Articulus 3

ELUCIDATIO CAPITULI SECUNDI : HÆC DICIT DOMINUS : SUPER TRIBUS SCELERIBUS MOAB, ET SUPER QUATUOR NON CONVERTAM EUM.

NUNC quinque regnorum culpam ac pœnam descripsit Propheta, videlicet Syriæ, Philistiim, Tyri, Idumæorum, et filiorum Ammon. Consequenter in isto capitulo adhuc trium regnorum culpam pœnamque describit, videlicet Moab, Juda, et Israel.

Hæc dicit Dominus : Super tribus sceleribus Moab, et super quatuor, id est propter peccata Moabitarum tertio et quarto reiterata, non convertam eum ad me per pœnitentiam, nec a debita punitione eos eripiam, præsertim eo quod incenderit ossa regis Idumææ usque ad cinerem. Refert Hieronymus, quod secundum Hebræos, defuncto illo rege Idumæorum, qui cum Joram rege Israel et Josaphat rege Juda obsedit regem Moab, nec permisit regem Moab effugere per eam partem quam ipse obsedit, propter quod rex Moab compulsus reverti in urbem, ascendit murum, et filium suum obtulit deo suo :¹ hoc ergo rege Idumæorum defuncto, recordati filii Moab quid rex ille adhuc vivens fecerit eis, ossa ipsius de monumento extracta usque ad cineres combusserunt. Propter quod iram Domini incurrerunt, eo quod crudelitatem suam nec in morte voluerunt finire. Denique secundum Glossam, Deus comminatus est se vindicare contra Moabitas scelus quod contra infidelem regem fecerunt, ut demonstraret omnes animas ab ipso creatas, ad suum pertinere imperium. Quod si ita ulciscitur eos qui Deum non cognoverunt, quomodo vindicabit suos cultores? Præterea, quoniam Ammonitæ ac Moabitæ descenderunt de semine Lot nepotis Abrahæ, cui Abraham beneficia multa impendit, debuerunt benevoli fuisse²

Judæis, sed econtra durissimi fuerunt ad eos. Idcirco meruerunt puniri, sicut subjungitur.

Et mittam ignem captivitatis et magnæ tribulationis, vel etiam combustionis, in Moab, id est in Moabitas vel urbes eorum, et devorabit ædes Carioth, id est habitacula urbis sic dictæ, pertinentis ad provinciam Moab; et morietur in sonitu Moab, in clangore tubæ : id est, adversariis eorum Assyriis sive Chaldæis contra eos conclamantibus et tuba clangentibus, occidentur multi de Moabitis. Et disperdam judicem de medio ejus, id est judices in medio Moab demorantes, et omnes principes ejus interficiam cum eo, dicit Dominus, tradendo eos manibus Chaldæorum. De hac re multa scribuntur in Isaia, Jeremia quoque et Ezechiele.³⁴⁵⁶ Unde Isaias ait : Ululabit Moab ad Moab; universus ululabit. An vero hostes occiderunt universaliter omnes principes Moab, vel tot quod alii qui manserunt superstites, pauci videbantur, non est omnifarie certum.

Hæc dicit Dominus : Super tribus sceleribus Juda, et super quatuor, id est de peccatis duarum tribuum, imo et Levitarum, qui in regno Juda manserunt a tempore separationis decem tribuum a domo David :⁷ de horum ergo peccatis ter quaterque repetitis non convertam eum, id est, eis non parcam, nec gratiam veræ conversionis infundam instante captivitate Babylonica; eo quod abjecerunt legem Domini datam in monte Sinai per Moysen, et mandata ejus, quæ erant triplicia, scilicet moralia, cærimonialia, judicialia, non custodierunt per obedientiam. Aliquando tamen ea servabant. Aliqui quoque a principio transgressi sunt ea.⁸ Unde per Jeremiam loquitur Dominus :⁹ A sæculo confregisti jugum meum, rupisti vincula mea ; et dixisti, Non serviam. Deceperunt enim eos idola sua, post quœ abierunt, id est, quæ coluerunt, et quæ colendo, a Deo vero recesserunt, patres eorum, qui in deserto adoraverunt vitulum aureum et Beelphegor, in terra quoque promissionis Baalim et Astaroth.¹⁰¹¹¹² Hæc itaque aut similia idola, deceperunt et posteros tempore Achaz, Manassæ et Amon, Joakim et Sedeciæ, id est, ipsi per idololatriam sunt decepti, et deceperunt se ipsos.¹³ Idola vero deceperunt eos materialiter, seu occasionaliter. Interdum tamen idola decipiunt homines inductive seu directe, in quantum dæmones per ea loquuntur, et aliqua mira operantur. Vel ipsæ imagines sua alliciunt pulchritudine intuentes, sicut in libro Sapientiæ copiose ostenditur.¹⁴

Et mittam ignem in Juda, id est in urbes seu populum regni Juda, et devorabit œdes Jerusalem : quando videlicet exercitus Chaldæorum combussit seu demolitus est terram et populum Juda, et Nabuzardan princeps militiæ incendit templum et civitatem Jerusalem.¹⁵ Hinc per Ezechielem Dominus ait : Conflabo vos, et congregabo, et succendam vos in igne furoris mei ;¹⁶ et conflabimini in medio ejus, sicut conflatur argentum in medio fornacis. Præterea advertendum, quia (ut ait Hieronymus) prædictis regnis non improperat Deus, quod legem scriptam transgressi sunt :¹⁷ non enim data est eis.¹⁸ Idcirco qui sine lege peccaverunt, sine lege perierunt. Juda vero Deus concessit legem, templum, sacerdotes Leviticos, cærimonias et mandata : ideo de legis et præceptorum transgressione arguitur, et secundum legem damnatur.

Hœc dicit Dominus : Super tribus sceleribus Israel, et super quatuor non convertam eum, id est, propter peccata decem tribuum, tertio et quarto repetita, non parcam eis, sed hostibus tradam ; pro eo quod vendiderit argento justum, id est, justos et simplices pro pecunia gentibus vendiderunt vicinis in servos. Vel sensus est, quod justorum causam atque judicium subverterunt, munera accipiendo, sicut de quibusdam cantatur in Psalmo : Usquequo judicatis iniquitatem, et facies peccatorum sumitis? Et in Isaia : Omnes diligunt munera, sequuntur retributiones, pupillo non judicant, et causa viduæ non ingreditur ad eos. Et pauperem pro calceamentis, id est, pauperes vendiderunt pro pretio vili, et modice reputant homines Dei imagine ac similitudine insignitos. In quo patet eorum injustitia, violentia, crudelitas, atque cupiditas.

Qui impii Israelitæ conterunt super pulverem terrœ capita pauperum, id est, pauperes pedibus suis conculcant, atque in terram projectos pessumdant, et viam humilium declinant, id est, cum humilibus et parvis personis ire despiciunt, talesque sibi obviantes abhorrent et vitant. Et filius ac pater ejus ierunt ad puellam. Translatio Septuaginta interpretum continet, Ad eamdem puellam. Unde sensus est, quod socer polluit nurum, violando puellam suo filio desponsatam ; vel crebro patres et filii eisdem commixti sunt feminis : in quo de incestu notantur. Cui simile est quod ad Corinthios scribit Apostolus : Auditur inter vos fornicatio, et talis fornicatio, qualis nec inter gentes, ita ut uxorem patris sui quis habeat. Hæc prohibuit Moyses in Levitico : Turpitudinem, inquit, patris tui non discooperies, et turpitudinem nurus tuæ non revelabis. Ut violarent, id est, inhonorarent, et quantum in ipsis erat, immundum ostenderent, nomen sanctum meum, id est me ipsum. Quemadmodum enim devoti Deum honorando, ostendunt quod ipse sit sanctus, sublimis et magnus, cui in sanctitate, timore ac reverentia obsequuntur ; sic impii Deum inhonorando, quantum in ipsis est, Deum ostendunt non sanctum, quia sic agunt ac si mala Deo placerent, et alios ad Dei inhonorationem inducunt. Propter quod dicit Apostolus : Nomen Dei per vos blasphematur inter gentes. Et per Ezechie-

Ps. LXXXI, 2.

Is. I, 23.

I Cor. V, 1.

Lev. XVIII, 7, 15.

Rom. II, 24. lem Dominus ait frequenter : Contaminatis nomen sanctum meum;¹⁹ et sanctificabo nomen sanctum meum, quod per vos pollutum est inter gentes. Hinc ergo devoti dicuntur Deum magnificare, sanctificare et exaltare; injusti vero, violare et spernere. Porro, vox hæc, ut, magis denotat hoc loco concomitantiam vel sequelam, quam causam: quia opera mala sequitur violatio nominis Dei, quamvis non sit intenta.

Et super vestimentis pignoratis accubuerunt: id est, vestimenta quæ violenter rapuerunt a bonis et his qui cum ipsis ad adoranda idola ire noluerunt, supposuerunt sibi secus loca atque altaria ubi in honorem idolorum fecerunt lasciva convivia.²⁰ Hæc autem vestimenta per modum prædæ ablata, dicuntur vadimonium seu pignora: quia pro liberatione a morte, dabantur a spoliatis. Dictum est autem in Osee, quomodo pessimi filii Israel posuerunt custodes in monte Thabor et alibi, qui comprehenderent et spoliarent transeuntes versus Jerusalem ad adorandum Deum verum.²¹ Et vinum damnatorum, id est emptum de bonis quæ rapuerunt ab his quos damnabant et opprimebant injuste, bibebant in domo dei sui, id est in fanis idolorum, quæ deos putabant.

Præterea advertendum, quod aliqui per quatuor peccata Israel intelligunt venditionem Joseph a fratribus suis, adorationem vituli aurei in deserto, persecutionem Prophetarum, et Christi occisionem.^22232425 Et propter hoc quartum peccatum finaliter derelicti sunt Judæi. De aliis vero tribus emendati fuerunt atque conversi.

Enarratis piaculis Israel, recitat Dominus beneficia sua Israeli collata, ut opposita juxta se collocata, ex mutua comparatione clarius agnoscantur. Ego autem exterminavi Amorrhæum a facie eorum: id est, Sehon regem Amorrhæorum et populum suum, aliosque Chananæos ejeci et interfeci ad introitum filiorum Israel, seu duodecim tribuum.²⁶ Beneficia namque quæ nunc describuntur, non solum decem tribubus data sunt. Cujus altitudo, cedrorum altitudo ejus: id est, magnæ staturæ fuerunt, et tantum eminebant aliis in longitudine, quantum cedri aliis arboribus, quantum ad longum. Propter quod exploratores dixerunt in Numeris: Populus magnus et proceræ staturæ; semen Enacim vidimus ibi, quibus comparati, quasi locustæ videbamur.²⁷ Et fortis fuit ipse populus Amorrhæus quasi quercus, quæ est arbor durissima atque fortissima.²⁸ Et contrivi fructum ejus desuper, et radices ejus subter, id est, superbiam ejus dejeci, principes ejus et semen contrivi, subditos quoque ipsius, et vim generativam in eo destruxi. Loquitur autem Dominus de toto populo illo metaphorice, quasi de arbore una, quæ quum penitus destruitur, rami ejus ac radix vastantur ac corrumpuntur, ut non amplius reparetur aut crescat. Sic Deus Amorrhæos illos dejecit.

Ego sum qui ascendere vos feci de terra Ægypti et eduxi vos de loco ad locum, præcedendo in die per columnam nubis, et nocte per ignem, in deserto quadraginta annis, ut possideretis terram Amorrhæi.²⁹³⁰ Non servatur hoc loco ordo historiæ, sicut nec frequenter in aliis locis Scripturæ, ubi de Dei laudibus agitur: quod maxime patet in libro Psalmorum, in quo tertius psalmus scriptus est, tractans de persecutione David ab Absalone, et multi alii psalmi sequuntur, loquentes de rebus quæ diu ante contigerunt. Certum est autem, quod Deus eduxit Israel de Ægypto antequam Amorrhæum præfato modo dejecit.

Et suscitavi, id est, de parvo statu gratiose promovi, quosdam de filiis vestris in Prophetas: quales fuerunt Elias et Eliseus; et de juvenibus vestris suscitavi et feci Nazaræos: qui erant Deo consecrati ex utero, super quorum capita non ascendit novacula, quia non radebantur, nec vinum potabant.³¹³² Tales fuerunt Samson (ut patet in libro Judicum), et Samuel (primo Regum).³³³⁴ Aliqui tamen erant Nazaræi pro toto tempore vitæ suæ;³⁵³⁶ aliqui, ad tempus determinatum. Numquid non ita est, filii Israel? dicit Dominus. Et propinabatis Nazaræis vinum : quum tamen in lege scriptum sit, ut tempore consecrationis suæ, vinum et omne quod inebriare potest, non bibant, ne curis sæculi aut vitio gulæ a Dei vacatione impediantur. Et Prophetis mandabatis, dicentes : Ne prophetetis. Erant enim incorrigibiles, et eos a quibus redarguebantur, repellebant. Hinc in Isaia scriptum est : Dicunt videntibus, Nolite videre ; et adspicientibus, Nolite adspicere nobis ea quæ recta sunt ; loquimini nobis placentia, videte nobis errores. Horum vitiorum debita subinfertur punitio.

Ecce ego Deus omnipotens, justus judex, qui nullum malum patior ire inultum, stridebo subter vos, vel, super vos, ut aliqui dicunt, id est, terribiliter vobis minabor, sicut stridet plaustrum onustum fœno : id est, ad tantam calamitatem atque tormenta vos pertraham, quod velut currus fœno gravatus, emittetis altos miserabilesque clamores, quando in manus incideritis Assyriorum. Notandum quoque, quod Propheta hic loquitur de toto populo quasi de uno. Unde non omnia eisdem conveniunt, quamvis quasi de eisdem dicantur. Et peribit fuga a veloce, id est, veloces et agiles manus hostium evadere non valebunt, et fortis non obtinebit virtutem suam, id est, viri potentes fortitudinem suam amittent, et robustus non salvabit animam suam, id est vitam, sed occidetur ; et tenens arcum non stabit, id est, sagittarii coram Assyriis cadent, et veloх pedibus suis non salvabitur, id est, velociter currendo nequaquam effugiet, et ascensor equi non salvabit animam suam, id est, nec equites vitam suam ab Assyriis liberabunt, sed capientur; et robustus corde, id est animo constans et audax, inter fortes nudus fugiet in die illa, dicit Dominus, id est, armis et vestimentis cursum impedientibus rejectis, conabitur fugere, quamvis non possit effugere. Hæc autem dicuntur, non quod omnes tales de populo Israel ab Assyriis fuerint capti, vel interfecti : dictum est enim in Osee, quod aliqui evaserunt manus Assyriorum; sed tam pauci fuerunt, quod comparatione aliorum non computantur. Quod enim modicum est, non reputatur.

Footnotes

1. IV Reg. III, 9, 26, 27. ↩

2. Gen. XIX, 37, 38. ↩

3. Is. XV, XVI; ↩

4. Jer. XLVIII; ↩

5. Ezech. XXV. ↩

6. Is. XVI, 7. ↩

7. II Par. XI, 13. ↩

8. *abjecerit *custodierit ↩

9. Jer. II, 20. ↩

10. Judic. III, 7; x, 6. ↩

11. Num. XXV, 2, 3; ↩

12. Exod. XXXII, 6; ↩

13. IV Reg. XVI, XXI, XXIII, XXIV. ↩

14. Sap. XIII-XV. ↩

15. IV Reg. XXV, 8, 9. ↩

16. Ezech. XXII, 20-22. ↩

17. Rom. II, 14. ↩

18. Ibid. 12. ↩

19. Ezech. xx, 39; xxxvi, 20-23. ↩

20. *accubuerunt juxta omne alta-re* ↩

21. Osee v, 1. ↩

22. Act. vii, 52. ↩

23. Matth. xxiii, 34; ↩

24. Exod. xxxii, 6; ↩

25. Gen. xxxvii, 28; ↩

26. Num. xxi, 24. ↩

27. Deut. 1, 28; II, 21. ↩

28. Num. xiii, 29, 33, 34; ↩

29. Exod. xiii, 21, 22. ↩

30. Exod. xiii, 21, 22. ↩

31. Num. vi, 2-5. ↩

32. Num. vi, 2-5. ↩

33. Judic. xvi, 17; ↩

34. Judic. xvi, 17; ↩

35. I Reg. 1, 11. ↩

36. I Reg. 1, 11. ↩