Skip to the text
Ember
PT

Articulus 63

EXPOSITIO LITTERALIS PSALMI OCTOGESIMI SEPTIMI: DOMINE, DEUS SALUTIS MEÆ.

TITULUS psalmi nunc explanandi talis est: Canticum, psalmus, filiis Core, in finem, pro Maheleth ad respondendum, intellectus Eman Israelitæ : id est, tractatus præsens qui dicitur canticum, quoniam agit de his per quæ ad spiritualem lætitiam pervenitur, videlicet de Christi passione, quæ est porta ad gloriam:1 qui tractatus appellatur etiam psalmus, quoniam monet ad bene operandum, scilicet ad imitationem dominicæ passionis; et dirigit nos psalmus iste in finem, qui Christus est. Proponitur quoque filiis Core, id est sectatoribus Crucifixi, qui carnem suam crucifigunt cum vitiis et concupiscentiis.2 Et scriptus est psalmus iste pro Maheleth, id est pro populo fideli per modum coronæ seu chori ad Christum concurrenti, ad respondendum, id est, ut ei tanquam præcentori respondeant, imitando vestigia ejus: quatenus exsistendo socii tribulationum, socii fiant et consolationis.3 Et hic psalmus est intellectus Eman Israelitæ, id est, in eo describitur quid frater et consors Christi intelligere debet: utpote terrenas delectationes esse spernendas, et pro Dei amore dura et aspera sponte et æquanimiter esse toleranda. Maheleth interpretatur chorus; Eman vero, frater fidelis. Ergo concorditer et ex omni latere Christum imitando, sunt Maheleth; unusquisque quoque eorum Christo se conformando, est Eman, id est frater Christi qui ait in Evangelio, Vade, et dic fratribus meis.4 Est etiam Israelita, id est Domini speculator. Secundum Hugonem, psalmi in quorum titulis ponitur, Psalmus, agunt de operatione; in quorum autem titulis ponitur, Canticum, agunt de spirituali lætitia; sed in quibus utrumque conjungitur, de operatione et lætitia agunt. Denique, secundum Hieronymum, Eman Israelita (vel, ut alii dicunt, Jesraita*) exstitit auctor psalmi præsentis, sicut et ceterorum in quorum titulo ponitur.5*

LOQUENS ergo Propheta in persona Christi in passione exsistentis, ait: (1) Domine, Deus salutis meæ. Deus Trinitas seu Deus Pater, est Deus salutis Christi, loquendo de salute Christi creata, quam anima ejus habuit a principio suæ creationis, Deum per speciem intuendo. Hujus namque salutis Pater seu Trinitas dicitur Deus, tanquam dator, conservator et objectum ipsius. Erat autem in Christo etiam salus increata, æterna et infinita, quæ est ipsa divina essentia. Et quamvis Christus Verbum Dei, hanc a Patre suscipit sicut divinam essentiam, non tamen Pater dicitur Deus hujus salutis Christi, quoniam in nomine Dei designatur excellentia super id cujus est Deus. Pater autem non est excellentior Filio, quantum ad increatam ejus salutem. In die clamavi et nocte, id est, in prosperis et adversis, atque assidue exoravi, coram te, id est corde non vago et a te distracto, sed coram te constituto, attento ac devoto. Vel, In die passionis seu die Parasceves, et nocte præcedente, clamavi magno affectu te invocando, dicens, Pater, ignosce illis; et, Si possibile est, transeat a me calix iste. Clamore vocali et exteriori Christus ut homo non oravit Deum nocte ac die, ita quod nunquam cessavit, quamdiu in mundo moratus est; sed credendum est quod ab interiori clamore nunquam cessavit: imo quemadmodum ardentissime humani generis salutem optavit, sic indesinenter ac affectuosissime pro ea mentaliter Deum deprecabatur.

3 4 Luc. xxiii, 34. Matth. xxvi, 39. Quid vero orando dixerit subditur: (2) Intret in conspectu tuo, id est, tibi accepta sit, oratio mea; inclina aurem tuam ad precem meam, eam implendo. Et hoc igitur oro, (5) Quia repleta est malis anima mea. Triplex est malum, videlicet malum naturæ, sicut naturalis defectus, malum pœnæ, et malum culpæ. Malum autem naturæ in Christo non fuit, quia secundum Damascenum, detrahibiles defectus non assumpsit. Malum quoque culpæ longe erat a Christo omnium sanctificatore. Sed malis pœnæ seu pœnis plena erat anima ejus et caro, puta vulneribus, timore, dolore, tristitia. Propter quod dixit: Tristis est anima mea usque ad mortem; et: Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? Unde in Isaia scriptum est: Vidimus eum despectum et novissimum virorum, virum dolorum, et scientem infirmitatem. Vel, dicitur anima Christi malis repleta, id est peccatis, non propriis, sed eorum pro quibus passus est Christus, eo modo quo per Isaiam dicitur: Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum. Juxta quem modum Apostolus loquitur: Christus factus est pro nobis maledictum, ut nos de maledicto legis liberaret. Scriptum est enim: Maledictus omnis qui pendet in ligno. Et vita mea inferno, id est morti per quam ad infernum transitur, et quæ inferno assimilatur, appropinquavit, quia morti exposita est.

B C (4) Æstimatus sum a perversis Judæis et infidelibus universis cum descendentibus in lacum, id est talis, quales sunt qui propter sua peccata ad infernum descendunt, et sepulturæ traduntur. Quoniam enim videbant Christum similiter aliis mori, putabant eum cum aliis similem causam mortis habere, ac per hoc corpus ejus in sepulcro debere resolvi, animam quoque ipsius in inferno teneri. Idcirco dictum est: Nos putavimus eum quasi leprosum, et percussum a Deo et humiliatum. Et hoc est quod impii dicunt de Christo: Tormentis interrogemus eum, et probemus quæ ventura sunt illi, et sciemus reverentiam ejus. Si enim vere Filius Dei est, liberabit eum de manibus adversariorum, id est, non sinet eum occidi.

Factus sum sicut homo sine adjutorio, id est, illis factus sum similis, quibus nullus succurrit, quos Deus non protegit, nec adjuvat homo. Talibus Christus factus est similis: Primo, secundum exteriorem apparentiam, quoniam Deus permisit eum ab impiis cruciari, ac si ad ipsum non pertinuisset. Propter quod Christus dixit Judæis: Hæc est hora vestra et potestas tenebrarum. Tunc nempe Filius hominis (sicut ipse prædixit) traditus est in manus peccatorum, feceruntque in eum quæcumque voluerunt. Secundo, factus dicitur Christus sicut homo sine adjutorio, secundum Judæorum reputationem, qui putabant Deum non esse auxiliatorem ipsius, dicentes: Si rex Israel est, descendat nunc de cruce, et credimus ei. Confidit in Deo; liberet eum nunc, si vult. Et iterum:

Is. liii, 6.

Galat. iii, 13.

Deut. xxi, 23.

Is. liii, 4.

Sap. ii, 19, 17.

Ibid. 18.

Luc. xxii, 53.

Matth. xxvi, 45; xxvii, 12.

Ibid. xxvii, 42, 43.

Ibid. 38.

Ibid. xxvii, 46; Ps. xxi, 2.

Is. liii, 2, 3.

Alios salvos fecit, se ipsum non potest salvum facere.6 Tertio, propter solitæ consolationis subtractionem, qua inferior pars animæ Christi impleri, vel aliquid participare solebat a plenitudine beatitudinis superioris partis animæ suæ: et ideo ait, Eloi, Eloi, lamma sabacthani?7 Secundum veritatem tamen, absolute loquendo, nunquam erat Christus homo sine adjutorio Dei, sicut per Isaiam testatur:8 Dominus Deus auxiliator meus, ideo non sum confusus. Per Jeremiam quoque: Dominus mecum est tanquam bellator fortis.9 Itaque, Factus sum sicut homo sine adjutorio ego Christus, qui solus sum inter mortuos liber, id est, inter mortales culpa carens, et liberatore non indigens: qui necessitatem moriendi non habui, neque in morte detineri prævalui; sed de claustris gehennæ ac fossa sepulturæ propria potestate egressus sum. Merito dicitur Christus inter mortuos (morte peccati seu morte naturali) liber, qui de se ipso loquitur: Venit ad me princeps mundi hujus, et in me non habet quidquam.10 De ceteris vero Apostolus asserit: Omnes peccaverunt, et egent gloria Dei. Rursusque:1112 Conclusit Deus omnia sub peccato, ut omnium misereretur.13

Reputatus insuper a Judæis sum sic periisse, (5) Sicut vulnerati dormientes in sepulcris, id est ex vulnerum inflictione occisi, somno mortis in tumulis quiescentes, quorum non es memor amplius: qui in peccatis mortalibus obierunt, et ideo sempiternæ oblivioni traduntur, quantum ad perceptionem misericordiæ Dei: ideo additur, et ipsi de manu tua repulsi sunt, id est, tua protectione atque salute omnino privati sunt. Talibus sceleratis putabant Judæi Christum consimilem. Unde Pilatum affati sunt:14 Domine, recordati sumus, quia seductor ille dixit adhuc vivens. Jam ergo opinabantur eum cum fallacibus condemnatum. (6) Posuerunt me in lacu inferiori, id est, cum his deputaverunt me, qui ad infima ac pœnalissima loca inferni projiciuntur. Quemadmodum enim maxima scelera Christo adhuc viventi adscripserunt, dicendo, Blasphemavit, etc.;15 sic maxima tormenta mortuo inesse arbitrabantur. In tenebrosis et in umbra mortis. Infernus enim, locus tenebrosus est et umbra mortis, juxta illud: Dimitte me, antequam vadam ad terram tenebrosam et opertam mortis caligine: terram miseriæ et tenebrarum, ubi umbra mortis et nullus ordo, sed sempiternus horror inhabitat.16

(7) Super me confirmatus est furor tuus: id est, rigorem justitiæ tuæ, quem demonstrasses in cunctis hominibus, nisi ego pro eis satisfecissem, demonstrasti in me, non parcendo proprio Filio tuo, sed morte amarissima atque turpissima me occidi permittendo: imo pro universis hominibus me tradendo, quemadmodum per Isaiam protestatus es, Propter scelus populi mei percussi eum.17 Et omnes fluctus tuos, id est omnia genera tormentorum, induxisti, id est, induci permisisti, super me. Passio enim Christi generalissima fuit, quia omnes cruciatus generis humani pertulit, quantum ad genus. In omnibus enim viribus animæ et membris corporis passus est, scilicet captus, vinctus, colaphizatus, consputus, contristatus, ab omnibus derelictus, contemptus, derisus: et sic omnia genera pœnarum, quæ infligi debuerant generi humano pro peccatis, Deus Pater Christo induxit quodammodo. Unde in Isaia dicitur: Disciplina pacis nostræ super eum, cujus livore sanati sumus.18

(8) Longe fecisti notos meos a me, id est, discipulos meos a me fugere permisisti timore Judæorum: quemadmodum apud Matthæum legitur, Tunc discipuli omnes, relicto eo, fugerunt.19 Vel, Notos meos, id est eos qui me noverunt, et opera mea atque doctrinam approbaverunt, quando prædicabam atque miracula coram eis faciebam: de quibus scriptum est, Omnis plebs ut vidit, dedit laudem Deo. Hos tempore passionis meæ permisisti averti a me.20 Multi enim Judæorum qui sæpe Christum et ejus opera laudaverunt, a principibus sacerdotum seducti, in die Parasce-

Matth. xxvii, 25.

Ps. xxi, 8.

Luc. xxiii, 35. ves Christum occidi petierunt : de quibus dicitur apud Matthæum : Respondens universus populus, dixit, Sanguis ejus super nos et super filios nostros. De quibus subjungitur : posuerunt me abominationem sibi, id est, me contempserunt, et tanquam vilem æstimaverunt : sicut superius dictum est, Omnes videntes me, deriserunt me. Unde in Luca scriptum est : Deridebant eum principes, dicentes : Alios salvos fecit, se ipsum salvum faciat, si hic est Christus Dei electus.

Rom. viii, 32.

Is. liii, 12.

Joann. x, 18.

Matth. xxvi, 42.

Joann. xviii, 4, 7.

Is. liii, 3.

10

Matth. xxvi, 72, 74.

Zach. xiii, 7.

(9) Traditus sum et non egrediebar. Christus a Deo Patre traditus legitur, juxta illud Apostoli : Proprio Filio suo non pepercit, sed pro omnibus nobis tradidit illum.21 Christus quoque se ipsum tradidit in mortem, sicut per Isaiam dictum est : Tradidit in mortem animam suam. Propter quod in Evangelio dixit : Nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam. Traditus quoque est Christus a Juda proditore. Et non egrediebar a voluntate paterna, sed Patri usque ad mortem obediens fui, dicendo : Fiat voluntas tua. Vel, Non egrediebar fugiendo Judæos, sed eis impavide obviavi ac dixi, Quem quæritis ? Vel, Non egrediebar, id est, propter passionis meæ horrorem et crucis abjectionem, foris non cognoscebar qualis interius fui, quoniam sub carnis fragilitate abscondebatur divinitas. Propter quod ab Isaia scribitur : Quasi absconditus vultus ejus ; unde nec reputavimus eum. Oculi mei corporales languerunt præ inopia sanitatis. Nam ex velatione et percussionibus Judæorum, ex abundantia etiam lacrimarum, et maxime ex interiori tristitia animæ Christi, oculi ejus exteriores infirmabantur : quoniam dolor interior solet præcipue in oculis apparere. Vel, Oculi mei, id est oculi corporis mei mystici, puta Apostoli, qui inter ceteros cœlesti visione et luce præfulgent, languerunt præ inopia fidei atque constantiæ : nam et princeps eorum me cum juramento negavit. De eis etenim dictum est : Percutiam pastorem, et dispergentur oves gregis.

(10) Clamavi ad te, Domine : sicut in hujus psalmi exordio patuit ; tota die, id est cunctis diebus vitæ meæ, expandi ad te manus meas, id est, ad te direxi, et ad tui nominis honorem ordinavi opera mea, ubique et semper te honorando. Vel : Tota die, id est pro magna parte diei Parasceves, expandi ad te manus meas corporales in cruce, quatenus omnes electos tibi colligerem atque amplecterer. co, quatenus ipse suscitaretur in corpore, et fideles per gratiam suscitarentur in anima. Decet namque ut Deus hanc admirabilem gratiam aliquibus tribuat : sed non tribuit eam defunctis : ergo sibi ipsi, scilicet Christo et vivis danda est. Ait ergo : (11) Numquid mortuis corpore et anima facies mirabilia, resuscitando eos ad pristinam vitam et gratiæ statum ? quasi dicat, Non : juxta illud beati Job, Homo quum dormierit, non resurget ; et denuo, Semitam per quam non revertar, ambulo. Quamvis enim quidam defuncti, etiam impii, sint ex speciali gratia resuscitati, tamen de lege communi mortuus non resurgit. Aut medici suscitabunt mortuos, et confitebuntur tibi mortui suscitati ab eis, tua præconia et sua peccata ? Non utique, quoniam hoc naturalem artem et potestatem transcendit. (12) Numquid narrabit aliquis in sepulcro misericordiam tuam ? quasi dicat, Non : quia in monumento non jacet nisi corpus exanime. Et, Numquid narrabit aliquis et veritatem tuam in perditione damnationis æternæ? Nequaquam : quoniam in inferno veritas tua non enarratur, juxta illud, Nec sapientia nec scientia erunt apud inferos. (15) Numquid cognoscentur in tenebris, id est in his qui fide et lumine gratiæ carent, mirabilia tua ? Non utique. Et numquid cognoscetur justitia tua in terra oblivionis, id est in his qui obstinantur in malo, quorum pietas tua non recordatur, misericordiam impendendo ? quasi dicat, Nullatenus : secundum quod apud alium Prophetam habetur, Non mor-

Is. lxv, 2.

Job xiv, 12.

Ibid. xvi, 23.

Eccle. ix, 10.

Baruchu, tui qui sunt in inferno, quorum spiritus acceptus est a visceribus eorum, dabunt honorem tibi Domino. Hi ergo exclusi sunt a gratia Dei, quatenus ceteri ostendantur exaudiendi.

Augustinus et alii litteram istam exponunt alio modo. Quoniam enim opera et merita Christi non omnibus, sed solis prædestinatis ad veram salutem proficiunt, ideo dicitur: Numquid mortuis intus in anima morte peccati, facies mirabilia ad utilitatem ipsorum? quasi dicat, Non: quoniam tales indurati in culpa, ex adspectu mirabilium Dei non moventur ad emendationem. Nam ipsis per Jeremiam dicitur: Si mutare potest Æthiops pellem suam, et pardus varietates suas, et vos poteritis benefacere, quum didiceritis malum.22 Aut medici spirituales, id est prædicatores verbi Dei, qui animarum languoribus medentur, suscitabunt mortuos jam præfatos, et confitebuntur tibi? Non utique: quoniam nisi Deus intus operetur per gratiam, frustra laborat prædicator per linguam. Numquid narrabit aliquis in sepulcro malæ consuetudinis, seu corpore vitioso, quod est animæ ex peccato jam mortuæ monumentum, misericordiam tuam, laudando beneficia pietatis divinæ, et reparationem naturæ humanæ, et veritatem tuam in perditione, id est in vita desperata ac perdita? Non: quia non est speciosa laus in ore peccatoris.

14 (14) Et ego ad te, Domine, clamavi. Hæc atque sequentia exponunt doctores de corpore Christi mystico, quod est Ecclesia; sed enitendum videtur, ut totus psalmus de Domino Salvatore elucidetur. Christus igitur ait: Ego ad te, Domine Pater, clamavi: quemadmodum ad Hebræos inducit Apostolus: Christus cum clamore valido et lacrimis preces offerens, exauditus est pro sua reverentia.23 Et mane, id est cito et in splendore gratiæ tuæ, oratio mea præveniet te, id est, orationem meam ad te dirigam antequam alia agam. Vel, Præveniet te, id est ultionem tuæ justitiæ atque horrendum tuum judicium, ita quod in ea oratione te mitigabo, ne genus humanum penitus perdas ac damnes.24

15 (15) Ut quid, Domine, repellis orationem meam? Hoc de Christo sumendum est, quemadmodum illud quod dixit superius: Deus meus, clamabo per diem, et non exaudies.25 Dicitur enim oratio Christi non exaudita seu repulsa: non illa quæ ex deliberata ejus ratione ac rationali voluntate processit: de illa quippe ait, Pater, ego sciebam quoniam semper me audis;26 sed illa quam secundum naturalem affectum seu sensitivum appetitum effudit, dicendo: Pater, si fieri potest, transeat a me calix iste.27 Avertis faciem tuam a me? id est, cur, o Pater, consolationis tuæ præsentiam et solitæ pietatis adspectum subtrahis naturæ meæ passibili in cruce vexatæ, ita ut clamare compulsus sim:28 Deus, Deus meus, respice in me, quare me dereliquisti?29 Nunquam tamen facies Dei, quæ est ipsemet Deus benedictus, in cujus visione beatitudo consistit, ab anima Christi aversa erat, sed indesinenter eam adspexit visione beata, etiam tempore passionis.3031

16 (16) Pauper sum ego, et totius pauperatis exemplar: qui non habui ubi caput reclinarem, et de eleemosynis vixi devotarum feminarum;3233 et in laboribus a juvenitute mea: Christus namque nec intus, nec foris exstitit otiosus, sed orando, jejunando, Joseph et Mariæ serviendo, deinde prædicando, discurrendo, esuriendo, sitiendo, patiendo ac moriendo, laboravit.34 Propter quod protestatur: Servire me fecisti in peccatis tuis; præbuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis.35 Unde scriptum est: Pro eo quod laboravit anima ejus, videbit et saturabitur.36 Et alibi: Jesus fatigatus ex itinere.37 Exaltatus autem, humiliatus sum. Nam sicut Evangelista affirmat, quum voluissent Judæi Christum regem facere, fugit et declinavit a turba;38 quum etiam laudaretur a populo conclamante, Omnia bene fecit, et surdos fecit audire, et mutos loqui; itemque, Nunquam sic apparuit in Israel: nihil sibi ipsi attribuit, sed totum ad Patris retulit gloriam. Dum quoque exaltatus fuisset a Judæis in die Palmarum, clamantibus, Hosanna filio David!39 benedictus qui venit in nomine Domini; paulo post ab eisdem humiliatus fuit, dicentibus, Tolle, tolle, crucifige eum. Et conturbatus, non inordinata passione, sed vehementi affectu impletus, mortem naturaliter metuendo, seu peccatoribus condolendo. Unde legitur: Jesus infremuit spiritu, et turbavit se ipsum.

Matth. xxi, 9.

Joann. xix, 15.

Ibid. xi, 33.

17

(17) In me transierunt iræ tuæ, id est, vindictæ tuæ justitiæ, mihi inflictæ sunt pro peccatis hominum quæ super me cepi, et pro quibus debitas pœnas exsolvi: sicut scriptum est, Spiritus oris nostri Christus Dominus, captus est in peccatis nostris; et terrores tui, id est terribiles pœnæ quas me pati voluisti, conturbaverunt me, id est, vehementer animam meam affecerunt, ita ut dicerem: Nunc anima mea turbata est. Propter quod scribitur: Cœpit Jesus pavere et tædere. (18) Circumdederunt me iræ et pœnæ prædictæ, seu persecutores Judæi, sicut aqua, id est abundanter et copiose, tota die Parasceves; circumdederunt me simul, in tantum ut

Thren. iv, 20.

Joann. xu, 27.

Marc. xiv, 33.

18 a planta pedis usque ad verticem capitis, non esset in me sanitas. Unde in figura Christi sanctus Job ait: Collegit furorem suum in me, et comminans mihi, infremuit dentibus suis. Concidit me vulnere super vulnus; irruit in me quasi gigas. (19) Elongasti a me amicum et proximum, id est, discipulos meos, qui erant mei amici et proximi, a me discedere permisisti, et notos meos elongasti a miseria mea, ita quod mihi non compatiebantur: eo modo quo dictum est supra, Et sustinui qui simul contristaretur, et non fuit: quod non de discipulis, sed de ingratis Judæis Dominus ait. De quibus alibi loquitur: Recesserunt a me; et ego erudivi eos, et in me cogitaverunt malitiam. Translatio Hieronymi sic habet: Et notos meos abstulisti, ita videlicet, quod mihi non possunt auxilium ferre: quemadmodum scriptum est, Circumspexi, et non erat auxiliator; Job quoque, Noti mei quasi alieni recesserunt a me. Et hoc est quod Christus dixit discipulis: Venit hora, et jam venit, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis.

Is. i, 6.

Job xvi, 10, 15.

Ps. lxviii, 21.

Osee vii, 14, 15.

Is. lxiii, 5.

Job xix, 13.

Joann. xvi, 32.

Footnotes

  1. *Ezrahitæ* ↩

  2. Galat. v, 24. ↩

  3. II Cor. I, 7. ↩

  4. Joann. xx, 17. ↩

  5. *Ezrahita* ↩

  6. Matth. xxvii, 42. ↩

  7. Marc. xv, 34. ↩

  8. Is. l, 7. ↩

  9. Jer. xx, 11. ↩

  10. Joann. xiv, 30. ↩

  11. Joann. XI, 32. ↩

  12. Rom. III, 23. ↩

  13. Galat. III, 22. ↩

  14. Matth. xxvii, 63. ↩

  15. Matth. xxvi, 65. ↩

  16. Job x, 20-22. ↩

  17. Is. LIII, 8. ↩

  18. Ibid. 5. ↩

  19. Matth. xxvi, 56. ↩

  20. Luc. XVIII, 43. ↩

  21. Rom. VIII, 32. ↩

  22. Jer. xiii, 23. ↩

  23. Hebr. v, 7. ↩

  24. Eccl. xv, 9. ↩

  25. Ps. xxi, 3. ↩

  26. Joann. xi, 41, 42. ↩

  27. Matth. xxvi, 39. ↩

  28. Marc. vii, 3. ↩

  29. Ps. xxi, 2. ↩

  30. Matth. ix, 37. ↩

  31. Matth. x, 27, 31. ↩

  32. Matth. viii, 2, 3. ↩

  33. Luc. ix, 58. ↩

  34. Luc. ii, 51. ↩

  35. Is. xliii, 24. ↩

  36. Is. liii, 11. ↩

  37. Joann. iv, 6. ↩

  38. Joann. vi, 15. ↩

  39. Eccli. xv, 9. ↩

Chapter 159 of 244