Articulus 8

EXPOSITIO CAPITULI SEPTIMI : ANNO PRIMO BALTHASAR REGIS BABYLONIS.

CONSEQUENTER scribitur visio sexta Danielis : sexta, inquam, secundum ordinem descriptionis visionum in libro isto; sed quarta, secundum rem gestam et temporis ordinem. Cur autem Daniel ita mutavit ordinem in scribendo, in præcedentium capitulorum expositione ostensum est.¹²

Anno primo, non vitæ, sed regni, Balthasar regis Babylonis : de quo in superioribus dictum est plenius; Daniel somnium vidit, id est, imaginariam visionem sibi in somno ostensam, interioribus oculis adspexit et intellexit. Cur autem in somno fieri soleant revelationes propheticæ ac divinæ, et cur visio imaginaria seu prophetalis somnium appelletur, et de proprietate visionis imaginariæ, ac distinctione inter somnium et visionem, aliisque quibusdam ad horum intelligentiam accommodis, dictum est ante. Loquitur autem Propheta de se ipso quasi de alio. Visio autem capitis ejus in cubili suo. Et somnium scribens ad aliorum utilitatem. Donum siquidem prophetiæ, ad gratias pertinet gratis datas; gratiæ vero gratis datæ proprie sumptæ, ad aliorum utilitatem dantur et ordinantur. Ex prophetalibus autem revelationibus et earum impletionibus, demonstratur Deus altissimus omnium habere certissimam ac distinctam scientiam, providentiamque completam, et specialiter probantur Christi mysteria sancta esse et vera divinitusque prædicta. Brevi sermone comprehendit. Sermo enim compendiosus, delectabiliter ac fructuose auditur. Et in Isaia legitur : Verbum abbreviatum faciet Dominus super terram. Tædiosa ergo prolixitas est vitanda. Summatimque perstringens, id est, visa sibi ostensa, in summa succinctim exprimens, ait verbis scriptis atque vocalibus. Somno enim completo vigilans factus, tempore opportuno visa redegit in scriptis ad perpetuam rei memoriam.

Videbam in visione mea nocte : nocturno siquidem tempore imaginaria visione hæc vidit, et mente visum intellexit. Porro per visionem intelligitur hic res in somno apparens, cujus significationem Daniel (ut infra habetur) intellexit. Vel si per visionem intelligere aliquis velit actum videntis, in hac visione Daniel vidit formaliter : quoniam visio, ratio est formalis ob quam et per quam vidit, quemadmodum fertur in Isaia :³ Commotione commovebitur terra, dissipatione dissipabitur terra.

Et ecce. Ecce, adverbium est demonstrandi, ad designandum quod magnum sit quod narratur. Quatuor venti cœli pugnabant. Ubi scribit Hieronymus : Quatuor ventos cœli, quatuor arbitror angelicas potestates, quibus principalia regna commissa sunt, juxta illud quod in Deuteronomio legimus : Quando dividebat Altissimus gentes, quando separabat filios Adam, constituit terminos populorum juxta numerum angelorum Dei. Allegat autem Hieronymus hanc scripturam juxta translationem Septuaginta interpretum :⁴ secundum quam Gregorius eam allegat in sermone de omnibus angelis, Anselmus quoque in libro Cur Deus homo.

Quamvis vero Scholastica historia et ceteri expositores catholici, quantum ad principale, sequantur Hieronymum, quod scilicet per quatuor ventos cœli, sunt intelligendæ angelicæ potestates, non tamen id uniformiter agunt. Nam quidam per potestates has intelligunt angelos bonos; alii angelos malos, sicut Albertus, qui scribit hoc loco: Quatuor venti cœli, id est quatuor angelicæ potestates, quæ regnis in quadripartito mundo positis præsunt, scilicet potestates contrariæ: quia secundum uniuscujusque gentis meritum, bona potestas vel mala præponitur ei. Dicuntur autem venti, quia suggestionibus suis tentant: et dicuntur venti cœli, quia mali ad hoc pugnant, ut a cœlo dejiciant; boni vero, ut ad cœlum perducant. Pugnabant quoque, quia quod boni suadent, mali impugnant, secundum illud Apocalypsis: Factum est prælium in cœlo; Michael et angeli ejus præliabantur cum dracone. Insuper aliqui asserunt, locum hunc dupliciter posse exponi, videlicet de angelis bonis et malis: dicentes quod mali angeli pugnant, quando excitant homines ad pugnandum; boni, in quantum proponunt coram Deo merita regnorum et hominum, quæ sunt aliquando contraria: sic tamen, quod angeli boni ista merita contraria coram Deo proponendo, non habent inter se voluntates contrarias, sed super his requirunt beneplacitum Dei de futuris, ut quod tale regnum tali dominetur, vel econtrario; et scita super hoc voluntate divina, utrique angelo est accepta, sive sit pro exaltatione gentis cui præest, sive pro ejus depressione.

Itaque Albertus verba Hieronymi ad angelos malos retorquet. Similiter quod infra legitur de principe Persarum resistente Gabrieli, quidam affirmant Hieronymum interpretari ac intelligere de angelo malo; imo Thomas in prima parte et super secundum Sententiarum hoc dicit, prout in capitulo illo tangitur. Verumtamen quantum capere valeo, Hieronymus jam per quatuor ventos intelligit angelos sanctos. Primo, quia ad hoc allegat scripturam cantici Deuteronomii secundum interpretationem Septuaginta, qui ibidem per angelos Dei intelligunt angelos bonos. Secundo, quia Hieronymus perhibet his angelicis potestatibus esse commissa ac credita regna mundi. Tertio, quia quod fertur in textu, Quatuor venti cœli pugnabant in mari magno, ita exponit: Quatuor venti qui pugnabant in mari magno, angeli cœli esse dicuntur, quia unusquisque angelus facit pro regno quod sibi creditum est.

Postremo, quomodo angeli sive boni sive mali, ad invicem pugnare dicantur, in expositione capituli decimi clarius est dicendum.⁵ Dicere etiam possumus, angelos sive bonos sive malos, nomine venti signari, propter subtilitatem ac invisibilitatem naturæ eorum; vel propter motus et operationis eorum velocitatem aut agilitatem. Nam et alibi in Scripturis spiritus dicitur ventus. Præterea per mare magnum mundus significatur, propter amaritudinem inquietudinemque habitatorum ipsius, et propter instabilitatem, fluxibilitatem atque continuam variationem sæculi hujus instar maris, quod jugiter agitatur et procellis concutitur. Præterea, quantum ad imaginariam pertinet apparitionem, videbatur Prophetæ in somno per imaginarias similitudines, quod a quatuor plagis terræ venti consurgerent, ac inter se in Oceano compugnarent: et quid per hoc figurabatur, angelo edocente cognovit. Sicque putandum de eo quod subditur.

Et quatuor bestiæ grandes ascendebant de mari: id est, quatuor regna ferocia atque potentia, de terra successive exorta sunt, quæ etiam bestialis vitæ fuerunt, prout consequenter patebit; diversæ inter se: quia regna ista diversas habuerunt proprietates, leges et consuetudines. Prima quasi leæna, id est, primum regnum, scilicet Chaldæorum, simile est leænæ; et alas habebat aquilæ: ad designandum altitudinem ambitionis et superbiæ regis ac populi Babylonis, cujus rex ait: In cœlum ascendam, etc.⁶ Aquila autem rex avium dicitur, et volat altissime. Aquila quoque rapax est animal: et sic per alas ejus, rapacitas Chaldæorum exprimitur. Circa hæc scribit Hieronymus: Regnum Babylonicum propter sævitiam et crudelitatem, sive propter luxuriam et vitam libidini servientem, non leo, sed leæna vocatur. Aiunt enim qui de bestiarum scripsere naturis, leænas esse ferociores, maxime dum catulos nutriunt, et semper gestire ad coitum. Cujus rationem assignat Albertus, quia ex natura habent calorem moventem, et ex sexu humorem materiam ministrantem. Quidam autem non inconvenienter per alas aquilæ, intelligunt abundantiam divitiarum, peritiamque armorum regis et plebis Chaldææ, quibus in altum elationis se erexerunt. Albertus vero per alas intelligit exercitus hinc inde se extendentes, juxta illud Isaiæ: Erit extensio alarum ejus, scilicet regis Assyriorum, implens latitudinem terræ tuæ, o Emmanuel.⁷ Insuper ait Hieronymus: Ut leo inter bestias, ita aquila inter aves regnum tenet; et aquila multo tempore vivit: sic regnum Assyriorum, in quo scilicet cœpit regnum Chaldæorum, multis ætatibus est dominatum. Unde in Scholastica historia scribitur, quod in secunda ætate mundi inchoans sub Sarug proavo Abrahæ, descendit usque ad quintam sub Balthasar rege Babylonis.⁸ Interdum enim hæc regna pro eodem sumuntur.

Adspiciebam diligenti consideratione in visione prophetica, donec evulsæ sunt alæ ejus: id est, regna prius regi Babylonis subjecta, ab ejus dominio recesserunt, quando videlicet Nabuchodonosor in amentiam versus est, et quando nepos ejus Balthasar a Medis occisus est;⁹ et sublata est de terra: quia Nabuchodonosor in furiam versus, ab hominibus est ejectus, et Balthasar interfecto, subversum est imperium Chaldæorum, sicut superius plenius dictum fuit;¹⁰ et super pedes quasi homo stetit: id est, Nabuchodonosor post amentiam ad pristinum statum reductus est; et cor ejus datum est ei, id est usus rationis: ita quod se mortalem fragilemque cognovit per pœnas instructus, sicut Antiochus lethaliter læsus ait: Justum est, subditum esse Deo, et mortalem non paria Deo sentire.¹¹ Istud quoque, secundum Hieronymum, ad totum populum regnumque Babylonicum potest referri, quod Balthasar interfecto, ad communem rediit hominum humilitatem, nec amplius se erexit. Itaque rex Babylonis, qui in prima visione, scilicet in statua quæ Nabuchodonosor apparuit, significabatur per aureum caput, jam per leænam est significatus.¹²

Et ecce alia bestia similis urso in parte stetit. Glossa atque Scholastica historia et Albertus sequentes Hieronymum, per bestiam secundam similem urso, intelligunt regnum Medorum atque Persarum propter laboris tolerantiam, victusque parcitatem, ita quod more Lacedæmoniorum, pro pulmento utebantur sale et cardamo. Lyra quoque hic scribit, quod ursus sit potentissimus ad labores ac verbera, et parvo cibo contentus, ita quod pro magna parte anni nil accipit: sic Persæ infrangibiles erant laboribus, et insuperabiles bellis, saltem ad tempus, adeoque parci in victu, ut pene sicco pane uterentur, nisi gratia festi aut hospitum, ut dicit Trogus Pompeius historiographus. Rursus regnum hoc urso comparatur, quia ut ursus est minus ferox quam leæna, sic regnum istud fuit Judæis minus crudele quam regnum Chaldæum. Nam et Cyrus rex Persarum Judæos a captivitate absolvit, templumque reædificari præcepit. Hincque in Zacharia, per equos albos signatur, atque in parte stetisse asseritur, quia non movit se contra Judæos sicut præcedens.¹³¹⁴

Et tres ordines erant in ore ejus et in dentibus ejus: id est, tria regna in imperio isto adunata fuerunt, videlicet Persarum, Medorum, et Chaldæorum, quod Darius vicit et suo subjugavit imperio. Vel tres ordines isti sunt tres principes, qui centum viginti satrapis præfuerunt sub Dario, ut dictum est ante.¹⁵ Os autem bestiæ hujus et dentes, designant potestatem et bellicositatem, quæ per regna ista ac principes corrosit populos multos. Quidam tamen per dentes intelligunt officiatos regni, qui inferiores premebant. Et sic dicebant ei consiliarii et amici: Surge, et comede carnes plurimas, id est, homines multos occide: quod secundum Hieronymum et alios, refertur ad Assuerum regem¹⁶¹⁷

Esther m. regni præfati, cui Aman et sibi consentientes, persuaserunt occidere omnes Judæos in suo manentes imperio: quod quia divina ordinatione implendum non fuit, Daniel asserit dictum, Comede, non, Comedes.

Post hæc adspiciebam, in apparitione imaginaria: in qua omnia quæ hic scribuntur, videbantur fieri, sicut in textu narratur; sed Propheta per angelum docebatur, quid singula figurarent. Et ecce alia bestia quasi pardus: qua regnum Macedonum seu Græcorum, præsertim pro tempore Alexandri, exprimitur. Pardus enim velocissimum animal est, et vario colore perfusum: sic Alexander mirabili velocitate monarchiam adeptus est; pluribus quoque regnis quasi coloribus est ornatus. Dicit autem Hieronymus, quod pardus præceps fertur ad sanguinem, et saltu ruit in mortem. Sic Alexander et milites ejus ad sanguinis effusionem ferebantur præcipites: quo facto, Alexander subito in necem collapsus est. Et alas habebat avis quatuor super se: quia Alexander ad victorias potius tanquam avis videbatur volare, quam ire. Propter quod ait Hieronymus: Nihil Alexandri victoria velocius fuit, qui ab Illyrico et Adriatico mari usque ad Indicum oceanum et Gangem fluvium, non tam præliis quam victoriis percucurrit, et sex annis Europæ partem et omnem sibi Asiam subjugavit. Quidam per quatuor alas intelligunt robur corporis, animositatemque cordis, liberalitatem et ingeniositatem, quæ omnia excellenter in Alexandro fuerunt. Et quatuor capita erant in bestia, scilicet quatuor duces Alexandri, quibus ipse regnum suum divisit: Ptolemæus qui regnavit in Ægypto, Seleucus qui in Syria, Antigonus qui in Asia, Philippus qui regnavit in Græcia. Et potestas data est ei, quasi dicat: Non humana et propria potestate ita invaluit, sed virtute et ordinatione divina, quæ per eum orientales populos justo judicio castigavit. Et ut ait Apostolus, Non est potestas nisi a Deo. Propter quod Christus in passione ad præsidem: Non haberes, inquit, in me potestatem ullam, nisi datum tibi esset desuper.¹⁸ Abusus vero potestatis, ex perversitate est voluntatis humanæ.

Post hæc adspiciebam in visione noctis, et ecce bestia quarta terribilis atque mirabilis apparatu, ac plurimum monstruosa; sicque mirabilis, non eminentia bonitatis, sed feritatis; et fortis nimis: significavit enim Romanum imperium ceteris regnis multo potentius. Unde secundum Hieronymum et Scholasticam historiam, speciali nomine non explicatur, ut quidquid in bestiis ferocius excogitare poterimus, in Romano intelligamus imperio: a quo etiam Christi Ecclesia in principio sui atrocissimam persecutionem sustinuit. Hebræi tamen, ut refert Hieronymus, dicunt bestiam istam similem apro fuisse, juxta illud Psalmistæ:¹⁹ Exterminavit eam aper de silva, et singularis ferus depastus est eam. Dentes ferreos habebat magnos: ad designandum quod Romanus exercitus populos innumerabiles devastaret, principesque acutos et duros haberet; comedens, aliquos totaliter occidendo, atque comminuens, quosdam debilitando, spoliando, seu partim necando, et reliqua pedibus suis conculcans, id est, tributis ac servituti subjiciens.

Dissimilis autem erat ceteris bestiis quas videram prius, id est tribus prædictis, quia Romanum imperium in pluribus cetera regna excessit; et habebat cornua decem: per quæ intelligendi sunt decem reges, non sibi invicem in imperio succedentes, sed simul exsistentes, quoniam imminente tempore Antichristi, Romanum imperium dividetur in decem reges. Dicit namque Hieronymus: Dicamus quod omnes scriptores ecclesiastici tradiderunt: In consummatione mundi, quando regnum destruendum est Romanorum, decem futuros esse reges qui orbem Romanum inter se dividant. Et in Scholastica historia legitur: Quod sequitur, Habebat cornua decem, respicit ad finem mundi, quia tunc regnum Romanorum dividetur in decem:²⁰ quod significatum est per decem soles in vaticinio Sibyllæ. Cornua autem significant reges, ob suam excrescentiam et robur et defendentiam, quia per ea defendunt se bestiæ. Sic etenim eminent reges dignitate atque potentia, estque eorum protegere plebem.

Considerabam cornua, id est reges istos et eorum potentiam; et ecce cornu aliud parvulum ortum est de medio eorum, id est Antichristus: qui respectu decem regum dictorum erit undecimus, et de medio alicujus regnorum orietur; eritque in primis parvus in potestate, et cooperante diabolo, omnibus fiet potentior. Et tria de cornibus primis evulsa sunt a facie ejus, id est, tria regna de præfatis decem regnis ipse primitus superabit. Unde Hieronymus: Dicamus undecimum surrecturum esse parvulum regem (scilicet Antichristum), qui tres reges de decem superaturus sit, id est, Ægyptiorum, Africæ, et Æthiopiæ: quibus interfectis, et alii septem reges victori colla submittent. De hoc Scholastica narrat historia: Ecce cornu aliud: hic est Antichristus, de ignobili tribu Dan nasciturus, in obscuro Babyloniæ loco; ex seminibus quidem parentum concipietur, sed post conceptum spiritus malignus descendet in uterum matris, cujus virtute puer deinceps nascetur, aletur et adolescet.

Et ecce oculi quasi oculi hominis erant in cornu isto: quod dupliciter explanatur. Nam, secundum Hieronymum istud dicitur, ne putemus Antichristum fore diabolum, sed veraciter purum hominem, in quo totus Satanas habitaturus est corporaliter. Secundum alios, per oculos designantur magna providentia, scientia atque astutia Antichristi, quibus plurimos fallet. Qui etiam oculi dicuntur quasi oculi hominis, ad innuendum quod scientia ejus erit non divina, sed secundum humanam diabolicamque astutiam. Et os loquens ingentia, id est verba præsumptuosa. Extolletur enim, secundum Apostolum, super omne quod dicitur Deus, aut quod colitur, ostensurus se tanquam sit Deus.²¹²² Hinc

A Scholastica refert historia: Alta et mirabilis scientia erit in eo. Et magice faciet miracula, invenietque thesauros absconditos, dæmone sibi indicante. Et erit ei os loquens ingentia, quia Deum se dicet, circumcidet se, et dicet se esse Messiam, confluent ad eum Judæi, reædificabit templum, et solium suum ponet in eo, convertet ad se omnes homines (id est pene omnes), Eliam et Enoch interficiet.

Adspiciebam indesinenter intentus visioni prædictæ, donec in decursu ac processu hujus imaginariæ visionis throni positi sunt. In his verbis atque sequentibus describitur secundus Christi adventus, quo ad judicium est venturus, in quo erit sedes præcipua posita judici Christo. Apostolis quoque et apostolicis viris omnibusque perfectis, qui tanquam assessores judicabunt cum Christo, throni ponentur:²³ quibus ipse spopondit, Vos qui reliquistis omnia, et secuti estis me, sedebitis super sedes, judicantes duodecim tribus Israel.²⁴ Et Apostolus, Nescitis, inquit, quia Sancti de hoc mundo judicabunt? Porro hi throni, judiciariæ potestates seu privilegiatæ auctoritates sunt perfectorum, qui Christo specialiter conformabuntur, assessorie conjudicando: in quibus et requiescent, tanquam in tanta excellentia firmiter radicati, quod tunc omnibus ostendetur. Ideo pluraliter ait, Throni, quoniam Sancti judicabunt cum Christo.

Et Antiquus dierum, id est Deus æternus, scilicet Deus Pater, vel Trinitas Deus, sedit ad judicandum. In finali enim judicio, sicut et nunc, Trinitas Deus est judex principalis per auctoritatem fontanam, et interiorum discussionem, discernentiamque inter bonum et malum. Christus autem secundum naturam assumptam, est judex per sententiæ prolationem, et divinæ æternæque dispositionis exsecutionem: et hanc judicandi dignitatem ac potestatem sua humilitate et passione promeruit, quemadmodum ait loquens de Patre et se: Potestatem dedit ei et judicium facere, quia Filius hominis est.²⁵ Porro Deus æternus vocatur Antiquus dierum, quia æternitas omne tempus includit. Huic autem scripturæ dicit Hieronymus, et eum sequens Albertus, consonare illud Apocalypsis : Ecce sedes posita erat in cœlo, et supra sedem sedens; et in circuitu sedis sedilia viginti quatuor, et supra thronos viginti quatuor seniores sedentes. Sed quia ibidem ad litteram non fit sermo de finali judicio, magis ad hunc locum pertinere censetur quod alio loco ejusdem Apocalypsis de isto judicio litteraliter scribitur, dicente de se S. Joanne : Vidi thronum magnum candidum, et sedentem super eum; et vidi mortuos, pusillos et magnos, stantes in conspectu throni.

Vestimentum ejus candidum quasi nix. Incircumscriptibilis et supersimplicissimus Deus, corporaliter non vestitur, sed propria sibi consubstantiali claritate, puritate ac luce ornatur, ac pulcher monstratur, sicut de eo in Psalmo cantamus : Confessionem et decorem induisti, amictus lumine sicut vestimento; et item : Dominus regnavit, decorem indutus est; indutus est Dominus fortitudinem. Itaque, per vestimenti candorem in visione imaginaria apparentem, divinæ naturæ munditia, sanctitas, lux, sinceritas insinuatur. At vero, secundum Albertum, vestimentum Dei candidum, est circumdatio Sanctorum, cum quibus veniet ad judicium. De tali vestimento loquitur Isaias, dicendo : His omnibus velut ornamento vestieris, et circumdabis eos tibi velut amictum. De quibus denuo Isaias scribit : Dominus ad judicium veniet cum senioribus populi sui, et principibus ejus. Zacharias quoque : Veniet Dominus Deus meus, omnesque Sancti ejus cum eo.

Et capilli capitis ejus tanquam lana munda. Per capillorum laniformem munditiam, quæ senectutem prætendunt, sapientia atque maturitas, ac sinceritas Dei in judicando, signantur. In antiquis enim est sapientia, et in multo tempore prudentia, ut habetur in Job. Circa quod ait Hieronymus : Quod capilli ejus lanæ mundissimæ comparantur, sincerumque judicium, et nullam personam in judicando respiciens. Senex quoque describitur, ut maturitas sententiæ comprobetur. Simili modo scriptum est de judice Christo in Apocalypsi : Caput ejus et capilli, erant candidi tanquam lana alba et tanquam nix. Secundum Albertum, per caput significatur excellentia Deitatis; per capillos angeli Deo jugiter adhærentes, qui sunt quasi lana alba, ut per lanam intelligatur eorum mollities ac mansuetudo ad bonos; per munditiam vero, innocentia eorumdem, quoniam nunquam peccati labe fœdati sunt.

Apoc. IV, 2, 4.

Ibid. XX, 11, 12.

Ps. ciii, 1, 2.

Ps. xci, 1.

Is. XLIX, 18.

Ibid. 11, 14.

Zach. XIV, 5.

Job xii, 12.

Apoc. 1, 14.

Osee VI, 5.

Ps. XXXVI, 6.

Exod. XX, 5.

Josue XXIV, 19.

Hebr. xii, 29.

Thronus ejus flammæ ignis : id est, sedes Judicis summi igneæ flammæ assimilatur, quia in flamma est lumen et ardor. Per lumen ergo claritas veritasque judicii atque justitiæ Dei ostenditur, juxta illud Osee : Judicia tua quasi lux egredientur; et in Psalmo, Educet quasi lumen justitiam tuam, et judicium tuum tanquam meridiem. Per ardorem vero innuitur ignea illa punitio, qua mediocriter boni purgantur, et valde mali uruntur. Sicque ait Hieronymus : Thronus ejus flammæ ignis, ut peccatores tormentorum magnitudinem pertimescant, et justi salventur, sic tamen quasi per ignem. Vel thronus Dei dicitur flammæ ignis, propter zelum veritatis et æquitatis in Deo, qui in Exodo protestatur : Ego sum Dominus Deus zelotes, visitans iniquitatem patrum in filios, in tertiam et quartam generationem eorum qui oderunt me. De quo et Josue ait : Deus sanctus et fortis æmulator est, nec ignoscet sceleribus vestris. Hinc ait Apostolus : Deus noster ignis consumens est. Rotæ ejus, ignis accensus. Secundum Albertum, rotæ Dei sunt justitia et velocitas ejus in peccatores, per quas in eorum punitionem quasi festinat, et fertur tempore præstituto. Rota quippe volubilis est : et quantum in uno arcu erigitur, tantum in alio deprimitur; ita judicium quantum elevat Sanctos, tantum deprimit impios. Istæ rotæ dicuntur ignis accensus, propter ardentem justitiæ judiciique amorem, ac igniformem judicandi zelum in Deo, qui loquitur per Sophoniam : In igne zeli mei devorabitur omnis terra. Et Isaias : Ecce Dominus in igne veniet reddere in indignatione furorem suum, et increpationem suam in flamma ignis.²⁶²⁷ Hinc in Deuteronomio Moyses ait : Dominus Deus tuus, ipse est Deus fortis et fidelis, reddens odientibus se statim, ita ut disperdat eos, et ultra non differat, protinus eis restituens quod merentur.²⁸

Fluvius igneus rapidusque, id est abundantia ac impetus atque severitas damnationis ac pœnæ in reprobos, egrediebatur a facie ejus, id est a præsentia divinæ justitiæ impios judicialiter adspicientis, juxta illud Isaiæ : Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus et gravis ad portandum; labia ejus repleta sunt indignatione; spiritus ejus velut torrens inundans ad perdendas gentes. Qui in Deuteronomio testatur : Ignis succensus est in furore meo, et ardebit usque ad inferni novissima.²⁹³⁰ De quo Psalmista : Ignis, inquit, in conspectu ejus exardescet, et in circuitu ejus tempestas valida.³¹ De quo scriptum est per Nahum :³² In diluvio prætereunte faciet consummationem.

Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia adsistebant ei. Secundum Hieronymum, Gregorium, omnesque doctores catholicos, ponitur hic numerus determinatus, perfectus et maximus, pro numero indeterminato, nobis incomprehensibili et ineffabili angelorum sanctorum : quorum aliqui dicuntur ministrare, alii adsistere; quamvis absolute omnes Deo ministrent laude continua, atque adsistant contemplatione perpetua. Sed per appropriationem ministrare dicuntur, qui ad explenda foris ministeria divinitus emittuntur; adsistere vero, qui sic intima Dei visione fruuntur, quod foras nequaquam mittuntur. Verumtamen, secundum Apostolum, omnes vocantur administratorii spiritus, in ministerium missi propter electos :³³ quoniam superiorum ordinum angeli, etsi non ad exteriora, corporalia et terrena, tamen ad inferiorum ordinum angelos mitti dicuntur, in quantum eos illuminant. De hoc Thomas in prima parte, et super secundum Sententiarum, multa pulchra conscribit, cum B. Dionysio tenens, quod superiorum ordinum angeli nunquam foras mittuntur : præsertim quum ad denuntiandum summum illud mysterium incarnationis Filii Dei, atque ad explendum ministerium dignissimum circa illud, missus sit angelus Gabriel, qui de³⁴ infima hierarchia consistit. Denique Albertus et Thomas divinum Dionysium in omnibus circa istam materiam assequentes, dicunt quod quatuor superiorum ordinum angeli, scilicet Seraphim, Cherubim, Throni et Dominationes, foras non mittuntur; sed alii quinque ordines inferiores. Nihilo minus secundum Dionysium, plures sunt angeli adsistentes quam ministrantes : quia (ut ait) quo ordo angelicus est altior, eo plures in eo spiritus angelici continentur. Gregorius vero opinatur, quod adsistentes sint ministrantibus pauciores. Unde quod dicitur, Millia millium ministrabant ei, Gregorius exponit non multiplicative, sed indefinite, quasi dicatur : Innumerabilia sunt millia ministrantia. Dionysius autem exponit hoc multiplicative : idcirco quum subditur, Decies millies centena millia adsistebant ei, datur intelligi, quod multo plures adsistant. Et hanc sententiam Thomas probat esse rationabiliorem.

D Insuper, secundum Dionysium, angelorum multitudo omnem materialem multitudinem quasi incomparabiliter excedit, ita quod (ut multi scribunt doctores) quemadmodum cœlestia corpora excedunt in magnitudine quasi incomparabiliter corpora inferiora, ita angelici spiritus excedunt hæc inferiora in multitudine. Quum enim cuilibet homini præsit unus angelus bonus, et universi angeli singulorum hominum custodes esse dicantur de infimo choro, constat quod ad minus sint tot angeli de infimo choro, quot unquam simul fuerunt, sunt vel erunt homines in hoc mundo. Ex quibus damnatur gravissimus Rabbi Moysis error, qui dixit tot solum esse spiritus intellectuales incorporales separatos, quot sunt orbes cœlestes, sequens in hoc quosdam philosophos: angelos vero in Scripturis dixit vocari effectus et impressiones illorum spirituum in inferioribus istis, ut dicit Albertus super Job; vel naturales rerum creatarum virtutes, quæ agendo ad quod divinitus institutæ sunt, quasi nuntii Dei videntur, dum ei obediunt ac ministrant.

Denique, quum ad hoc creata sint universa, ut divina in eis perfectio splendeat ac monstretur, probabile est ea amplius esse multiplicata, quæ sunt altioris naturæ seu gradus vel ordinis. Ideo Thomas ait in prima parte, quæstione 112: Quanto aliquid in rebus creatis est dignius, tanto est magis a Deo intentum ac multiplicatum. Quod autem tam innumerabilis sit angelicorum multitudo spirituum, patet ex eo quod scriptum est in Job: Numquid est numerus militum ejus? et super quem non surget lumen ipsius?³⁵ Verum de hac materia possent plura pulcherrima introduci, nisi studendum brevitati esset: et aptiori loco talia sunt servanda.

Judicium sedit, id est, Deus ad judicandum se exhibebit: qui ad judicandum sedens describitur, ad insinuandum quod sine commotione cum summa quietudine judicat, juxta illud Sapientiæ: Tu autem, Dominator Domine, cum tranquillitate judicas, et cum reverentia magna disponis nos.³⁶ Et libri aperti sunt. Sunt libri sacræ Scripturæ, videlicet novi ac veteris Testamenti: qui in judicio aperientur, quia sicut Scriptura ista prædixit, judicabitur mundus, et tunc veritas Scripturarum cunctis patebit. Ita exponit Beda super Apocalypsim. — Sunt autem et libri conscientiarum, qui sunt ipsæ conscientiæ, secundum quod in eis merita sive demerita continentur atque leguntur: qui tunc aperientur, quia tunc conscientiæ singulorum singulis innotescent, ut æquitas divini judicii omnibus pateat. Sicque Hieronymus ait hic: Conscientiæ et opera singulorum in utraque parte, vel bona vel mala, omnibus revelantur. Insuper ait: Bonus liber est, quem sæpe legimus, liber viventium. Malus liber, qui in manu tenetur accusatoris, qui est inimicus et vindex, de quo in Apocalypsi legimus:³⁷ Accusator fratrum nostrorum projectus est. Liber iste terrenus est, de quo Jeremias dicit:³⁸ Recedentes a te, in terra scribentur. Lyra quoque hic ait: Liber vitæ aperietur, qui tenebitur in manu Dei; et liber mortis, qui tenebitur in manu accusatoris. Sed contra hoc videtur quod Thomas in prima parte, quæstione 24, ostendit, quod reprobis non correspondet liber mortis, sicut prædestinatis liber vitæ, quoniam non est consuetum, eos qui repudiantur, conscribi. Ad quod respondendum videtur, quod secundum Thomam reprobis non correspondet liber mortis in Deo; non autem vult dicere, quod in memoria accusatoris scripti non sint. — Præterea, secundum Richardum, libri intelligi possunt corda Sanctorum, per contemplationem exemplata ad sapientiam et justitiam Dei. Ad quod redire ac pertinere videtur, quod Augustinus per libros apertos intelligit Sanctos, in quibus impii poterunt legere et videre bona quæ facere debuerunt et neglexerunt. His consonat illud Apocalypsis: Libri aperti sunt; et alius liber apertus est, qui est liber vitæ; et judicati sunt mortui ex his quæ scripta erant in libris.³⁹

Adspiciebam, sollicite perpendendo processum ordinemque judicii, propter vocem sermonum grandium, quos cornu illud loquebatur, id est propter blasphemias, præsumptiones, jactantias Antichristi: propter quæ verba optabam videre, quem res ipsa, puta processus judicii, exitum sortiretur, præsertim circa hoc cornu. Et vidi quoniam interfecta esset bestia, scilicet quarta, designans Romanum imperium, sub quo Antichristus nascetur, quod ante regnum Antichristi dispergetur: qui etiam Antichristus ad quartam pertinet bestiam, ut dictum est, et significatur per ipsam. Sicque in bestiæ interfectione, Antichristi occisio designatur : qui in Apocalypsi frequenter bestia dicitur, et a Christo creditur occidendus, dicente Apostolo :⁴⁰ Quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui, et destruet illustratione adventus sui. Et perisset corpus ejus, id est omnes iniqui pertinentes ad bestiam istam, qui pariter damnabuntur. Sicut autem electi et justi corpus sunt Christi, sic reprobi et iniqui corpus sunt Antichristi atque diaboli, secundum Gregorium.⁴¹ Et traditum esset ad comburendum igni infernali : juxta illud Apocalypsis, Qui adoraverunt imaginem bestiæ, missi sunt in stagnum ignis ardentis et sulfuris.⁴²

Aliarum quoque bestiarum trium prædictarum, ablata esset potestas : quia ante secundum Christi adventum, omnis terrena prælatio ac potestas cessabit, secundum illud primæ ad Corinthios, Quum evacuaverit Christus omnem principatum et omnem virtutem.⁴³ Et tempora vitæ constituta essent eis, id est, unicuique bestiæ, scilicet regno per bestiam designato, præfixum esset a Deo certum tempus quousque viveret et duraret, seu justos persequeretur, et cum Antichristo regnaret : juxta illud Job, Constituisti terminos ejus, qui præteriri non poterunt.⁴⁴ Et istud clarissime cunctis patebit, visa subita occisione Antichristi et satellitum ejus, destructione quoque sui imperii. Usque ad tempus et tempus, id est usque ad tempus debitum exterminationi unius, alterius, seu cujuslibet bestiæ : quia post unam surrexit alia, et suo tempore periit quælibet aut peribit. Vel, Usque ad tempus et tempus, id est usque ad tempus primi adventus Christi, et usque ad tempus adventus ejus secundi. Fuit enim persecutio quædam justorum ante primum Christi adventum : cui persecutioni Deus posuit finem in tempore primi adventus. Alia persecutio cœpit post primum Christi adventum, quæ in secundo ejus adventu cessabit. Vel tempus et tempus, nominat duos annos, quibus persecutio Antichristi ferventior erit : a quo tempore cessare incipiet rabies impiorum. Vel, Usque ad tempus mortis corporalis, et usque ad tempus mortis perpetuæ damnationis, quæ est mors secunda. Hinc in Ecclesiaste legitur : Omnia tempus habent, et suis spatiis transeunt universa sub cœlo ;⁴⁵⁴⁶ et in Apocalypsi, Venit tempus judicare, et reddere mercedem servis tuis timentibus nomen tuum, et exterminandi eos qui corruperunt terram.⁴⁷⁴⁸⁴⁹

Adspiciebam ergo in visione noctis, incessanter intentus prosecutioni hujus visionis somnialis ac prophetalis ; et ecce in nubibus cœli quasi Filius hominis veniebat. In visione namque imaginaria non veritas, sed similitudo fuit Filii hominis, scilicet Christi : per quam figurabatur, quod ipse vere in forma humana descendet in nubibus judicare vivos ac mortuos : quemadmodum etiam in nube ascendit, juxta illud in Actibus, Nubes suscepit eum ab oculis eorum ;⁵⁰ et post pauca angeli dicunt, Quemadmodum vidistis eum ascendentem in cœlum, ita veniet.⁵¹ Christus quoque tempore passionis ait Judæis : Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus cœli.⁵² Scriptum est quoque in Apocalypsi : Ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt.⁵³⁵⁴ Albertus per nubes intelligit lucidos et sibi invicem permixtos splendores Sanctorum, cum Christo ad judicium venientium.

Et usque ad Antiquum dierum pervenit æqualitate divinitatis, qua æqualis est Patri æterno. Sed quomodo ad hoc pervenit, aut in judicio perveniet, quum æternaliter sit Patri æqualis? Et respondendum, quod Christus in ascensione venit ad dexteram Patris dupliciter : primo, secundum naturam divinam, id est ad Patris æqualitatem, et hoc, quantum ad manifestationem, non omnibus, sed aliquibus factam ; secundo, quoad naturam assumptam, id est ad potiora bona Patris, seu præcipua dona glorificationis, etiam ejus quam ante non habuit, quantum ad præmium accidentale. Porro in secundo adventu veniet ad Patris æqualitatem, quantum ad manifestationem omnibus exhibendam. Universi enim tunc noscent Christum esse Dei Filium naturalem. Simili sensu sunt exponenda quæ sequuntur.

Et in conspectu ejus, scilicet Patris æterni, seu Dei unius ac trini, obtulerunt eum, id est, Christum secundum formam servi, præsentaverunt angeli ac Beati: et hoc rursus, quantum ad manifestationem, vel per veritatis confessionem. Quia enim ut dictum est, in judicio Deus Trinitas erit judex principalis per auctoritatem; Deus autem, quamvis secundum se sit penitus illocalis, ibi tamen esse asseritur, ubi evidentius operatur, suamque ostendit potentiam: idcirco tunc potissime in loco quo fiet judicium, esse dicetur et erit. Sicque Christus secundum naturam assumptam, ad locum illum corporaliter veniens, ad Deum Patrem seu Trinitatem ibi præsidentem perveniet, imo ut homo, ad se ipsum ut Deus est. Tuncque Beati per laudem et gratiarum actionem offerent eum secundum formam assumptam Antiquo dierum, collaudantes Divinitatis veritatem et æquitatem, quod omnia sicut prædixit, adimpleat, atque per Christum hominem cunctos, ut prophetatum est, judicet.

Et dedit ei, scilicet Antiquus dierum Christo homini, potestatem judiciariam ac adversariorum depressivam: quia tunc omnia erunt ei plene subjecta, ponenturque inimici ejus scabellum pedum ipsius, quando implebitur illud Isaiæ, Ad eum venient, et confundentur omnes qui repugnant ei;⁵⁵⁵⁶ et honorem hyperduliæ, secundum naturam assumptam; imo tunc adversarii ejus, reverentiam ei exhibebunt, timore coacti. Quidam exponit hoc sic: Et honorem, scilicet latriæ, quæ sibi impendetur non solum ab electis, verum etiam a damnatis, secundum quod dicit Apostolus ad Philippenses: In nomine Jesu omne genu flectatur, cœlestium, terrestrium et infernorum.⁵⁷ Et regnum, id est imperatoriam ac regiam dignitatem, et regimen gloriosum quo in electis sine fine regnabit. Denique ab instanti incarnationis, eo ipso quo Christi humanitas unita est hypostatice Verbo, data est ei potestas, honor et regnum super omnem creaturam.⁵⁸ Unde et ante passionem Christus testatus est in Joannis Evangelio: Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus;⁵⁹ itemque passione instante, Dedisti ei potestatem omnis carnis.⁶⁰ Nihilo minus post resurrectionem loquens Apostolis, Data est, inquit, mihi omnis potestas in cœlo et in terra:⁶¹ quia tunc cœpit datio ista manifestari magis quam ante, et usus ipsius tunc magis invaluit, quando Christus quotidie multos convertit ad se, subjecitque sibi. Sed in judicio ista dabuntur Christo, quantum ad generalissimam atque clarissimam manifestationem, et quantum ad usum completum, quo et bonos ac malos sibi subjiciet, illos frenando, incarcerando, æternaliterque torquendo, istos ad beatissimam servitutem gloriæ perducendo, quæ erit incessabilis Dei laudatio. De qua in Apocalypsi legitur: Servi Dei servient illi, et videbunt faciem ejus, et regnabunt in sæcula sæculorum.⁶² Et omnes populi, tribus et linguæ servient ei. Post judicium servient ei in regno felicitatis æternæ, ut dictum est.

Quidam prædicta aliter exponentes, quod dicitur, In conspectu ejus obtulerunt eum, referunt ad oblationem Christi in cruce, in templo, in altari; et quod in primo adventu data sunt Christo prædicta, atque ex tunc servierunt ei omnes populi, tribus et linguæ, ut sit distributio pro generibus singulorum, non pro singulis generum, sicut in Psalmo: Reminiscentur, et convertentur ad Dominum universi fines terræ, et adorabunt in conspectu ejus universæ familiæ gentium;⁶³⁶⁴ itemque: Adorabunt eum omnes reges, omnes gentes servient ei. Sic namque et Christus apud Joannem prædixit: Si exaltatus fuero a terra, omnia traham ad me ipsum.⁶⁵ Quamvis autem ista sint vera, tamen non videntur ordini visionis, in qua de finali judicio agitur, consonare, nisi dicatur quod prophetia transeat de tempore uno ad aliud, sicut frequenter fit in Prophetis.

Potestas ejus potestas æterna, quæ non auferetur. Potestas Christi, secundum naturam divinitatis, est virtus incommutabilis, increata, æternalis, immensa. Potestas autem assumptæ naturæ collata, creata est, et æterna est, non a parte ante, sed sine fine mansura. Et regnum ejus quod non corrumpetur. Sic quippe angelus sanctæ Virgini est locutus: Regnabit in domo Jacob in æternum, et regni ejus non erit finis. Regnum enim ipsius, in triumphanti Ecclesia nequaquam cessabit.

Ex præinductis patet stultitia, error, vanitasque Porphyrii, ea quæ nunc de Christo exposita sunt, exponentis de Juda Machabæo et fratribus ejus, quorum nulli certum est ista jam dicta congruere.

Horruit spiritus meus præ magnitudine visionis, et propter districionem divini judicii, et ob mala futura atque blasphemias Antichristi. Ego Daniel territus sum in his. Naturale est enim fragilitati humanæ, in tam mirabilium et insolitorum apparitione terreri. Nec humana infirmitas consuevit talia sine concussione atque angustia ferre. Et visiones capitis, id est cordis mei; vel, Capitis, quia hæc visio partim imaginaria fuit, sicque in imaginativa erat potentia, quæ est sensus interior, cujus organum situatur in capite. Hæc autem visio totalis quamvis exstitit una, pluraliter tamen exprimitur propter partes ipsius, et plurima quæ complectebatur. Conturbaverunt me conturbatione bona, non vitiosa, id est, multum attonitum, alteratum, tremefactum, sollicitumque fecerunt.

Accessi, non corporali processu, sed intellectuali accessu: de quo in Psalmo dicitur, Accedite ad eum, et illuminamini; ad unum de adsistentibus judici Deo sedenti in throno. Quod uno modo intelligitur de aliquo angelo superiori, exsistenti de numero adsistentium, non ministrantium. Illuminationes autem ab adsistentibus in ministrantes descendunt, secundum Albertum. In visione enim hac imaginaria vidit Propheta per similitudines corporales, quasi Deum in throno sedentem, sicut et Isaias fatetur: Vidi Dominum sedentem super solium excelsum.⁶⁶ Insuper angeli sibi apparuerunt Domino adsistentes, quemadmodum tertio Regum ait Michæas: Vidi Dominum sedentem super solium suum, et omnem exercitum cœli adsistentem ei a dextris et a sinistris.⁶⁷ Itaque quod ait, Accessi ad unum de adsistentibus, secundo intelligi potest de quocumque angelo Deo fruente. Vel in imaginaria visione apparuit Danieli, quod quidam sanctorum angelorum juxta se essent, quorum unum secundum apparitionem suam accessit. Omnia enim hæc per similitudines quasdam fiebant. Et veritatem quærebam ab eo de omnibus his mihi in revelatione ostensis, quid scilicet significarent, et qualiter implerentur. Qui dixit mihi interpretationem sermonum, id est expositionem verborum jam descriptorum, et docuit me.

Hæ quatuor bestiæ magnæ, quatuor regna sunt, id est, similitudines quatuor bestiarum istarum (de quibus in principio hujus capituli mentio facta est), signant quatuor regna, quæ consurgent de terra, id est, terrena erunt, et ex hominibus prodient, videlicet regnum Chaldæorum et Medorum, Græcorum quoque ac Romanorum. Sed quum regnum Chaldæorum tempore hujus prophetiæ diu duraverit, et prope interitum fuerit, quomodo de eo angelus dicit, quod consurget de terra? nisi forte quia pro tunc quotidie se erexit in superbiam contra Deum; vel quoad illud regnum, ponitur futurum pro præterito. Suscipient autem regnum Dei altissimi, id est regnum cœleste: de quo cantamus, Regnum tuum, regnum omnium sæculorum; atque oramus, Adveniat regnum tuum; Sancti: quibus in judicio Judex dicturus est: Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum quod vobis paratum est^6869707172

17

18

15

16 ab origine mundi. De quibus Sapiens dicit: Justi autem in perpetuum vivent, et apud Dominum est merces eorum;⁷³ ideo accipient regnum decoris et diadema speciei de manu Domini. Et obtinebunt regnum istud usque in sæculum, et sæculum sæculorum, id est in æternum. Confundatur ergo error hæresisque ponentium ruinam esse in cœlo. Hinc in Isaia habetur: Lætitia sempiterna super capita eorum;⁷⁴ gaudium et lætitiam obtinebunt. Quibus consonat Christi promissio: Gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis.⁷⁵ Circa prædicta ait Hieronymus: Quatuor regna præfata, fuerunt terrena; omne enim quod de terra est, revertetur in terram.⁷⁶ Sancti autem nequaquam habebunt terrenum regnum, sed cœleste. Cesset ergo mille annorum fabula.

Post hæc volui diligenter discere ab angelo de bestia quarta, significante Romanum imperium, quæ erat dissimilis, etc. Istud jam in textu habitum est atque expositum. Et de cornibus decem quæ habebat in capite, per quæ decem reges signati sunt, et de alio cornu quod ortum fuerat:⁷⁷ de quo dictum est in isto capitulo, Ecce cornu aliud parvulum ortum est de medio eorum: quo Antichristus exprimitur. Itaque volui discere de cornu illo, quod habebat oculos et os loquens grandia: quod totum expositum est. Unde in Apocalypsi legitur: Datum est ei os loquens magna et blasphemias, etc., ad Deum, blasphemare nomen ejus, et tabernaculum ejus, et eos qui habitant in cœlo.⁷⁸ Et majus erat ceteris: quia Antichristus, quamvis primo pusillus erit in potestate, paulatim tamen et cito sic crescet, quod potestate atque divitiis major erit ceteris regibus terræ.

Adspiciebam, et ecce cornu illud, videlicet Antichristus, faciebat bellum adversus sanctos. Ita in imaginaria visione apparuit, ad insinuandum quod Antichristus sanctos in terra gravissime impugnabit, secundum quod ait Salvator:⁷⁹ Erit tunc tribulatio qualis ab initio non fuit. Et prævalebat eis, vel spiritualiter subvertendo, vel corporaliter occidendo. Nullum tamen sanctorum electorum in finem subvertet: quamvis multos electorum ad tempus decipiet, qui eo occiso pœnitebunt, vel antequam occidetur, per prædicationem Eliæ et Enoch convertentur, ac martyrium patientur. Hinc in Apocalypsi legitur:⁸⁰ Datum est illi bellum facere cum sanctis, et vincere eos. Donec venit Antiquus dierum, id est, quousque Deus Pater per Christum ad judicandum processit: juxta illud Apostoli, Deus statuit diem in quo judicaturus est orbem in æquitate, in viro quem statuit;⁸¹⁸² et judicium dedit sanctis Excelsi, id est, judicialem sententiam dedit pro sanctis suis seu Christi altissimi. Vel, Judicium dedit eis, id est potestatem judicandi cum Christo, secundum modum prædictum. Tunc enim, ut dicit Sapiens, Stabunt justi in magna constantia adversus eos qui se angustiaverunt. Et tempus advenit, id est tempus plenum judicii et regni atque victoriæ electorum; et regnum obtinuerunt sancti, id est, finaliter prævalebunt, et regnum sortientur cœleste, et persecutores suos damnabunt. Quibus per Malachiam Deus promittit: Orietur vobis timentibus nomen meum Sol justitiæ, et sanitas in pennis ejus;⁸³ egrediemini, et salietis quasi vituli de armento, et calcabitis impios in die qua ego facio. Et apud Lucam:⁸⁴ Nolite, inquiens, timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum.

Et sic ait angelus, quartam bestiam mihi exponens: Bestia quarta, regnum quartum erit in terra, id est, similitudo bestiæ quartæ designat quartum regnum, puta Romanorum, quod majus erit omnibus regnis præcedentibus ipsum: quando videlicet Romani monarchiam tenebant, ut tempore Augusti Cæsaris, scilicet Octaviani, quando (ut dicit Lucas) exiit edictum ab illo, ut describeretur universus orbis.⁸⁵⁸⁶ Et devorabit universam terram, id est, omnes habitantes in terra occidet aut superabit: quod hyperbolice accipi debet, quia et multi confœderati ac amicitia juncti fuerunt Romanis, quibus nil nocuerunt. Et conculcabit, subjiciendo tributis ac servituti, et comminuet eam, plurimos auferendo de ea, civitates quoque et munitiones comburendo.

24

Porro decem cornua designant, quod ipsius regni Romani decem reges erunt simul : qui tempore Antichristi regnum Romanum inter se divident, sicut prætactum est. Et alius consurget post eos, scilicet Antichristus, et ipse potentior erit prioribus regibus, et plures habebit sibi subjectos, et tres reges, scilicet Ægypti, Africæ, et Æthiopiæ, sicut præhabitum est, secundum Hieronymum, humiliabit, id est vincet : quo facto, alii ei colla sua territi subdent. Et sermones blasphemiæ contra Excelsum, id est Deum sublimem, cujus comparatione nihil est altum, loquetur, et sanctos Altissimi conteret modis præfatis; et putabit, excæcante eum inæstimabili superbia, quod possit mutare tempora et leges, id est cursum ac ordinem temporis, seu festa Christi et Sanctorum in solennitates suas convertere; leges quoque seu cærimonias ac præcepta religionis, præsertim christianæ, pro posse demolietur, et suis legibus commutare nitetur. In tantum nempe elationis barathrum ruet, quod sicut Christus verissime se dixit esse dominum sabbati, legislatoremque nostrum, et Filium Dei, per quem solum pervenitur ad Patrem, sic Antichristus de se ipso præsumet ac dicet.⁸⁷⁸⁸ Solent autem dubitare nonnulli, an in tantum excæcabitur, quod putabit se esse Filium Dei, regem Messiam, et sanctum ac justum.

25

Et tradentur in manus ejus, id est, sancti permittentur divinitus tribulari ab Antichristo, ad electorum probationem, exercitationem, et gloriam ampliorem, usque ad tempus, et tempora, et dimidium temporis. Juxta idioma Hebræorum, per tempus annum unum, per tempora annos duos, per dimidium temporis medius annus exprimitur. Tamdiu enim perdurabit persecutio Antichristi. Hinc in Apocalypsi scribitur, quod mulieri, scilicet Ecclesiæ, pro tempore illo datæ sunt alæ duæ magnæ, ut volaret in desertum, ubi aletur per tempus, et tempora, et dimidium temporis.⁸⁹ Rursusque : Data est bestiæ, scilicet Antichristo, potestas in omnem populum, tribum et linguam.⁹⁰ Quod autem tamdiu durabit persecutio Antichristi, frequenter in Apocalypsi prædicitur. Prædictum enim tempus trium annorum ac dimidii anni, exprimitur per dies mille ducentos sexaginta.⁹¹ Rursusque fertur, quod civitatem sanctam, puta Ecclesiam, calcabunt mensibus quadraginta duobus, id est tribus annis cum dimidio.⁹² Præterea, secundum Gregorium, sicut persecutio illa erit gravissima, sic erit brevissima : quia ut Christus in Evangelio fassus est, Nisi breviati essent dies illi, non fieret salva omnis caro, sed propter electos breviabuntur.⁹³

26 Et judicium sedebit, id est, Deus judicio præsidebit, ut auferatur potentia, id est, potestas Antichristi tollatur, et conteratur una cum principe suo, et dispereat usque in finem, ita quod nunquam poterit reparari, juxta illud Apocalypsis : Cruciabitur iniquus igne et sulfure in conspectu angelorum sanctorum et Agni; et fumus tormentorum ejus ascendet in sæcula sæculorum.⁹⁴ Regnum autem et potestas et magnitudo regni, quæ est subter omne cœlum, id est quidquid potestatis et regni, seu regiæ dignitatis excellentiæque regalis, infra cœli empyrei ambitum continetur, detur populo sanctorum Altissimi, id est, ad Dei summi electos transferatur, eisque detur quoad id quod est perfectionis et gloriæ : sicut etiam (secundum Basilium) quidquid fœtoris, impuritatis et caliditatis fuerit in igne conflagrationis, atque in elementis terræ et aquæ ac aeris, simul cum reprobis in infernum descendet. Omnia autem sub cœlo contenta, cedent ad gloriam electorum; et ipsi regnabunt in Deo, secundum voluntatem ipsius imperiose agentes, cunctisque inferioribus istis prælati; et Deus regnabit in ipsis per dona gloriæ, eos in se tanquam in ultimo fine æternaliter conservando. Hinc in Apocalypsi scribitur : Nunc facta est salus et vir-

27 tus, et regnum Dei nostri, et potestas Christi ejus, quia projectus est accusator fratrum nostrorum.⁹⁵ Cujus Altissimi regnum, regnum sempiternum est in patria Beatorum; et omnes reges, qui vere sunt reges, quales sunt omnes cœlestis curiæ cives, gloria et honore divinitus coronati, omnibusque suæ salutis hostibus superlocati, servient et obedient ei:⁹⁶ sicut et nunc angeli sancti Deo obediunt, quia ut ait sacer Dionysius, nil, præterquam eis divina lege præfixum est, facere audent nec volunt, et quidquid eis Deus præfixit agendum, promptissime exsequuntur.

Huscusque finis verbi, id est, hic terminatur sermo angeli me de hac visione docentis. Quo facto, Ego Daniel evigilans, multum cogitationibus meis conturbabar, id est, sollicitabar propter ostensa: sicut in isto articulo plenius dictum est de causis conturbationis istius laudabilis. Sic et Habacuc ait: Audivi, et conturbatus est venter meus;⁹⁷ a voce contremuerunt labia mea. Et Jeremias: Contritum est, inquit, cor meum;⁹⁸ contremuerunt omnia ossa mea a facie Domini, et a facie verborum sanctorum ejus. Unde paulo ante Daniel dixit: Horruit spiritus meus.⁹⁹ Sic et Eliphaz loquitur: Quum spiritus me præsente transiret, horruerunt pili capitis mei;¹⁰⁰ pavor tenuit me et tremor, et omnia ossa mea perterrita sunt. Et facies mea immutata est in me. Ex intensa siquidem occupatione mentis circa divina secreta, anima ab exterioribus sensibusque corporeis abstrahitur, inferiorumque virium actiones remittuntur, et natura debilitatur, ac sanguis ad cor colligitur: sicque membra frigescunt, et vultus præsertim pallescit ac contrahitur. Ideo in Isaia habetur: Conturbatus sum quum viderem;¹⁰¹ emarcuit cor meum. Verbum autem, id est sermonem mihi ab angelo dictum de visione hac, in corde meo conservavi, per diligentem considerationem, frequentem memoriam, tanquam rem memoria dignam, et ut ista tempore apto ad aliorum doctrinam conscriberem: sicut et de beatissima Virgine legitur:¹⁰² Maria autem conservabat omnia verba hæc, conferens in corde suo.

Footnotes

1. Ibid. II, 1. ↩

2. Dan. v. ↩

3. Is. xxiv, 19, 3. ↩

4. Deut. xxxii, 8. ↩

5. Dan. x, 13. ↩

6. Is. xiv, 13. ↩

7. Is. VIII, 8. ↩

8. Gen. XI, 22. ↩

9. Dan. IV, 30; v, 30. ↩

10. Ibidem. ↩

11. II Mach. IX, 12. ↩

12. Dan. II, 31, 32, 38. ↩

13. I Esdr. 1, 2 et seq. ↩

14. Zach. 1, 8. ↩

15. Dan. VI, 1, 2. ↩

16. I Esdr. I, 2 et seq. ↩

17. Zach. I, 8. ↩

18. Joann. xix, 11. ↩

19. Ps. lxxix, 14. ↩

20. Rom. xiii, 1. ↩

21. II Thess. ii, 4. ↩

22. II Thess. II, 4. ↩

23. I Cor. vi, 2. ↩

24. Matth. xix, 28. ↩

25. Joann. v, 27. ↩

26. Soph. III, 8. ↩

27. Is. LXVI, 15. ↩

28. Deut. VII, 9, 10. ↩

29. Is. XXX, 27, 28. ↩

30. Deut. XXXII, 22. ↩

31. Ps. XLIX, 3. ↩

32. Nahum I, 8. ↩

33. Hebr. I, 14. ↩

34. Luc. I, 26. ↩

35. Job xxv, 3. ↩

36. Sap. xii, 18. ↩

37. Apoc. xii, 10. ↩

38. Jer. xvi, 13. ↩

39. Apoc. xx, 12. ↩

40. Apoc. xii, 7; ↩

41. I Cor. xii, 27. ↩

42. Apoc. xix, 20. ↩

43. I Cor. xv, 24. ↩

44. Job xiv, 5. ↩

45. Eccle. iii, 1. ↩

46. Eccle. iii, 1. ↩

47. * mortuorum judicari ↩

48. Apoc. xi, 18. ↩

49. Apoc. xi, 18. ↩

50. Act. i, 9. ↩

51. Ibid. 11. ↩

52. Matth. xxvi, 64. ↩

53. Apoc. i, 7. ↩

54. Apoc. i, 7; xiii, 1, 2, etc. ↩

55. Is. xlv, 25. ↩

56. Ps. cix, 1. ↩

57. Philipp. II, 10. ↩

58. Matth. xxviii, 18. ↩

59. Joann. III, 35. ↩

60. Joann. xvii, 2. ↩

61. Matth. xxviii, 18. ↩

62. Apoc. xxii, 3-5. ↩

63. Ps. xxi, 28. ↩

64. Ps. lxxi, 11. ↩

65. Joann. xii, 32. ↩

66. Is. vi, 1. ↩

67. III Reg. xxii, 19. ↩

68. Ps. xxxiii, 6. ↩

69. Luc. i, 32, 33. ↩

70. Luc. xxv, 34. ↩

71. Matth. vi, 10. ↩

72. Ps. cxliv, 13. ↩

73. Sap. v, 16, 17. ↩

74. Is. xxxv, 10. ↩

75. Joann. xvi, 22. ↩

76. Eccle. III, 20. ↩

77. vers. 8. ↩

78. Apoc. xiii, 5, 6. ↩

79. Matth. xxiv, 21. ↩

80. Apoc. xiii, 7. ↩

81. Act. xvii, 31. ↩

82. Act. xvii, 31. ↩

83. Malach. iv, 2, 3. ↩

84. Luc. xii, 32. ↩

85. Luc. ii, 1. ↩

86. Ibid. ii, 1. ↩

87. Joann. xiv, 6. ↩

88. Matth. xii, 8. ↩

89. Apoc. xii, 14. ↩

90. Apoc. xiii, 7. ↩

91. Apoc. xii, 6. ↩

92. Apoc. xi, 2. ↩

93. Matth. xxiv, 22. ↩

94. Apoc. xiv, 10, 11. ↩

95. Apoc. xii, 10. ↩

96. Ps. viii, 6. ↩

97. Habac. iii, 16. ↩

98. Jer. xxiii, 9. ↩

99. vers. 15. ↩

100. Job iv, 15, 14. ↩

101. Is. xxi, 3, 4. ↩

102. Luc. ii, 19. ↩