in vitam aternam.

1« Conclusio est : merita per peccatum mortificata reviviscunt per pwnitentiam, q. 89, a. 5. Ha;c conclusio quamvis non sit de fide est tamen

De Psnitentia certa et unanimiter asserta ab omnibus theologis ut dicit Billuart. Da p&nit., diss. III, a. 5.

Patres utuntur duobus Sacra Scripturas textibus ad hoc probandum : In Heb. VI, 10, legitur « Non injustus est Deus ut obliviscatur operis vestri et dilectionis, quam ostendistis ». Atqui, ut arguunt Patres et theologi post S. Epiphanium 1 hic agitur de operibus in gratia factis et mortificatis, nam S. Paulus scribit ad Hebrceos quorum nonnulli in peccatum lapsi fuerant. Ergo reviviscunt merita mortificata, quasi remanserunt in Dei memoria. Et ea Deus remunerat.

Hic textus ad Heb. VI, 10, citatur a Concilio Tridentino (Denz. 809) agendo de merito bonorum operum. Insuper ad Gal. IH, 4, S. Paulus, loquens de iis qui, post plura pro Christo tolerata, lapsi erant in Judaismum, dieit: « Tanta passi estis sine causa! si tamen sine causa ». Et circa hoc dicit S. Hieronymus : « Quicumque ob Christi fidem laboraverit et postea lapsus fuerit in peccatum sicut priora sine causa passus fuisse dicitur dum peccat, sic rursum non perdit ea, si ad pristinam fidem revertatur ».

Ita etiam S. Ambrosius et S. Chrysostomus citati a Billuart. 1. c. - Suadetur etiam ha»c conclusio ex Concilio Tridentino (Denz. 842) nam declarat bona opera justi « vere mereri augmentum gratise et vita? ajternaj consecutionem, si tamen in gratia decesserit ». Atqui ibi non exigitur ut a prima justificatione quis usque ad mortem sine interruptione perseveret, sed solum dicitur s-i in gratia decesserit. Ergo si quis mortaliter peccaverit et postea paeniteat, ejus merita reviviscunt.

Ratio theologica datur a S. Thoma, q. 89, a. 5, c: hasc ratio suadet: Causa aliquomodo remanens, sed carens suo effectu propter impedimentum, eo ablato, debet, secundum quod remanet, effectum suum producere. Atqui merita mortificata, licet actu transierint, remanent in acceptatione divina, et per pasnitentiam tollitur impedimentum peccati. Ergo merita mortificata reviviscunt, seu rursus effectum suum producere possunt.

Minor constat ex locis citatis Sacra Scriptura? et Patrum scil. quod Deus de facto ex bonitate sua libere voluit acceptare merita ad prasmium pro semper et non solum sub conditione perseverantia sine interruptione. Sic Deu3, ut communiter dicitur, est proclivior ad prsemiandum quam ad puniendum; et propterea non reviviscunt peccata, sed reviviscunt merita.

Insuper hoc ipso quod bona opera Deo semel placuerunt, nunquam illi displicent. Ita etiam sese gerunt sancti erga amicos qui eos offenderunt, restituta amicitia, sancti servant in memoriam non peccata preeterita horum amicorum, sed eorum prasterita merita.

Denique non plus valet culpa quam gratia; atqui culpa mortificat bona opera, ergo gratia ea rursus vivificat.

Dl UUVIVISCKNTIA MERITOKUM 39!)

In quo gradu reviviscant merita?

Qusestio est: si aliquis habuerit v. g. quinque talenta et peccat mortaliter, resurgit ne semper cum quinque talentis, etiamsi habeat contritionem valde remissam? Sunt plures opiniones, preesertim tres.

1° - Suarez et multi recentiores tenent merita mortificata reviviscere quoad omnes gradus, quantumvis sit remissa posnitentia. Ita ut qui habuit merita ut quinque talenta, si resurgat cum contritione ut duo, habebit merita ut septem. - Ha?c opinio non considerat quod quaslibet perfectio recipitur in subjecto secundum ejus dispositionem et ideo in altiori gradu secundum meliorem dispositionem ut jam dictum est art. 2.

2° - 8. Thomas, communiter Thomistm et plures extranei, tenent merita reviviscere secundum quantitatem prmsentis dispositionis seu pamitentia; (cf. q. 89, a. 2 et 5, c. et ad 3um). Sed inter se dividuntur thomista? ad hoc explicandum.

A. — Bannez, Sylvius, Contenson tenet quod, si contritio sit remissa (quamvis sufficiens), resurgens nihil recuperat de jure ad prasmium essentiale prascedentibus meritis debito, sed tantum ad prsemium accidentale, v. g. : qui habuit olim quinque talenta et habet contritionem ut duo, habet merita ut duo quoad prsmium essentiale. Idem autem prajmium essentiale confertur duplici titulo scil. meritorum pra;cedentium et dispositionis actualis. - Hsec opinio, qua radicaliter opponitur opinioni Suarezii, videtur negare ipsam reviviscentiam meritorum, nam meritum definitur primo ut jus ad prasmium essentiale.

B. — Sententia probabilior est: Reviviscunt merita etiam ad prmmium essentiale, non semper cequaliter ut erant, sed proportionaliter ad fervorem contritionis l.

Est sententia proposita a Soto, Alvarez, Gonet, Billuart; dum sententia Suarezii videtur peccare per excessum et sententia Bannez per defectum restringendo assertionem S. Thoma; (cf. Salmant. De gratia: de merito, disp. 5; Joannem ad. Thoma, De Pcenit., disp. 36, a. 2; Billuart, de Pmnit., diss. m, a. 5).

I. — Probatur quod merita non semper reviviscunt in eodem gradu, quantumvis remissa sit contritio. Hoc est contra Suarez et plures modernos. Ratio jam data est art. 2 : scil. causa non producit effectum in aliquo subjecto nisi secundum dispositionem subjecti. Atqui contritio non solum est remotio impedimenti, sed dispositio ad reviviscentiam meritorum. Ergo ha:c fit proportionaliter ad eam.

l V. g. Juxta D. Soto: Si contritio est summa seu perfectissima, recuperat lntegralitcr antiquam gratiam (ut evenit pro Petro durante passione Domini); sl contrltlo est media, restituitur medietas gratioe; si est quarta pars summcB, seu valde remlsa, restltuitur quarta pars gratire prlstlna).

De Painitkntia

Confirmatur. 1° - Quia ubi non est specialis revelatio de aliquo puncto, debemus loqui de supernaturalibus proportione servata sicul do naturalibus, nam suavis Providentia disponit de supernaturalibus ad modum rerum naturalium. In ordine naturali, si aliquis habens optimum amicum, graviter ab eo offenditur, non restituitur in tota intimitate hsec amicitia si offendens non nisi remisse condonationem postulat.

2° - Sic salvantur jura tum misericordise tum justiti». 3° - Si merita semper reviviscerent in summo gradu, daretur occasio teporis; e contra pra;sens sententia inducit ad eliciendos actus ferventiores contritionis.

n. — Suadetur contra Bannez quod merita reviviscunt etiam ad prsemium essentiale proportionaliter ad prassentem^dispositionem, hoc sensu quod ultra jus ad gloriam essentialem correspondentem prasenti dispositioni, conferatur proportionaliter ad eam aliquid de jure ad pra?mium essentiale correspondens meritis reviviscentibus. Sed difficile eet dicere pnecise quid sit proprie ha?c proportio gradus meritorum reviviscentium ad pra?sentem dispositionem.

Ratio hujus opinionis est quia alioquin reviviscentia meritorum non salvatur cum proprietate; debet esse reviviscentia propria, si non a;qualis, ad minus proportionalis. Merita autem proprie reviviscere nihil uliud est quam ea iterum acceptari ad gloriam essentialem quam merebantur. Unde, si daretur solum a?qualis gloria ac si merita non pra?cessissent, hasc mcrita non iterum acceptarentur ad gloriam essentialem, et igitur non proprie reviviscerent neque sequaliter ut erant, neque proportionaliter ad dispositionem pra?sentem. V. g. aliquis octoginta annis sancte vixit et in flne vit» sua? peccat mortaliter, dum alter per idem tempus in luxuria vixit, uterque autem resurgit in eodem contritionis gradu ad quatuor; secundum Bannez sequeretur quod uterque acciperet eumdem gradum gloria? esseritialis. Hoc videtur inadmissibile.

Confirmatur: ex declaratione Pii XI in bulla Jubila?i 1924 (Denz. 2193) : « quicumque enim pa?nitendo Apostolica? Sedis salutaria jussa, Jubilceo magno vertente, perficiunt; iidem tum eam, quam peccando amiserant, meritorum donorumque copiam ex integro reparant ac recipiunt, tum de asperrimo Satana? dominatu sic eximuntur, ut libertateni repetant, qua Christus nos liberavit (Gal., IV, 31) tum denique psenis omnibus, quas pro culpis vitiisque suis tuere debuerant, ob cumulatissima Christi Jesu, Beata; Maria? Virginis Sanctorumque merita plene exsolvuntur» K l H£ec verba Pii XI non sunt in favorem opinionis Suarezii, qula si ut vult Suaiez senipei merita ex integro reviviscerent, quantumvis remissa sit contrttiu Hius XI non hoe citaret ui beneiiciurr. .luhilsei Et hac verba non favent opinloni Bannezii. quia ille qul facit bene quod faciendum est tempore Jubilml etiam sine intensa devotione voluntatis, videtui. Juxta ha»c verba. recuperar» secundurn suam devotionem. omnia merita mortincata etiam quoad prremlum essentiale, alioquin non diceretur «ex integro».

DK KKVIVIHOKNTIA MKKITOKUM

Ex hac declaratione per pamitentiam, saltem cum indulgentia juUlcei. reviviscunt merita ex integro, seu perfecte.

Sic proportionaliter ad devotionem actualem, reviviscunt menta etiam ad pra?mium essentiale. Alioquin non proprie reviviscerent.

Alioquin, ut dictum est, in homine qui per octoginta annos sancte vixit, et postea mortaliter peccavit, nulla haberetur ratio pwecedentium meritorum, et proinde non proprie reviviscerent. Sic misericordia Dex non proprie restitueret annos sanctitatis prseteritos.

Nec sufficit dicere quod hic homo habebit majus pramium accidentale, quia merita per se primo respiciunt vitam aternam seu praimium essentiale, et ideo si illis non respondet speciale pr^mium essentiale, non proprie reviviscunt. Hoc videtur certum et si in hac quasstione de se valde obscura, negligitur id quod certum videtur, non possumus ad seriam probabilitatem pervenire. . .

Sic sententia proposita vitat nimium rigorem Bannezn et nimiam indulgentiam Suarezii. Per pra^dictum rigorem minuitur spes, et per nimiam indulgentiam peccatores fiunt prasumptuosi et bona opera neeligunt. - Sic probabilius homo pa?nitens resurgit secundum fervorem dispositionis pra^sentis ad aliquem gradum pra?mii essentialis distinctum ab illo qui respondet prasenti dispositiom.

Objicit Bannez: S. Thomas dicit UJ\ q. 89, a. 5, ad 3-: « Ule qui per psmitentiam resurgit in minori caritate consequitur quidem pra?mium essentiale, secundum quantitatem cantatis in qua ^emrnr^ habebit tamen gaudium majus de operibus in prima cantate factu . quam de operibus qua? in secunda caritate fecit, quod pertinet ad pra?m,um accidentale ».

Respondetur: Hic textus potest interpretari in favorem utriusque opinionis, quamvis videatur favere opinioni Bannez. Sed potea . sic intelligi- « iUe qui per pamitentiam resurgit in minori caritate consequitur quidem prasmium essentiale (correspondens scil. meritis antiquis de quo procedebat argumentum) secundum quantitatem caritatis in qua nunc Svenietur ». Squin S. Thomas concederet quod merita non propne reviviscunt. Dicit e contra in corpore art. « reviviscunt quia remanent in acceptatwne divina» et remanent ut erant per respectum etiam ad pra?mium essentiale. Sed verum est quod hic pa,mtens resUrgens m minori caritate de gradu majori non recuperato non habebit nisi gau- dium accidentale.

Sic terminatur tractatus de Pmnitentia. Cf. infra p. 422 de revimscentia sacramientorum.

Q„oaC .ndulgontics cf. Suppl., q. 25-27, ut videatur quamnam , doc-

DE P*)NITENTIA stantes. Concilium Tridentinum (Denz. 989) definivit hanc potestalem fuisse Ecclesia; a Christo concessam. - Et indulgentia definitur: rem.ssio psense temporalis peccato debita», coram Deo valida, per applicationem thesauri Ecclesiee, a Superiore legitimo extra sacramentum facta.

Hffic potestas fluit per modum corollarii ex tribus dogmatibus scil. ex superabundanti satisfactione Christi, ex potestate clavium et ex communione Sanctorum.

A seeculo secundo ad IVum concessio indulgentiarum apparet sub forma mitigationis paznitentiM publicw intuitu intercessionis martyrum vel quoad moribimdos, quo citius hi caslum ingredi possent. Sic jam condonabatur pars pcenaa, ideoque satisfactionis peccato debita?, in favorem eorum qui ferventem vitam agebant.

A sfficulo VII0 ad DXum conceduntur indulgentias prout peenitentia canonica commutatur in alia opera mitiora, v. g. in visitationes basilicarum.

A sseculo XI° jam conceduntur indulgentke proprie dictm seu remissio totalis aut partialis pcense peccato debitae, prsecipue ad promovendas expeditiones in terram Sanctam, aut ad debellandum contra Albigenses.

Initio sajculi XTV jubilasum institutum est cum plenaria indulgentia; mox statutum est ut JubiUeum celebraretur quolibet quinquagesimo anno; postea quolibet vigesimo quinto anno; tandem jubilaea extraordinaria concessa sunt. Est praxis salutaris et Concilium Tridentinum prohibuit quidquid superstitioni favere potest. S. Thomas Suppl. q. XXV, art. 1, ostendit quod indulgentia» valent ad absolutionem non solum a pcenis canonicis, sed a pcenis purgatorii, et prosunt solum contritis et confessis (cf. Denz. 2193 de Indulgentia jubilan, et Dict. theol. art. Indulgences) l.

Plura de hac re S. Thomas ostendit ibidem q. XXV, XXVI, XXVII, scil. Est m Ecclesia potestates dispensandi indulgentias ex thesauro Ecclesias, scil. ex thesauro satisfactionum Christi et sanctorum. Hasc potestas conferendi indulgentias primario competit Summo Pontifici, et per ipsum in episcopos derivatur; non requiritur tamen potestas ordinis. Indulgentia dividitur in totalem seu plenariam, quse sufficit ad tollendam tota pcenam restantem post culpam dimissam , et in partialem. Ut indulgentia sit valida et rata requiruntur quatuor: auctoritas in concedente, caritas in suscipiente, causa legitima, qua? sit scil. ad honorem Dei et Ec- i S. Thomas, loc. cit. dioit contra eos qui docuerunt indulgentias valera solum ad absolutionem a pa»nis canonicis: «Hsec opinio non videtur vera. Priimo, quia est expresse contra privilegium Petro datum, cui dictum est (Mt. XVI. 19) ut quod in terra remitteret, in coslo remitteretur... Et prsUerea Ecclesia hujusmodi indulgentias faciens magis damnificaret, quam adjuvaret: quia remitteret ad graviores panas, scil. purgatorii, absolvendo a painitentiis publicis. Et ideo dicendum est quod indulgentlte valent quantum etiam ad judicium Dei».

DK EFFKCTtBUS U.TUS SACUAMKNTI clesiaj utilitatem, et adimpletio operis injuncti. Unde indulgentia sine causa pia et rationalis est illicita et non est rata quanlum ad remissionem coram Deo pcena?, in hac vel altera vita luenda; (cf. Suppl. q. XXV, a 1 et 2). S. Thomas ostendit, Suppl. q. XXV, a. 3, quod licet pro temporali subsidio ad spiritualia ordinato indulgentias conferre, non autem pro temporali simpliciter. — Indulgentiee possunt applicari et prodesse defunctis, per modum sufjragii.

Gratuito ergo et misericorditer Deus acceptat indulgentias applicatas defunctis; ea tamen acceptatione posita, intervenit justitia, quia satisfactiones de thesauro Ecclesias sunt justa compensatio et de condigno pcenarum quas defuncti pati debent in purgatorio. Cum autem Deus ex misericordia has indulgentias acceptat, non constat eum illas semper acceptare sive in toto sive in parte.

Dubium: In quonam sensu conceduntur pro defunctis indulgentia partiales v. g. septem annorum.

Respondetur communiter: Non in hoc sensu quod tot relaxentur anni de purgatorio quot remittuntur anni pcenitentiarum antiquorum canonum; acerbitas enim pcenas unius diei in purgatorio, potest superare pcenas plurium dierum in hac vita, et incertum est quanto tempore qui lucratur indulgentias deberet pati in purgatorio.

Sed sensus est, quod remittatur tanta pcena peccatis debita coram Deo et in purgatorio luenda, quanta remitteretur per pcenitentiam unius vel plurium dierum, vel annorum. secundum antiquos canones imponi solitam. Quanta autem remitteretur, solus Deus novit.

DE EXTREMA UNCTIONE

SPECIATIM DE EJUS EFFECTIBUS

in C. Trid. (Denz. 926) definitum est contra protestantes quod extrema unctio infirmorum « est vere et proprie sacramentum a Christo D.no institutum et a B. Jacobo Apostolo promulgatum ».

Legitur enim in Epist. Jacobi, V, 14-15:

« Infirmatur quis in vobis? Inducat (seu vocet) presbyteros ecclesia; et orent super eum, ungentes eum oleo in nomine Domini, et oratio fidei salvabit infirmum, et aUeviabit eum Dominus: et si in peccatis sit, remittentur ei ».

Si infirmatur, scil. graviter, voce presbyteros scil. sacerdotes rite ordinatos, ut constat ex locis parallelis (Act. XTV, 22; XV, 2; I. Tim. IV, 14; V, 17, 19). Orent super eum, ungentes eum oleo (hoc est signnm sar.ramentale) et oratio fidei, scil. sacerdotis, salvabit infirmum, hoc intelligi potest a sanitate corporis; sed sequentia intelligi debent de gratia producta a pradicta unctione cum oleo scil.: « alleviabit eum Dominus, et, si in peccatis sit, remittuntur ei ».

Non agitur de gratia gratis data curationum, quia si de ea esset sermo, non presbyteri vocandi essent, sed qui donum curationum habebant; nec deberet prascribi determinata materia, quia hoc relinquebatur divina; inspirationi. Insuper qui donum miraculorum exereebant nullo modo peccata remittebant per exercitium hujus potestatis.

Denique agitur de ritu in futurum servando, nam hac verba S. Jacobi quibus promulgatur hoc sacramentum sunt generalia et naturaliter ad omnia tempora sese extendunt et insuper hoc traditione probatur.

Quoad traditionem cf. R. de Journel, Index Theol. n. 552.

Per quatuor priora sa?cula, nonnisi obiter Patres de hoc sacramento loquuntur, non enim est sacramentum necessarium ad salutem, sed solum utile. Sunt tamen testimonia S. Chrysost. et Euchologion S. Serapionis IV sa*c. Sajculo V, celebre est testimonium Innocentii I, de sancto oleo pro infirmis, quod est « genus sacramenti » (Denz. n. 99). Item in liturgia mozarabica, liber Ordinum de eo loquitur (cf. Dict. Theol. art. Extreme Onction).

Insuper est consensus utriusque Ecclesiaa, latina; et greca;, etiam schismatica; et sectarum orientalium; ex hoc manifestatur antiquissimam esse administrationem hujus sacramenti.

DD KI'W.CTIRUS EXTT.BM.F. UNCTIONTS

Convenientia denique Extremse Unctionis ostenditur a S. Th. Suppl., q. 29, a. 1, 2, 3, scil. Christus instituit sacramenta ut fidelibus subveniret in prsecipuis vita; circumstantiis et pracipuis difficultatibus.

Atqui in mortis articulo speciales sunt difficultates, in primis anxietates propter peccata prajterita, pugna; acriores contra tentationes diaboli, timor judicii divini, torpor mentis aut vivus dolor. Ergo si conveniens est baptismus, confirmatio, matrimonium, pamitentia, ita extrema unctio.

De materia et forma Kuju-s sacramenti cf. S. Th. Suppl., q. 29.

Materia remota est oleum oliva; (c. Flor., Denz. 700) ab Episcopo benedictum (c. Flor. ibid.). Haec benedictio requiritur ad validitatem (Denz. 1628). Materia proxima est unctio olei ab Episcopo benedicti; ex rituali sunt septem unctiones. Forma est deprecatoria juxta rituale Romanum, verba essenlialia sunt: « per istam unctionem indulgeat tibi Dominus quidquid deliquisti, Amen », Denz. 1996.

DE EFFECTIBUS EXTRENLffi UNCTIONIS

Cf. Suppl., q. 30, a. 1 et 2. Sec. S. Thomam et communiorem sententiam « principalis effectus hujus sacramenti est remissio peccatorum quoad reliquias peccati et ex consequenti quoad culpam si eam inveniat ». Imo t.ertio « sequitur corporalis sanatio quando ha;c expedit. ad spiritualem sanationem, dummodo non sit impedimentum ex parte recipientis ».

Sic enumerantur tres effectus: 1) tollere reliquias peccati et eo ipso confortare animam contra difficultates urgentes in articulo mortis; hic est effectus primarius; 2) remittere culpam etiam mortalem « si infirmus sit in peccatis » ut dicitur in Ep. Jacobi, V, 15, et hic effectus, cum sit conditionatus, non est primarius sed secundarius; nam effectus primarius modo absoluto producitur, dummodo non sit obex. Insuper extrema unctio est sacramentum vivorum, per se supponens statum gratia;. Nec ordinatum est per se ad remittenda peccata venialia, quibus remittendis sacramentum pamitentia; institutum fuit et plane sufficit; 3) tertius effectus est sanitas corporis, si animse expediat, ex testimonio S. Jacobi et ex C. Flor. (Denz. 700) ac Trid. (Denz. 909). Hic effectus, ut conditionalis, est etiam secundarius et producitur sec. quod expedit ad principalem.

Ha;c sententia qua; communior est, magis fundatur, ut patet quam opininio Scoti juxta quam effectus primarius est remissio peccatorum venialium, et quam opininio S. Bellarmini et Tournely, sec. quam effectus primarius esset remissio non solum venialium sed etiam mortalium, qua; per accide&l non fuerunt antea remissa.

S;.o-.ia'lm txplicandus est effectus qui est primarius sec. S. Th. et comrr>ur_icr?ni senlentiam cf. Suppl., q. 30, a. 1, legere corpus art. cf. Billuart, De Extremu Vnctione, diss. unica, art. IV.

De Extrema Unctione

Quid intelligendum est hic, sec. S. Th., per reliquias peccati. S. Th. hoc dicit in corp. art. in flne prima; sectionis: est debilitas spiritualis ex peccato proveniens, dicit: « est qusedam debilitas et ineptitudo, quiE in nobis relinquitur ex peccato actuali vel originali et contra hanc debilitatem homo roboratur per hoc sacramentum ».

Item ad 2um in finem: « Reliquiae peccati non dicuntur hic dispositiones ex actibus relictas, quse sunt quidam habitus inchoati, sed qusedam debilitas spiritualis in ipsa mente existens, qua sublata, etiam eisdem habitibus vel dispositionibus manentibus (quas in purgatorio postea tolluntur si remanent) non ita potest inclinari mens ad peccatum (inter tentationes in articulo mortis) ».

lum coroll. indicatum ad 2um: « Extrema unctio peccatum tollit..., similiter diminuit reatum pcena; temporalis, sed ex consequenti, in quantum debilitatem tollit, quia eamdem pcenam levius portat fortis quam debilis ».

2um Coroll. (ibid.): « Unde non oportet quod propter hoc minuatur satisfactionis mensura ». Billuart 1. c. dicit: « Si remissio reatus pcenje temporalis foret effectus principalis ac primarius extremje unctionis, sequeretur quod infirmus recipiens hoc sacramentum cum debita dispositione, nihil amplius haberet luendum, sacramentum enim infaillibiliter operatur suum effectum primarium in subjecto bene disposito ».

lum Dubium: An extrema unctio tollat pravos habitus ex peccato relictos, qui vocantur etiam quandoque reliquia; peccati.

Resp.: sec. communiorem sententiam Extrema unctio minuit tantum hos pravos habitus sic in esse physico remanentes in mente, et minuit eos per gratias actuales in hoc sacramento collatas. Quidam tamen affirmant hos pravos habitus tolli ab Extrema unctione. — S. Th. ad 2um in fine videtur admittere quod non tolluntur sicut tota pcena temporalis nisi per intensum amoris actum qui quandoque hoc momento elicitur.

Oubium secundum: an fidelis propter intensum fervorem cum quo recipit extremam unctionem possit totaliter liberari a purgatorio?

Af&rmative, et hoc notandum est: in articulo mortis, ratione intensi fervoris, actus caritatis potest liberare a tota pcena purgatorii, prtesertim si moribundus cum magno spiritu fidei et amore, seipsum intime unit cum missis quae tunc celebrantur, scil. cum oblatione et sacrificio Christi, quod continuatur numerice idem quoad substantiam, modo incruento, in missis.

Ut autem hoc recte et profunde fiat convenit exhortari moribundum, ut faciat, in unione cum perpetua Christi oblatione, sacrificium vita? suffi secundum quatuor fines sacrificii. scil. ut det cum Christo vitam suam in sacrificium adorationis, reparationis. supplicatinnis, ad obtinendam gratiam perseverantia; finalis, et gratiarum actionis pro omnibus

De eius effectibus beneficiis acceptis. Sic ratione intensi amoris Dei posset liberari a toio purgatorio, sec. illud Trid. (Denz. 940 e 950), « Sacrificium missa: non soli prodere sumenti, et pro vivis et defunctis, pro peccatis, pcenis, satisfactionibus et aliis necessitatibus offertur ». Ait etiam C. Trid. 799 (de justif. adulti) « unusquisque recipit justitiam sec. mensuram, quam Spiritus Sanctus partitur singulis prout vult et sec. propriam cujusque dispositionem et cooperationem ». Hoc verum est etiam pro remissioue pcena; temporalis.

S. Th. a. 1 ad 3 dicit quod gratia sacramentalis producitur per ultimam unctionem. — Minister est sacerdos et solus ille. Subjectum est homo graviter sgrotans Hoc sacramentum, non imprimens eharacterem, potest reiterari quoties etiam, post reconvalescentiam, fidelis reracidit m periculum vitse (Denz. 910).

DE ORDINE

Cf. S. Th., Suppl., q. 34, a. 1, 2; q. 35, a. 1, 2; q. 38, a. 1; q. 40, a. 4 et 5.

Ordo est sacramentum a Christo institutum, characterem imprimens, cujus complementum ultimum est gradus episcopalis, ita ut ad episcopum tamquam ad ministrum proprium pertineat hoc sacramentum conferre.

Ordo in genere est dispositio sec. prius et posterius per respectum ad aliquod principium ; sic loquimur de ordine numerorum, dierum, sa?culorum, de ordine causarum, de ordine civitatis aut regni, et etiam totius universi. Et ordo dicitur per prius de subordinatione quam de coordinatione, nam ut dicit S. Th. 1*-Hm, q. 100, a. 6 « primum est quod miles subdatur duci... secundum vero, ut aliis coordinetur ». Sic in aliqua diocesi, sacerdotes subordinantur Episeopo, et coordinantur inter se. Subordinatio ista sacra vocatur hierarchia qua; ex variis gradibus constat ad unum finem tendentibus, scil. ad sanctificationem animarum (Suppl., q. 34, a. 2, ad 4).

Ordo est notio analogica, quas applicatur in diversis generibus rerum. Imo in rebus sacris ordo dicitur analogice proprie de tribus : 1 ) de ipsa sacra hierarchia; 2) de potestate sanctificandi et cultum ex officio exercendi; 3) de ordinatione seu ritu quo confertur potestas ordinis. Sic nomen effectus transfertur ad causam SciL ad ordinationem qua conferuntur diversi gradus ordinis clericalis. Agitur nunc de ordine ut idem sonat ac ordinatio. C. Trid. contra protestantes (Denz. 959, 963, 966) definivit quod Ordo est verum sacramentum a Christo institutum quo producitur character seu spiritualis potestas et gratia ad conficiendam Eucharistiam et ad alia sacramenta ministranda vel munia sacra rite obeunda.

Existentiam Ordinis negant generatim Protestantes, exceptis ritualistis. Contendunt enim omnes fideles vi baptismi sacerdotio instructos esse, nec egere nisi publica deputatione ut sacerdotale officium exerceant. Ita etiam modernista dixerunt sacerdotium esse institutionem mere ecclesiasticam (Denz. 2050,2054, seq.). Hcec est hajresis proprie dicta, contra definitionem C. Trid. (Denz. 963) et Conciliorum pracedentium v. g. Florentini.

I»K INSTITIIZIONK OlilMNIS

QUANDONAM ORDO INSTITUTUS EST A CHRISTO?

1. Apostoli fuerunt speciatim a Christo electi his verbis: Marc. T, 16-20: « Venite post me, faciam vos fieri piscatorem hominum ».

2. Postea Apostoli speciali ritu consecrati sunt et ad specialia deputati, dum Christus in ultima ccena dedit eis et eorum successoribus potestatem consecrandi Eucharistiam : « Hoc facite in meam commemorationem» (Luc. XXII, 19; I Cor. XI, 24). Hic textus citatur a C. Trid. (Denz. 949) ut continens ipsa institutionis verba et hoc est de fide (cf. Denz. 957 seq. et 963). His verbis Christus Apostolos instituit sacerdotes. — Postea eis dedit potestatem remittendi peccata, ut refertur in Evang. Jo. XX, 22: « Accipite Spiritum Sanctum quorum remiseritis peccata, remittuntur eis, et quorum retinueritis retenta sunt ».

Insuper sacerdotium sic institutum debet esse, sec. voluntatem Christi, perpetuum, ut perpetuo offeratur sacrificium Eucharisticum, et ut remitti possint peccata pasnitentibus. — Denique ipsi Apostoli alios ministros instituerunt ritu quodam externo et visibili, scil. impositione manuum (Act. VI, 6; XIH, 3; XTV, 22; I Tim. IV, 14; II Tim. I, 6) ; sic sacerdotes a ceteris fidelibus discernebantur et his solis competebat officium regendi Ecclesiam Dei (Act. XX, 28) dispensandi mysteria Dei (I Cor. IV, 1) et offerendi dona et sacrificia (Hebr. V, 1).

An constet ritum, quo conferebatur ha»c spiritualis potestas, esse vere et proprie sacramentum?

Utique, quia erat: 1° signum sensibile (impositio manuum) ; 2° productivum gratise; 3° a Christo institutum.

Quod hoc signum sensibile fuerit productivum gratise hoc constat prajsertim ex duobus textibus S. Pauli. (I Tim. IV, 14) : « Noli negligere gratiam quse in te est, quse data est tibi per prophetiam, cum impositione manuum presbyterii ». Dicit etiam S. Paulus (H Tim. I, 6) : « Admoneo te ut ressuscites gratiam Dei, quse est in te per impositionem manuum mearum ». Addit S. Paulus (I Tim. V, 22) quod ha;c impositio paucis tantum et caute danda est. Sic jam ex S. Scriptura constat quod duplex potestas confertur sacerdoti in ordinatione: una in verum Corpus Christi ad illud consecrandum ; altera in Corpus Christi mysticum ad illud pascendum et judicandum in foro interno. — Unde, ut ait Billuart, quamvis sacerdos ut sic, sit tantum ad sacrificandum, sacerdos tamen nova; legis et prout est a Christo institutus est ad sacrificandum et judicandum, sic est simul sacrificator et judex.

Unde Ecclesia distinguit sacerdotium proprie dictum a sacerdotio late dicto.

Quoad Traditionem R. de Journel Ench. patr., Index theol. n. 553 seq. ostendit ex variis documentis Patrum quo ordo est verum sacramenlum quo distinguuntur clerici a laicis; — quod Episcopatus, presby-

Dk Ordine teratus et diaconatus constituunt ordines majores; — subdiaconi aunt adjutores diaconorum, tardius tantum ab Ecclesia instituti.

Jam sasculo II0 et in° Patres clare dicunt aut supponunt ordinem sacerdotalem, seu sacram hierachiam, a laicis jure divino distingui, et ad sacram hierarchiam pertinere episcopatum, presbyteratum et diaconatum.

Sunt prajsertim testimonia S. Clementis Romani, S. Ignatii, Tertulliani (cf. Journel). S. Ignatius ad Trallianos, n, 3 (Journel 48) vocat diaconos ministros mysteriorum Jesu Christi. Ex his text. constat sacerdotes habere potestatem consecrandi Eucharistiam.

Sa?culo IV et V, diserte aflirmatur impositione manuum conferri non solum potestatem consecrandi, sed et gratiam, cf. pra>sertim S. Chrysost. de Sacerdotio, m, 4, S. Aug. Contra epistolam Parmeniani, 1. n, c. 13. Innocentius I aperte docet in ordinatione conferri « plenitudinem Spiritus sancti » Ep. 24 ad Alex. n. 4, P. L., t. 20, c. 550.

Hoc constat etiam ex universali Ecclesia? praxi, qase consignatur in libris liturgicis etiam antiquissimis utriusque Ecclesias graaca? et latinse.

Convenientia hujus sacramenti explicatur a S. Th. Suppl., q. 34, a. 1. Ad divinam providentiam pertinet ut in societate ecclesiastica sint duces spirituales qui populum christianum regant, et qui ritu sacro et speciali ad hoc deputentur, accipiendo specialem potestatem et gratiam.

Estne de flde episcopatum et presbyteratum ad sacram hierarchiam pertinere? Est de fide definita in C. Trid. (Denz. 966): « Si quis dixerit in Ecclesia catholica non esse hierarchiam divina ordinatione institutam quse constat ex episcopis, presbyteris et ministris, an. s. ».

Ex hac definitione sequitur etiam ut quid theologice certum quod diaconatus sit sacramentum, quia inter ministros ad minus numerandi sunt diaconi.

Constat etiam ex pluribus aliis declarationibus antiquioribus quod Episcopatus, presbyteratus et diaconatus sunt divina? institutionis (cf. Denz. 42, 305, 356, 958, 966) et quod subdiaconatus est etiam ordo major 45, 153, 305, 958. — Hierarchia continet etiam ordines minores 45, 153, 305, 958.

Certum est etiam (licet a quibusdam olim.negatum, ut a Dufando),diaconatum esse sacramentum. Hoc constat S. Scriptura (Act. VI, 17; I Tim. m, 8-13), nam per impositionem manuum ordinabantur ; hoc apparet etiam ex praxi Ecclesia? semper usitata ordinandi diaconos per manuum impositionem, et denique in Trid. ut dictum est.

Controvertitur num subdiaconatus et minores ordines habeant rationem sacramenti, et producant ex opere operato gratiam et characterem.

Multi, prasertim inter modernos, negant quia, ut aiunt, hi ordines instituti sunt ab Ecclesia in medio sseculi IH tanquam partiones diaconatus. Hoc constat ex Epistola S. Cornelii papa? ad Fabium (Denz. 45 et longius P. G. XX, 622).

Dk instituzione Ormnis

Alii tamen cum S. Th. (Suppl., q. 37, a. 2 ad 2«™) putant hos ordines in fonte suo, seu in diaconatu, esse institutionis divina, et Christum reliquisse Ecclesiaj potestatem dividendi diaconatum in varios ordines inferiores quibus gratia conferri potest. Ha?c opinio adhuc a pluribus consideratur ut probabilior. Illustratur a S. Thoma, Suppl. q. 37, a. 2, ad 2, et S. Doctor hos ordines considerat ut partes potentiales sacramenti Ordinis (cf. Billuart, de Ordine, diss. I, a. 3) sicut dantur partes potentiales anima?, scil. nutritivum, sensitivum sunt partes anima? intellectivaj. Ita etiam sunt pariter partes potentiales alicujus virtutis, scil. virtutes adjuncta?, quse ordinantur ad aliquos actus secundarios, vel materias, quasi non habentes totam potentiam principalis virtutis, sic veracitas ets pars potentialis justitia?, cf. Ha-Hi"', q. 48, a. 1. Sic explicata hsec opinio vere probabilior videtur et longius defenditur a Billuart, loc. cit.

Alia controversia iuit circa episcopatum, scil. An episcopatus et pre- ' sbyteratus sint duo ordines et duo sacramenta vere distincta; cf. Suppl. q. 40, a. 5 et Billuart, de Ordine d. IV, a. 2. — Quidam affirmant dicentes ab utroque producitur distinctus character. Ita S. Bellarminus, Tournely et recentius Perrone, Hurter. Alii vero scil. S. Th., cum quo citantur S. Alb., S. Bonav. Scotus, Soto, etc. negant cum aliqua distinctione. S. Th. Suppl. q. 40, a. 5 dat duas conclusiones :

1* Episcopatus non est ordo, sec. quod ordo est sacramentum. Quia sacramentum ordinis ad Eucharistiam ordinatur (q. 37, a. 2 et 4). Atqui quoad consecrationem Eucharistia?, Episcopus non habet potestatem superiorem sacerdote, ergo:

2» Episcopatus est ordo sec. quod ordo est officium respectu quarumdam actionum sacrarum. Sic enim Episcopus habet potestatem in actionibus hierarchicis respectu corporis mystici, supra sacerdotem, ita ut simplex sacerdos non possit in aliqua dicecesi audire confessiones nisi accipiat facultates ab Episcopo.

Sequitur ex prima conclusione quod consecratio episcopalis non lm- primit characterem.

Thomista), ut Billuart, hanc opinionem sic explicant: ordo dupliciter accipitur: 1° stricte ut sacramentum ordinatum ad Eucharistiam; 2° late, communius, sec. quod est officium respectu quarumdam actionum sacrarum. Item Episcopatus potest sumi dupliciter: 1" adsequaie sec. omnem potestatem quam importat, scil. consecrandi, absolvendi, ordinandi, confirmandi et gubernandi; 2° inadsquate pro eo quod addit simplici sacerdotio, scil. pro potestate tantum ordinandi, confirmandi et gubernandi.

Et concludunt:

V Episcopatus adtequate sumptus vere est ordo stricte snmptus seu sacramentum ordinis, quia essentialiter importat sae.-rdutium

De Ordine quod est certe sacramentum. Hoc ab omnibus admittitur et sic C. Trid. dicit quod Episcopatus et presbyteratus ad sacram hierarchiam pertinent.

2° Episcopatus inadmquate sumptus pro eo quod addit simplici sacerdotio probabilius non est ordo stricte sumptus seu sacramentum ordinis, nec proinde ordo distinctus a sacerdotio, sed est ejus extensio et perfectissimum complementum.

Ratio hujus secunda; conclusionis est:

1° quod C. Trid. (Denz. 958) recensendo ordines, septem tantum numerat, omisso episcopatu. Atqui si episcopatus esset ordo distinctus a sacerdotio non essent solum septem ordines, sed octo.

2» ratiotheologicaea est quse jam data a S. Th. Suppl., q. 37, a. 2: Episcopatus non dicit specialem habitudinem ad Eucharistiam consecrandam, non enim potest Episcopus magis consecrare quam simplex sacerdos. Distinctio autem ordinum accipitur sec. habitudinem ad Eucharistiam consecrandam aut ad aliquod ministerium ordinatum ad sacramentum Eucharistiaj, qua» est finis cceterorum et sacramentum sacramentorum.

Unde Episcopatus non potest esse nisi complementum sacerdotii, quo scil. fit potens alios ad Eucharistise ministerium ordinare.

Confirm. Alioquin si Episcopatus esset ordo proprie dictus, distinctus a sacerdotio, esset illi inferior, nam potestas consecrandi Corpus Christi est longe excellentior quam potestas consecrandi sacerdotes et calices. Potestas in Corpus Christi naturale, quam confert sacerdotium longe prastat potestati in Corpus Christi mysticum quam confert Episcopatus.

Objicitur. Episcopatus continet sacerdotium, sicut sacerdotium diaconatum. Atqui hi duo ultimi ordines sunt distincti. Ergo pariter.

Resp. nego paritatem, episcopatus enim continet sacerdotium non solum eminenter virtualiter, sed eminenter formaliter ita ut non possit esse episcopus sine sacerdotio; sic ille qui non est sacerdos non potest valide fieri Episcopus, dum ille qui non est diaconus (sed solum subdiaconus) potest valide fieri sacerdos.

Alia obj. Consecratio episcopalis confert characterem specialem, quia dat specialem spiritualem potestatem ad ordinandum et confirmandum.

Respondetur: Ad hoc sufticit quod episcopatus sit complementum intrinsecum sacramenti ordinis; sic per consecrationem episcopalem non contertur specialis character, sed extenditur charactei sacerdolalis. per realem et physicum modum ad ministeria ulteriora, sicut in ordinatione presbyteri character sacerdotalis ad consecrandum extenditur ad qbsolvendum, quando dicitur: « Accipe Spiritum sanctum, quorum renusens

Dn materia et forma Oudinis peccata, etc... ». — Et suflicit quod episcopatus sit complementum intrinsecum sacerdotii, ut conferat gratiam, sicut satisfactio sacramentalis post absolutionem.

Unde probabilius episcopatus non est ordo stricte dictus nec sacramentum distinctum a sacerdotio, sed ejus extensio et perfectissimum complementum.

DE MATERIA ET FORMA SACRAMENTI ORDINIS

Cf. S. Thomam Suppl., q. 34, a. 4 et 5, et q. 37, a. 5. Status quasstionis. Non sine difficultate est ha?c qusestio, quas fuit disputata sajculo XHI, et etiam nunc remanet controversia. In S. Scnptura II Tim. I, 6, non alia materia Ordinis datur nisi manuum impositio et per novem priora sa?cula sola manuum impositio fuit adhibita ut materia in utraque Ecclesia. A sajculo decimo, porrectio intrumenutrnm, SCiL calicis et patena? pro sacerdotibus, traditio Evangelii pro diaconis, in Ecclesia Latina, non autem in Gra»ca, usurpata fuit. Quasritur ergo: quamam est materia essentialis?

VailoB sententias. Sunt tres prajcipua?: dua? extrema aa inyicem opposita; et inter eas tertia qua; illustratur a superiori prmcipio:

1. • Sententia: Sola impositio manuum est materia essentiahs. quia ipsa sola fuit adhibita per novem sa-cula tum in Oriente tum in Oceidente; proinde porrectio instrumentorum est solum ritus ecclesiasncus, sseculo X° introductus ad clarius designandam potestatem ordinatione collatam.

Ita docuerunt S. Bonaventura, Durandus, S. Alphonsus, Franzelin, Palmieri, Pesch, Gasparri, fere omnes recentes theologi, canonista? et liturgista.

Sed pro ista sententia magna difficultas est, quas oritur ex ejus oppositione ad Decretum Concilii Florentini pro Armenis, ut statim dicendum est.

2. ' Sententia: Sola traditio vel porrectio instrumentorum est materia essentialis Ordinis. Ita Capreolus, Dominicus Soto, Vasquez, Gonet etc. Hi invocant Concilium Florentinum (Denz. 701) in quo dicitur, in Decreto pro Armenis: « Sextum Sacramentum est ordinis, cujus materia est illud, per cujus traditionem confertur ordo: sicut presbyteratus traditur per calicis cum vino et patena? cum pane porrectionem ».

Defensores hujusce secundse sententia; dicunt contra prascedentes : in hoc textu non agitur de materia accessoria ve! accidentali, quia ibidem C. Florentinum assignat essentialem materiam et formam aliorum sacramentorum.

Dk Ordine

Recenter defensores prima; sententite responderunt: hoc Decretum ad Armenos in Conc. Flor. est solum instructio practica accessoria, alioquin esset error historicus in ipso Concilio J.

E contrario plures ostenderunt hoc Decretum Conc. Flor. esse proprie actum Concilii cecumenici et habere auctoritatem non solum disciplinarem, sed vere dogmaticam 2. Hoc patet ex ipsis verbis initii hujusce decreti : « Ecclesiasticorum sacramentorum veritatem pro ipsorum Armenorum tam prmsentium quam futurorum faciliore doctrinii sub hac brevissima redigimus formula ».

Unde proponitur doctrina vera pro omni tempore, quamvis non sit solemnis definitio.

Hoc non satis consideraverunt defensores primse sententia;; problema enim considerandum est non solum sub aspectu historico, sed etiam sub aspectu dogmatico, de valore decreti dogmatici alicujus Concilii cecumenici.

Sed remanet magna diificultas pro secunda sententia, scil. sola impositio manuum fuit in usu per novem priora seecula et sola adhibetur nunc in Ecclesia graca et de ea loquuntur S. Scriptura et C. Trid. (Denz. 910).

3." Senieniia: In sacramento Ordinis est, in Ecclesia latina, duplex materia partiaiis, scil. porrectio instrumentorum et tertia impositio manuum, el dwplex- forma partialis correlativa, sicut per ordinationcm sacerdotalem confertur duplex potestas, scil. consecrandi et absolvendi; - apud Grsecos tamen materia et forma presbyteratus est sola impositio manuum cum his verbis: « divina gratia etc. ».

Ita Petrus Soto, Estius, Bellarminus, Lugo, Billuart. Citatur S. Thomas in favorem hujusce sententias, comparando diversos ejus textus. In Suppl., q. 37, a. 5, dicit: « quia principalis actus sacerdotis est consecrare corpus et sanguinem Christi, ideo in ipsa datione ealicis sub forma verborum determinata character sacerdotalis imprimitur ». Et in III\ q. 84, a. 4, S. Thomas ait: « Impositio manuum in sacramentis Ecclesise fit ad significandum aliquem copiosum gratia; effectum.... et ideo fit in sacramento ordinis in quo confertur qusedam excellentia potestatis in divinis mysteriis, unde et U Tim., I, 6, dicitur: « Resuscites gratiam Dei, quse est in te per impositionem manuum mearum ». - Secundum plures defensores hujusce tertise sententia; per porrectionem instrumentorum confertur potestas consecrandi corpus Christi verum, et per impositionem manuum potestas absolvendi.

1 Card. Van Rossum, De essentia sacramenti Ordinis. Friburgi Bresg.. 1914, ti. 459 ss., 481.

2 Ita J. oe Guibebt. Bulletin de Utt6rature eccl6siastique, 1919. p. 81-95, 150-162, 195-215. — Galtier. Dict. th6ol. cath., art. Imposition des mains, col.

1408-1424. - E. Hucon, Tr. dogm. de Pamitentia, 1927, p. 701. — Hbrvi de Pwnitentia, n. 506.

DK KKKKCTIHU8 8AORAMKNTI OlUHNIS 41&

Haec tertia sententia videtur probabillior, quia Scriptura requirit impositionem manuum, ita etiam C. Trid. (Denz. 910, 959), et C. Flor. videtur assignare porrectionem instrumentorum ut etiam necessariam apud Latinos. Remanet tamen difficultas ex hoc quod in Ecclesia graca non adhibetur traditio instrumentorum, nec olim fuit adhibita in Ecclesia latina.

Principium solutionis, ut explicant Billuart, et recentius Card. Billot, Hugon, Herve, est quod Christus non instituit materiam hujus sacramenti determinando quasi in specie hanc vel illam rem esse materiam, sed determinando tantum quasi in genere conferendum esse per aliquod signum sensibile quod foret significativum potestatis tradita*. Hoc sufficit ad institutionem sacramenti a Christo, nam quodlibet sacramentum proprie « specificatur » per effectum ad quem essentialiter ordinatur. Unde Christus reliquit Ecclesise, sicut pro confirmatione, ultimam determinationem materia? sacramenti Ordinis.

Sic Ecclesia determinavit pro Latinis quod porrectio instrumentorum cum forma correlativa esset signum legitimum potestatis consecrandi, et impositio manuum cum forma correspondente signum legitimum potestatis absolvendi. Determinavit etiam quod pro Graecis impositio manuum cum forma correlativa esset signum legitimum utriusque potestatis. Consequenter Grsecus ordinatus ritu Latinorum, aut Latinus ritu Gra;corum sine dispensatione Summi Pontificis, invalide ordinaretur.

Ad difficultatem autem quod materia essentialis sacrameuti debet esse semper et ubique eadem respondetur: Debet esse eadem formaliter in ratione signi sensibUis, ut a Christo instituta ad talem effectum producendum, conc; eadem materialiteer, in ratione rei, nego. Unde sufficit quod Christus voluerit instituere aliquod signum ad talem effectum s-pecificum producendum, et reliquit Ecclesia; potestatem determinandi materialiter hoc signum ad prajdictum effectum significandum et efficiendum.

DE EFFECTIBUS SACRAMENTI ORDINIS

Sunt duo effectus (Suppl. q. 35).

1" Augmentum gratiae habitualis, cum quo connectitur jus ad gratias actuales suo tempore concedendas ad sanctam celebrationem missa;, et ad digne ac sancte exercendum ministerium animarum, imo ad sanctius semper exercenda omnia opera vitse sacerdotalis ; quia hic etiam debet esse progressus, prout, prassertim pro sacerdote, perfectio caritatis cadit sub supremo prascepto ut finis ad quem omnes tendere debent. unusquisque sec. suam conditionem, et ideo magis sacerdos quam alii.

Unde S. Th. dicit Suppl., q. 35, a. 1, ad 3: « ad idoneam executionem ordinum non suflicit bonitas qualiscumque, sed requiritur bonitas excellcns... » cf. S. Pauium, H Tim., I, 6 et C. Trid. (Denz. 960).

De Ordine

Item S. Th. dicit H»-n»e, q. 184, a. 8 c. in fine: sacerdos etiam non religiosus debet habere majorem sanctitatem quam religiosus conversus, « quia per sacrum ordinem deputatur ad dignissima ministeria, quibua ipsi Christo servitur in sacramento altaris, ad quod requiritur major sanctitas interior quam requirat etiam status religiosus ». Item Suppl., q. 36, a. 1.

Unde anima sacerdotalis debet crescere de die in diem in sanetitate ut sanctius exerceat omnia opera vita; sacerdotalis. In exordio Ecclesia; gratia; gratis data; sajpe sacram ordinationem comitabantur, v. g. donum linguarum, donum miraculorum, spiritus prophetiae ut constat ex Act. Ap. et I Tim. IV, 14: « noli negligere gratiam qua; in te est, qua; data est tibi per prophetiam, cum impositione manuum presbyt erii ».

Hodie autem raro ha;c privilegia conceduntur, dantur tamen, ut constat ex precibus qua; in Pontificali reperiuntur, auxilia quibus ordinati magis idonei efficiantur acquisitioni sacra; doetrinae et administrationi rerum spiritualium, dummodo faciant quod in se est.

Alius effectus est character (Suppl., q. 35, a. 2) Est de fide sec. C. Trid. (Denz. 964) « per sacram ordinationem imprimi characterem ». Hujusmodi character saltem in duobus ordinibus imprimitur scil. in presbyteratu et diaconatu; de aliis autem controvertitur, cum dubitetur num ordines infra diaconatum sint sacramenta, et de episcopatu an sit ordo Histinctus a sacerdotio.

Juxta probabiliorem sententiam character sacerdotalis non est aliud quaii. :psa poieslas ordinis animae intime et indelibiliter inhaerens, circa Coipus Christi in Eucharistia, et circa Corpus mysticum, per sacramentorum administrationem et verbi divini praedicationem. Propter characterem ordinatio nequit reiterari. •

Quisnam est jninister ordinarius sacramenti Ordinis? — De fide est sec. Trid. (Denz. 967) quod est Episcopus. — Sic nullibi legitur quod in Ecclesia olim, etiam tempore persecutionis, cum urgeret necessitas, simplices presbyteri ordinaverint alios sacerdotes.

Hinc colligitur Episcopum, vi suae ordinationis episcopalis, etiamsi fuerit haereticus aut schismaticus, potestatem habere omnes ordines valide conferendi, dum modo servet essentialia sacramenti et habeat intentionem faciendi id quod facit Ecclesia.

Ut S. Thomas ostendit (Suppl., q. 38, a. 2), etiam ordinatio facta ab Episcopo haeretico vel simoniaco est valida, dum serventur essentialia forma; et materia; et adhuc velit facere id quod facit Ecclesia. Ita S. Bonav. contra antiquum errorem.

Ideo ordinationes anglicanaj, non ex defectu potestatis in ministris declaratae sunt nullae, sed ex defectu forma? et intentionis (Denz. 1963 sq.).

Notandum est quod presbyteri, cum delegatione S. Pontificis, possunt esse ministri extraordinarii ordinum minorum et subdiaconatus. Ita abbates regulares sui subditis ordines minores conferunt.

De effkctibus sacramenti Okdinis

Subjectum sacramenti Ordinis non potest esse, jure divino, nisi homo viator, baptizatus, sexus masculini. Mulieres sunt prorsus incapaces, sec. illud S. Pauli: I Tim. n, 11-12: «Mulier in silentio discat cum omni subjectione. Docere autem mulieri non permitto ». S. Magdalena annuntiavit quidem Apostolis factum resurrectionis, sed non doctrinam. Sacerdotium femineum semper habitum est in Ecclesia ut pagana impietas.

De altitudine sacerdotii, cf. praesertim S. Chrysostomum de Sacerdotio. Secreta cordis, abscondita pro ipsis angelis, sacerdoti revelantur in confessione, ad absolutionem accipiendam; sic sacerdos vere est alter Christus sive celebrando missam sive exercendo ministerium animarum.

»• otmoou UaiiANor, De gucharistu.

DE MATRIMONIO

BREVISSIMUM COMPENDIUM DOCTRINffi DOGMATIOffi

1° De essentia matrimonii, ut est contractus et ut est sacramentum; 2° De origine seu institutione matrimonii; 3° De ejus indissolubilitate.

1." De essentia malrimonii: Matrimonium est essentialiter consociatio viri et mulieris, quce a Ghristo elevata est ad dignitatem veri sacramenti. Ipse contractus matrimonialis elevatus est a Christo ad dignitatem sacramenti inter baptizatos, ita ut ipse contractus sit sacramentum. Efec est doctrina Ecclesia cf. Denz. 144, 702, 969, 971, 1854.

Matrimonium igitur potest considerari 1° ut contractus, sicut fuit ab initio, 2° ut sacramentum, sicut in nova lege.

A. Matrimonium ut contractus. Secundum Codicem Juris can. (can. 1081, n. 2): « consensus matrimonialis est actus voluntatis quo utraque pars tradit et acceptat jus in corpus, perpetuum et exclusivum, in ordine ad actus per se aptos ad prolis generationem » et consequenter ad ejus educationem et ad vita; communis consortium. Ha;c est deflnitio matrimonii ut est contractus. Ideo matrimonium est impossibile inter personas quse non sunt aptee ad generandum.

Unde, ut dicitur in Codice, can. 1013: « Matrimonii finis primarius est procreatio atque educatio prolis; secundarius mutuum adjutorium et remedium concupiscentiaj. - Essentiales autem matrimonii proprietates sunt unitas et indissolubilitas, qua; in matrimonio christiano obtinent peculiarem firmitatem ratione sacramenti » cf. S. Thomam Ia-IJa* q. 102, 5, ad 3 et D> n» q. 154, 2 : Matrimonium jam de lege naturse est indissolubile K

B. Matrimonium ut saoramentum definitur: Sacramentum novas legis, in ipso consensu reciproco contrahentium legitime prajstito con- l Dicit S. Thomas Ia-IIa), q. 102, a. 5, ad 3um: « Matrimonium fuit quidem in veteri lege, prout erat in officium naturas, non autem prout est sacramentuni conjunctionis Christi et Eccleslffi, qute nondum erat facta. Unde et in veteri lege dabatur libellus repudii, quod est contra rationem sacramenti ». Et q. 154, a. 2: « Manifestum est quod ad educationem hominis non solum requiritur cura matris, a qua nutritur, sed multo magis cura patris, a quo est instruendus et defendendus et in bonis tam interioribus quam exterioribus promovendus. Et ideo contra naturam homlnis est quod utatur vago concubitu... Ideo matrimonium dicitur esse de jure naturali ». Sed ut apparet ex his qua» dicta sunt I*-n<e, q. 102, a. 5, ad 3, indissolubilitas est de prima intentione matrimonii ut est sacramentum, et de secunda intentione matrlmonil ut est In ofnclum naturas; hasc enlm indissolubllitae non est de primarlis concluslonlbua juris naturaa, sed de secundariie.

De khsentia Mathimonii sistens, quo gratia conjugibus confertur ad matrimonii officia rite adimplenda.

Unde invalidatur matrimonium conditione contra ejus substantiam adjecta, v. g. « contraho tecum si generationem prolis evites, vel donec inveniam aliam honore vel facultatibus digniorem, aut si pro quasstu adulterandam te tradas » (Denz. 146; Codex, can. 1092).

Forma hujus sacramenti non est benedictio nuptialis (Denz. 1766) sed est ipse et solus consensus expressus, qui regulariter fit verbis de prsesenti, sed potest fieri signis (Denz. 334, 397, 404, 702, 1766, Codex., can. 1081, 1086 n. 1, 1088, n. 2 verso.

Materia sacramenti matrimonii est etiam ipse consensus, quatenus reciprocam corporum traditionem exprimit.

Ministri hujus sacramenti sunt ipsi contrahentes, cf. S. Thomam Suppl. q. 45, a. 5: « Consensus expressus per verba de praisenti, inter personas legitimas ad contrahendum, matrimonium facit...; alia autem omnia sunt de solemnitate sacramenti... Et ideo sacerdotis benedictio non requiritur in matrimonio, quasi de essentia sacramenti ». Idem docuerunt S. Bonaventura IV Sent., d. 28, q. 5, aliique theologi usque ad saiculum XVI. Et Conc. Trid. (Denz. 990) declaravit rata et vera fuisse matrimonia clandestina, id est absque pra;sentia sacerdotis contracta, quamdiu Ecclesia ea irrita non fecit. Ratio est quia ipse contractus matrimonialis inter christianos elevatus est ad dignitatem' sacramenti.

Matrimonium christianum est vel ratum, vel consummatum (Denz. 976). Effectus hujusce sacramenti est gratia unionem maritalem sanctlficans (Denz. 969 sqq.) — Sic enim ad procreationem et educationem prolis uniuntur conjuges vinculo indissolubili ; obligationes eorum sunt adeo graves ut non raro requirant non communem, sed heroicam virtutem ad quam requiritur gratia.

2.° De origine malrimonii. Matrimonium ut contractus institutum est tum a jure naturali ad' propagationem generis humani, tum a voluntate positiva Dei expressa in Genesi, I, 27: « Masculum et feminam creavit eos Dominus. Benedixitque illis et ait: Crescite et multiplicamini et replete terram ».

Item legitur in Genesi, H, 18 : « Dixit Dominus Deus: Non est bonum esse hommem solum: Fadamus ei adjutorium simile sibi... Dioritque Adam: Hoc nunc, os ex ossibus meis et caro ex carne mea... Quamobrem relinquet homo patrem suum et matrem, et adhmrebit uxori suce, et erunt duo in carne una ».

Matrimonium autem ut sacramentum est a Jesu Christo mstitutum et confert gratiam, ut declaratur et explicatur a Conc. Trid. (Denz. 969-971). Concilium citat verba Domini Math., XTX, 4-9, dum respondit ad pharisaos dicentes: Si licet homini dimittere uxorem suam, quacumque ex causa? Respondens Jesus ait eis: « Non legistis qum qui fecit hominem ab initio, masculum et feminam fecit eos, et dixit: Propter hoc dimittet homo patrem et matrem et adharebit uxori sua;, et erunt

Dk Matkimonio duo in carne una? Itaque jam non sunt duo, sed una caro. Quod ergo Deus conjunxit homo non separet. Dicunt illi: Quid ergo Moyses mandavit dare libellum repudii et dimittere? Ait illis: Quoniam Moyses ad duritiam cordis vestri permisit vobis dimittere uxores vestras; ab initio autem non fuit sic ».

Conc. Trid. ibid citat etiam verba S. Pauli : « Viri diligite uxores vestras, sicut Christus dilexit Ecclesiam et se ipsum tradidit pro ea. ...Sacramentum hoc magnum est; ego autem dico in Christo et in Ecclesia ». Ephes., V, 25-33.

Ex hoc sequuntu. essentiales proprietates matrimonii: unitas ex lege divina excludens tum polyandriam, tum polygyniam (Denz. 408, 465, 969, 972), et indissolubiMas. Denz. 250, 395, 424, 702, 969 sq. 975.

3." De indissolubilltate vinculi matrimomalis. Hoc vinculum inter conjuges enascitur ex valido matrimonio et est ex natura sua perpetuum et exclusivum, ita ut in matrimonio rato et consumato inter baptizatos nullo modo solvi possit (Denz. 406, 702, 969, 975, 977, 1470, Codex 1118) ; nulla humana potestate, nullaque causa prseter quam morte dissolvitur (Codex, ibid.).

Attamen matrimonium ratum, sed non consummatum, inter baptizatos, vel inter partem baptizatam et partem non baptizatam, dissolvitur per sollemnem professionem religiosam et dissolvi potest per dispensationem Sedis Apostolicaj. Codex, 1119.

Legitimum denique inter non baptizatos matrimonium, licet consummatum, solvitur in favorem fidei ex privilegio Paulino (I Cor., Vn 12-15) cum conjux conversus, renuente altero pacifice cohabitare, novum init matrimonium (cf. Cod. 1120).

Doctrina de indissolubilitate matrimonii sic definitur a Conc. Trid. (Denz. 853) « Si quis dixerit Ecclesiam errare, cum docuit et docet, juxta evangelicam et apostolicam doctrinam, propter adulterium alterius conjugum matrimonii vinculum non posse dissolvi; et utrumque, vel etiam innocentem, qui causam adulterio non dedit, non posse, altero conjuge vivente, aliud matrimonium contrahere; mcecharique eum qui, dimissa adultera, aliam duxerit, et eam quaj, dimisso adultero, alii nupserit; A. S. ».

Hsec doctrina fundatur in his verbis Domini: « Omnis qui dimittit uxorem suam, et alteram ducit, mcechatur; et qui dimissam a viro ducit, mcechatur» Luc. XVI, 18; Item Marc, X, 11-12, cf. Matth., V 32. - Item S. Paulus I Cor., VII, 10, dicit: « Iis autem qui matrimonio juncti sunt, prsecipio non ego, sed Dominus, uxorem a viro non discedere; quod si discesserit, manere innuptam, aut viro suo reconciliari. Et vir uxorem non dimittat ».

Certum est insuper Patres, tribus proribus sa;culis, ore unanimi docere matrimonium christianum esse indissolubile, etiam in casu adulterii. Ita Hermas, S. Justinus, Athenagoras, Clemens Alexandrinus et alii multi l.

i Cf. Roukt db Journel, Enchiridion Patristicum, In flne, lndex theologlcus, ■. 572, 573, 574.

Dfi KSSKNTIA MaTRIMONII

Objiuciuntur verba Domini apud Matth., XIX, 8: « Quicumque dimiserit uxorem suam nisi ob fornicationem et aliam duxerit, mcechatur: et qui dimissam duxerit, mcechatur ». Ex his verbis protestantes inferre volunt in casu adulterii matrimoniale vinculum solvi posse.

Respondet sanctus Thomas ad hanc difficultatem in Suppl., q. 62, a. 5, ad 4um : « exceptio illa, quse est in verbis Domini, refertur ad dimissionem uxoris. Et ideo objectio ex falso intellectu procedit », scil. male infertur: « si causa fornicationis dimissa uxore, (vir) aliam duxerit, non mcechatur, et ita erit verum matrimonium ». Id est: verba « nisi ob fornicationem » referuntur ad prascedentia verba « dimiserit uxorem » non autem ad sequentia; nam statim postea dicitur «et qui dimissam duxerit, mcechatur »; id est, etiam pro uxore ob fornicationem dimissa seu separata vel repudiata remanet vinculum matrimonii, est separata, sed non libera. Pariter dicit S. Thomas in Matth., V, 32:« Quod si (vir) ipsam dimittat ob causam fornicationis, ut dicit Augustinus, ipse non facit eam mcechani, sed ipsa cujus est reatus. Nec dimittens sic potest illa vivente aliam ducere, ut tangitur I Cor. VH, 10 » (cf. S. Thomam in Matth., XIX, 9).

Ita communiter exegetas catholici dicunt: Pharisaji Christum interrogaverunt de sola dimissione, nam inter se disputabant utrum liceret dimittere uxorem propter quamlibet causam, an propter adulterium tantum. Christus autem respondet ob solam fornicationem seu adulterium uxorem dimitti posse, et insuper quia volebat divortium a vinculo abolere (quod Moyses ad duritiam cordis permiserat, sed ab initio non fuit sic, ut dicitur Matth. XIX, 8), addit non licere etiam in hoc casu fornicationis, dimissam uxorem ducere, sub pazna adulterii. Dicitur enim « et qui dimissam duxerit, mcechatur » t.

In hoc apparet altitudo matrimonii christiani, de quo dicit S. Paulus, Ephes., V, 32: « Sacramentum hoc magnum est, ego autem dico in Christo et in Ecclesia ». Imo dicit ibidem: « Viri diligite uxores vestras, sicut et Christus dilexit Ecclesiam et seipsum tradidit pro ea ». Circa quod dicit S. Thomas (in Ep. ad Eph., V, 25): « certe ex amore quem habet vir ad uxorem magis caste vivit et pacifice uterque se habet », sic sese diligunt propter Deum, et sese mutuo adjuvant in tempore ut ad asternam beatitudinem perveniant.

1 Cf. Fillion, Evangile selon St. Mattieu, XLX, 9. M. J. Lagranoe, Ev. selon St. Matthieu, 1923, p. 103-106. 366-370; Dict. th6ol. cath. art. Marxage, col 2058, ubi dicitur: «1° Les passages paralleles afflrment rindissolubihte sans restriction et il sont Eormels... 2° Mais meme dans le texte de Saint Matthieu, 1'indlssolubilite absolue s'impose... si Von voit Vensemble et le contexte... Jesus veut supprimer la tolerance accordee par Moise k cause de Ia durete de cceur des juifs il abolit le libellum repudli... 3" Cest d'ailleurs dans ce sens qu'on a comprls la pensee de Jesus. Saint Paul. qui attribue « au Seigneur » la loi du mariage Indlssoluble, ne connalt pas de restrlction (I Cor., VII. 10) et de meme 1'EgIlBO prlmltlve».

COMPLEMENTUM : DE REVIVISCENTIA SACRAMENTORUM

An sacramentum valide susceptum, sed propter indispositionem subjecti infructuosum quoad gratiam, (vg. deficiente attritioni supernaturah) reviviscat quoad gratiam, recedente obice. Respondetur affirmative pro sacramentis qua? non possunt reiterari et quse producunt characterem: remanent enim aliquo modo ea charactere, quem Deus elevat ut, recedente fictione, producant gratiam. Cf. S. Thoman pro Baptismo. ni" q. 69, a 10 - et Commentatores ejus.

Certum est quod baptismus valide susceptus ab adulto cum fictione (v. g. quia deest attritio supernaturalis, quam hic adultus existimat habere) reviviscit recedente fictione. Dicit S. Augustinus, De baptismo, l. m, c. 13: «Tunc mcipit valere baptismus ad dimittenda peccata, cum ad Ecclesia pacem venerint, ut vere dimissa non retineantur » Item S. Thomas m» q. 69, a 10.

Ratio Theologica est, quia peccatum originale non potest remitti msi per bantismum aut ejus votum. Atqui non per novum baptismum, aut novi baptismi votum, quia baptismus, semel valide susceptus, renovari nequit. Ergo baptismus reviviscit quoad gratiam, charactere vahde suscepto. Alioquin non satis esset provisum humanffi fragilitati.

Conditio requisita ad reviviscentiam est attritio, vel si fuerit peccatum mortale, attritio simul cum sacramento pcenitentia. Tunc peccatum originale et peccata commissa ante baptismum remittuntur per hanc reviviscentiam baptismi, et peccata commissa post baptismum, aut m ipsa susceptione baptismi, remittuntur per veram pcenitentiam.

Modus quo reviviscit baptimus quoad gratiam est per characterem jam vahde susceptum, quem Deus elevat ut, recedente fictione, gratiam producat.

De Ordine et Confirmatione communiter admittitur reviviscentia, ne privetur homo gratiis sacramentalibus quae tantum valent ad obbligationes proprii status adimplendas. - Conditio requisita ad reviviscentiam est attritio, si fuerit obex mere negativus seu involuntarius, vel contritio aul attritio cum sacramento poenitentiae, si fuerit obex positivus.

Modus autem reviviscentia? est per characterem, sicut pro baptismo.

Matrimonium et Extrema Vnctio probabilius reviviscunt, juxta multos theologos, quia gratia horum sacramentorum est magni momenti in salutis negotio, nec potest aliter recuperari, scilicet pro matrimonio cum eadem persona, et pro extrema unctione in eadem aegriludine.

De reviviscentia Sackamentorum 423

Conditio autem est attritio vel contritio prout jam explicatum est. Modus, juxta plures theologos, ut Joannem a S. Thoma, Hugon, etc. sic explicatur: « probabile est quod hsec sacramenta, que non imprimunt characterem, relinquunt in voluntate determinationem qua voluntas se subjecit sacramento, et recedente fictione, Deus elevat hanc determinationem ad producendam gratiam (quain sacramentum produceret), et hoc physice aut saltem moraliter.

De Posnitentia, non videtur ponenda questio, et minus probabile est quod reviviscat, quia gratia potest recuperari per novam absolutionem. Insuper rarissime evenit ut valide et non fructuose recipiatur.

Quoad EucJiaristiam, juxta communem sententiam, non reviviscit; quia nulla est specialis necessitas reviviscentiffi, cum hoc sacramentum iterum recipi possit. Insuper inconveniens videtur quod ille qui sacrilege communionem suscipit, postea fructus hujus communionis recipiat, nisi forte removeatur obex aiitequam sacree species consumantur. Attamen Cajetanus admittit reviviscentiam Eucharistia?.

De gradu quo confertur gratia, quando saeramenta reviviscunt, disputatur, sed juxta princdpia thomistica, proportionatur gratia gradui dispositionis qua removetur obex. Cf. Salmanticences, Disp. IV, dub. vm.

EPILOGUS

DE GRATIIS SACRAMENTALIBUS ET DE PEHFECTIONE CHRISTIANA.

Perfectio christiana specialiter consistit in caritate et principauter est m adimpletione praceptorum dilectionis Dei et proximi 1 Ita perfectw caritatis cadit sub pracepto supremo, non quidem ut materia seu ut res statim adimplenda, sed ut finis ad quem omnes tendere ctebent, unusquisque secundum suam conditionem, hic in statu matrimomi, alter in statu religioso, tertius in vita sacerdotali in ssculo. Unusqmsque quidem aspirare debet ad perfecte diligendum Deum « ex toto corde, ex tota anima, ex omnibus viribus, ex tota mente, et proximum sicut seipsum ». Hoc est praceptum, et omnes debent etiam tendere ad vitam aternam, seu ad perfectionem patrise 2. Viator enim debei progredi usque ad itineris terminum.

Gratiffi autem sacramentales septem sacramentorum valde juvani ad hanc perfectionem consequendam. Gratia sacramentalis, ut supra dictum est, addit gratia habituali seu « gratia virtutum et donorum » modalitatem quamdam, quaa est velut lineamentum nostra? physionomue spintuahs et quse augetur simul cum gratia habituali cujus est modus 3. Dum enim character sacramentalis, ordinatus ad validitatem actuum correlativorum, non augetur, gratia sacramentalis ordinata ad hoc quod actus correlativi sancte, imo semper sanctius adimpleantur, ut convenit viatori qui ad Deum appropinquat, hac gratia sacramentalis, inquam, augetur cum gratia habituali, cum caritate, aliisque virtutibus et donis. Item ha>c gratia simul dat quoddam jus ad gratias actuales semper novas, imo semper altiores accipiendas ad perveniendum ad perfectionem, quffi cadit ut finis sub supremo pracepto. « Deus enim impossibilia non jubet, sed jubendo monet facere quod possis et postulare quod non possis» ut dicit S. Augustinus et affirmatur in Concilio Tridentino (Denz. 804).

Si autem christianus non resistit gratia? actuali sufficienti, accipit gratiam actualem efficacem, qua effective ad praidictam perfectionem tendit.

Hoc melius apparet considerando gradationem gratiarum sacramentalium septem sacramentorum.

Epilogus

Baptismus enim est spiritualis regeneratio contra carentiam vitaj spiritualis. Tunc baptizatus incorporatur Christo ut membrum ejus et accipit cum gratia sanctificante omnes virtutes infusas et dona, cum modalitate gratia? baptismalis quse est proprie christiana, scil. dependens proprie a meritis Christi redemptoris, quod non verificabatur in gratia habituali Adas innocentis aut Angelorum qui non fuerunt redempti. — Sic « de plenitudine Christi non omnes accepimus ». Baptizati illuminantur a Christo ad cognitionem veritatis et fecundantur ab eo ad bona opera exercenda.

Confirmatio deinde datur ad robur contra infirmitatem animse, sic promovetur christianus spiritualiter ad astatem perfectam, ut vere sit miles Christi.

Pcenitentia, post peccatum, restituit sanitatem spiritualem amissam; ex prima sui institutione respicit prateritum, sed ex consequenti, ut medicina pra?servans, respicit futurum; quandoque pamitens resurgit cum minori gradu caritatis, quandoque in eequali et quandoque in majori. secundum fervorem suaj contritionis K

Matrimonium juvat ad familiam constituendam et sanctificandam, confert gratiam adjuvantem ad actus vitas conjugalis christiane adimplendos, scil. ad debitam procreationem et educationem puerorum secundum legem christianam et ad consortium conjugale inviolabiliter servandum usque ad mortem, ut vere disponat ad consecutionem vita; ffiternje.

Ordo autem constituit sacerdotem ad sacrificium publicum offerendum et ad absolvendos peccatores. Hoc sacramentum dat gratiam sacerdotalem ad sancte et semper sanctius celebrandam missam, ad absolvendas animas easque melius ac melius dirigendas in via Dei.

Extrema Unctio confertur ad tollendas reliquias peccati, qua? non sufficienter a pamitentia sublatas sunt; sic corroborat animam ad agonem, seu ad ultimum certamen.

Eucharistia denique est altissimum omnium sacramentorum, continens non solum virtutem causativam gratia, sed Auctorem gratke; confert gratiam cibantem qua? nutrit animam, seu conservat et auget in ea vitam gratias; proinde, secundum hoc augmentum, quajlibet communio deberet esse ferventior quam communio antecedens, usque ad ultimam in articulo mortis, ut homo optime praparetur ad gloriam.

Ut dicit S. Thomas HTa, q. 65, a. 3 : « omnia alia sacramenta ordinari videntur ad sacramentum Eucharistise, sicut ad finem. Manifestum est enim, quod sacramentum Ordinis ordinatur ad Eucharistias consecrationem; sacramentum vero Baptismi ordinatur ad Eucharistia? receptionem, in quo etiam perficitur aliquis per Confirmationem, ut non

De graths sacramentalibus vereatur se subtrahere a tali sacramento; per Psenitentiam etiam et Extremam Unctionem praparatur homo ad digne sumendum corpus Christi ; Matrimonium etiam saltem sua significatione attingit hoc sacramentum, in quantum significat conjunctionem Christi et Ecclesise, cujua unitas per sacramentum Eucharistiae figuratur... Ita fere omnia sacramenta in Eucharistia consummuntur ».

Sic melius apparet quod effectus sacramentorum, scil. gratia, est semen glorise et sub influxu sacramentorum in vita boni christiani est velut continua germinatio vitae aeternae, secundum illud Domini, Joan. VI, 55 : « Qui manducat meam carnem et bibit meum sanguinem, habet vitam Eeternam, et ego ressuscitabo eum in novissimo die ».