Skip to the text
Ember
PT

Articulus 73

EXPOSITIO PSALMI NONAGESIMI QUARTI: VENITE, EXSULTEMUS DOMINO.

Hujus psalmi titulus est: Laus cantici ipsi David: id est, psalmus præsens, qui est laus spiritualis exsultationis, de contemplatione Divinitatis concepta, cantatur ipsi David, id est Christo. Dum namque in titulis dicitur, Ipsi David, per David intelligitur Christus communiter. Agit namque hic psalmus de tempore gratiæ, quo per Christi mysteria ad requiem sempiternam deducimur. Loquitur itaque psalmus iste de Christo et ejus adventu, atque introitu cœlestis quietis seu regni cœlorum. Nam Paulus apostolus ad Hebræos psalmum istum allegat ab illo versu, Hodie si vocem ejus audieritis, usque ad finem, tanquam loquentem de Christo, et ingressu regni cœlestis, nobis per Christum patefacto.1 Ubi etiam asserit psalmum istum a David compositum, inter cetera sic dicens: Propter quod determinat diem quemdam in David, dicendo: Hodie si vocem ejus audieritis, etc.

Ex quo absolute concluditur omni Christiano, quod dictum23 Hebræorum, dicentium undecim psalmos istos, scilicet, Domine, refugium factus es nobis, et eos qui sequuntur, usque ad psalmum qui incipit, Misericordiam et judicium cantabo tibi,4567

Domine, inter quos hic psalmus continetur, editos a Moyse, falsum sit. Et quidam qui Hebræos sequens, affirmat hos psalmos a Moyse factos, isto excepto, fundamento ruinoso innititur. Denique, ubicumque in Scriptura canonica novi Testamenti allegantur verba psalmorum, vel nullus auctor, vel David exprimitur. Unde probabile valde est, omnes psalmos a David conscriptos. Nec valet, si quis dicere velit, ideo interdum non exprimi David, quia non omnes psalmos composuit : quoniam etiam in illorum allegatione psalmorum, quos omnes concorditer dicunt a David factos, non semper exprimitur ipse David in Scriptura novi Testamenti, quemadmodum subtiliter consideranti patescit.

INVITANS itaque sanctus Propheta nos omnes ad præcordiale præconium summæ Trinitatis, unius veri ac simplicis Dei seu Christi, qui in unitate Personæ est Deus et homo, ait : (1) Venite, mentis affectu, et si opus est, etiam corporis gressu, quatenus mente et corpore adunati, agamus quæ sequuntur. Venite, qui distatis a Deo per reprobam vitam : venite, inquam, id est, ad ea quæ sequuntur, vos præparate per humilem confessionem et satisfactionem iniquitatum vestrarum. Venite, o omnes devoti ac religiosi, id est, a diversis ac multis rebus, quæ non sunt necessariæ, mentes vestras abstrahite, et ad illud unum, quod solum necessarium est, accedite.8 Venite, per fidei contemplationem, per spei certissimam præstolationem, per caritatis fervorem. Venite, per puritatem mentalem, per laudem vocalem, per conversationem laudabilem. Venite, cognoscendo, diligendo et operando. Exsultemus Domino, id est, tam vehementer intus in Domino gaudeamus, atque ad gloriam ejus jucundemur, ut interioris lætitiæ signa foris appareant. Exsultemus ergo Domino, id est, de ejus bonitate immensa et beneficiis gloriemur, quemadmodum Habacuc dicit : Ego autem in Domino gaudebo, et exsultabo in Deo Jesu meo.910 Jubilemus Deo sa- lutari nostro : id est, in Christo nostro Salvatore, seu Deo trino, salvatore ac salutari nostro, id est salutis nostræ objecto et causa, tam exuberanter lætemur in anima, ut gaudium illud præ suo excessu nec penitus possit restringi seu occultari, nec integre explicari. Exsultatio namque est exhilaratio mentis, foris ostensa per sensibilia signa : quoniam exsultare, est extra se saltare. Jubilatio autem est tam copiosa mentis in Deo jucunditas, ut nec penitus contineri, nec plene valeat exprimi.

2 Præoccupemus faciem ejus, id est, adspectum Dei nostri seu ejus præsentiam præveniamus, ita quod ipsum in primis quæramus, quemadmodum scriptum est : Primum quærite regnum Dei et justitiam ejus.11 Præoccupemus, inquam, in confessione jucunda suæ bonitatis, in confessione quoque dolorosa nostræ pravitatis. Vel : Præoccupemus faciem ejus, id est, futurum ejus adventum, quo in judicio præsens videbitur, præveniamus in confessione peccatorum nostrorum, studentes mitigare ejus furorem, ipsumque placatum habere in die judicii : quia tunc hilariter eum sunt visuri, qui modo quotidie satagunt ei reconciliari. Vel : Præoccupemus faciem ejus, id est, omnia divinæ venerationis impedimenta in primis a corde nostro projiciamus, et antequam aliquam cogitationem extraneam aut phantasma inane admittamus, præveniamus, contemplemur, ac honoremus Dei præsentiam. Et in psalmis, id est canticis spiritualibus, carminibus quoque devotis, jubilemus ei, ipsum ore laudando, quemadmodum docet Apostolus : Implemini Spiritu Sancto, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino semper.12

Hunc psalmum in principio Matutinarum proferimus, quatenus cor nostrum ex verbis igneis psalmi præsentis, divini amoris calore flammescat, divinumque obsequium hilariter, prompte ac fervide inchoet, non pigra, vaga, frigida, indevotaque mente. Sed et quum soli sumus, dicere possumus : Venite, exsultemus Domino, etc., id est, o omnes vires animæ meæ, tota substantia mea, o omnia quæ intra me sunt, et præsertim, o ratio, voluntas, atque memoria, venite: ita quod ratio consideret divina, voluntas eadem appetat, memoria autem stabiliatur in illis; exsultemus concorditer Domino: sicut jam dictum est.

Consequenter assignantur variæ causæ, cur ista agere debeamus. (5) Quoniam Deus Trinitas, seu Christus Deus incarnatus, est magnus Dominus: quoniam in ditione ejus universa sunt posita, et non est qui possit ejus voluntati resistere, ut scriptum est in libro Esther.13 Ipse quoque est et rex magnus, imo immensus atque omnipotens, super omnes deos, qui per gratiam facti sunt divinæ naturæ consortes, videlicet super omnes Sanctos in cœlo terraque viventes.1415 Omnes enim hi dii, sunt creaturæ summi Dei, ab ejus excellentia infinite deficientes; et solus Deus est universalis Dominus ac generalis rex. Creaturæ vero sortiuntur ab eo aliquod particulare dominium, specialeque regnum, et comparantur ad Deum sicut ministri ad dominum, instrumenta ad principalem agentem, causæ secundæ ad causam primam ac independentem.16 Unde Apostolus: Non est potestas nisi a Deo; et: Qui potestati resistit, Dei ordinationi resistit; minister enim Dei est, scilicet princeps terrenus. Hinc etiam Jethro cognatus Moysis, auditis mirabilibus Dei, dixit: Nunc cognovi quoniam magnus Dominus super omnes deos.17

Quoniam non repellet Dominus plebem suam. Hoc ad Judæos referri potest, quos Deus non totaliter destruit, quia reliquiæ per electionem salvæ factæ sunt, secundum Apostolum, et in fine sæculi convertentur ad Christum.18 Propter quod de eis dicit Apostolus: Numquid repulit Dominus plebem suam?19 Absit. Melius tamen exponitur de populo christiano, Christi sacratissimo sanguine liberato, quem Christus non repellit, sicut testatur: Eum qui venit ad me, non ejiciam foras.20 Hæc verba in præcedenti psalmo dicta atque exposita sunt, nec pertinent ad psalmum hunc, quamvis quotidiano Officio annectantur.21

Deus itaque est rex magnus, etc. (4) Quia in manu ejus sunt omnes fines terræ, id est, in sua potestate consistunt omnia climata mundi, et habitatores eorum, videlicet omnes gentes. Omnia enim creavit, conservat, destruere potest; et de gentibus quas vult, misericorditer salvat, et quas vult, juste relinquit ac damnat. Et altitudines montium, id est virtutes, perfectiones, et gratiæ angelorum sanctorum, hominumque bonorum seu prædicatorum, ipsius sunt, id est Christi, quoniam omnia bona ab ipso originaliter fluunt. Unde Apostolus: Gratia, inquit, Dei sum id quod sum.22 (5) Quoniam ipsius est mare, id est Oceanus terram circumdans, ex quo cetera maria derivantur, et ipse fecit illud, sicut et cetera elementa. Propter quod Jonas loquitur: Deum cœli ego timeo, qui creavit mare et aridam.23 Et siccam, id est terram, ex sua natura siccam et frigidam, manus ejus fundaverunt, id est omnipotens virtus Dei, seu sapientia atque potentia ejus, juxta illud: Dominus sapientia fundavit terram.24

Idcirco (6) Venite: secundum modos prætactos; adoremus adoratione latriæ, soli Deo exhibenda, et procidamus, id est, humiliter prosternamur, et ploremus prænimio desiderio exsistendi cum Deo, et propter nostra et aliorum peccata, ante Dominum qui fecit nos, constituendo nos ipsos in ejus præsentia per contemplationem fidelem: dicentes cum Elia, Vivit Dominus, in cujus conspectu adsistimus;25 nullam sinistram intentionem habentes, sed Dei in omnibus quærentes honorem, atque illud Apostoli adimplentes, Unanimes, uno ore honorificetis Deum et Patrem.26 Quia ipse est Dominus Deus noster, qui creavit nos, nosque gubernat, pascit, conservat ac perficit. Ideo subditur: (7) Et nos sumus populus pascuæ ejus, id est, pascuis ejus nutrimur mente et corpore, scilicet cibo ac potu corporali, Sacramento altaris, et gratia devotionis, quæ est optima alimo-

Hebr. xii, 9. nia mentis, quoniam optimum est gratia stabiliri cor, secundum Apostolum.27 Sumus quoque et oves manus ejus, id est oves potestatis divinæ, seu in potestate Dei constitutæ, quoniam in manu ejus est tota salus nostra.

(8) Hodie si vocem ejus audieritis, etc.28 Secundum expositionem certissimam sancti Apostoli, ista dicuntur specialiter ad Judæos qui erant tempore evangelicæ prædicationis: quos hortatur Propheta, ut tempore gratiæ evangelicam legem recipiant, ne sint rebelles Filio Dei, quemadmodum patres eorum rebelles fuerunt Deo Patri. Ait ergo: Hodie, id est tempore gratiæ, quod dicitur dies, ut Zacharias ait, In die illa applicabuntur gentes multæ ad Dominum;29 et Isaias, In die illa erit germen Domini in magnificentia et gloria; si vocem ejus, id est prædicationem Christi vel discipulorum ipsius, audieritis, o Judæi, nolite obdurare corda vestra, id est, nolite esse increduli et perversi, sicut in irritatione illa contigit, secundum diem tentationis in deserto, id est in die qua ex incredulitate experiri volebant potentiam meam, et veritatem verborum meorum.

Ibid. v, 7-11.

Zach. v, 11.

Is. iv, 2.

(9) Ubi tentaverunt me patres vestri, in deserto dicentes: Estne Deus in nobis, an non? Hic loquitur Propheta in persona Dei. Probaverunt per experientiam, quid agere possem, et viderunt oculis propriis opera mea mirabilia in Ægypto, in mari Rubro, atque deserto. Sumitur autem hoc loco, si, pro quia: ut sit sensus, Si vocem ejus audieritis, id est, quia eam audietis. Secundum quem etiam modum loquitur Christus Judæis de Antichristo: Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me; si alius venerit in nomine suo, illum accipietis.

Exod. xvii, 7.

Joann. v, 43.

Hortatur ergo nos Spiritus Sanctus, ne obduremus corda nostra, repellendo a nobis evangelica documenta, dum vocem seu doctrinam Salvatoris audimus, sicut populus ille Hebræorum cor suum obduravit, Deum irritans, id est, ad justam ultionem inducens. Quilibet etiam nostrum, verba hæc ad interiora sua dicere potest hoc modo: Hodie, scilicet in die præsenti, si vocem ejus audieritis, o intellectus, memoria, atque voluntas animæ meæ, nolite obdurare corda vestra, id est proposita vestra;30 sed auscultate diligenter, tenete memoriter, adimplete viriliter quæcumque vobis dicuntur.

(10) Quadraginta annis offensus fui generationi illi: id est, populo Judæorum me tentanti irascebar, eum juste castigans toto tempore quo ipsum per desertum deduxi, quia (sicut in Deuteronomio legitur) semper contentiose egit contra me. Alia littera habet, Proximus fui generationi huic: quoniam Deus non reliquit eos in toto; imo indesinenter pluit illis manna, præcessitque in die per columnam nubis, in nocte autem per columnam ignis. Propter quod Moyses: Non est, inquit, alia natio tam grandis, quæ habeat deos appropinquantes sibi, sicut adest Dominus Deus noster cunctis obsecrationibus nostris. Et dixi per angelum ad Moysen, per Moysen quoque ad populum, eum reprehendendo: Semper hi, mihi ingrati et murmuratores increduli, errant corde, falsitati credendo, et illicita appetendo.

Deut. xxxi, 27.

Ibid. v, 7.

(11) Et isti non cognoverunt vias meas, id est, mandata mea non agnoverunt per approbationem mentis et obedientiam voluntatis: cognoverunt tamen ea per cognitionem informem, quoniam Moyses legem omnibus manifeste proposuit. Vel: Non cognoverunt vias meas, id est, opera mea miraculosa spiritualiter non intellexerunt, neque ex eis consideraverunt quæ merito considerassent. Hinc namque Moyses ait ad eos: Vos vidistis universa magnalia quæ coram vobis Dominus fecit, et non dedit vobis Dominus cor intelligens usque in præsentem diem. Tales quoque fuerunt filii eorum, scilicet Judæi qui erant tempore Christi et Apostolorum. Propter quod Christus ait ad ipsos: Cæci duces cæcorum, implete mensuram patrum vestrorum. Et Augustinus: Murmuratores, ait, filii murmuratorum. Quibus juravi*, id*

Ibid. xxix, 2, 4.

Matth. xxiii, 24, 32.

*Ut juravi in ira mea* est, firmiter dixi per Moysen: Si introibunt in requiem meam, id est, non ingredientur terram promissionis, in qua quietam habitationem eis dedissem, nisi inobedientes fuissent, sicut scriptum est: Omnes qui murmurastis contra me, non intrabitis terram, super quam levavi manum meam ut darem eam vobis.31 Hic sumitur si, pro non: secundum quem modum accipitur, quum per Amos dicitur, Si erit malum in civitate, quod Dominus non fecit.32

Denique, quoniam terra promissionis erat figura regni cœlestis seu patriæ, et quies illius figura fuit quietis Beatorum in cœlis; idcirco intendit David per verba hæc admonere fideles, et maxime populum Hebræorum, ne propter rebellionem ad Christum, impediantur ab introitu patriæ, quæ est terra viventium, in qua est quies perfecta omnium Beatorum. Propter quod monet Apostolus: Videte, fratres, ne forte sit in aliquo vestrum cor malum discedendi a Deo vivo et vero;33 sed adhortamini vosmetipsos per singulos dies, ut non obduretur quis ex vobis fallacia peccati. Et alibi: Festinemus ingredi in illam requiem.34

Ecce psalmum omni jucunditate plenum audivimus: psalmum utique igne Spiritus

A Sancti animam piam totaliter inflammantem: quem decet nos præcipue cum omni attentione atque fervore cantare, audire seu legere in exordio matutinalis Officii, quatenus opus Dei ardenter inchoantes, totum diem salubriter expendamus. Agamus igitur ad quod in psalmo præsenti invitamur; et dum ad matutinale Officium surgimus, strenue inchoemus, omnes cogitationes inanes et phantasmata inutilia procul a corde pellamus, cum solo Deo cor nostrum sollicite occupemus, dicentes ad interiora nostra, vel ad alios si adsint: Venite, exsultemus Domino, etc.; et omnes hos nobilissimos actus, ad quos psalmus iste nos excitat, mente collecta ac amorosa exsequamur. Hi etenim actus sunt, Domino exsultare, jubilare, faciem ejus in confessione præoccupare, coram eo adorare, procidere atque plorare.

PRECATIO.

Tuæ largitatis dono, accepto continuæ pacis bono, exsultemus et jubilemus tibi, Deo salutari nostro: præsta nos cognoscere viam tuam, quam perambulantes, te jurante, intremus in requiem tuam.

Footnotes

  1. Hebr. vii, 7-iv, 11. ↩

  2. Hebr. iv, 7. ↩

  3. Hebr. iv, 7-iv, 11. ↩

  4. Eccli. xxi, 30. ↩

  5. Joel iii, 4. ↩

  6. Ps. c. ↩

  7. Ps. lxxxix. ↩

  8. Luc. x, 42. ↩

  9. Habac. m, 18. ↩

  10. Habac. iii, 18. ↩

  11. Matth. vi, 33. ↩

  12. Ephes. v, 18, 19. ↩

  13. Esther xiii, 9. ↩

  14. II Petr. i, 1. ↩

  15. Ibid. 2, 4. ↩

  16. Rom. xii, 1. ↩

  17. Exod. xvi, 11. ↩

  18. Rom. xi, 5. ↩

  19. Ibid. 1. ↩

  20. Joann. vi, 37. ↩

  21. Ps. xci, 14. ↩

  22. 1 Cor. xv, 10. ↩

  23. Jonæ 1, 9. ↩

  24. Prov. xi, 19. ↩

  25. III Reg. xvi, 1. ↩

  26. Rom. xv, 6. ↩

  27. Hebr. iii, 9. ↩

  28. Ibid. iii, 7-iv, 11. ↩

  29. Zach. ii, 11. ↩

  30. Hebr. iv, 7. ↩

  31. Num. xiv, 29, 30. ↩

  32. Amos x, 6. ↩

  33. Hebr. x, 12, 13. ↩

  34. Hebr. iv, 11. ↩

Chapter 169 of 244