Articulus 24

EXPLANATIO SPIRITUALIS EJUSDEM CAPITULI VICESIMI SECUNDI.

NON videbis bovem fratris tui aut ovem errantem, et præteribis, sed reduces fratri tuo. Si pietas ista brutis fuerat impendenda amore proximi possessoris: quanto magis unusquisque Christifidelis, præsertim prædicator sive prælatus, si viderit alterius prælati aut patrisfamilias, vel cognati aut proximi sui subditos sive discipulos aut ministros a via justitiæ deviantes, debet pro illorum reductione laborare orando, hortando, corripiendo, docendo, et omni quo prævalet modo, quousque per caritatem rursus incorporentur Ecclesiæ? Quod et asino, id est cuicumque obtuso ac vili, est faciendum, ne alicujus conversio, salus et anima parvipendantur, præsertim in quantum est rationalis creatura ad Dei similitudinem facta, sanguine Christi redempta, atque ad beatificam Deitatis fruitionem desuper ordinata. Si videris asinum fratris tui aut bovem cecidisse in via, non despicies, sed sublevabis: id est, si noveris simplicem et idiotam, qui designatur per asinum; aut fortem et doctum, qui nomine bovis exprimitur, in peregrinatione hujus vitæ exsiliique peccasse, non parvipendes lapsum ipsius, sed modis prætactis coneris eum erigere, sicut ait Apostolus: Si præoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis.¹ Itemque: Qui stat, videat ne cadat.² Et Salomon contestatur: Qui in ruina lætatur alterius, non erit impunitus.³ Denique ita peccare censetur, qui lapsum pro posse non erigit, quemadmodum qui stantem præcipitat. Non induetur mulier veste virili. Per vestem operatio designatur. Mulier ergo non intromittat se de officio, actu, negotio ad viros spectantibus; sed suis terminis sit contenta, nec dominari quærat marito, nec publice prædicare aut sacris Ordinibus ingerere se præsumat, et quæ in domo agenda sunt, prudenter exerceat, non discurrens nec garriens. Nec vir utetur veste feminea, id est, femineæ levitati, inconstantiæ, imperfectioni, carnalitati non subjiciatur. Si nidum avis inveneris. Nidus avis, est mansio animæ fructuosæ, quæ per contemplationem nidificat in arbore, hoc est, in cruce Christi, considerando immensam profunditatem sapientiæ superdignissimæ Trinitatis, circa mysterium humanæ redemptionis; insistendo autem operibus vitæ activæ, in terra nidificat: quæ incubat ovis et pullis suis, dum vel propriam considerationem examinat, deflet, expurgat, vel sibi commissis aut spiritualibus filiis est intenta, arguendo, obsecrando, instruendo. Talis anima non est tenenda, id est, a suis exercitiis impedienda; sed præfati pulli ipsius jugo obedientiæ sunt arctandi, ut assuescant regi ac parere in omnibus, nec ante tempus quærant volare, quousque pennis virtutum ac sapientiæ decorentur. Quum œdificaveris domum novam, id est, structuram et profectum virtutum in te ipso aut in aliis feceris, facies murum tecti per circuitum, id est, undique munies eam discretione, circumspectione, custodia, ne effundatur sanguis in domo tua, id est, ne aliquem scandalizes, aut a tuis scandalizari permittas. Non seres vineam tuam altero semine, id est, neque in agro et vinea cordis tui, neque in familia tua aut populo tibi commisso, spargas aut diffundi permittas hæreticas pravitates, vitiorum admixtiones, ignorantias aut errores. Non indueris vestimento quod ex lana linoque contextum est, id est, conversationem vitio duplicitatis, simulationis aut calliditatis nequaquam admittas.

Si duxerit vir uxorem, id est, animam alicujus regendam acceperit, vel congregationi alicui præferatur, et postea ex motu aversionis ac displicentiæ quærat eam relinquere, imponens illi quemcumque gravem excessum, aut errorem in fide, et Deus pater ac mater Ecclesia oppositum hujus monstraverint, ipse debitis subjacebit suppliciis. Quod si anima aut congregatio sibi commissa, in culpa exstiterit, lapidibus obruetur, id est, acriter corripietur ac disciplinabitur. Contra hæc agunt, qui ecclesias aut parochias sibi commissas faciliter deserunt et aliis committunt; peccantque gravissime, qui insufficientes instituunt sive substituunt, aut commutant cum talibus. Si dormierit vir cum uxore alterius, id est, si quis sponsam Christi corporaliter, spiritualiterve polluerit; ambo peribunt, et maxime ipse, nisi condigne pœniteant. Si puellam virginem desponsaverit vir, id est, Christus aut ejus vicarius sibi caritative univerit animam virtuosam aut congregationem devotam, et alius cum illa coierit, id est, deceperit atque subverterit illam in civitate, utpote in militanti Ecclesia, et ipsa sic desponsata, non clamaverit Dominum invocando, resistendo, dissentiendo, atque ad suum superiorem confugiendo; ambo pariter damnabuntur. Porro, si in agro hoc fecerit aliquis, id est seorsum nullo sciente, et importune omnino, ipse peribit, quia ex habitu vitioso et deliberatione pertinaci peccavit. Illa vero miseratione digna videtur, et gratiose reducetur a Spiritu Sancto. Omnis itaque spiritualis fornicatio et aliorum infectio, prohibentur his verbis.