Sermo 6
De sacra communione Eucharistiæ frequenter devote suscipienda.
QUI manducat hunc panem, vivet in æternum. Joann. vi, 59.
Dominus noster Jesus Christus, qui secundum suam deitatem est amor increatus, superardentissimus et immensus, atque secundum suam humanitatem tam plenus est sancta, spirituali, infusa dilectione, quod nulla pura creatura capere potest majorem ; ipse dulcissimus Unigenitus Patris æterni, tanquam ardentissima fornax, sanctæ dilectionis repletus incendio, caritatem suam ad nos multipliciter ac copiosissime nobis monstravit, præsertim in quatuor.
Primo in hoc quod nostram naturam, veram humanitatem, suæ divinæ conjunxit naturæ, personali et proxima unione, hoc est in unitate personæ, sic quod ipse
Jesus Christus, sponsus Ecclesiæ, speciosus forma præ filiis hominum, verissime factus est homo, invariabiliter permanens Deus. Sicque naturam nostram sibi univit et assumpsit in sponsam, in utero sacratissimæ atque purissimæ Virginis, de qua in die nativitatis suæ prodiit tanquam sponsus de thalamo suo, geminæ gigas naturæ, exsultans ad percurrendam viam1 vitæ ac peregrinationis præsentis, quousque in ara crucis obtulit semetipsum oblationem et hostiam Deo Patri, pro redemptione et salute eorum quorum naturam assumpsit.2 Quumque amor virtus sit unitiva, tanto perfectius atque propinquius uniens amantem et amatum quo ipsa dilectio ferventior fortiorque exstiterit, ex hoc cognoscimus æstuantissimam et fortissimam caritatem Filii Dei ad nostram naturam et ad genus humanum, præsertim ad suos electos, quod nostram naturam suæ deitati conjunxit unione personali, qua nulla unio in creaturis potest perfectior et propinquior esse. Hinc indesinenter gratulari, devotissime regratiari, vehementissime inflammari debemus in Deum omnipotentem, qui est bonitas prima, pura et infinita : quoniam ipse Dominus Deus, Dei Patris unicus Filius, factus est unus ex nobis, frater noster, consors nostræ naturæ.
Secundo, ostendit nobis hanc suam caritatem ad nos, inter homines conversando, sicut per Zachariam prædixit : Lauda et lætare, filia Sion, quia ecce venio et habitabo in medio tui. Unde et Baruch prænuntiavit : Qui fecit stellas, hic est Deus noster ; et post hoc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est. Hoc sanctus evangelista Joannes impletum probans : Verbum (inquit) caro factum est, et habitavit in nobis, et vidimus gloriam ejus, etc.34 O quam amorose ac dulciter, quam fructuose et salubriter, quam sancte et exemplariter inter homines conversatus est in omni paupertate, profundissima humilitate, firmissima patientia, immobili mititate, plenissima caritate !
Tertio, ostendit nobis suam excellentissimam caritatem, instituendo in cœna novissima dignissimum sui corporis ac sanguinis Sacramentum, in quo tunc contulit et quotidie confert se ipsum nobis in saluberrimum animarum nostrarum cibum ac poculum.56 Et ita in hoc sacramento præstat nobis se ipsum, sic quod ipse sit dator et donum, refector et cibus, invitator, hospes ac panis vivificus, manna cœleste, habens in se omne delectamentum, et omnis saporis suavitatem.7 Hæc est caritas summa et liberalitas maxima, in qua dator largitur se ipsum.
Quarto, monstravit nobis Jesus Christus suam perfectissimam dilectionem, offerendo se ipsum pro nobis Deo Patri in ligno crucis, ad reconciliandum nos Patri æterno, ad liberandum nos ab omni peccato et ab infernali supplicio, ad impetrandum ac promerendum nobis caritatem et gratiam donaque Spiritus Sancti in vita præsenti, deinde salutem et gloriam æternalem in regione Sanctorum supergloriosissimo Deo sine fine fruentium. Certe, ut ipse deprompsit, majorem caritatem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis.8 Nec suffecit ineffabili caritati, pietati et liberalitati suæ benignissimæ mentis, quod semel se ipsum obtulit altissimo Patri pro nobis, sed insuper ordinavit ac statuit se quotidie offerri pro nostra salute in sacro ac divino Missæ officio, in quo indubitanter adsunt et adstant cum ineffabili reverentia angeli sancti. Nec solum invitat et admonet nos ad suscipiendum istud præstantissimum sacramentum, hunc cibum angelicum, hoc pignus beatificæ refectionis præstandæ in paradiso cœlesti, imo etiam jubet hoc ipsum, terribiliter in Evangelio loquens : Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Præterea, manducantibus devote hunc salutiferum cibum, promittit fructum exuberantem, videlicet vitam gratiæ et profectum virtutum in isto exsilio, vitamque gloriæ et refectionem æternaliter contentantem in cœlesti palatio.9
Circa hæc quæri potest, an concedendum sit devotis personis laicis, quotidie seu alternatis diebus in qualibet hebdomada communicare. Ad quod S. Thomas super quartum Sententiarum respondet:10 Quæ in hoc sacramento geruntur, similitudinem habent cum his quæ in corporali accidunt nutrimento. Quum enim fiat deperditio quædam continua naturalis humiditatis seu humidi radicalis, per actionem naturalis caloris exercitiumque laboris, oportet frequenter corporeum sumere alimentum ad restaurationem deperditi, ne deperditio illa continua mortem inducat. Conformiter, ex concupiscentia innata et occupationibus circa exteriora fit deperditio devotionis atque interni fervoris: hinc oportet ut deperditio illa restauretur per hujus vivifici cibi sumptionem. — Hæc responsio consonat verbis S. Ambrosii asserentis: Panis iste quotidianus est; accipe quotidie quod tibi prosit quotidie ad salutem.
Hinc iterum Thomas affirmat: In hoc sacramento duo requiruntur ex parte recipientis. Primum est desiderium conjunctionis cum Christo: quod facit amor. Secundum est reverentia sacramenti: quod pertinet ad donum timoris. Primum horum incitat ad quotidianam seu frequentem celebrationem ac communionem; secundum retrahit inde. Si quis ergo per experientiam probabiliter noscat, ex quotidiana celebratione aut communione in se augeri caritatis fervorem ac reverentiam sacramenti, talem decet quotidie celebrare aut communicare. Si autem senserit illa in se ex quotidiana communione non multum augeri, talis debet aliquando abstinere, ut postmodum cum majori reverentia ac fervore accedat: imo et niti debet ad percipiendum quotidie plenius hujus sacramenti effectus. Et quantum ad hoc, unusquisque suæ discretionis judicio relinquendus est. Ideo loquitur Augustinus: Si dixerit quispiam non quotidie Eucharistiam esse sumendam, alius affirmet quotidie accipiendam, faciat unusquisque quod secundum suam fidem pie credit esse agendum. Et probat hoc per exemplum Zachæi et centurionis, quorum primus ex caritatis fervore excepit Christum in domum suam gaudens, alter ex reverentia dixit:11 Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum, etc.12
His per omnia concordant responsiones Petri de Tarantasia, qui fuit Pontifex summus, et Richardi de Mediavilla in scripturis super quartum Sententiarum, distinctione duodecima. Hæc eadem habentur in Summa Durandi, et in Summa confessorum, et in Summa Pisana. Ex quibus ostenditur indiscretio aliquorum incaute reprehendentium quasdam personas valde devotas, quæ singulari affectu ardent ad hujus dignissimi sacramenti quotidianam susceptionem, in quibus etiam evidenter conspiciuntur effectus et signa præcipuæ devotionis. Denique, in primitiva Ecclesia, vigente devotione, et calore sanguinis Christi adhuc in cordibus fidelium inardescente, universi Christifideles quotidie communicabant. Unde et Anacletus Papa disseruit: Peracta consecratione, omnes communicent qui nolunt ecclesiasticis carere liminibus; alioqui ab ecclesiæ ingressu arceantur. Hinc quoque ait Albertus: Inter fervorem caritatis ad celebrandum aut communicandum trahentem, et inter timorem reverentiæ retrahentem, medium servet temperatrix discretio.
Si autem in aliquibus dominetur caritatis fervor, consulendum est potius ut accedant quotidie. Quibus etiam providendum est ne ex frequentia sacræ communionis fiant minus solliciti ad præparandum se quotidie totis viribus ad condignam tanti sacramenti susceptionem: imo indesinenter studeant ad majorem cordis puritatem, recollectionem, fervorem ac stabilitionem in Deo.
Porro devotissimæ personæ, quarum piæ et amorosæ mentes subito ac frequenter tam gratiose ac valde præstringuntur et præveniuntur a Spiritu Sancto, quod abstrahuntur et alienantur a se ipsis et rapiuntur in Deum, tamque vehementer intentæ et suspensæ sunt in eum, quod aliud nil advertunt nisi ipsum et illa quæ ipsis ostenduntur et quæ ipsæ vident in spiritu, confidenter et salubriter possunt sacramentum hoc sumere omni die, et præcordialissime de tanto dono regratiari Altissimo, quem totis præcordiis intra se complectuntur : ad cujus claram ac facialem et beatificam visionem, atque dulcissimam, plenam et æternalem fruitionem tam fervide afficiuntur, anhelant, suspirant, quod languent amore, et corporalibus viribus, sensu et motu privantur ad tempus; quumque Sponsum cœlestem nondum valeant tam clare et dulciter in se ipso conspicere et gustare, hoc eis præcipuum exstat solatium, quod ipsum in sacramento percipiunt; et inde mirabiliter confortantur, quoniam fonti totius gratiæ omniumque virtutum tam propinque junguntur.
Imo hæc ipsa unio et communio quodammodo fructuosior atque salubrior esse videtur, quam visio et fruitio sponsi hujus Jesu Christi in patria Beatorum : non quod sit tam perfecta et jucunda ut illa, sed quia est meritoria valde, et abundantioris fructus ac gloriæ adeptiva; quod visioni et fruitioni Beatorum non convenit, quæ solum est præmium, non meritum, sed finis et retributio omnium meritorum. Etenim in hoc sacramento fides potissime habet locum. Et ista communio figuratio et inchoatio ac prælibatio est futuræ illius beatissimæ refectionis, deliciosissimæ visionis, supersuavissimæ fruitionis Sanctorum in cœlo. Et quanto nunc mente puriori, fide firmiori, affectu calidiori Christum Deum ac hominem in hoc sacramento suscipimus, eo in paradiso superno ejus deitatem, imo et totam supergloriosissimam Trinitatem, post hanc miseram et exsulem vitam jucundius ac felicius æternaliter conspiciemus. Verum carnalis homo ista non capit, nec hujus cœlestis cibi dulcedinem sapit : ideo graviter peccat, quod tales spirituales devotissimasque personas judicare præsumit, de quibus non est judicandum secundum leges communes ac regulares, quum tales personæ a Spiritu Sancto speciali modo moveantur, dirigantur et inspirentur. Quarum unaquæque grata et humili mente dicere potest illud Apostoli : Vivo autem, jam non ego, vivit vero in me Christus.13
Prædictis verbis consonat Bonaventura super quartum Sententiarum : Si quis, ait, semper esset paratus, semper utile esset sacramentum istud accipere (hoc est semel quotidie), ut mundum receptaculum habens, comederet cibum istum cum reverentia præcipua et devotione ac fructu multiplici, sicut fiebat in primitiva Ecclesia. Ideo fidelibus primitivæ Ecclesiæ competebat omni die accedere. Postmodum refrigescente caritate, instituta sunt tempora communicandi diversa, non ut non frequentius liceret, sed ut ad minus tunc fieret.
Idcirco ex speciali devotione communicare quotidie, non præjudicat nec derogat illis statutis Ecclesiæ. In hac re negligentes et pigri, imo multum reprehensibiles et acediosi sunt quidam sacerdotes, etiam religiosi, qui acediam suam qua facili occasione et levi ex causa celebrare omittunt, quodam palliant virtutum colore, quasi ex humilitate et reverentia tanti sacramenti a celebratione abstineant. Quod si ita esset, nec in ceteris actibus cultus divini tam irreverenter et tepide se auderent habere. Talis quoque negligentia et cordis tepiditas valde indecentes atque illicitæ sunt omni religioso, quum status religionis sit status perfectionis, saltem acquirendæ : propter quod religiosi ex sua vocatione et professione valde tenentur profectui spirituali ac caritatis fervori studere, et ita assidue orare et celebrare pro his quorum eleemosynis sustentantur.
Postremo, quamvis commendabile sit, interdum ex humilitate et timore a celebratione et communione cessare, attamen multo melius est, ex caritatis fervore, speciali devotione ac zelo boni communis quotidie ad celebrandum aut communicandum se præparare : quemadmodum caritas sublimior virtus est quam humilitas ; et præsertim quoniam sacramentum istud sacramentum est totius caritatis, liberalitatis et gratiæ, medicinaque animæ. Et quamvis æque bonum et meritorium esset sacerdoti quoad se ipsum, ex humilitate a celebratione cessare, et ex caritate celebrare, tamen quantum ad alios multo fructuosius salubriusque consistit accedere : quia devote accedens, multipliciter succurrit, non solum sibi ipsi, sed et toti Ecclesiæ, et vivis ac mortuis, præcipue quoque adstantibus, et eis pro quibus celebrat ac precatur.
Hoc breve scriptum deputo et transmitto vobis devotissimis Christi ancillis : hoc est tibi Mechtildi, quæ in Noviomago jaces præ corpusculi tui imbecillitate die ac nocte in lectulo, et assiduis raptibus obdormis ac reficeris in Dilecto, corpore tuo sic soporato inflexibilique effecto, ut instar ligni et lapidis videatur exanime, nec aliqua pars ejus valeat moveri nisi moveatur et totum ;14 tibi quoque Christinæ, quæ a Christo recte Christina vocata es, quæ et instar Christi nuper quinque vulnera in corpore tuo bajulasti, quorum stigmata nunc usque cernuntur in te ; tibi etiam Catharinæ, quæ nullo corporeo alimento multo tempore, puta triennio et amplius, usa es, nisi modico poculo liquoris qui remanet caseo facto ex lacte, et nihilo minus carnosa et rubeo vividoque colore perfusa consistis, quemadmodum aliæ duæ præfatæ. Vestris sincerissimis precibus me ipsum et meos humiliter recommendo, ac vestrum indesinentem profectum totis præcordiis opto ego frater Dionysius, cujus orationes, quamvis exiguas, et informationes, licet vobis non necessarias, tam frequenter petistis.
Footnotes
Chapter 6 of 6