Skip to the text
Ember
PT

Articulus 4

EXPLANATIO CAPITULI TERTII : ET ANGELO ECCLESIÆ SARDIS SCRIBE.

CAPITULO præcedenti, scripta sunt quæ ad quatuor episcopos quatuor Ecclesiarum Asiæ pertinent; nunc quæ ad reliquos tres episcopos ejusdem provinciæ spectant, scribuntur.

Et angelo, id est præsuli, Ecclesiæ, scilicet Christianorum qui sunt in civitate Sardis, scribe. Hæc dicit qui habet septem spiritus Dei, id est Christus, in quo septem dona Spiritus plenissime fuerunt et sunt;1 qui et septem spirituum, id est omnium angelicorum spirituum, Dominus est, qui per septem spiritus designantur, ut dictum est super illud, Et a septem spiritibus qui in conspectu throni ejus sunt; et septem stellas, id est septem episcopos Ecclesiarum Asiæ :2 per quos universarum significantur Ecclesiarum episcopi et prælati, quia omnes in manu sunt Salvatoris. Unde in fine primi capituli scribitur : Septem stellæ, angeli (id est episcopi) sunt septem Ecclesiarum.3

Scio opera tua, quæ displicent mihi. Bona scit Deus per approbationem;4 mala, per simplicem cognitionem et detestationem, juxta illud, Cognovi multa scelera vestra;5 et illud Psalmi, Dominus scit cogitationes hominum, quoniam vanæ sunt. Nec obstat quod legitur Habacuc primo, Mundi sunt oculi tui, Domine, ne videas malum, et respicere ad iniquitatem non poteris.67 Hoc enim non asserendo, sed conquerendo, et ex contrario dicitur sensu. Quia nomen habes quod vivas, id est, ab aliis per caritatem et gratiam vivere æstimaris, et famam bonam per hypocrisim tuam sortitus es. Fama autem nomen vocatur, juxta illud Ecclesiastici, Curam habe de bono nomine; et illud Machabæorum, Faciamus et ipsi nobis nomen. Et mortuus891011 es morte peccati:12 de qua ait Salvator, Dimitte mortuos sepelire mortuos suos. Spiritualis siquidem vita animæ est caritas, quam, qui mortaliter peccat, amittit, spiritualiterque moritur, nec aliquem actum Deo placentem ac meritorium operatur, sed est velut turpe fœtidumque cadaver coram supersanctissimo Deo.

Esto vigilans, id est diligens in custodia cordis tui ac subditorum; et quo pluribus præes, tanto sollicitior et agibilior consistas. Omnem enim prorsus torporem abjicere debet prælatus, et omni metu, timore atque tremore suam ac gregis operari salutem. Unde de indignis pastoribus dicitur: Speculatores ejus cæci omnes, videntes vana et dormientes. Hinc Romanos monet Apostolus: Qui præest, in sollicitudine, supple, præsit. Et confirma cetera quæ moritura erant, id est, opera tua parva, quæ facis, et de genere bona sunt, majore puritate exerce, ut ex caritate nascantur, et meritoria comprobentur: quæ alias nihil tibi proficient ad salutem. Vel: Confirma cetera quæ moritura erant, id est, infirmos seu imperfectos gregis tui, orando, docendo, exemplariter conversando, ad virtutes erige: sicut et Petro ait Salvator, Tu aliquando conversus, confirma fratres tuos.13 Grex nempe cito in vitia labitur, et mortem culpæ mox patietur, nisi a prælato juvetur, informetur et deducatur, secundum quod Dominus per Prophetam ait:14 Dispersæ sunt oves meæ, eo quod non esset pastor.

Non enim invenio opera tua plena, id est veraciter virtuosa, coram Deo meo, secundum quod homo sum. Qui enim vana intentione, quæ bona sunt agit, mente est vacuus, peccato exhaustus, vere pauperrimus. Tales sunt qui quærunt placere hominibus, qui apparentiam magis quam exsistentiam sanctitatis assumunt: qui etsi coram hominibus aliquid videantur, Deum tamen fallere nequeunt. Unde et fatuarum virginum lampades exstinguuntur.15 Et teste Ambrosio, plenitudinem vita justi habet, inanes autem sunt dies malorum.

In mente ergo habe, id est, diligenter considera, qualiter acceperis gratiam Dei in Baptismo, deinde sacerdotium episcopatusque gradum, et audieris a me ceterisque Sanctis ea quæ ad episcopum pertinent, ac reliqua evangelicæ legis documenta, præcepta, consilia, et serva, hæc omnia memoriter recolendo, et efficaciter prosequendo. Unde et Timotheum admonens Paulus: Noli, inquit, negligere gratiam quæ data est tibi cum impositione manuum presbyterii;16 et rursus, Confortare in gratia, et quæ audisti a me per multos testes, hæc commenda fidelibus.17 Et pænitentiam age de bonis omissis et malis commissis.

Si ergo non vigilaveris, id est, nisi officium tuum solerter fueris exsecutus, oculosque direxeris ad considerandos defectus tuos ac subditorum, veniam ad te, per potentiæ meæ effectum, et æquitatis vindictam, tanquam fur, id est improvise: juxta illud Apostoli, Dies Domini tanquam fur in nocte ita veniet;18 et nescies qua hora veniam ad te, nisi quum pœnam ipsam cœperis experiri. Nam hora mortis incerta est. Quapropter Christus hortatur: Vigilate (nescitis enim qua hora Dominus veniat, sero an media nocte, an galli cantu, an mane), ne quum venerit repente, inveniat vos dormientes;19 videte, vigilate, et orate. Denique corporaliter dormit, qui oculos carnis tenet clausos, nec utitur ratione, nec quidquam facit advertens: sic spiritualiter ac miserabiliter dormit, qui oculos mentis ad ea quæ Dei sunt ac suæ salutis non aperit, qui rationem quæ ad optima instigat non sequitur, qui nil meritorium operatur.

Sed habes pauca nomina in Sardis, id est quosdam fideles in tua Ecclesia, qui non inquinaverunt vestimenta sua, id est, vestem innocentiæ in Baptismo collatam servaverunt incontaminatam, postea mortaliter non peccando, et de venialibus quotidie satisfaciendo, imo in splendore gratiæ ac virtutum creverunt. Vestimenta quoque animæ sunt virtutes ac dona Spiritus Sancti, quibus mens decoratur, et contra frigora vitiorum atque ardores concupiscentiarum ac tentamentorum munitur. Unde et caritas dicitur vestis nuptialis. Et de Sponsa cantatur: Vidi speciosam, cujus inæstimabilis odor erat nimis in vestimentis ejus. Quibus se indutam gloriatur quæ dicit: Gaudens gaudebo in Domino, quia induit me vestimento salutis, et indumento justitiæ circumdedit me. Hæc vestimenta non fœdat, qui in mortale non ruit, et de venialibus omni hora se purgat mentem frequenter elevando ad Deum, bonisque actibus jugiter insistendo. Iterum, vestimenta sunt opera. Unde quæ opera tenebrarum abjecit, ait: Exui tunicam meam, quomodo induar illam? Qui itaque satagit Deo in puritate servire, nemini (quantum in se est) dans ullam offensionem, iste vestimenta sua non inquinat. Ad quod Philippenses hortatur Apostolus: Caritas vestra magis ac magis abundet, ut sitis sinceri, et sine offensione.

Sed quomodo potest quis vestimenta ista servare non inquinata, quum conqueratur Propheta, dicens, Facti sumus ut immundi omnes nos, quasi pannus menstruatæ universæ justitiæ nostræ? Et respondendum, quod comparatione lucis et puritatis divinæ id dicitur. Sic enim et cœli non sunt mundi. Hinc in libro Job dicitur: Non justificatur homo compositus Deo; et item: Quid est homo, ut immaculatus sit, et justus appareat natus de muliere? Nihilo minus ait Psalmista: Custodi animam meam, quoniam sanctus sum; et Apostolus, Nihil mihi conscius sum. Propterea advertendum, quod dupliciter dicitur quis vestimenta præfata non inquinasse: Primo, quum post primam justificationem seu gratiæ infusionem nunquam peccavit mortaliter: quod paucissimis competit. Secundo, quum actualiter in caritate et gratia est, studens Deo in sanctitate et justitia cunctis diebus suis servire: quod omnibus vere pœnitentibus ac proficientibus certum est convenire.

Quæritur, quare potius ait Dominus, Habes pauca nomina, quam, paucos homines, quum de hominibus sermo sit. Et respondendum quod ideo, ut innuat quod electos et bonos noscit per modum specialem, per acceptionem et directionem præcipuam, dicente Apostolo: Quos prædestinavit, hos et vocavit. Et Moysi ait qui omnia novit: Te ipsum novi ex nomine. Unde de se ipso loquens Christus sub nomine boni pastoris, ait: Proprias oves vocat nominatim. In parabola quoque purpurati divitis, electum pauperem exprimit nominatim, reprobum divitem appellatione communi.

Et ambulabunt mecum in albis, id est, mecum erunt in regno cœlesti, stola gloriæ ac immortalitatis induti; in albis quoque, id est, corporibus glorificatis ac splendidissimis gloriæ donis. In Ecclesia etiam militanti ambulabunt mecum, id est coram me, et vestigia mea sequendo. Qui enim se dicit in Christo manere, debet sicut ille ambulavit, et ipse ambulare.

Sic David commendat Scriptura, quod coram Domino ambulaverit. Et Abrahæ dicitur: Ambula coram me, et esto perfectus. In albis, id est innocentiæ indumentis, si gratiam baptismalem non perdiderunt; vel in bonis operibus, secundum Berengandum. Unde, ut Haymo asserit, non solum qui in innocentia permanserunt, sed et hi qui per pœnitentiam surrexerunt, puta omnes electi, ambulabunt cum Christo in albis, qui dicit: Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi sum ego, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam.

Quoniam digni sunt. Ex quo sequi videtur, quod aliquis de condigno mereatur vitam æternam, quum tamen dicat Apostolus: Non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam. Et Salvator: Quum feceritis, inquit, omnia quæ præcepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus; quod debuimus facere, fecimus. Sed dicendum, quod homo existens in caritate meretur vitam æternam de condigno, in quantum Spiritus Sanctus

Rom. viii, 30.

Exod. xxxiii, 12.

Joann. x, 3.

Luc. XVI, 20, 19.

I Joann. II, 6.

III Reg. VIII, 25; II Par. VII, 17. Gen. XVII, 1.

Joann. XVII, 24.

Rom. VIII, 18.

Luc. XVII, 10.

Is. LXI, 10.

Rom. XIII, 12.

Cant. V, 3.

II Cor. VI, 3.

Philipp. I, 9, 10.

Is. LXIV, 6.

Job XV, 15.

Ibid. IX, 2.

Ibid. XV, 14.

Ps. LXXXV, 2.

I Cor. IV, 4.

Luc. I, 74, 75. caritatem movet et excitat ad agendum, non in quantum [opus] procedit, vel passio acceptatur a libero arbitrio, etiam habitu caritatis adjuncto. Hæc est S. Thomæ responsio.

Qui vicerit vanitates sæculi, desideria carnis, suggestiones diaboli, sic vestietur vestimentis albis, id est, præinductis bonis gratiæ ac gloriæ donis ornabitur. Et non delebo nomen ejus de libro vitæ. Minus dicit, et plus significat, ut sit sensus: Ostendam eum scriptum esse in libro vitæ.

Ubi quærendum est, quomodo aliquis dicatur deleri de libro vitæ. Et respondendum, quod liber vitæ in Deo est electorum conscriptio, tenax memoria, seu firma notitia in mente divina: qui liber est ipsa prædestinatio. Itaque, secundum Thomam, aliquis dicitur scriptus in libro vitæ dupliciter: Primo, secundum ordinationem prædestinationis, ut hi quos Deus salvare decrevit: et sic nullus deletur. Secundo, quantum ad prædestinationis effectum, scilicet caritatem et gratiam: quam qui habet, dignus est vita æterna, ideo scriptus dicitur in libro vitæ; et quum eam peccando amittit, deletur secundum istum respectum, videlicet quoad effectum prædestinationis divinæ. — In idem redit quod alii dicunt, aliquem scriptum in libro vitæ per præscientiam æternam: et sic scriptus nunquam deletur, sicut nec Dei præscientia fallitur. Propter quod scriptum est: Sanctus vocabitur omnis qui scriptus est in vita in Jerusalem. Secundo, per præsentem justitiam: et sic potest deleri. Unde, quum Moyses dixisset ad Dominum, Aut dimitte populo hanc noxam, aut dele me de libro quem scripsisti; Dominus mox respondit, Qui peccaverit mihi, delebo eum de libro meo. Porro qui scriptus est in libro vitæ primo modo, dicitur simpliciter scriptus; qui secundo modo, scriptus dicitur secundum quid. Ideo absolute loquendo, nullus proprie deletur de libro vitæ, sicut nec prædestinatus damnatur.

Is. IV, 3.

Exod. XXXII, 31, 32.

Ibid. 33.

Et confitebor nomen ejus, id est, in hora judicii ejus particularis ac universalis, ipsum ad me pertinere testabor, coram Patre meo, et coram angelis ejus. Quæ confessio, est honor præclarus, ob quem contemnendus est omnis honor terrenus.

Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Ista admonitio pollicitationi divinæ nunc præponitur, nunc subjungitur, ad innuendum quod verba Dei ac divina promissa diligenter auscultare debemus, sive ad hoc præmonemur, sive non.

Consequenter præsuli Philadelphiæ Ecclesiæ sermo dirigitur. Et angelo Philadelphiæ Ecclesiæ, id est episcopo congregationis christianæ in urbe hac commorantis, scribe. Hæc dicit Sanctus et Verus, id est Christus, qui secundum divinam naturam, essentialiter sanctus et verus est, secundum naturam quoque assumptam, sanctior universis, et verus in verbis atque operibus: qui testatur, Ego sum via, veritas et vita; de quo apud Danielem dicitur, Ungatur Sanctus Sanctorum. Qui habet clavem David. Clavis est qua abdita reserantur, et clausa panduntur, ac janua aperitur. Ita clavis hæc David quam habet Christus, est virtus sua illuminativa, seu sapientia, per quam aperit nobis mysteria Scripturarum, sicut et Apostolis aperuit sensum ut intelligerent Scripturas.

Per hanc autem virtutem, aperit nobis et ipsum David seu librum Psalmorum, in quo secundum divinum Dionysium, virtualiter continetur quidquid in Scripturis habetur. Unde et clavis ista vocata est clavis David, qui præ ceteris de Christo prophetavit, cujus psalmos Christus elucidavit. Verumtamen, secundum Berengandum et Haymonem, per clavem David intelligitur Christi humanitas, de semine David assumpta: per quam reserata sunt omnia, et quæ David de Deo, et quæ Deus ad David locutus est; per quam etiam janua regni cœlestis est patefacta, et tota Ecclesia illustrata.

Joann. XIV, 6.

Dan. IX, 24.

Luc. XXIV, 45.

Rom. I, 3.

Qui aperit, id est, Scripturarum notitiam menti infundit, corda ad gratiam, caritatem et fidem patula facit, et nemo claudit ei cui Christus sic aperit : quoniam Christi operationem nullus prohibere impedireve potest directe, et dum Christus noluerit : quanquam diabolus et homines pravi, nonnunquam dispositive illuminatos ad tenebras falsitatis ac vitiorum declinent, sicut in Evangelio ait Salvator : Venit diabolus, et tollit verbum Dei de corde ipsorum, ne salvi fiant;20 et denuo : Væ vobis, Scribæ et Pharisæi, qui clauditis regnum cœlorum ante homines;21 vos enim non intratis, nec introeuntes sinitis intrare, scilicet, quantum in vobis est. Claudit, id est, gratiam subtrahit, intellectum Scripturarum salutarem non influit superbis ac reprobis, et nemo aperit eis tanta bona. Ipse utique clausit Judæis, et aperuit gentibus, sicut in Evangelio loquitur : In judicium ego in hunc mundum veni, ut qui non vident, videant, et qui vident, cæci fiant.22 — At vero verba hæc scripta sunt in Isaia de Eliacim, secundum quod fuit Christi figura, quum dicitur : Dabo clavem domus David super humerum ejus, et aperiet;23 et non erit qui claudat, etc.

Scio opera tua per approbationem. Ecce dedi coram te ostium apertum, id est, patefeci tibi ingressum ad intelligentiam Scripturarum, mentem tuam claritate scientiæ salutaris illuminando, quod nemo potest claudere tibi, quum ego id aperuero, qui potens sum te in data divinorum notitia conservare. Hoc etenim ostium est infusa clarificatio animæ, per quam Scripturas intelligit. Denique, præter ostium hoc, loquitur Scriptura adhuc de multiplici ostio. Est enim prædicatio ostium, juxta illud Pauli :24 Ostium mihi apertum est magnum et evidens, et adversarii multi. Fides etiam dicitur ostium, ut in Actibus : Retulerunt quanta fecisset Deus cum illis, quia aperuisset Deus gentibus ostium fidei.25 Insuper, præparatio cordis ad ea quæ Dei sunt, ostium appellatur, dicente Apostolo : Quum autem venissem Triadem, et ostium mihi apertum esset in Domino. Christus nihilo minus etiam ostium cœlestis patriæ nuncupatur :2627 Ego (inquit) sum ostium.

Quia modicam habes virtutem. Hoc multipliciter exponitur. Quidam enim per modicam virtutem intelligunt humilitatem, per quam efficitur homo divinam illustrationem suscipere aptus, juxta illud : Declaratio sermonum tuorum illuminat, et intellectum dat parvulis. Alii dicunt, quod ideo fertur habere modicam virtutem, quia non habuit potestatem seu gratiam faciendi miracula, sicut episcopi communiter tunc habebant : idcirco Deus in intelligentia Scripturarum ei recompensavit quod in illa ipsi gratia defuit. Berengandus videtur istud subtilius elucidare, dicendo : Videtur mihi, quod iste angelus Philadelphiæ Ecclesiæ, in divinis Scripturis non satis fuerit eruditus. Et ideo dixit eum modicam habere virtutem ad convincendos fidei inimicos. Ideo, Dedi coram te ostium apertum in divinis Scripturis, ut intelligas mysteria Scripturarum : quod nemo poterit claudere, id est, sapientiæ quæ tibi dabitur, nullus poterit resistere inimicorum. Potest quoque sic accipi : Modicam habes virtutem, id est, naturalis et propria virtus atque scientia tibi non sufficit : idcirco auxilium gratiæ tibi impendo.

Ps. cxviii, 130. ideo fertur habere modicam virtutem, quia non habuit potestatem seu gratiam faciendi miracula, sicut episcopi communiter tunc habebant : idcirco Deus in intelligentia Scripturarum ei recompensavit quod in illa ipsi gratia defuit. Berengandus videtur istud subtilius elucidare, dicendo : Videtur mihi, quod iste angelus Philadelphiæ Ecclesiæ, in divinis Scripturis non satis fuerit eruditus. Et ideo dixit eum modicam habere virtutem ad convincendos fidei inimicos. Ideo, Dedi coram te ostium apertum in divinis Scripturis, ut intelligas mysteria Scripturarum : quod nemo poterit claudere, id est, sapientiæ quæ tibi dabitur, nullus poterit resistere inimicorum. Potest quoque sic accipi : Modicam habes virtutem, id est, naturalis et propria virtus atque scientia tibi non sufficit : idcirco auxilium gratiæ tibi impendo.

Et servasti verbum meum, id est, sermonibus meis obedivisti, et non negasti nomen meum, id est me ipsum, sed te esse Christianum, et me esse Dei Filium, libere es professus.

Et ecce dabo tibi de synagoga Satanæ, id est, aliquos incredulorum Judæorum per tuam prædicationem convertam, et tibi subjiciam, qui se dicunt Judæos esse vere ac proprie, secundum nominis proprietatem et virtutum patrum suorum imitationem. Judæi enim quasi confitentes dicuntur; et isti antequam fidem Christi reciperent, jactabant se Deum fideliter colere et confiteri, patrumque suorum fidem ac opera sequi:28 quod ita non fuit. Ideo subditur: et non sunt hoc modo Judæi, sed mentiuntur: quia secundum carnem tantum Judæi sunt. Christiani vero spiritualiter circumcisi, secundum proprietatem spiritualem atque virtutem Judæi vocantur, confitendo Christum de semine Judæ exortum. Propter quod ait Apostolus: Non qui in manifesto, Judæus est;29 neque quæ in manifesto, in carne, est circumcisio; sed qui in abscondito, Judæus est, et circumcisio cordis in spiritu, non littera. Et iterum: Qui ex fide sunt, hi sunt filii Abrahæ.30 Ecce faciam illos tales per gratiam, ut veniant, et adorent ante pedes tuos: id est, tibi humiliter se, fide suscepta, subjicient, teque ut patrem honorabunt, Deum cultu latriæ, et te cultu duliæ venerantes; et scient quia ego dilexi te, quem ad tantam abundantiam gratiæ gratum facientis ac gratiæ gratis datæ promovi, ita illuminavi, episcopum ordinavi, aliorum pædagogum constitui. Quum enim diligere sit alicui bonum velle, hos diligit Deus quos ad bona gratiæ donaque gloriæ præordinavit.

Quoniam servasti verbum patientiæ meæ, id est documentum meum quo patientiam præcepi ac docui, quam et opere demonstravi, et ego servabo te ab hora tentationis, quæ ventura est in orbem universum tentare habitantes in terra. Per hanc horam tentationis, quidam intelligunt tempus persecutionis Ecclesiæ ab Antichristo, qui ubique persecuturus est Christianos; alii, diem judicii. Potest autem magis ad litteram, ad hujus episcopi tempus referri, et de persecutione Christianorum a Romanis imperatoribus eorumque satellitibus accipi. Jam enim quando Joannes hæc scripsit, cœperunt hi Ecclesiam generaliter persequi; et quidam post eos gravius persecuti sunt eam. Promittitur ergo huic episcopo, quod instantibus gravissimis quibusque tribulationibus, per virtutem et gratiam Spiritus Sancti servabitur, non ut adversa non patiatur, sed ne eis vincatur, ne in tentationem ducatur, id est, tentationibus obruatur atque consentiat. Unde, ut Haymo asserit, tentatio hic pro deceptionis lapsu accipitur. Nihilo minus quælibet persecutio ac tribulatio dici potest tentatio, quia per eam homo examinatur, et qualis sit noscitur. Sic enim Deus tentat electos, quia per adversa et aspera de eorum perfectione accipit experimentum, probationem, seu evidentiam, non ut ipse agnoscat, sed ut aliis ad ædificationem patescat.31 Sic enim legitur, quod Deus tentaverit Abraham.32 Moyses quoque populo Israel loquitur: Recordaberis cuncti itineris per quod adduxit te Dominus, ut affligeret te atque tentaret, et nota fierent quæ versabantur in corde tuo, utrum custodires mandata illius, an non.33 Unde et in libro Sapientiæ: Deus probavit illos, et invenit illos dignos se.34

Præterea, ex eo quod Dominus ait, Quia servasti verbum meum, faciam ut veniant, et adorent ante pedes tuos: elicitur, quod dum homo humilitatem patientiamque observat, adversarii ei reconciliantur, quemadmodum scriptum est: Quum placuerint Domino viæ hominis, inimicos quoque ejus convertet ad pacem.35

Ecce venio cito transferendo te de via ad patriam, de tribulatione ad gloriam, de merito ad præmium. Hoc verbo consolationem infundit, et ad patientiam excitat. Tene quod habes, id est, in donis gratiæ persevera, ut nemo accipiat coronam tuam, id est, ne præmio disposito destitueris per propriam culpam, et alius loco tui subrogetur. Quum enim certus sit numerus salvandorum, si unus justus ceciderit atque perierit, alius in gradum ejus seu locum succedet. Quamvis autem nec prædestinatus posset corona privari, nec præscitus eam sortiri in sensu composito, puta ut talis, et per comparationem ad providentiam Dei, uterque tamen manet liberi arbitrii, et in sensu diviso ille potest damnari, et iste salvari.

Qui vicerit, id est, peccata contempserit, nec alicui illicito consensum præbue

Dei mei36

Galat. u, 9.

Ps. LXXXI, 6.

Jacob. I, 17. rit, faciam illum columnam, id est fortem, fixum, ac eminentem, in templo meo, id est in Ecclesia, ut possit aliorum imbecillitatem portare, et simpliciores docere. Unde per columnam perfecti et prædicatores ac prælati signantur, quorum est ceteros per caritatem portare, roborare, constabilire. Sic enim Paulus, Petrum, Jacobum et Joannem columnas appellat. Et foras non egredietur amplius, ab ecclesiastica unitate ac individua caritate recedendo : imo usque in finem, me operante, in sanctis operibus perseverabit. Et scribam super eum nomen Dei mei, id est, Dei filium eum faciam appellari, quandoquidem et virtuosi homines dii vocantur, juxta illud : Ego dixi, Dii estis; et nomen civitatis Dei mei novæ Jerusalem, id est, nomen Ecclesiæ militantis imprimam ei, ita quod catholicus, seu ecclesiasticus, ac fidelis per omnia asseretur. Ecclesia enim est civitas Dei nova per gratiam : quæ Jerusalem nuncupatur, quia in ea est visio pacis, inchoatio ac contemplatio quietis cœlestis. Quæ descendit de cœlo a Deo meo, id est, a supernis, et a Spiritu Sancto profluxit, regenerata est, ordinatur, ac regitur. Omne enim datum optimum, et omne donum perfectum, desursum est, descendens a Patre luminum. Nihilo minus Ecclesia ascendit ad cœlum, ad bona gloriæ adspirando. Hæc loquitur Christus secundum quod homo, dicens, A Deo meo. Et nomen meum novum scribam super eum, ut a me Christo christianus vocetur. Nam Filius Dei ex tempore cœpit Christus vocari.

Sed quia nonnulli fidelium qui in Ecclesia videbantur columnæ, ceciderunt, et per pravam doctrinam foras egressi sunt, quorum unum dicit Berengandus fuisse Origenem; hinc locum hunc exponit de præmio atque Ecclesia triumphanti, ut sit sensus : Qui vicerit, faciam illum columnam in templo Dei mei, id est, in regno cœlesti firmissima stabilitate locabitur, nec beatitudinem illam amittet, hoc est, foras non egredietur amplius. Et scribam super eum nomen Dei mei. Nomen Dei est, esse æternum : quod super vincentes scribitur, quum eis æternitas communicatur, ita quod sine fine cum Domino commorantur. Et nomen civitatis Dei mei novæ Jerusalem, id est Ecclesiæ triumphantis : quæ Jerusalem dicitur, quia in ea increata pax Dei, omnem sensum exsuperans, facie ad faciem cernitur. Hujus ergo civitatis novæ per dona gloriæ nomen scribitur super electos, quando eam ingressi, cives ac filii ejus vocantur. Quæ descendit de cœlo, quia Domino Jesu Christo de cœlis ad nostram redemptionem descendente, simul et Sancti descenderunt, quia jam per prædestinationem illi conjuncti erant. Sic ille exponit.

Consequenter ad Laodicensis Ecclesiæ præsulem sermo dirigitur. Et angelo Laodiciæ Ecclesiæ scribe. Hæc dicit Amen, testis fidelis et verus, id est Christus, qui est verus et veritas, testisque Dei Patris et actuum humanorum. Amen quandoque nominaliter sumitur, ut hic, et tunc significat verum : sicque competit Christo, qui est ipsum primum, summum et exemplare verum. Quandoque sumitur adverbialiter, et tunc significat vere. Qui est principium creaturæ Dei, id est universorum creator, per quem Pater omnia fecit, juxta illud : Omnia per ipsum facta sunt. Propter quod ait Judæis : Ego principium, qui et loquor vobis. Vel, Principium creaturæ Dei, id est inter creata primus dignitate et gratia, secundum naturam assumptam, quemadmodum supra plenius dictum est.

Scio opera tua simplici notitia, quia neque frigidus es per infidelitatem, neque calidus per caritatem infusam. Utinam frigidus esses aut calidus, id est in altero extremorum, videlicet totaliter sine notitia Dei et simulata justitia, vel fervens amore. Tunc enim minus esset tuum peccatum, eo quod servus sciens voluntatem domini sui, nec implens, gravius peccet. Facilius quoque tunc convertereris ad fervorem amoris, quia audito Dei verbo te

Philipp. IV, 7.

[13. Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis.]

Joann. XV, 6.

Ibid. I, 3.

Ibid. VIII, 25.

In Apoc. I, 5.

Luc. XII, 47

16 peccatorem apertum perpenderes, nec te aliquid reputares, sed accusares : sicque ubi abundavit culpa, abundaret et gratia.37 Sed quia tepidus es, id est piger, acediosus, et negligens, habens fidem informem, et aliquid esse te reputans, et non frigidus, neque calidus; incipiam te evomere de ore meo, id est mea sententia reprobare, a fidelium numero segregare, ab officio tuo deponere. Fideles autem et fervidi, Christo sunt incorporati, a quo rejiciuntur dum in mortale labuntur. Quemadmodum autem aqua tepida, tanquam fastidium generans, cito evomitur, sic tepidi isti sunt Deo specialiter detestabiles atque ingrati. Et videmus ad oculum, quod hi qui manifeste sunt vitiosi, ita ut nec aliquid boni se egisse aut agere putent, facilius convertantur, quam tepidi, seu illi qui volunt partim Deo, partim sæculo cohærere, placere, servire. Tepidum demum hoc loco non sumitur quasi medium, de caritatis calore aliquid participans : sic enim melius est esse tepidum, quam frigidum.

17

Quia dicis verbo mentali sive vocali : quod dives sum per virtutes et dona Spiritus Sancti, et locupletatus, per opera meritoria copiosa, et nullius egeo, id est, major profectus seu gratia, vel aliorum oratio, seu doctrina mihi necessaria non est ad salutem. Et nescis, id est, non attendis vel scire non vis, sicque habes ignorantiam affectatam, quæ inexcusabilis perhibetur : de qua fertur in Psalmo, Noluit intelligere ut bene ageret;38 quia tu es miser per culpam (juxta illud :39 Justitia elevat gentem; miseros facit populos peccatum), et miserabilis aliis propter pœnam tibi imminentem ac debitam, et pauper, id est donis gratiæ spoliatus, et cæcus, sapientiam non habendo, et vitiis excæcatus, et nudus a bonis operibus ac virtuosis habitibus.

18

Suadeo tibi emere a me opulentissimo fonte omnium bonorum, aurum ignitum probatum, id est caritatem ferventem, divinitus commendatam, adversitatibus exercitatam, veram, non fictam, ab omnibus vere sapientibus approbatam. Hæc caritas sic inter ceteras excedit virtutes, rubet, fulget, perornatque thalamum mentis, quemadmodum aurum inter metalla præstantius est, et corporalem structuram decorat.40 Caritas autem et gratia emi asseritur, non quod aliquis in mortali exsistens, eas de condigno mereatur, sed utcumque de congruo, quando se ad eas habilitat et disponit, faciens quod in se est. Hinc enim ait Apostolus :41 Si autem gratia, jam non ex operibus; alioqui gratia non est gratia. Rursus per aurum intelligitur sapientia, potissime illa quæ est primum inter dona :42 quæ est saporosa et affectuosa divinorum cognitio. Idcirco ignita vocatur atque probata, quoniam eos a quibus habetur, amorosos et Deo acceptos constituit. Unde et Salomon :43 Thesaurus (inquit) desiderabilis in ore sapientis.

Quomodo autem caritas vel sapientia emitur, quum sanctus Job contestetur, Non dabitur pro ea aurum obryzum, et nescit homo pretium ejus?44 Sed et Salomon : Pretiosior est (ait) sapientia cunctis opibus; et omnia quæ desiderantur, huic non valent comparari.45 Ad quæ propheticus sermo respondet : Omnes sitientes, venite ad aquas, et qui non habetis argentum, properate, emite, et comedite; venite, emite absque argento et absque ulla commutatione vinum et lac.46 Itaque non temporali re emitur, sed bonis operibus, continuis precibus, misericordiæ actibus, pœnitentiæ studiis, omnium terrenorum contemptu, postremo carissimo nummo, puta se ipso, seu propriæ voluntatis abnegatione, spontanea paupertate. Ideo loquitur Christus :47 Si vis perfectus esse, vende omnia quæ habes, et da pauperibus; et veniens, sequere me.

Ut locuples fias in spiritualibus bonis. Nempe qui caritatem vel sapientiæ donum adeptus est, omnes habet virtutes et omnia dona. Et vestimentis albis induaris, id est, mundis operibus adorneris : sicut ait Scriptura, Omni tempore vestimenta tua sint candida.48 Passiones autem et vitia nigredini comparantur. Ut non appareat confusio nuditatis tuæ, id est, ne coram Deo et ejus ministris tam inhonestus ac spiritualiter turpis, menteque vacuus ac detestandus appareas. Si enim de corporis nuditate coram hominibus verecundamur, potissime propter inhonestiora corporis membra, incomparabiliter plus erubescere nos oportet coram Deo et angelis ejus de animæ nuditate, deformitate, sordidatione. Hæc est erubescentia salutaris, qua divinæ puritatis adspectui erubescimus maculati et sordidi apparere.

Et collyrio inunge oculos tuos, ut videas. Per collyrium, quod de terra nascitur, quo oculus primo turbatur, deinde a noxio humore purgatur, sicque clarioris visus efficitur, cordis contritio seu compunctio designatur, quæ primo per dolorem de peccatis mentem amaricat, a vitiorum squalore emundat, lacrimas elicit, illuminationem procurat. Hoc collyrio oculi cordis unguntur, dum in Deo vere compungimur, sicque videmus in lumine gratiæ, et defectus nostros cognoscimus, Deum perpendimus, quidquid salus nostra requirit consideramus. Rursus, collyrium dici potest sermo divinus, vel dominicæ passionis memoria, vel scientia salutaris. Unde, ut Beda disseruit, collyrio oculos inungere, est boni operis exsecutione Scripturarum intelligentiam promereri.

Sed quia increpatio præinducta satis aspera videtur, clementissimus Deus increpatum, ne plus induretur, dulcissime consolatur. Quo dat prælatis increpatoribusque exemplum, ut verbis asperæ increpationis, caritatis dulcia jungant eloquia, instar boni Samaritani, qui vino oleum miscuit.49 Ego quos amo, puta electos et bonos, arguo per me et meos vicarios verbis, et castigo verberibus seu adversis, ne quid mali in eis remaneat. Quum ergo hos taliter tractem, quanto magis tu imperfectus debes hæc cum gratiarum actione gaudenter recipere, tanquam animæ medicinam? Hinc Spiritus Sanctus monet: Disciplinam Domini, fili mi, ne abjicias;50 et ne deficias, quum ab illo argueris: quem enim diligit Dominus, corripit; et quasi pater in filio complacet sibi. Et alibi:51 Beatus homo qui corripitur a Domino.52 Hinc ait Apostolus: Si extra disciplinam estis, ergo adulteri, et non filii estis. Itaque gravissima Dei ira ac ultio est, dum peccatorem prosperari atque ad libitum peccare impune permittit, quemadmodum de reprobis ait in Psalmo:53 Dimisi eos secundum desideria cordis ecrum; ibunt in adinventionibus suis. Æmulare ergo, id est, bonos sequere:54 juxta illud, Æmulamini bonum in bono semper; et iterum, Æmulamini charismata meliora;55 et pœnitentiam age, quod hucusque tam negligens exstitisti. Nam et ego paratus sum tibi succurrere. Et ideo subditur:

Ecce sto ad ostium, id est, ostio cordis, scilicet libero arbitrio, seu voluntati adsisto seu præsens sum, qui omnia impleo, et nullibi desum, et pulso per sacram Scripturam hortando, per vicarios meos loquendo, per angelicam inspirationem, per motionem internam, qua moveo mentem ad supernaturale bonum, per beneficiorum collationem, per adversitatum exercitationem.56 His siquidem modis, Deus omnipotens cordis nostri pulsat quotidie januam. Unde et loquitur Sponsæ seu animæ amorosæ:57 Aperi mihi, soror mea, amica mea, columba mea.58 Hinc de increata Sapientia legitur: Sapientia præoccupat eos qui se concupiscunt, ut illis se prior ostendat; qui de luce vigilaverit ad illam, non laborabit: assidentem enim illam foribus suis inveniet.59 Itaque Christus pulsat, sicut scriptum est: Vox dilecti mei pulsantis.

Præterea contuendum, quod gratia interdum accipitur pro habitu essentiam rationalis creaturæ Deo gratam faciente, interdum pro divina motione qua Deus animam movet ad supernaturale bonum, quemadmodum motione naturali ac generali movet omnia ad sibi connaturalia.

Propter quod dicitur:60 Attingit a fine usque ad finem fortiter, et disponit omnia suaviter. Hic autem divinus instinctus sive influxus, vel motio hæc, communiter fit cunctis hominibus, quamdiu in vita præsenti subsistunt. Quem quidem influxum quidam sequuntur, per liberi conatum vel cooperationem arbitrii ad supernaturale bonum se disponentes. Alii non sequuntur: propter quod merentur sibi ipsis relinqui, sicque ex sua defectibilitate de peccato in peccatum labuntur.

Si quis audierit vocem meam, id est, inspirationi divinæ sive angelicæ, vel verbis sacræ Scripturæ consenserit atque paruerit, et aperuerit mihi januam cordis sui, id est, mentem cum affectu spiritualiter dilataverit seu patefecerit ad me suscipiendum: secundum illud Prophetæ, Præparare in occursum Dei tui;61 intrabo ad illum, dona gratiæ infundendo, infusa augendo, misericorditer consolando, varios effectus in secretis animæ producendo; et cœnabo cum illo, id est, ejus saluti atque profectui congratulabor: sicut scriptum est, Beneplacitum est Domino in populo suo;6263 et iterum, Gaudium Domini est fortitudo vestra; et ipse mecum, delectando in me per conscientiæ puritatem, et de cœlestis gloriæ promisso lætando per spem. Et in isto ineffabiliter commendatur nobis clementia, caritas atque dignatio Dei nostri ad nos tantillos vermiculos. Hinc etenim in Proverbiis contestatur, dicens: Deliciæ meæ esse cum filiis hominum;64 et iterum in Jeremia, Lætabor super eis, quum benefecero eis.65

Tantum igitur pulsatorem non repellamus, cum tanto hospite cœnare quotidie properemus; quidquid ejus introitum impedit, quidquid vultum ipsius offendit, vitemus. Porro ipse lux est;66 peccata et passiones sunt tenebræ: et scimus quod non sit conventio luci ad tenebras.67 Ab his ergo mentis cœnaculum emundare oportet.68 — Sed cur potius ait, Cœnabo cum illo, quam, Prandebo?69 Et respondendum, ut insinuet scilicet se velle pernoctare nobiscum, atque in thalamo mentis quiescere, ut in pace in id ipsum dormiamus et requiescamus.70 Sic cœnat cum Christo, atque in ejus castis quiescit amplexibus, qui corde devoto pergit ad stratum, et in meditationibus sanctis obdormit. Talis non timet a timore nocturno, sed de mentis securitate reficitur.71 Secura enim mens quasi juge convivium.72

Qui vicerit impedimenta salutis suæ, dabo ei sedere mecum in throno meo, id est in regno cœlesti, in cœlo empyreo. Teste enim Propheta, Cœlum mihi sedes est.73 Hinc in Evangelio ait:74 Vado parare vobis locum; et, Iterum venio, et assumam vos ad me ipsum, ut ubi ego sum, et vos sitis.75 Dabo quoque ei sedere mecum in throno meo, id est potestatem judicandi mecum in finali judicio: secundum promissionem illam, Sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel.76

Sicut et ego vici per patientiam cuncta adversa, per passionem meam diabolum, per aciem virtutum aciem vitiorum, per inflexibilem æquitatem blanda et aspera mundi. Christus enim fortem armatum ligavit, vasa ejus diripuit, mundi gloriam stravit, sed et adversarios suos induratos Judæos dejecit. Hinc ait militibus suis:77 In mundo pressuram habebitis; sed confidite, ego vici mundum.78 Et sedi cum Patre meo in throno ejus in cœlesti palatio: juxta illud Apostoli, Sedet ad dexteram majestatis in excelsis.7980 De quo throno scriptum est: Mitte sapientiam a sede magnitudinis tuæ;81 itemque, Adeamus cum fiducia ad thronum gratiæ ejus.82 Qui thronus intelligi potest, vel ipsum cœlum, vel judiciaria regiaque potestas, dignitas, sive auctoritas Dei in se ipso invariabiliter quiescentis. Unde quod ait, Sedi cum Patre meo in throno ejus, sic potest exponi: Potestatem judicandi a Patre accepi. Pater enim omne judicium dedit Filio. Et Psalmista ait: Deus, judicium tuum regi da. Quamvis autem Christo secundum divinitatem conveniat judicare per auctoritatem, tamen judicii exsecutionem meruit per suam humiliationem ac passionem, sicut et corporis glorificationem et exaltationem super omnes cœlos, per palmam præfatam meruit.83 Ideo loquens Christus de Patre et de se ipso testatur :84 Potestatem dedit ei judicium facere, quia Filius hominis est.

Qui habet aurem, audiat quid Spiritus dicat Ecclesiis. Exhortatio ista jam septima vice repetitur; atque in epistola cujuslibet Ecclesiæ Asiæ ponitur, quatenus omnes Christiani ista perpendant, et quidquid episcopis Asiæ scriptum est, ad suam informationem convertant : quod tamen episcopis ac prælatis summe incumbit. Videamus itaque ut opera nostra plena sint coram Deo, et ne nomen sanctitatis habendo mortui simus coram Altissimo : quod eis eveniet qui laudes quærunt humanas ac commodum temporale. Insuper, caveant pigri, potissimum religiosi remissi, quod Dominus cuidam tunc improperavit : Quia nec frigidus es, neque calidus, etc. Quum enim religiosi teneantur quotidie ad perfectionem, juxta suæ professionis exigentiam, tendere; hi qui pervigilem curam non adhibent per passionum suarum reformationem et Ordinis observationem ac operum Dei reverentialem exsecutionem, tepidi comprobantur, et non progrediendo in Dei itinere, infeliciter retrogrediuntur.

Postremo, ex præinductis certissimum est, per angelos septem Ecclesiarum Asiæ, in istis duobus capitulis non intelligi spiritus supernos beatos, quibus præscripti defectus nullatenus competunt.

Footnotes

  1. Is. xi, 2, 3. ↩

  2. Apoc. i, 4. ↩

  3. Apoc. i, 20. ↩

  4. 1 Mach. v, 57. ↩

  5. Amos. v, 12. ↩

  6. Ps. xciii, 11. ↩

  7. Habac. i, 13. ↩

  8. Eccli. xli, 15. ↩

  9. Eccle. vii, 19. ↩

  10. Eccli. xix, 1. ↩

  11. Galat. iii, 3. ↩

  12. Matth. viii, 22. ↩

  13. Luc. xxii, 32. ↩

  14. Ezech. xxxiv, 5. ↩

  15. Matth. xxv, 8. ↩

  16. I Tim. iv, 14. ↩

  17. II Tim. ii, 1, 2. ↩

  18. I Thess. v, 2. ↩

  19. Marc. xiii, 35-37, 33. ↩

  20. Luc. viii, 12. ↩

  21. Matth. xxiii, 13. ↩

  22. Joann. ix, 39. ↩

  23. Is. xxii, 22. ↩

  24. 1 Cor. XVI, 9. ↩

  25. Act. xiv, 26. ↩

  26. II Cor. ii, 12. ↩

  27. Joann. x, 9. ↩

  28. II Cor. ii, 12. ↩

  29. *Rom. II, 28, 29.* ↩

  30. *Galat. III, 7.* ↩

  31. *Sap. III, 5.* ↩

  32. *Gen. XXII, 1.* ↩

  33. *Deut. VIII, 2.* ↩

  34. *Sap. III, 5.* ↩

  35. *Prov. XVI, 7.* ↩

  36. Galat. II, 9. ↩

  37. Rom. v, 20. ↩

  38. Ps. xxxv, 4. ↩

  39. Prov. xiv, 34. ↩

  40. 1 Cor. xiii, 13. ↩

  41. Rom. xi, 6. ↩

  42. Is. xi, 2. ↩

  43. Cf. Prov. xxi, 20. ↩

  44. Job xxviii 15, 13. ↩

  45. Prov. iii, 15. ↩

  46. Is. lv, 1. ↩

  47. Matth. xix, 21. ↩

  48. Eccle. ix, 8. ↩

  49. Luc. x, 34. ↩

  50. Prov. III, 11. ↩

  51. Job v, 17. ↩

  52. Hebr. xii, 8. ↩

  53. Ps. LXXX, 13. ↩

  54. Galat. IV, 18. ↩

  55. 1 Cor. xii, 31. ↩

  56. Jer. XXIII, 24. ↩

  57. Cant. V, 2. ↩

  58. Cant. V, 2. ↩

  59. Sap. VI, 14, 15. ↩

  60. Sap. viii, 1. ↩

  61. Amos iv, 12. ↩

  62. II Esdr. viii, 10. ↩

  63. Ps. cxlxi, 4. ↩

  64. Prov. viii, 31. ↩

  65. Jer. xxxii, 41. ↩

  66. Joann. viii, 12. ↩

  67. II Cor. vi, 14. ↩

  68. Joann. v, 22. ↩

  69. Ps. lxxi, 2. ↩

  70. Ps. iv, 9. ↩

  71. Ps. xc, 5. ↩

  72. Prov. xv, 15. ↩

  73. Is. lxvi, 1. ↩

  74. Joann. xiv, 2. ↩

  75. Ibid. 3. ↩

  76. Matth. xix, 28. ↩

  77. Matth. xii, 29. ↩

  78. Joann. xvi, 33. ↩

  79. Hebr. 1, 3. ↩

  80. Hebr. i, 3. ↩

  81. Sap. ix, 10. ↩

  82. Hebr. iv, 16. ↩

  83. Ps. cxlix, 4. ↩

  84. Joann. v, 27. ↩

Chapter 5 of 24