Prolegomena

INTRODUCTIO

□ E VIRTUTIBUS IN CENERE.

Tria sunt consideranda : 1" De definitione virtutis; 2° De divinione virtutum ; 3° De eorum specificatione.

1°. De definitione vlrtutis. — Nomen virtutia a viro derivatum est, quia virtus constituit animi robur seu virilitatem moralem et spiritualem '. Ita virtus misericordiie distinguitur a commiseratione sensibili qua* est solum laudabilis inclinatio sensibilitatis, item virtus castitatis distinguitur a simplici pudore.

Quandoque virtus significat potentiam seu facultatem animse, si;d hic sumitur pro quadara qualitate superadditai potentise seu farultati hominis, qua fit ut operetur recte, faciliter et prompte ac delectiibiliter. Secundum sensum communem sic virtua opponitur vitio; v.g. vera prudentia opponitur imprudentue et astutiai, fortitudo opponitur tcmeraruD audacite et ignaviae, etc.

Sic paulatim transimus a conceptu confuso virtutis ad conceptum eius distinctum.

S. Augustinus definit virtutem per oppositionem ad vitium : « virtus est bona qualitas nientis qua recte vvoitur et nemo nvale utiturn et addit loquendo de virtute infusa et nou acquisita: « qua- )ita« quam Deus in nobis sine nobis operatur ». Hsec definitio desumitur ex variis locis S. Augustini, pnesertim ex libro II de Libero arbitrio, c. 18 et 19. Vult dicere : est bona qualitas mentis qua recte vivitur secundum rectam rationem et legem divinam, et nemo male utitur; nnllus enim male utitur virtute, tanquam principio operativo, quamvis possit de illa superbire tanquam de objecto. Ntrtltu» inale utitur vera prudentia tanquam priucipio operativo, et si quandoque homo prudens inprudenter opcratur, tunc eins operatio non ab eius prudentia provenit.

' Dletum est: « I-c caraetere moral est l'emprelnte <lu vir dans Vhumus de Yhomov (A. Gardeh.).

i - Camiooo-Uoia.nge - n< Blrmilftm theologicts.

introductio

S. Thomas loquens seeundum terminologiam philosophicam Aristotelis detinit virtutem : « virtus est habitus operativus bonus » seu habitus qni bonum facit habentem et opus eius bonum reddit. Virtutes intellectuales, ut scientia et ars, non sunt virtutes simpliciter et proprie dict® et faciunt hominem bonum non simpliciter, sed secumdum quid, scil. bonum physicum, bonnm pictorem, qui quandoque est pessimus homo-; e contrario virtutes simpliciter et proprie dictoe ut prudentia, justitia, faciunt homvnem simpliciter bonum, quia exigunt rectitudinem voluntatis quse versatur circa bonum totius hominis et non solum circa bonum alicuius fucultatis ut verum est bonum facultatis intellectiwe. Cf . P-tl", q. 5G, a. 3 ; q. 55, a. 1, 2, 3, i ; q. 57, a. 1; q. 58, a. 2. Propterea non dicitur « bonus prudens » sicut dicitur « bonus pictor », quia prudens vel justns est. bonus simpliciter, seu est homo borae voluntatis.

Per oppositum vitium (v.g. astutia seu falsa prudentia) est habitus operatwus malus.

Habitus operativus in genere distinguitur a simplici dispositione facile mobili, est enim qualitas difficile mobilis informans aliquam potentiam sive ad bene operandum, sic est virtus, sive ad male, sic est vitium '.

Per habitnm disponuntur potentia animw rationalis quae se habent indetertninate ad multa: si disponuntiir couvenienter, est virtus ; si disconvenienter, est vitium. Unde virtus indieat perfectionem potentiaj, et dicitur « ultimum potentia* » quam perficit.

LTt ostendit S. Thomas, P-II", q. 56, virtus potest esse, tanquani in subjecto, in ratione, ut prudentia ad rectam directionem actuum humanorum, in voluntate, ut justitia, ad reddendum unicuique suum, in appetitu sensitivo regulando, ut fortitudo et temperajvti».

2°. De divisione virtutum. — Loquimur solum de virtutibus simpliciter et proprie dictis, non de scientia nec de arte. Theologia autem distinguit inter virtutes acquisitas et virtutes infusas.

De virtutlbus aoquisitis. S. Tliomas, P-II", q. 51, a. 2, qurerit utrum aliquis habitus causetnr ex actibus. Respondet cnm Aristotele ex experientia: habitus virtutum et vitiorum ex actibus causantur; deinde hoc sic explicat profunde :

' S. Thomas notat I«-II", q. 49, a. 2, ad 3, hnl.ltus proprle dlctus est quO ex nalura sua nllltur principUs di/flcile mobilibus. E contrarlo dlBposltlo proprle dleta nitltur ex natura sua prlncipIlR faclle moblllbus. lOrgo ex cHscntia sua dlfferunt : slc sclcntin et vlrtutes |>roprle dlctie sunt habltus, dum oplnlo ett soloni dlsposltlo.

Attnmen liabilus acquisitns Inltlo ncqulsitlonls, est in slalu dispositionis et faclle mobills ex parte subjecti, y.g. scientla ln dlscipulo Inclpiente. E contrnrlo oplnlo, quie ex parte objecul est fncile mobills, per accideDs ex pnrte subjectl est qunnilCKiue lcunclsslmn, ut hwresis in tueretlco pertinncl.

!'!-' DIVISIONB VIBTUTUM s

« In agente quandoque est soluin activum principium sui actus, Blcnt in igne est solum principiuin activum calefaciendi. Et in tali agente non potest aliquis habitus causari ex proprio actu. Et inde est quod res naturales (ut aqua, aer, aurum) non possunt aliquid cousuescere vel desuescere, ut dicitur in II Ethic. princ.

Invenitur autein aliquod agens, in quo est principium activum et passivuni sui actus, sicut patet in actibus humanis. Nani actus appetitivffi virtutis procedunt a vi appetitiva secundum quod movetur a vi apprehensiva reprjesentaute objectum, et ulterius vis intellectiva, secuudum quod ratiocinatur de couclusionibus, habet sicut principium activum, propositiouem per se notam. Unde ex talibus actibus possunt iii agentibus aliqui habitus causari... nam omne quod patitur et movetur ab alio, disponitur per actum agentis... Ita, habitus virtutum moralium causantur a rationc, et habitus scientiarum causantur in intellectu, secundum quod movetur a pvimisi principiis». Item P-II", q. 63, a. 2.

Sic explicatur generatio virtutum acquisitarum. Sunt virtutes quarum principium activum seu generativum est in nobis. E contrario virtutes infusw, ut fides infusa, qu® est « donuiu Dei » (Eph., ii, 8), caritas quse « diffusa est iu cordibus nostris a Spiritu Sancto » {liom., v, 5), siunt virtutes quorum principium activum non in uobis est, sed supra nos. Virtutes enim infusw, ut sunt virtutes theologicaj, ordinaiUur esseiUialiter ad objectum et fi/nem ordinis supernaturalis et ideo non possunt produoi in nobis nisi ab agente supernaturali, scil. a Deo, quia ordo agentium debet correspondere ordini Unium. Cf. P-II", q. 51, a. 4; q. 62, a. 1; q. 63, a. 3.

Antiqui autem philosophi prjesertim Aristoteles jam proposueruut bonam divisionem virtutum acquisitarum; juxta eos sunt quatuor virtutes cardinales : prudentia, justitia, fortitudo et temperantia cum virtutibus annexis.

S. Thomas optime ostendit earum subordinationem 1*11", q. 66, a. 3 et 4 : prudentia est nobilior quia est propinquior rationi, in ea enim subjectatur : deinde justitia, qua residet in voluutate; sequitur fortitudo; ultimo temperantia, quLa bonum rationis magis elucet in fortitudiue, quam in temperantia, fortitudo enim perficit appetitum scnsitivum in his quas immediate ad vitam et mortem pertinent, temperautia in his qiue mediate tantum, scil. in cibis et venereis.

De virtutibus infusis. Supra autem virtutes acquisitae sunt virtutes infusa; et est dogma definitum in Conc. Trident. (Dbnz., 800), quod tres virtutes tlteologicw sunt per se infusie, seu donum Dei. lnsuper est communis sententia theologorum, ut infra dicetur, contra Scotum, quod preeter virtutes morales acqnisitas descriptas ab Aristotele, sunt virtutes morales per se infusw seu proprie christiaua», ut ostendit S. Thomas, P-II", q. 63, a. 3 et i. Virtutes theologicffi autem sunt circa tinem ultimum supernaturalem, diiin virtutes morales infus» sunt circa media supernaturalia ad linem, et virtutes morales acquisit» circa media ordinis naturaUs seu naturaliter ac-

INTItODTJCTIO cessibilia sine gratia, sic subserviunt virtutibus moralibus infusis, mcut in musico' agilitas manuum subservit arti quaj est in intellectu practico.

Haac nunc sufflciunt quoad divisionem virtutum in acquisitas et mfusas. Sunt etiam septem dona Spiritus Sancti, qwe, ut explicat S. Thomas, q. 68, sunt habitus infusi qui disponunt animam justi ad prompte et facUiter sequendas speciales inspirationes Spiritus Sancti.

3". De speclficatlone vlrtutum. — Quisnam est verus sensus principii quo illustratur totus tractatus de virtutibus tum acquisitis, tum infusis, scil. habitus et aotus speoificantur ab objecto formalit Hoc explicatur a S. Thoma, I»-II», q. 54, a. 2. Utrum habitus distinguantur secundum objecta.

S. Thomas respondet affirmative, et lioc probat prius in communi, dicendo in arg. «sed contra»: habitus sunt dispositiones quajdam ad actns, actus autem diffcrunt specie secundum diversitatem objectorum, v.g. visio specificatur a colorato, intellectio a vero, volitio a bono, actus temperantite a justo medio servando in cibo et potu, etc. Ergo pariter habitus sicut actus specificantur ab objecto.

Deinde S. Thomas hoc pi-obat, considerando habitus relate ad tria: 1" ad eorum principia activa, sen productiva; 2° ad naturam subjecti ; 3» ad eorum objecta.

Et concludit : 1" : habitus ut forma in nobis recepta, specificantur et distinguuntur secundum diversa eorum principia aetiva a quibus producuntur, prout omne agens facit sibi simile, in quantnm agit secundum suam propriara determinationem. Sic habitus infusi eunt participatio vitae intinwe Dei a quo producuntur; item virtutes morales acquisit® sic specificantur ab actu rationis dirigentis a qua generantur.

2°: Habitus, proprie ut habitus, relate ad naturam cui conveniunt vel disconveniunt, specificantur et distinguuntur secundum naturam cui conveniunt aut disconveniunt. Habitus infusi secundum naturam divinam participatam ; habitus acquisiti secundum naturam humanam cui conveniunt (ut virtutes) aut disconveniunt (ut vitia).

3° : Babitus operativi, relate ad eorum operationem, specificantur ct distiuguuutur secundum objecta operationum specie differentia. Sie habitus infusi specificantur ab objecto essentiaiiter Bupernaturali, habitus aequisiti ab objecto naturaliter accessibili.

Ut uotatur ad primum agitnr de objecto non niatcriali, sed formali, sic raedicina considerat contraria: sanitatem et aegritudinera sed siub eadem ratione formali, nam tractat de acgritudine ut est privatio sanitatis et ad sanitatem recuperandam. Itcm virtus moraiis temperanti® regulando appetitum sensitivum vitat vitia opposita.

Quidam theologi sequentes vias scotismi, nominalismi et molinismi, sic intellexerunt hnnc articulum S. Thomas: virtus infusa,

DE SPECIFICATIONE VIBTUTUM

V.g, BUei, et habitus tidei acquisita), ut est in Uaanonibus, specie di- Hlingiiuutur per principia eorum aotiva, quamvis habeaut idem obje- ■ ■i ii ni formale. Si ita esset objectum formale virtutis infusa» tidei attlngi posset a fide acquisita qualis est in da>monibus, ut admittitur ii Sc.nl o et a Molina, ut explicabimus infra (in II3™-!!118, q. 1, a. 1).

Thomista) vero ct etiam Suarez semper rejecerunt hanc interin rlnUonem, qu® vium aperiret semipelagianismo et non servat su- iii i naiuralitatem essentialejn virtutum theologicarum. Etenim si Objectnm formale quo et quod fidei infusas attingi posset sine ea, Ipsa /ides infusa fieret inutilis, aut esset solum utilis ad facilius oreiendum, ut dicebant pelagiani; et tunc initium fidei et salutis posaet provenire a natura nostra, sine auxilio grati», ut aiebant Hcmipelagiani.

Si objectum formale fidei christianas est accessibile viribus nal.unilibus intelligentiaj nostraj cum concursu bonae voluntatis naturftlis post lectionem Evangelii miraculis et aliis signis conlirmati, tuuc fides christiana non videtur amplius esse domim Dei quamvis N. Paulus contrarium dicat ad Ephes., H, 8. Ad minus non amplins apparet quare fides infusa sit necessaria ad salutem, si jam fides ncquisita cum bona voluntate naturali sufflciat ad attingenda formaliter mysteria revelata. Denique fides esset solum per aooidens infusa, sicut geometria infusa, qua> est de objecto naturaliter cogno&cibili.

Ideoque Commentatores S. Thonue, explicando prcedictum articulum, q. 54, a. 2, ostendunt quod tres aspectus ipsorum liabituum a S. Thoma considerati (scil. 1" habitus ut forma relate ad eorum primcipia activa seu productiva; 2° habitus relate ad naturam: ad naturam divinam participatam et ad naturam humnnara; 8° habitus relate ad eorum operationes et objecta) non sunt sejtara-ndi sed connemi. Id est : virtus non est per se infusa : 1" nisi solns Deus possit eam in nobis producere; 2° nisi sit eonformis Uivinas nal.uias in nobis participata;, tanquam secundae naturae; 3° nisi habeat objectum essentialiter supernaturale , inaccessibile viribus naturalibus nostne intelligenti» et voluntatis. Hoc non admittcre cst jam procedere secundum viam nominalismi, qui considerat soluin facta et non rerum naturam, v.g. qui considerat solum facWm credendi et non ipsam naturam fidei infusw. Insuper si objectum formale fidei infusue posset naturaliter attingi, ita pariter objectnm formale earitatis, quod non superaret bonam voluntatem naturalem, ita ut caritas viai non esset amplius eadem ac caritas patrias, qnae sicut visio beatifica debet esse essentia-liter Bupernaturalis, vi sui objecti f ormalis. S. Panlus autem dicit de caritate viatoris : « Oaritas nunquam excidit » (I Cor., xm, 8)

1 Hunc fuiKlamcntalem quicstlonem longlus tractavlinus allbl : 'De gralla, Torlno, 19-17. p. 375-387: Habitus et aotus speciflcaatur ab objecto formall, et In tractatu De Revelatione, t. I, p. 469-615.

DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS IN GENERE

Agitur de existentia, de definitione et divisione virtutum theoloeicarum, in quatuor articulis: I) Utrnm sint aliqiuB virtutes theoiogic»; II) Quomodo distinguantur ab intellectualibus et a moralibus ; 3° Quot et qu® sint ; IV) De ordine earum.

AltT. I. — UTRUM SINT ALIQUAE VIRTUTES THEOLOCICAE.

Est simul quajstio de earum existenti» et nep.essitn.te.

Status quEBstionis. — Videtur quod non, 1° quia virtutes theologicaj sunt supra naturam hominis et ideo non sunt virtutes hominis; 2° quia nihil aliud sunt quam virtutes divinte seu in Deo exemplariter existentes; 3° quia homo suflicienter ordinatur ad Deum ex ipsa natura ratiouis et voluntatis, quia objectum intellectus est ens et sic devenit ad cognitionem Primi Entis, et objectum voluntatis est bonum universale, et sic voluntas naturaliter pervenit ad amorem Summi Boni seu Dei super omnia.

Conclusio tamen est : Oportet quod supcraddantur homini divinitus aliquai virtutes per quas ordinetur ad finem supernaturalem, et istas vocantur virtutes tlwologuxe. Non sufBcit studium liistoricum Evangelii in quo continetur revelatio externa, miraculis coufirmata, nec cum hoc studio sufflcit bona voluntas naturalis.

1° Probatur auctoritate S. Scripturte, in qua dautur preecepta de actibus lidei, spei, caritatis, et insuper declaratur has virtutes esse douum Dei, scil. non solum requiritur supernaturalis revelatio externa, miraculis eonfirmata, sed requiritur etiain virtus supernaturalis interna. Sic in Eccli., tt, 8, dicitur : « Qui timetis Deum, credite ilii... sperate in illum... diligite illum ». — (Mabc, xvi, 16) : o Prcedicate Evangelium omni creaturas : Qui credidcrit et baptizatus fuerit, salvus erit, qui vero non crediderit condemnabitur ». — ■ (.Toan., hi, 18) : « Qui credit in Filium Dei non judicatur, qui autem non credit, jam judicatus est». — (Joan, viii, 24) ad pharisasos: « Si enim non credideritis quia ego sum, moriemini in peccato vestro ».

AN SINT ALIQU* VIRTUTBS THEOLOGICE i Hijir.t.iim lidei est Deus revelatus: « Omnia quaicumque audivi a Patre nieo, nota feci vobis » (Joan., xv, 15). — Insuper fides est ionum Dei: (Joan., vi, 44): « Sunt quidam ex vobis, qui non credunt... propterea dixi vobis, quia nemo potest venire ad me nisi futrit vi datum a Patre meo ». — (Joan., x, 27) : «Sed vos ncn oreiitUl, quia non estis ex ovibus meis. Oves meae vocem meam aulUunt i) ; et S. Paulus dicit ad Eph., n, 8: « Oratia enim estis sahati prr fidcm, et hoc nem ex vobis; Dei enim donum est ».

ttem de spe : (Ps., 117, 9) : « Bonum est sperare in Domino, quun iu principibus ». — (P*., 31, 10): « Sperantem in Deo miseri- OOrdia circumdabit ». « In te Domine speravi, non confundar in a?ternum ». — (Rom., v, 2): « Gloriamur in spe glorije filiorum Dei». Il<r npes est donum Dei, nam dicitur ad Rom., xv, 13: « Deus autem 'i/K;i repleat vos omni yaudio et pace in credendo ut abundetis iu Hjie «t virtute Spiritus Sancti ».

Item de cwritate: « Diliges Domiwum Deum tuum ex toto corde, etc. » (Matth., xxii, 37). Et haic caritas dicitur donum Dei: « Caritas Dei difjusa est in cordibus nostris, per Spiritum Sanctum qui datus Mt vobis » (Rom., v, 5). De hac re cf. Augustinum, De Doctrina ohrist., 37 (Enohiridion, c. 3, 4, 5; S. Gubg., Moral., 1. I, c. 28).

Quoad delinitiones Ecclesias de hac re, Concil. Tridentinum (Dknz., 800) definivit : « In ipsa justificatione cum remissione peccatorum Ivaic omnia simul infusa accipit homo per Jesum Christum, ciii inseritur, fidem, spem et caritatem. Sara fides, nisi a<l eam spes accedat et caritas, ucque unit perfecte cum Christo, neque corporis cius vivum membrum efficit. Qua ratione verissime dicitur fidem sine operibus mortuam (Jac, ii, 17) ct otiosam esse». Et in Conc. Vicnnensi (Denz., 483) declaratur quod probabilius lvw omnes virtutes in haptismo parvulorum simul infunduntur, contra quosdam theologos dicentes per virtutem baptismi culpam quidem remitti, sed gratiam nou conferri.

Unde conclusio articuli est plus quam conclusio theoiogica, est dogma de lide, quod sunt virtutes theologicaj; et quod, ad adhaarendiim ut oportet revelationi supernaturali exterme, non suflicit stu- (lium historico philosophicum Evangelii ac miraculorum, cum bona voluntate naturali.

2" In corpore arliculi quid facit S. Thomas? Non vult ex sola ratione demonstrare existentiam virtutum theologicarum, dicit e contra in liue articuli : « Sola divina revelatione in Saciu Scriptura hujusmodi virtutes traduntur»; sunt enim essentialiter supernaturales et non ]>ossunt naturaliter cognosci, nam verum et ens conv((rtuntur.

Unde in corpore nrticuli S. Thomas, ut notat Cajetanus, argumentatur ex una propositione credita, et altera scita, sic pervenit nd conclusionem theologicam, sed ad conclusionem theologicam jam aliunde revelalam et qme ut dogma proponitur ab Ecclesia. Notandum est quod Scotus tenet quod nequidem ex revelatione probari potest necessitas tidei infusa»; est certum quidem, inquit, quod in-

DK VIRTUTIBDS THBOLOGICIS IN GENERB funditur a Deo, sed theologus juxta Seotum, non potest probare quod fides acquisita cum bona voluntate naturali est insufBciens.

E contrario argumentatio S. Thonwe ad hoc reducitur : Creditur quod ordinati sumus ad beatitudinem supernaturalem. Scitur autem quod ad operationes proportionatas tini supernaturali, oportet proportionata principia quoque supernaturalia adesse. Krgo oportet quod siut in homine supernaturales virtutes quibus ordinatur ad finem supernaturalem et haa vocantur virtutes theologie».

Major est revelata innumeris locis, S. Thomas citat II Peihi, i,4: « Per quem (Jesum) maxima et pretiosa nobis promissa donavit, ut per Ikvc efficiamini diviws consortes naturae ». Item : « Praedestinavit nos conformes fieri imagini Filii sui, ut sit ipse primogenitus ex multis fratribus » (Rom., vw, 29). « Ooulus non vidit, nec auris audivit, nec in eor hominis ascendit, quas pneparavit Deus Us qui diligunt illum» (I Cor., II, 9). « Scimus quod cum apparuerit, similes ei crimus, quoniam videbimus eum sicuti est» (I Joan., iii, 2). Supernaturalitas absoluta hujusce beatitudinis pluribus locis definita est ab Ecclesia. V.g. contra naturalismum hodiernum in Conc. Vatic. (Denz., 1785).

Alinor fundatur in hoc quod operatio debet esse proportionata objecto et fini a quo specilicatur, istie enim virtutes sunt de fine ulthno supernaturali, tanquam de ohjecto proprio. Insuper ut operationes supernaturales per totam vitam exercendas sint nobis eonnaturales, rcquiruntur in nobis permaneutes virtutes a quibus eliciuntur, ut melius declaratur iu IP-II", q. 23, a. 2. TJtrum caritas sit aliquid creatum in auima, an sit ipso Spiritus Sanctus movens ad actum amoris. « Nullus enim actus perfecte producitur ab aliqua potentia activa, nisi sit ei connaturalis per aliquam formam, quai sit principium actionis. Jusi ergo aliqua forma (seu virtus permanens) superadderetur naturali potentias, per quam inclinaretur ad dilectionis actum (supernaturalein), esset actus iste imperfeciior actibus naturalibm et actibus aliarum virtutum, nec esset facilis et delectabilis ». Actus supernaturalis sed connatnralis debet procedere a principio proportionato, quod sit in nobis sicut secunda natura, scil. a virtute infusa.

Unde tota hasc minor fundatur in hoc principio: virlutes et actu-i specificantur ab objeoto; unde ad cognoscendum, sperandum et diligendum objectum supernaturale, quod est finis ultimus noster, requiruntur actus et virtutes supernaturales circa hunc finem.

Quare h<r, virtutes dicantur theologicaf Uespondetur in tine articuli. Propter triplicem rationem : 1« quia habent Deum pro objecto; 2° quia a solo Deo nobis infunduutur; 3- quia sola divina revelatione cognosci possunt.

Ex his tribus rationibus, sola prima est ex propriis, nam alite verilicautur etiam do virtutibus moralibus infusis. Unde omnes thomistte firmissime tenent quod objectum formale quo et quod alicuius virtutis tlieologiom non potcst esse nisi Deus, imo Deus in sua vita vntima seu ut auctor non natura? sed gratije, scil. Detis ut supernaturaliter cognitus.

AN SINT A Ll .1 : VIRTOTES THEOLOGIC.-E

Propterea thomist® negant quod motivum formale fidei infusas possit esse miraculum naturaliter cognoscibile, confirmans revelationem, vel testimonium creatum Ecclesue proponens revelationem, luec sunt solum conditiones necessarue, sed motivum formale fidei ilebet esse increatum, et essentialiter supernaturale , scil. Veritas priina reveiaus, cui inhferemus supernaturaliter, sub inspiratione et illuminatione Spiritus Sancti. Cf. IP-II", q. 5, a. 3, ad lm. Dum e contra fides acquisita dasinonis ultimo resolvitur in aliquod creatum ct naturaliter cognitum, scil. in evidentia miraculorum. Cf. ibid. a. 2, ad lm. Propterea rejicimus doctrina Scoti et Molime a L. Billot servatam, sec. quam objectum formale quo et quod fidei infusa; potest cognosci et attingi sine gratia interna fidei, et quod Hufflcit revelatio externa miraculis confirmata ■.

Dubium: An in statu naturx purw fuissent virtutes naturales immediate erga Deum finem ultimum naturalem, scil. non solum sapientia acquisita de Deo, sed spes uaturalis in Deo, caritas naturalis. Non est dubium pro sapientia acquisita ad quam necessaria est idea Dei acquisita, sed pro spe acquisita et caritate acquisitn disputatur.

Respondetur: Cf. de hoc Salmanticenses, de Caritate (disp. 7, dub. 1, n.° 3). Disputatur inter theologos: Suarez et Lorea tencnt

' HffiC thosls exponltur a L. Billot, De Virt. infusis, 1905, p. 439, n. 23, ir.s verbis : « In actibus supernaturalibus virtutum vla), formalilas supernaturalis faclens ut actus slnt proportionatl conditloni objectorum secundum se, non provenit cx objeclo prout quoad nos munere objecti fungitur, videlicet neque, ex ubjeclo materiall quod crcditur, quod sperattir, quod dlllgltur, neque ex objecto formali propter quod ereditur, vel speratur, vel dillgitur, sed unice ex principiu ijralim quo elevatur operatlva potentia ».

Sic L. Blllot tenet sieut Scotus, nomiuales et Mollna quod lides acqulslta et fldes nostra iufnsa habent idem objectum formale, unde in hac thesi, interna Kratla fidei non requiritur ad attlngendum hoc objectuni formale; sed tune ldem deberet dici de spe et de caritate. Dic-it L. Billot, n°. 5 : « Dantnr de faeto resi>ectu objectomm supernaturaiium viw, habltus entitative naturales » qunre Igiiur objcctum formale quo et quod caritatis non posset attingi supjioslta revelatione exrernu, & sola bona voluntatc nnturall, quod esset pelagianismus, ut recte dicebat iiise Suarez contra Molina. (Cf. ScAnez, De Gratia, 1. II, c. xi. clt. /Jc Iievelatione, I, p. 491; et Salmanticenses, De Oralia, dlsp. III, dub. m).

Iasuiier thcsis debet negare fundamentaie prineipium : habitus et actus specifinanlur ab objecto formali, quln admlttlt quod Ddes nostrn essentlallter seu lutrinsece supcrnaturalls hnbet idem objectum formale quod et quo ac ildes acquislta. Ita Billot, op. cit., p. 439, nn. 4, 5, 0 : « Habltus supernaturales a naturalibuB non necessarlo dlstlnguuntur sec. objecta ».

De tuic qua?stlone longe tractavlmus In libro De Revelatione, t. I, p. 458-515, vlde speclntlm p. 489 et do ea est sermo in tract. De gratiu, JMl™, q. 109, u. 1 : Utrum absque gratia possit homo aliquld verum cognoscere.

Cf. ctiam de hoc Cajetanum in pnesentl quajstlone, a. 3, et apparebit quuui Immerito L. Blllot cltat pro se Cajetanum. N-am Cajetanus dicit, loc. clt. : « Objectum habitum et actum propoi-tlonalltor sibi Invicem respondere oportet, ac per boc objecto supernaturaU neo actus nec habitn* naturulis proportionalud est... IIH autem sunt dlversorum ordinum, scll. naturalis et smwrnaturulis, ct nonnisl per Deum infuiidentcm potest mens proportlonate perfici de lllis ». Legerc Cujetonnni.

DE VIItTCTIBUS THEOLOGICIS IN GBNERE dari etiam nunc caritatem acquisitam ad eliciendum aniorem naturalem Dei super omnia, ergo juxta eos a fortiori luec caritas acquisita existeret in statu naturee puras. Hoc sic probant: actus naturalis amoris Dei aactoris natanc, si repetatur, debet generare habitum bonum seu virtutem, ut in aliis actibus honestis contingit. Insuper communiter admittitur, praster religionem infusam, quaj colit Denm superoaturalem auctorem, religio ucquisita, qua» exhibet cnltum Deo, auctori naturaj. Ergo pariter prajter caritatem infusam admittenda est caritas acquisita. Kt simile argumentum posset facere Suarez de spe acquisita.

Salmanticenses et plures alii thomisUv rejiciunt Itanv doctrinam Suarezii et dicunt eam esse falsam et contra S. Thomam. Oitant q. 62, a. 3, ad 1 (legere) : « ipsa natura voluntatis suf- ficit ad naturalem ordinem in finem, aive quantum ad intentionem fluis, sive quantum ad conformitatem ad ipsum ». Item I*-II", q. 56, a. 6; q. 106, a. 3, a<l 1, et III, dist. 27, q. 2, a. 3, ad 5m. In hoc ultimo loco S. Thomas dicit : « Virtutes sunt nobis necessariEe ad hoc, quod potentite naturales delerminentur ad bonum : unde in illis in quibus potentw naturales sunt ex sui natura ad bonum determinata;, non requiruntur ali<r, virtutes. Voluntas autem habet bonum quod est finis pro objecto: unde quantum in se est, naturaliter est determinata ad bo-num, quod est finis humancc natune proportionatus, et ideo in voluntatc rcspectu finis ultimi philosophi nullam- virtutem posuerunt... » sed solum circa media .

Cajetanus codem modo loquitur in cominentario prasentis articuli (cf. a. 3). Ad probandam banc sententiam Salmantieenses afferunt lianc rationem a priori, quas mihi videtur probabilis etiam probabilior. Habitus convertens voluntatem ad ultinium finem naturalem deberet esse superioris aut wqualis virtutis cum eadem voluntate, aliter non potest voluntatem totaliter subjicere fini ultimo. Atqui omnis habitns acquisitus est inferior voluntate, nam comparatur ad eam ut pars ct eftectus. Unde nullus habitus acquisitus potest voluntatem convertere ud uitiniuin finem etiani naturalem, seu habere talem fiuem pro objecto. Unde et ait hic Cajetanus: « uaturalis inclinatio voluntatis ad bonum est plus quam virtus ». Nec requiritur hic habitus ad tollendas difficultates, nam hte difficultates proveuiunt ex passiouibus, vel ex imprudentia aut injustitia et sic tolluntur per virtutes cardinales et alias eis annexas.

Confirmatur: Insuper, ut aiunt Salmanticenses, virtus acquisita sicut non comparatur unico actu, sed pluribus, ita nec deperditur per unicum actum contrarium, sed per plurcs. Et ideo si daretur virtus acquisita ad amandum Deum finem ultimum naturalem, talis virtus non destrueretur per tmioum pecc.atum mortale. Proindn homo existens in peccato, et habitualiter aversus a Deo fine ultimo, maueret habitualiter conversus in Deum, ultimum (inem (sallem naturalem), quod est impossibile.

Unde ad argumenta Suarezii respondetur : ex repetitione actuum amoris naturalis Dei inducitur solttm qumdam faciutas ex remo-

AN VIBTUTES THEOLOGICai AB ALIIS DISTI.NGUAXTIJB tlone impedimentorum extrinsecorum. Sicut ex repetitione actus ridendl non generatur habitus, quia homo jam naturaliter determinatur ad ridendum occasione data. Pariter homo jam ex naturali Inclinatione magis diligit Deiun auctorem naturso, quam seipsum ut probatnr I*II°% q. 26, a. 3. (Item ex repetitione actuum caritatis nupernaturalis non generatur habitus acquisitns, sed dispositio ad augmentum caritatis).

E contra requiritur virtus acquisita religionis, quia cultus potcst esse defectuosus ■ vel per defectum, vel per eacessum.

« Imo — addunt Salmanticenses — ad eliciendum amorem Dei Qnia uaturalis super onuiia sufficit ex parte intellectus ipsum lumen iiiituralo absque alia virtute ».

Quid concludendum estt

Hajc secunda. sententia videtur probabilior, imo videtur certa si agttur d-e statu proisenti post peccatum, nam in stutu naturse lapsae noii regenerafie per gratiam, ut dicetur, I*-I1", q. 109, a. 3, homo sine gratia, ex solis viribus naturalibus, non potest diligere efficacitcr super omnia Deum, ut auctorem natura:; neque dilectione affective efficaci, neque effective efficaci; sed solum dileotione affectwe hwfficaci seu quadam velleitate et complacentia platonica de per- Fectionibns diviuis, et hccc velleitas non sufficit ad generandum liabitum acquisitum. Aliquid simile dicendum est de spe.

Ideoque saltem de facto non dantur virtutes theologicje acquisitiu, sed solum infuscc, et eai-um existentia ex sola revelatione cognosci potest.

Aut. II. — UTR U M VIRTUTES THEOLOCIC/E DISTI NC UANTU R AB INTELLECTUALIBUS ET MORALIBUS.

Status quajstionis. — 1" Videtur quod non, nam vel perficiunt partem intellectivam, sic non distinguuntur a virtutibus intellectualibns, vel perficiuut partem appetitivam, sic non distinguuntur a virtutibus moralibus ; ita loquitur rationalismus. 2° Jam inter virtutes intellectuales, sapientia nos ordinat ad Deum. 3° Augustinus dicit quod quatuor virtutes cardinales sunt ordo amoris, atqui aonor est caritas qua> j>onitur inter virtutes theologicas.

Conclusio est tamen : Virtutes theologicm specie distinguuntur a moralibus et ab intellectualibus.

Probatur dupliciter: 1° ex communibus; 2° ex propriis.

1° Ecc comtimnibus, sic, in arg. « sed contra » : Quod est supra naturam hominis distinguitur ab eo quod est sec. naturam hominis. Atqui virtutes theologicse, ut dictum est, sunt supra naturam hominis, cui sec. naturam conyeninnt virtutes intellectuales et morales.

DE VIRTUTIBUS THEOLOGICIS IN GBNEIiE

Agitur in hoc argumento de virtutibus movalibus acquisitis, quia uondum S. Thomas probavit existentiam virtutnm moralium infusarum, sed infra, q. 63, a. 4.

2° Ex propriis idem probatur, scil. ex objecto specificativo virtutum, sic : Habitus specie distinguuntur sec. formalem differentiam objectorum. Atqui objectum theologicarum virttctum est Deus, ut excedit cognitionem nostram naturalem, qufB non exceditur ab objecto virtutum intellectualiuin et moralium acquisitarum. Ergo.

Unde ut notat hic Cajetanus, virtutes theologic» per se pertinent ad ordinem essentialiter supei-naturnlem gratiie, qui est infra ordinem liypostaticum, sed super vires et exigentias cuiuslibet naturas creatai et creabilis, et supra miracula quac sunt supernaturalia solum effective quoad modum productionis siue, non essentialiter et intrinsece ut gratia; vita enim supernaturaliter reddita per resurrectionem corporis est vita naturalis.

Corollarium. — Ex hoc articulo jam apparet quod si datur in dtemonibus fides acquisita ultimo fundata in evidentia miraculorum, spccic distinguitur a nostra fide infusa ultimo fundata in prima Veritate revelante, cui supernaturaliter inhajret. Habitus enim, ut dictum est, in articulo, specie distinguuntur ab objecto formali, ergo habitus acquisiUis el luibitus per se infusus non possu.nt habeiib iuem motivum formale. Propterea S. Thomas dicit in De Veritate, a. 14. a. 9, ad 4: « Djemones non volnntate assentiunt his qnee credere dicuntur, sed coacti evidentia signorum... Unde et credere <equivoce dicitur de hominibus fidelibns et de dtemonibus, nec est in eis fides ex aliquo lumine gratiaj infuso, sicut est in fidelibns». Et sic cessant objectiones.