De quatuor gradibus violentae charitatis (pars 2)

In hoc itaque statu anima a Domino in solitudinem ducitur, ibique lactatur, ut interna dulcedine inebrietur. Audi quid de hoc statu dicitur, ubi Dominus per prophetam loquitur: Propter hoc, inquit, ecce ego lactabo eam, et educam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus (Ose II). Sed prius oportet Aegyptum deserere, prius oportet mare rubrum transire. Prius necesse est Aegyptios in aquis perire, prius necesse est Aegypti cibos deficere, quam possimus hoc spirituale alimentum cibumque coelestem percipere, Aegyptum non solum corpore, sed et corde deserat, mundique amorem penitus deponat qui coelestis illos solitudinis cibos desiderat. Transeat rubrum mare, omnem moerorem et amaritudinem studeat de corde expellere qui satiari desiderat interna dulcedine. Prius subjugentur Aegyptii pareantque mores perversi, ne degenerem convivam dedignentur cives angelici. Prius necesse est Aegyptiacos cibos deficere, et carnales voluptates in abominationem vertere, quam experiri liceat quae sint illae internae et aeternae deliciae. Absque dubio amor Dei quanto plenius omnem alium affectum vincit, tanto saepius, tanto uberius animum interna jucunditate reficit. Sub hoc itaque statu mens sugit mel de petra, oleumque de saxo durissimo. Sub hoc statu stillabunt montes dulcedinem, et colles fluent lac et mel. Sub hoc statu animam esurientem et sitientem saepe Dominus visitat, saepe interna suavitate satiat, spiritusque sui dulcedine inebriat. Saepe sub hoc statu Dominus descendit de coelis, saepe visitat sedentem in tenebris et umbra mortis, saepe gloria Domini implet tabernaculum foederis. Sic tamen praesentiam suam exhibet ut faciem suam minime ostendat. Dulcorem suum infundit, sed decorem suum non ostendit. Infundit suavitatem, sed non ostendit claritatem. Suavitas itaque ejus sentitur, sed species non cernitur. Adhuc nubes et caligo in circuitu ejus. Adhuc thronus ejus in columna nubis. Et lene quidem, et blandum admodum quod sentitur, sed nubilum omnino quod cernitur. Nondum namque apparet in lumine. Et quamvis appareat in igne, magis tamen in igne accendente quam illuminante. Accendit namque affectum, sed nondum illuminat intellectum. Desiderium inflammat, sed intellectum non illuminat. In hoc itaque statu anima dilectum suum sentire potest, sed, sicut dictum est, videre non potest. Et si videt, quidem videt quasi in nocte, videt velut sub nube, videt denique per speculum in aenigmate, nondum autem facie ad faciem. Unde et dicit: Illumina faciem tuam super servum tuum (Psal. CXVIII). Hoc igitur ex isto primo dilectionis gradu agitur ut, dum mens saepe visitatur, saepe reficitur, saepe inebriatur, quandoque ad majora audenda provocetur. Incipit ergo tandem aliquando ampliora praesumere, et sublimiora postulare. In tantum, ut audeat et dicat: Si inveni gratiam in oculis tuis, ostende mihi temetipsum (Exod. XXXIII). Nec tamen quod petitur statim pro voto percipitur, quamvis intimo desiderio postuletur. Oportet sane ardenter petere, diligenter quaerere, fortiter pulsare, et in his omnibus pertinaciter insistere, si optata volumus obtinere. Nonne tibi videtur jamdiu multumque laborasse, jamque pene deficere, et quasi a spe concidisse, qui dicit: Usquequo, Domine, oblivisceris mei in finem, usquequo avertis faciem tuam a me? (Psal. CXII). Sed sciens quia omnis qui petit accipit, et qui quaerit invenit, et pulsanti aperietur, iterum iterum que fiduciam recipit, viresque ejus resumit, et dicit: Exquisivit te facies mea, faciem tuam, Domine, requiram (Psal. XXVI). Quando ergo mens cum magno studio ardentique desiderio ad divinae contemplationis gratiam proficit, jam quasi ad secundum amoris gradum proficit, quando meretur per revelationem inspicere quod oculos non vidit, nec auris audivit, nec in cor hominis ascendit, ita ut veraciter dicere possit: Nobis autem revelavit Deus per spiritum suum (I Cor. II). Nonne hanc gratiam videtur accepisse qui angelos ascendentes et descendentes meruit videre, simulque Dominum innixum scalae? Unde et dicit: Vidi Dominum facie ad faciem, et salva facta est anima mea (Gen. XXXII). Hanc gratiam acceperat, et quasi assuetus repetebat, qui dicebat: Emitte lucem tuam et veritatem tuam, ipsa me deduxerunt et adduxerunt in montem sanctum tuum, et in tabernacula tua (Psal. XLII). Hanc gratiam acceperant, et penna contemplationis volabant quos propheta mirando intuebatur, et intuendo mirabatur: Qui sunt isti, inquit, qui ut nubes volant, et quasi columbae ad fenestras suas? (Isai. LX.) In hoc itaque gradu alii petunt sibi dari pennas ut aquilae: Quis, inquit, dabit mihi pennas sicut columbae, et volabo, et requiescam? (Psal. LIV). Et alias propheta Qui sperant, inquit, in Domino mutabunt fortitudinem, assument pennas ut aquilae, volabunt et non deficient (Psal. XL). In hoc gradu contemplationis suae alis animae sustolluntur supra altitudinem nubium; in hoc gradu ejusmodi alis evolant usque ad coelum, non solum usque ad primum, sed etiam ad secundum, ita ut de reliquo dicere possint: Nostra conversatio in coelis est (Philipp. III). Supra hoc geminum coelum est adhuc tertium coelum, quod dicitur coelum coelorum. Ad hoc itaque tertium coelum omnino ascendere non possunt etiam illi qui ad secundum amoris gradum profecerunt. Quod est terra ad primum coelum; et quod est primum coelum ad secundum, hoc est secundum coelum ad coelum coelorum. Secundum itaque coelum, si vultis, terra est, et coelum, imo et coelum coeli est. Sed coelum coeli est ad primum coelum, terra autem ad coelum coelorum. Hanc terram, ut arbitror, Propheta significare voluit, cum dicit: Portio mea in terra viventium (Psal. CXLI). Habet itaque haec terra coelum suum; habet et solem suum. Nec alium hunc esse arbitror quam illum quem Dominus per prophetam pollicetur: Non occidet ultra sol tuus, et luna tua non minuetur, quia Dominus erit tibi in lucem sempiternam (Isai. LX). Si igitur in hoc coelo, sive in hac terra es, illum solem videre habes sub quo aestuant et ardent illi angelici spiritus qui seraphin hoc est ardentes dicti sunt. Et ex re nomen habere meruerunt, eo quod non sit ex eis omnibus qui se abscondat a calore ejus. Solem itaque justitiae videre potes si in hac terra es, et ad secundum amoris gradum profecisti, et dicitur tibi: Non erit amplius tibi sol ad lucendum per diem; nec splendor lunae illuminabit te, sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus in gloriam tuam (Ibid.) In hoc itaque statu experiri licet illius sententiae veritatem, quam dulce lumen, et delectabile oculis videre solem (Eccle. XI). In hoc statu anima experientiae magisterio edocta psallit ex sententia: Quoniam melior est dies una in atriis tuis super millia (Psal. LXXXIII). Verum hujus visionis jucunditas quanta sit, quis digne exprimere possit? Haec sane jucunditas semel experta, semel degustata; sicut praesens nec fastidiri potest, sic absens nec oblivisci potest. Dum enim animus ab illo lumine descendit, et ad seipsum recidit, quasdam inde secum reliquias cogitationum trahit ex quibus seipsum reficit, imo et diem festum agit, quemadmodum Scriptura loquitur quae dicit: Et reliquiae cogitationum diem festum agent tibi (Psal. LXXVIII). Cogita igitur quanta sit solemnitas in abundantia visionis, si festum agitur ex reliquiis cogitationis. Quae erit jucunditas in ipsa visione, si tanta delectatio est in ejus recordatione? Haec itaque in hoc statu divini luminis revelatio, revelationisque admiratio jugi recordatione, perennique memoria ita animum insolubiliter ligat, ut expertam jucunditatem oblivisci non valeat. Et sicut in priori gradu degustata suavitas animum satiat, affectumque transfigit, sic in hoc gradu inspecta claritas cogitationem ligat, ut illius oblivisci, vel aliud cogitare non possit. In secundo itaque gradu, ut dictum est, coelum coelorum, lumenque illud inaccessibile videri potest, sed adiri non potest, alioquin inaccessibile non esset, si adiri potuisset: Beatus, inquit Apostolus, et solus potens Rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, et lucem inhabitat inaccessibilem (I Tim. VI). Adiri itaque non potest, quod inaccessibile est. Denique et Apostolus ad illam aeterni luminis regionem se raptum fuisse gloriatur: Scio, inquit, hominem in Christo, sive in corpore, sive extra corpus, nescio, Deus scit: raptum hujusmodi usque ad tertium coelum (II Cor. XII). Tertius itaque amoris gradus est quando mens hominis in illam rapitur divini luminis abyssum, ita ut humanus animus in hoc statu exteriori omnium oblitus penitus nesciat seipsum totusque transeat in Deum suum, et faciat quod scriptum est: Etenim non credentes inhabitare Dominum Deum. (Psal. LXVII). In hoc itaque statu plene compescitur, profundeque sopitur carnalium desideriorum turba, et fit in coelo silentium quasi hora dimidia. Et quidquid molestiae inest absorbetur a gloria. In hoc statu dum mens a seipsa alienatur, dum in illud divini arcani secretarium rapitur, dum ab illo divini amoris incendio undique circumdatur, intime penetratur, usquequaque inflammatur seipsam penitus exuit, divinum quemdam affectum induit, et inspectae pulchritudini configurata tota in aliam gloriam transit.

Vide quid intersit inter ferrum et ferrum: inter ferrum frigidum et fervidum, hoc est inter animum et animum, inter animum tepidum, et animum divino incendio inflammatum. Cum enim ferrum in ignem projicitur, tam frigidum quam nigrum procul dubio primo videtur. Sed dum in ignis incendio moram facit, paulatim incalescit, paulatim nigredinem deponit, sensimque incandescens, paulatim in se ignis similitudinem trahit, donec tandem totum liquefiat, et a seipso plene deficiat, et in aliam penitus qualitatem transeat. Sic itaque, sic anima divini ardoris rogo intimique amoris incendio absorpta, aeternorumque desideriorum globis undique circumsepta primo incalescit, postea incandescit, tandem autem tota liquescit, et a priori statu penitus deficit. Vultis audire ex ejusmodi igne jam incalescentes, et internorum desideriorum aestibus jamjamque inardescentes? Nonne cor nostrum ardens erat in nobis dum loqueretur nobis in via, et aperiret nobis Scripturas? (Luc. XXIV.) Nonne et illi ex circumfusa divinitatis flamma, et velut ex inspecta gloria incandescunt, et divinae luci configurati jam quasi in aliam gloriam transeunt, qui revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformantur a claritate in claritatem tanquam a Domini Spiritu? Vultis adhuc audire animam divinae lectionis igne succensam et liquefactam: Anima mea liquefacta est ut dilectus locutus est (Cant. V). Statim siquidem ut ad illud internum divini arcani secretum admittitur, prae admirationis magnitudine, jucunditatisque abundantia, in seipsa, imo in ipsum qui loquitur tota resolvitur, dum incipit audire arcana illa verba quae non licet homini loqui, et intelligi incerta et occulta sapientiae divinae manifestari sibi. In hoc itaque statu Spiritus omnia scrutatur, etiam profunda Dei. In hoc statu qui adhaeret Domino unus Spiritus est. In hoc statu, ut dictum est, anima in illum quem diligit tota liquescit, et in seipsa tota languescit, unde et dicit: Fulcite me floribus, stipate me malis quia amore langueo (Cant. II). Quemadmodum igitur in liquidis vel in liquefactis nihil duritiae, nil firmitatis videmus inesse, sed duris omnibus ac rigidis sine difficultate cedere, et quemadmodum in languidis videmus nil proprii vigoris, nil nativae virtutis habere; sed totum quod juvat ex alieno arbitrio pendere, sic qui ad hunc tertium amoris gradum profecerunt, nil jam propria voluntate agunt: nihil omnino suo arbitrio relinquunt, sed divinae dispositioni omnia committunt. Omne eorum votum, omne desiderium ad divinum pendet nutum, ad divinum spectat arbitrium. Et, sicut primus gradus affectum sauciat, et sicut secundus cogitationem ligat, sic tertius actionem implicat, ut omnino circa aliquid occupari non possit, nisi quo eum divinae voluntatis virtus trahit, vel impellit.

Cum igitur anima in hunc modum divino fuerit igne decocta, medullitus emollita, penitusque liquefacta, quid jam supererit nisi ut ei proponatur quae sit voluntas Dei bona, beneplacens atque perfecta, quasi quaedam ad quam informetur consummatae virtutis, formula? Sicut enim exclusores liquefactis metallis propositisque formulis, quamlibet imaginem pro voluntatis arbitrio excludunt et vasa quaelibet juxta modum congruum formamque destinatam producunt; sic anima in hoc esse ad omnem divinae voluntatis nutum facile se applicat, imo spontaneo quodam desiderio ad omne ejus arbitrium seipsam accommodat, et juxta divini beneplaciti modum omnem voluntatem suam informat. Et, sicut metallum liquefactum quocunque ei via aperitur, facile ad inferiora currendo delabitur, sic anima in hoc esse ad omnem obedientiam se sponte humiliat, et ad omnem humilitatem juxta divinae dispositionis ordinem libenter inclinat. In hoc itaque statu animae ejusmodi proponitur forma voluntati Christi, unde et dicitur ei: Hoc sentite in vobis, quod et in Christo Jesu. Qui cum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse aequalem Deo; sed semetipsum exinanivit formam servi accipiens, in similitudinem hominum factus, et habitu inventus ut homo; humiliavit autem semetipsum, factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis (Philip. II). Haec est forma humilitatis Christi, ad quam conformare se debet quisquis supernum consummatae charitatis gradum attingere volet. Majorem siquidem charitatem nemo habet, quam ut animam suam ponat quis pro amicis suis. Ad summum itaque charitatis culmen profecerunt, et jam in quarto charitatis gradu positi sunt, qui pro amicis animam suam ponere, et illud Apostolicum implere jam possunt: Estote imitatores Dei sicut filii charissimi, et ambulate in dilectione sicut et Christus dilexit vos, et tradidit semetipsum pro vobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis. (Ephes. V). In tertio itaque gradu anima in Deum glorificatur, in quarto propter Deum humiliatur. In tertio gradu conformatur divinae claritati, in quarto vero conformatur Christianae humilitati. Et cum in tertio gradu quodammodo, quasi in forma Dei esset, nihilominus tamen in quarto gradu semetipsum exinanire incipit, formam servi accipiens, et habitu iterum invenitur ut homo. In tertio itaque gradu quodammodo mortificatur in Deum, in quarto quasi resuscitatur in Christum. Qui igitur in quarto gradu est, veraciter dicere potest: Vivo autem jam non ego, vivit vero in me Christus (Galat. II). Incipit ergo in novitate vitae ambulare qui ejusmodi est, quia de reliquo sibi vivere Christus est, et mori lucrum. Coarctatur sane e duobus desiderium habens dissolvi et cum Christo esse: multo enim melius, permanere in carne necessarium ducit propter nos. Charitas enim Christi urget eum; sit igitur nova creatura, qui ejusmodi est; vetera transierunt, et ecce nova facta sunt omnia. In tertio enim gradu mortificatus, in quarto quasi resurgens ex mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur, quod enim vivit, vivit Deo. Secundum aliquem igitur modum anima in hoc gradu efficitur immortalis, et impassibilis. Quomodo enim mortalis est si mori non potest? aut quomodo mori potest, si ab ea separari non potest, qui vita est? Scimus satis cujus sit ista sententia: Ego sum via, veritas, et vita (Joan. XIV). Quomodo ergo mori potest, qui ab illis separari non potest: Certus sum, inquit, quia neque mors neque vita, neque angeli, neque archangeli, neque principatus, neque potestates, neque virtutes, neque instantia, neque futura, neque fortitudo, neque altitudo, neque profundum, neque creatura alia poterit nos separare a charitate Dei, quae est in Christo Jesu (Rom. VIII). Nonne et ille secundum aliquem modum impassibilis videri possit, qui illata damna non sentit, qui semper ad omnem injuriam hilarescit, et quidquid infertur ad poenam, totum praesumit ad gloriam, juxta illam Apostoli sententiam: Libenter, inquit, gloriabor in infirmitatibus meis, ut inhabitet in me virtus Christi (II Cor. XII). Quasi enim impassibilis manet, cui in passionibus, et contumeliis pro Christo complacet: Propter quod complaceo mihi, inquit, in infirmitatibus, in contumeliis, in necessitatibus, in persecutionibus, in angustiis pro Christo (ibid.). Qui in hoc gradu est, dicere fidenter potest: Omnia possum in eo qui me confortat (Philip. IV), eo quod sciat satiari, et esurire, et abundare, et penuriam pati. In hoc gradu charitas omnia suffert, omnia credit, omnia sperat, omnia sustinet. In hoc gradu charitas patiens est, benigna est, non est ambitiosa, non quaerit quae sua sunt, nescit reddere malum pro malo, nec maledictum pro maledicto. Sed econtrario benedicit. Qui ad hunc charitatis gradum ascendit, absque dubio in hoc gradu amoris est qui veraciter dicere potest: Omnibus omnia factus sum, ut omnes facerem salvos (I Cor. IX). Denique cupit anathema fieri a Christo pro fratribus suis, qui ejusmodi est. Quid ergo dicemus? nonne hic amoris gradus videtur animum hominis quasi in amentiam vertere, dum non sinit eum in sua aemulatione modum, mensuramve tenere? Nonne summae amentiae videtur esse, veram vitam repellere, summam sapientiam arguere, omni potentiae resistere? Nonne vitam repellit, qui pro fratribus a Christo separari cupit, sicut et ille, qui dicit: Aut ignosce illis hanc noxam, aut dele me de libro, quem scripsisti? (Exod. XXXII.) Nonne sapientiam arguere, seu velle docere videtur, qui ad Dominum loquitur: Absit a te ut hanc rem facias et occidas cum impio justum fiatque justus sicut impius (Gen. XVIII). Non est tuum hoc, qui judicas omnem terram, nequaquam facies judicium? Nonne omnipotentiae resistere tentavit, Omnipotentisque iram mitigare homo praesumpsit atque praevaluit, quando jam egressa sententia a Domino, quando jam saeviente incendio, igni furenti homo se objecit, et timentes ac morientes medius interstetit, necessitatique finem imposuit? Ecce in quantam praesumptionis audaciam, consummatio charitatis solet mentem hominis erigere; ecce quomodo facit hominem ultra hominem praesumere. Sic enim totum plus est quam humanum, quod de Domino praesumit, quod pro Domino agit, quod in Domino agit, quod in Domino vivit. Totum mirum, totum stupendum. Quantum praesumit de Domino, tantum se dejicit pro Domino. Quantum ascendit per praeumptionem, tantum descendit per humiliationem. Sicut supra hominem est quo ascendit per fiduciam, sic ultra hominem est quo descendit per patientiam. In primo itaque gradu, ut dictum est, animus redit ad se ipsum, in secundo ascendit in Deum, in tertio transit in Deum, in quarto descendit sub semetipsum. In primo et secundo elevatur; in tertio et quarto transfiguratur. In primo ad semetipsum ascendit, in secundo semetipsum transcendit, in tertio configuratur claritati Dei, in quarto configuratur humilitati Christi. Vel in primo reducitur, in secundo transfertur, in tertio transfiguratur, in quarto resuscitatur.