Articulus 25

DECLARATIO LITTERALIS CAPITULI VICESIMI TERTII : NON INTRABIT EUNUCHUS, ETC.

QUALITER alienigenæ fuerint ad Judæorum civilitatem, societatem, aut religionem admittendi, vel non admittendi, nunc edocetur. Non intrabit eunuchus attritis vel amputatis testiculis, et abscisso veretro, id est membro virili, ecclesiam Domini. Per ecclesiam Domini, quidam intelligunt atrium templi aut tabernaculi, in quod intrabant mundi, et orabant ac offerebant in eo. Alii, præsertim Hebræi, per ecclesiam Domini, intelligunt communionem connubii, seu societatem matrimonialem cum filiis filiabusque Israel, sicque in se et in sobole sua fieri de populo Dei; sed hoc non videtur oportuisse prohiberi eunuchis, qui cum nulla possunt persona contrahere. Quidam per ecclesiam Domini, intelligunt civilitatem Israelitici populi Deum colentis: quæ civilitas quibusdam perpetue negabatur, quibusdam ad tempus. Porro bonum rei publicæ, tempore tranquillitatis in tribus consistit ac custoditur. Primo, per honesta connubia, ex quibus melior soboles communiter generatur: et juxta hoc procedit secunda expositio jam prætacta. Secundo, per hoc quod personæ indignæ a divinis excluduntur: et juxta hoc procedit expositio prima. Tertio, per hoc quod viri alieni ac perfidi non admittuntur ad regimen plebis, plenamque participationem civilitatis: juxta quod expositio tertia est procedens. Non ingredietur manzer, hoc est de scorto, id est meretrice, natus, in ecclesiam Domini, secundum triplicem expositionem inductam, usque ad decimam generationem exclusive. Circa hoc Magister in historiis ait: Forte, quia solum manzerem nominavit, non excludebatur ab ecclesia Dei spurius, id est natus de concubina, qui pro spurcitia incontinentiæ dicitur spurius, vel nothus, id est de adultera natus, quum tamen putetur esse legitimus. Manzer non copulabatur filiabus, nec legitimus filius ejus, nec nepos usque ad decimum successorem, qui poterat intrare ecclesiam Dei, quoniam penitus erat exstincta opprobrii antiqui memoria. Nunc autem in Ecclesia Christi, non solum manzeres, sed et spurii a sacris excluduntur Ordinibus.

Ammonites et Moabites, id est nati ex Ammon et Moab filiis Lot, non intrabunt in ecclesiam Domini in æternum, nisi aliquo speciali virtutis privilegio mereantur oppositum, quia noluerunt vobis occurrere cum pane et aqua in via, id est in solitudine juxta terram ipsorum. Contra hoc objici potest, quia ut jamdudum tactum est, Moabitæ portaverunt populo Israel alimenta venalia in confinio terræ suæ. Ad hoc secundum Lyram respondent Hebræi, quod viri ex Moab non fecerunt hoc, sed in urbibus suis manserunt armati ad custodiam sui regni. Mulieres vero ex Moab portabant cibaria illa: propter quod viri Moabitæ repulsi sunt a matrimonio Israelis, non mulieres: unde Ruth nupta est Booz Hebræo. In Scholastica vero historia dicitur, quod occurrerunt filiis Israel cum pane tantum, et non cum aqua, quum tamen scirent filios Israel siti in eremo laborare. Cui concordat Glossa: Tradunt, inquiens, Hebræi, quod hæ gentes invicem propinquæ, exeuntibus sibi de Ægypto occurrebant cum pane tantum, etc. Hæc concordando, dici potest, quod quidam Hebræi dicunt illud, alii istud. Et quia conduxerunt contra te, Balaam filium Beor, ut Numerorum liber habet, ut malediceret tibi, dando consilium contra te, et impre-

Deut. II, 28, 29.

Ruth IV, 13.

Num. XXII, 5, 6. cando tibi mala, exsecrandoque te; et noluit Dominus audire Balaam, id est, pravam ipsius voluntatem compescuit, et ejus propositum impedivit, vertitque maledictionem ejus, quam mente concepit, in benedictionem tuam, eo quod diligeret te: quoniam subito immutavit Dominus Deus cor Balaam, ita quod mutato proposito, in verba benedictionis prorupit;¹ tandem tamen dedit iniquum consilium ad deceptionem atque interitum plurimorum.² Sic Moabitæ et Ammonitæ videntur gravius peccasse in filios Israel, quam Idumæi sive Ægyptii, quoniam nequius contra ipsos egerunt, et spiritualiter persecuti sunt ipsos, inducendo eos ex consilio Balaam ad fornicationes, adulteria, esumque idolothytorum et adorationem idolorum suorum. Ægyptii vero corporaliter tantum persecuti sunt filios Israel; quibus et Idumæi manu occurrerunt armata.

Non facies cum eis pacem, id est civilitatis concordiam aut conjugalem quietem; nec quæres eis bona, id est prosperitatem tecum in eadem republica, cunctis diebus vitæ tuæ in sempiternum. Non tamen erant simpliciter odiendi: nam et David sanctus parentes suos commisit regi Ammon*, ut primo Regum habetur; nec a cultu veri Dei abjiciendi, nec affectu pacis pectoris spoliandi.³ Quamvis enim justo Dei hominumque judicio, interdum posteri propter suorum excessus parentum in bonis corporalibus puniantur, quia secundum corpus a parentibus descenderunt, nunquam tamen in spiritualibus bonis.*

Non abominaberis Idumæum, quia frater tuus est, id est, Idumæos natos ex Esau fratre Jacob, non ita aspernaberis sicut Moabitas ac Ammonitas, quia de duobus fratribus uterinis geniti estis. Non autem est aliquis abominandus, quantum ad bona quæ habet a Deo, sed quantum ad mala quæ habet ex se ipso, vel ex propagatione carnalis originis inficiatæ*. Nec Ægyptium, quia advena fuisti in terra ejus, in te, vel in lumbis patrum tuorum, qui habitaverunt in terra ejus, puta Ægyptiorum, et ita consecuti estis aliqua bona ex ipsis Ægyptiis.⁴ Qui nati fuerint ex eis, tertia generatione intrabunt in ecclesiam Domini, puta in atrium templi, connubium Israelis et civilitatem ipsius, quando petierint hoc. De ceteris gentibus non exprimitur hic regula specialis, sed juxta probitatem eorum, postquam conversi fuerint ad Judaismum, fieri potuit post certam inde experimentalem probationem.*

B Circa hæc scribit Thomas in prima secundæ, quæstione 105: Triplex offerebatur Judæis occasio, ut cum extraneis pacifice communicarent. Primo, quando extranei per terram eorum transitum faciebant ut peregrini; secundo, quando in terram eorum veniebant ad habitandum ut advenæ: et quantum ad utrumque horum, lex dedit pia præcepta.⁵ Nam in Exodo dicitur: Advenam non contristabis; et, Peregrino molestus non eris. Tertio, quando aliqui extranei in eorum ritum atque consortium omnino admitti volebant: et in his ordo attendebatur. Non enim statim recipiebantur quasi cives, sicut et apud quosdam gentilium fuit statutum, ut non reputarentur cives, nisi qui ex avo vel atavo cives exsisterent, ut ait Philosophus in Politicis: quoniam si extranei advenientes, statim reciperentur ad tractandum ea quæ sunt populi, possent pericula multa contingere, dum extranei nondum habentes firmatum amorem ad bonum commune, attentarent aliqua contra populum. Idcirco lex statuit, ut de quibusdam gentibus habentibus aliquam affinitatem ad Judæos, scilicet de

D Ægyptiis, inter quos fuerant nati et educati, et de Idumæis filiis Esau fratris Jacob, in tertia generatione reciperentur in consortium populi;⁶⁷⁸ quidam vero, quia hostiliter se habuerunt ad eos, ut Ammonitæ et Moabitæ, nunquam in consortium populi admitterentur;⁹ Amalecitæ vero, qui magis eis fuerant adversati, quasi hostes perpetui haberentur.¹⁰ — Itaque lex nullam gentem exclusit a cultu Dei, et ab his quæ pertinent ad salutem. Dicitur enim in Exodo: Si quis extraneorum in vestram voluerit transire coloniam, et facere Phase¹¹¹²

Domini, circumcidetur primo omne masculinum ejus, et tunc rite celebrabit, eritque sicut indigena terræ.¹³ Sed in temporalibus, quantum ad ea quæ pertinebant ad communitatem populi, non statim quilibet admittebatur ratione prætacta, sed quidam in tertia generatione, alii nunquam, in detestationem præteritæ culpæ. Sicut enim punitur unus homo propter peccatum quod commisit, ut alii videntes timeant et peccare desistant, sic propter aliquod peccatum gens vel civitas potest puniri, ut alii a simili peccato abstineant. Poterat tamen dispensative aliquis in collegium populi Dei admitti propter aliquem actum virtutis, quemadmodum in libro Judith dicitur quod Achior dux filiorum Ammon, appositus est ad populum Israel, et omnis successio ejus.¹⁴¹⁵ Similiter Ruth Moabitis, quæ mulier erat virtutis. Licet posset dici, quod prohibitio illa extendebatur ad viros, non ad mulieres, quibus non competit simpliciter esse cives. — Præterea, secundum Philosophum in libro Politicorum, dupliciter dicitur aliquis esse civis: uno modo simpliciter, alio modo secundum quid. Simpliciter civis est, qui potest agere quæ civium sunt, utpote dare consilium, vel exercere in plebe judicium. Secundum quid autem dicitur civis, quicumque civitatem inhabitans, etiam viles personæ et pueri, ac senes decrepiti, qui non sunt idonei habere potestatem in his quæ pertinent ad bonum commune. Ideo spurii propter vilitatem originis excludebantur ab ecclesia Dei, id est a collegio fidelis populi usque ad decimam generationem; similiter eunuchi, quibus non potest competere honor qui patribus debebatur, et præcipue in populo Judæorum, in quo Dei cultus conservabatur per carnis generationem. Nam et apud gentiles hi qui multos filios genuerunt, aliquo insigni donabantur honore, ut in secundo Politicorum habetur. Tamen quantum ad ea quæ ad Dei gratiam pertinent, eunuchi ab aliis non separabantur, sicut nec advenæ. Dicitur namque per

A Isaiam: Non dicat filius advenæ qui adhæret Domino, Separatione me dividet Dominus a populo suo;¹⁶ et non dicat eunuchus, Ecce ego lignum aridum. Hæc Thomas.

Quando egressus fueris, o popule Israel, adversus hostes tuos in pugnam, id est bello imminente, custodies te ab omni re mala, id est ab omni culpa: quia tunc tanto diligentius est vitanda Dei offensio, quanto tunc magis necessaria est ejus subventio, quoniam ipse victoriam donat, et juxta merita atque demerita hominum dispensat eventus bellorum, sicut et Salomon loquitur: Equus paratur ad diem belli, Dominus autem salutem tribuit.¹⁷ Et alibi ait Scriptura: De cœlo est victoria.¹⁸

Si fuerit inter vos homo qui nocturno pollutus sit somnio, hoc est pollutionem seu fragilitatem passus in somno: quod variis modis potest contingere, utpote ex crapula præcedenti, ex turpi imaginatione, contactu, osculo, amplexu, aut simili vitio in vigilia habitis, ex superfluitate naturæ, et dæmonum illusione, ex debilitate et exinanitione naturæ ipsius, aut naturali somniatione. Verumtamen in somno, quando jam ligatum est rationis judicium, et impeditus usus ipsius, non peccat homo, nec pollutione spirituali, sed corporali pollui potest; attamen sæpe contingit illa somnialis pollutio præcedentis culpæ demerito, sicque detestabilis redditur, in quantum causa ejus voluntarie ac culpabiliter est admissa. Rursus, si post evigilationem complaceat talis illusio in somno præhabita, propter delectationem quæ fuit in somno pollutioni admixta, valde culpabile est.

Egredietur extra castra, et non revertetur priusquam ad vesperam lavetur aqua, et post solis occasum regredietur in castra. In præcedentium expositione librorum inductum est, qualiter triplicia erant castra in populo Dei, videlicet castra Deitatis, quæ erant tabernaculum et atrium; castra sacerdotum, quæ erant ædes et mansiones, in quibus per circuitum tabernaculi morabantur Levitæ. Pollutus autem in somno, nec atrium tabernaculi, nec tabernacula

Levitarum poterat ingredi, sed propria castra, sicut de hoc dictum est plenius in Numerorum et Levitici libris ac aliis locis.¹⁹ Augustinus quoque hic ait:²⁰ Multa ponit lex in sacramentis et umbris futurorum. Sicque post effusionem seminis factam in somno, lex jubet purgationem fieri per aquæ lotionem, videlicet aquæ lustrationis adspersionem, non quod in somnis peccatum sit, sed propter significationem quæ alibi sæpe expressa est.

Habebis locum extra castra, ad quem egrediaris ad requisita naturæ, gerens paxillum balteo. Quumque sederis, fodies per circuitum, et egesta humo operies quo relevatus es. Hic præcipitur ut ad secessum ituri, exirent etiam castra populi, et egesta humo operirent in loco effosso, ne aliis nauseam facerent, et aer inficeretur fœtore, quia tunc in solitudine commanebant. Nempe, ut loquitur Glossa, etiam corporalem munditiam diligit Deus, ideo jussit nihil fœdum remanere in castris. De hujus præcepti causis multa scribit Parisiensis libro de Fide et legibus, quæ tamen virtualiter tactæ sunt, et infra in textu tangitur inde. Tunc enim frequenter manebant diu in loco eodem: quod facere non potuisset tanta multitudo, nisi eis ab egestorum caveretur fœtore. Fuit et alia causa, videlicet reverentia præsentiæ majestatis divinæ. Unde subjungitur: Dominus enim Deus tuus ambulat in medio castrorum, ut eruat te, et tradat tibi inimicos tuos, id est, gratiose adest, graditurque vobiscum: non quod ipse localis mobilisve consistat, sed ratione sui effectus, et per similitudinem operis sibi talia adscribuntur, quia progredientibus ubilibet adfuit, atque in bonorum cordibus morabatur. Specialiter quoque dicitur istud, quoniam tabernaculum Dei fuit in medio populi, et in tabernaculo illo Dominus specialiter habitavit, operando, apparendo, et exaudiendo ibidem apertius. Hinc secundo Regum Dominus ait:²¹ Ambulavi in tabernaculo et in tentorio, per cuncta loca quæ transivi cum omnibus filiis Israel. Ut sint castra tua sancta, et nihil in eis appareat fœditatis, ne derelinquat te.

Non trades servum domino suo, qui ad te confugerit. Hoc, secundum Thomam et alios multos, intelligitur de servo quem dominus suus quærit ad occidendum, mutilandum, vel ad perpetrandum flagitium aliquod, et præsertim dum servus est innocens. Habitabit tecum in loco qui ei placuerit, et in una urbium tuarum requiescet, ut in loco munito securus sit, quousque dominus ejus mitescat, et clementer ipsum recipere velit; tuncque reddendus est domino, quum sit ejus possessio. Ne contristes eum, quia afflicto non est addenda afflictio. Porro circa hoc loquitur Augustinus: Quomodo istud poterit verificari, nisi intelligamus hæc juberi non uni personæ, sed plebi, ita quod Deus prohibuit confugientem servum ex aliena gente ad populum Israel, reddi domino suo alienigenæ ab Israelitico rege? Et ista expositio aptior esse videtur, si littera debite inspiciatur.

Non erit meretrix de filiabus Israel, id est, nulla filiarum Israel corpus suum habebit venale, et publicæ libidini expositum, imo nec alicui illegitimæ copulæ carnis; neque scortator de filiis Israel: quia tam fœda atque enormia vitia, singulariter indecentia et illicita sunt populo verum Deum colenti. Itaque secundum Augustinum, per verba hæc omnis illegitimus coitus, etiam simplex fornicatio, prohibetur. Non offeres mercedem prostibuli, nec pretium canis in domo Dei tui, quidquid illud est quod voveris, id est, nullum votum persolves de mercede prostibuli, aut pretio canis. Quamvis enim meretrix peccet, se pro mercede prostituendo, non tamen peccat illam accipiendo, nec ad restitutionem tenetur. Ecclesia vero despicit tale pretium sibi offerri, ne videatur turpitudini consentire, et propter vilitatem ac fœditatem hujusmodi lucri. Nam et ab omni specie mali præcavet sibi. Porro, quod dictum est, ut pretium canis non offeratur, Augustinus et eum sequentes exponunt de primogenitis canum, quæ non poterant redimi neque offerri:²² ideo pretium pro ipsorum redemptione non offerebatur. Josephus vero exponit de venaticiis canibus, vel qui custodiunt oves, quos quidam Judæi locabant ad imprægnationem canicularum: et tale pretium, tamque vile et turpe lucrum prohibuit Dominus sibi offerri.

Non fœnerabis fratri tuo ad usuram pecuniam, nec fruges, nec quamlibet aliam rem, sed alieno. Fratri autem tuo absque usura id quo indiget, commodabis, ut benedicat tibi Dominus Deus tuus in omni opere tuo, in terra ad quam ingredieris possidendam. Hic permittitur usura Judæis circa extraneos, et prohibetur eis circa propriam plebem. Unde in prima secundæ, quæstione 105, loquitur Thomas: Accipere usuras ab extraneis, non erat secundum intentionem legis, sed ex quadam permissione, propter pronitatem Judæorum ad avaritiam, utpote ad vitandum gravius malum, ne homines suæ cognationis ac legis per usuras gravarent, atque ut magis pacifice ad extraneos se haberent, a quibus lucrabantur. Fuit ergo permissio mali minoris, propter vitationem mali majoris. De hoc sic scribit Guillelmus libro de Fide et legibus: Sunt quædam in lege permissa, nullo modo præcepta: permissa, inquam, hoc est lege non punita, sicut exactio usurarum ab alienis: quæ permissa sunt, ut majora mala declinarentur. Sciebat namque legislator, hanc esse Judæorum cupiditatem et avaritiam, ut nec fratribus suis, id est Hebræis, parcerent ab usuris, nisi alienis ad usuram dare permitterentur. Usura namque in se mala est, evidensque rapina. Fecit ergo legislator per hujusmodi permissionem, quod in tali populo fieri potuit, ut scilicet per minoris mali permissionem, a majoribus malis averterentur. Hæc Guillelmus. Istud ergo fuit permissio, sicut libellus repudii: quorum nullum sine peccato fiebat. Denique de ista materia scribit prolixe Henricus de Hassia libro suo de Contractibus, inter cetera dicens, quod Judæi modo plus peccent, concedendo Christianis ad usuram, quam olim peccassent concedendo ad usuram fratribus suis, quoniam Christiani sunt veri Israelitæ. Leges demum civiles permittunt usuram, non tanquam licitam, sed propter communem hominum utilitatem. Est autem usura (secundum Philosophum) maxime contra naturam et rationem.

Quum votum voveris Domino Deo tuo, non tardabis reddere, quia requiret illud Dominus Deus tuus. Et si moratus fueris, reputabitur tibi in peccatum. Si nolueris polliceri, absque peccato eris. Quod autem semel egressum est de labiis tuis, observabis, et facies sicut promisisti Domino Deo tuo, et propria voluntate et ore locutus es. Itaque tempore opportuno votum solves citius quo potueris, nisi in vovendo tempus certum exprimatur, quo quod promittitur, impleatur. Istud præhabitum est atque expositum. Ingressus vineam proximi tui, comede uvas quantum tibi placuerit, foras autem ne efferas tecum. Si intraveris segetem amici tui, franges spicas, et manu conteres, falce autem non metes. Istud quoque frequenter expositum est.

Footnotes

1. Num.xxiii, 8. ↩

2. Num. xxxi, 16. ↩

3. * Moab I Reg.xxii, 3, 4. ↩

4. * infectæ ↩

5. Exod.xxii, 21; xxiii, 9. ↩

6. Gen. xxxvi, 8, 9. ↩

7. Exod. 1, 7. ↩

8. Gen. xlvii, 27. ↩

9. Num. xxi, 23; xxii, 6. ↩

10. Exod. xvi, 8, 16. ↩

11. Exod. xvii, 8, 16. ↩

12. Exod. xvi, 48. ↩

13. Exod. xii, 48. ↩

14. Judith xiv, 6. ↩

15. Ruth 1, 16. ↩

16. Is. LVI, 3. ↩

17. Prov. XXI, 31. ↩

18. 1 Mach. III, 19. ↩

19. Num. v, 2. ↩

20. Lev. xv, 2. ↩

21. II Reg. vn, 6. ↩

22. II Reg. vii, 6. ↩