Skip to the text
Ember
PT

Articulus 23

EXPLANATIO CAPITULI VICESIMI TERTII : DOMINE PATER ET DOMINATOR VITÆ MEÆ.

1

A VITIIS linguæ hic revocat orando et instruendo. Domine pater, id est Deus creator et recreator : cui apud Isaiam dicitur : Tu, Domine, pater noster, redemptor noster.1 Interdum etiam, quamvis raro, Deus dicitur pater entium non viventium, juxta illud in Job : Quis est pluviæ pater? vel quis genuit stillas roris?2 De cujus utero egressa est glacies? et de cœlo gelu quis genuit? Et dominator, id est gubernator, director et judex, vitæ meæ, id est totius conversationis meæ ; ne derelinquas me3 in cogitatu et consilio illorum, videlicet iniquorum, ut nec prave cogitem, aut erronee consulam, nec aliorum pravis consiliis acquiescam. Nempe, beatus vir qui non abiit in consilio impiorum. Nec sinas me cadere, id est peccare, in illis, ne eis conformer; vel, ut aliqui habent, In illa exprobratione, hoc est vituperatione seu improperatione, ita ut nec aliquid inordinate vituperem, nec alicui verbum improperii dicam, nec a te vituperari promerear, nec mihi tanquam ingrato improperes beneficia tua.

Quis superponet in cogitatu meo flagella? id est, quis cogitare et bene attendere me faciet tormenta impiis præparata? De quibus ait Psalmista: Pluet super peccatores laqueos: ignis, sulfur et spiritus procellarum, pars calicis eorum.4 In Proverbiorum quoque libro: Parata sunt derisoribus judicia, et mallei percutientes stultorum corporibus.5 Et in corde meo doctrinam sapientiæ? id est, utinam Deus per se ipsum, per angelum sanctum, per Scripturam et instructionem bonorum, faciat me jugiter memorem pœnarum quæ imminent vitiosis, et præmiorum quæ danda sunt justis, ut tam timore suppliciorum, quam desiderio gaudiorum cœlestium, et maxime ex consideratione divinæ præsentiæ ac ejus amore, vitem peccata, prout doctrina sapientiæ continet;6 ut ignorationibus eorum non parcat mihi, id est, non relinquat me in ignorantiis seu oblivionibus suppliciorum et præmiorum illorum, ac consimilium quæ retrahunt a peccatis; imo de talium ignorantia me increpet in præsenti, eamque tollat a me; et non appareant delicta illorum, id est, non inveniantur in me culpæ quæ consistunt in ignorantiis talium rerum quæ sunt necessariæ ad salutem: de quibus ait Apostolus, Qui ignorat, ignorabitur. Quæ ignorantia, secundum Ambrosium, est maximum peccatum, non magnitudine enormitatis, sed periculositatis, quia ex ignorantia oriuntur multa et maxima vitia. Unde in Proverbiis est scriptum: Qui evitat discere, incidet in mala.78 Idcirco subjungitur :

Et ne adincrescant ignorantiæ meæ, id est, ne præfatæ ignorationi juris seu præceptorum quæ teneor scire, adjungantur alia vitia, intus in corde, et in ore, ac opere. De quibus nunc additur : et multiplicentur delicta mea, et peccata mea abundent enormitate et numero, et incidam in conspectu adversariorum meorum, id est, ne incidam manus hostium animæ meæ, et gaudeat inimicus meus quicumque, visibilis aut invisibilis, præsertim princeps tenebrarum, seu dæmon mihi ad exercitium specialiter deputatus, de mea ruina. Etenim qui tribulant me, exsultabunt, si motus fuero.9 Propter quod denuo orat vir sanctus : Neque irrideant me inimici mei.10 Nam, ut ait Gregorius, ipsos, dum peccamus, irrisores patimur, quos ad vitia persuasores habemus. Et certe, si rite perpendimus crudelitatem et odium invisibilium hostium animarum nostrarum, qui nil aliud sitiunt, nisi æternam nostram damnationem, debemus merito Dominum invocare, ac timorate in omnibus conversari, ne incidamus manus eorum, et tanto ferventius virtuosis insistere actibus, quanto infatigabilius imminent illi, ut suæ nos ditioni ac damnationi involvant, ne gaudeant unquam de nostra ruina. Hoc auctor iste perpendens, ardentissime exorat :

Domine pater, qui es Dominus universorum jure creationis et generalis gubernationis, et pater præcipue rationalium ac intellectualium creaturarum, quas ad imaginem et similitudinem tuam fecisti:11 filiorum namque est, patri assimilari; et Deus vitæ meæ, id est causa, fons, rector, protector, salus et finis vitæ meæ, quam habeo per dona naturæ ac gratiæ. Cui ait Psalmista: Domine, Deus salutis meæ; et quidam Prophetarum: Et nunc pater noster es tu, nos vero lutum;1213 et fictor noster tu, et opera manuum tuarum omnes nos.14 Ne derelinquas me in cogitatu illorum, id est, non me permittas acquiescere suggestioni adversariorum animæ meæ. Extol-151617 lentiam oculorum meorum ne dederis mihi : id est, non sinas interioribus oculis meis inhærere elationem, qua me putem aliquid esse, quum nihil sim, aut majora sentiam de me : quæ extollentia solet in exterioribus oculis apparere, juxta illud, Quid te elevat cor tuum, et quasi magna cogitans, attonitos habes oculos? Unde et Dominus loquitur per Isaiam : Visitabo super fructum magnifici cordis regis Assur, et super gloriam altitudinis oculorum ejus. Et omne desiderium pravum, sive ad appetitum sensitivum, sive intellectivum pertineat, averte a me, ut nec diutius immorer, neque consentiam, nec actui mancipem illud.

Aufer a me ventris concupiscentias, id est carnalia desideria gulæ atque luxuriæ, ne carni deserviam : quum et Seneca fateatur : Major sum et ad majora natus, quam ut corporis mei mancipium sim. Hinc admonet Paulus :18 Curam carnis ne feceritis in desideriis ; itemque, Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis.19 Et concubitus concupiscentiæ ne apprehendant me : id est, nec legitimam conjugem ex desiderio voluptatis cupiam vel accedam, quoniam omnis amator ferventior, est adulter : qui scilicet20 cum prædominante concupiscentia suam accedit, id est, tali ac tanta, quod et eam, quamvis legitima non esset, accederet. Talis quippe non maritali, sed adulterino eam cognoscit affectu. Et animæ irreverenti, et infrunito, id est insipienti, id est hominibus improbis et insipientibus, qui, ut in Jeremia habetur, nec seni, nec sacerdoti, nec majori honorem impendunt, ne tradas me, ne eorum improbitate et insipientia victus peccem.21 Sic et Apostolus : Orate, inquit, ut liberemur a malis et importunis hominibus.22

Doctrinam oris audite, filii : juxta illud Psalmi, Venite, filii, audite me.23 Et qui custodierit illam, non periet labiis suis, id est, vitia linguæ et tormenta eorum non incidet, nec scandalizabitur, id est, non impinget, in operibus nequissimis : ita quod nec faciet ea, nec facientibus consentiet, nec ex aliorum malitia ad peccandum trahetur. Etenim qui scandalizatur, parvulus est, id est fragilis multum et imperfectus. Majores autem, ut testatur Hieronymus, scandala non recipiunt, imo peccantibus condolent, et intercedunt pro eis. In vanitate sua apprehenditur peccator, id est, a Judice summo concluditur, convincitur, reprobatur, et dæmoni traditur, juxta illud in Psalmo :24 In operibus manuum suarum comprehensus est peccator. In Proverbiorum quoque libro dicitur : Impietas peccatorem supplantat. Et per Jeremiam Dominus fatur :25 Arguet te malitia tua, et aversio tua increpabit te.26 Et superbus et maledicus, id est alteri maledicens, scandalizabitur in illis, id est in nequissimis operibus : quia et facit ea, et aliorum pravitate provocatur ad pessima, nec vult aliquid sustinere. Ideo ait Apostolus : Neque maledici regnum Dei possidebunt ;27 itemque :28 Benedicite maledicentibus vobis ; benedicite, et nolite maledicere. Et alibi scriptum est :29 Inter superbos semper sunt jurgia.

Consequenter pessima consuetudo multorum reprobatur. Jurationi non assuescat os tuum : id est, non facias tibi consuetudinem jurandi, quia non licet jurare, nisi ex rationabili causa, loco et tempore opportuno, cum divinæ majestatis reverentia grandi. Multi enim casus in ea, id est in juratione, si in usum ducatur. Quum enim lingua sit in lubrico posita, qui cito et faciliter jurat, interdum pejerat, et divinum præceptum transgreditur, ac sine reverentia et debita causa Deum sumit in testem : quod nequaquam agendum est. Nec homo honestus æquanimiter toleraret se assidue ac irreverenter assumi in testem. Ideo scriptum est : Non usurpabis nomen Domini Dei tui frustra, quia non erit impunitus, qui super re vana nomen ejus assumpserit.30 Nominatio vero Dei, non sit assidua in ore tuo, ad jurandum per ipsum : nec alicujus rei sacræ seu creaturæ cujuscumque nominatio debet ad jurandum esse assidua in hominum ore. Ideo subditur : et nominibus Sanctorum non admiscearis, jurando per Sanctos et Sanctas sine necessitate et reverentia, quoniam non eris immunis ab eis, id est ab offensa Sanctorum, si irreverenter et irrationabiliter per eos juraveris.

Sicut enim servus interrogatus, id est per verbera inquisitus seu castigatus, assidue : juxta illud, Contumelia et tormentis interrogemus eum ;31 a livore non minuitur, id est, signis verberum relictis in corpore suo non caret ; vel, Livore, id est crimine livoris, seu rancore quem concipit contra dominum suum, a quo assidue ceditur ; sic omnis jurans frequenter, et nominans Deum vel Sanctos, ad jurandum per eos, in toto a peccato non purgabitur. Imo talis consuetudo non caret culpa mortali, quum sit contra præceptum illud Decalogi scriptum in Exodi libro : Non assumes nomen Domini Dei tui in vanum ; non enim habebit insontem Dominus eum, qui assumpserit nomen Domini sui frustra.32 Hinc subditur :

Vir, imo et omnis homo, multum jurans, implebitur iniquitate : quia ex vitioso habitu et prava consuetudine peccat, atque interdum pejerat : quod est peccatum gravissimum, utpote summam et incommutabilem Veritatem in testem falsitatis assumere ; et non discedet a domo illius, id est ab ipso et domesticis ejus ipsum in hoc crimine imitantibus, plaga ultionis divinæ : quia suæ jurationis demerito relinquitur quotidie in graviora facinora cadere, indurari, et excæcari ; nec in futuro evadet horrenda supplicia, et frequenter in hac vita cadit in aspera et adversa. Imo aliquæ terræ et gentes propter hoc scelus horribilibus plagis percussæ sunt. Et si frustraverit fratrem, id est, si proximum deceperit false jurando, delictum illius super ipsum erit : id est, sibi ipsi magis nocebit, quia peccat gravissime, et obligatur satisfacere de damno ei illato suo perjurio. Et si dissimulaverit, id est, veritati testimonium non perhibuerit jurando, aut alio modo convenienti, quum ad hoc fuerit requisitus, delinquit dupliciter, utpote veritatem inordinate celando, et per hoc proximo damnum inferendo. Sicut enim jubemur non esse testes iniqui, ita esse præcipimur testes veraces. Porro quam iniquum sit esse testem falsum, in Proverbis sæpe inducitur, ut est illud :33 Jaculum, et gladius, et sagitta acuta, homo qui loquitur contra proximum suum falsum testimonium. Denique his consonat quod in Evangelio loquitur Dominus : Ego dico vobis, non jurare omnino, neque per cœlum, neque per terram. Sit autem sermo vester : Est, est ; Non, non : quod his abundantius est, a malo est.34 Hoc est quod in Jacobo legitur :35 Ante omnia nolite jurare. Et si in vacuum, id est inaniter, juraverit, non justificabitur, sed reprobabitur. Replebitur enim retributione pessima, id est valde pœnali, domus illius, utpote domus mentis, seu ipse et domestici imitatores ipsius.

Sed his objici potest, quod Scriptura jubet jurare per Deum verum, dicens :36 Dominum Deum timebis, et per nomen ejus jurabis.37 Secundo, quia juratio in Scripturis laudatur, juxta illud : Laudabuntur omnes qui jurant in eo. Tertio, quia jurare est actus virtutis, quæ dicitur latria, quæ Deo exhibet cultum. Ergo quanto fit sæpius, tanto et melius. Quarto, quia super Matthæum ait Hieronymus : Qui jurat, diligit aut honorat eum, per quem jurat.38 Quinto, quia sancti viri sæpe leguntur jurasse, dicente Apostolo, Testis est mihi Deus ;3940 et, Ego Deum testem invoco in animam meam.41 Secundo quoque libro Paralipomenon legitur : In omni corde suo juraverunt Domino, et invenerunt eum. Verum ad omnia ista est una responsio, quod scilicet jurare debito modo circumstantionato, est actus virtutis, sicut et celebrare : non tamen licet omni loco et tempore celebrare, aut sæpius uno die, nisi in casu et ordinatione speciali Ecclesiæ. Et ita intelligendæ sunt auctoritates jam introductæ ac similes eis. Qualiter autem sit jurandum, breviter docet Jeremias, dicendo: Jurabis, Vivit Dominus, in judicio et veritate et justitia.42 Ubi tanguntur tres comites juramenti, qui sunt judicium, id est discretio, veritas, et justitia: et quidquid horum defuerit, erit juramentum illicitum. Utilitatem vero jurationis tangit Apostolus ad Hebræos: Homines, inquiens, per majorem sui jurant, et omnis controversiæ eorum finis ad confirmationem est juramentum.43

Sequitur detestatio vitii oris, quod blasphemia nuncupatur. Est et alia loquela, puta blasphemia, contraria jurationi: quia in juratione præsupponitur Deus esse infallibilis et indeviabilis veritas, in blasphemia autem indignum quid de Deo asseritur. Loquela, inquam, morti, id est interfectioni, adjudicata: quia in Levitici Numerorumque libris, et in Deuteronomio jussum est blasphemos occidi seu lapidari. Non inveniatur in hereditate Jacob, id est, blasphemiæ crimen non sit in populo Israel nato ex Jacob: qui populus fuit peculiaris plebs atque hereditas Dei. Nunc autem hereditas Dei est populus christianus, genus electum, sacerdotium sanctum, gens sancta, populus acquisitionis.4445 A quo absit hoc facinus, prout monet Apostolus: Omnis indignatio et ira et blasphemia tollatur a vobis cum omni malitia.46

Etenim a misericordibus hæc omnia auferentur: id est, vere misericordes, qui propriis animabus miserentur, in primis vitabunt hæc vitia. Et quia sunt aliis misericordes, Deus facit eis misericordiam istam, quod non permittit eos cadere in tanta facinora, sed gratiam hæc vitandi largitur. Beati enim misericordes, quoniam misericordiam consequentur.47 Et in delictis non voluptabunt, id est, in vitiis non delectabuntur, quia in iniquitatibus gloriari, est eorum qui sunt habituati in vitiis, et ex proposito ac certa malitia peccant, juxta illud Psalmi: Dixit injustus, ut delinquat in semetipso.48 Porro signum habitus, est delectatio fiens in opere.

Indisciplinatæ loquelæ non assuescat os tuum, id est, verba indomita, irrefrenata, bonis moribus repugnantia, loqui non assuescas; est enim in illa verbum peccati, id est, verba vitiosa, dolosa, detractoria et blasphema sequuntur ex tali usu loquendi. Hinc in Proverbiis inducitur: Qui custodit os suum et linguam suam, custodit ab angustiis animam suam; qui autem inconsideratus est ad loquendum, sentiet mala.49 Denique indisciplinosa loquela est, quæ scurrilibus et turpibus utitur verbis. In ore autem consecrato Evangelio Dei, mendacium sacrilegium reputatur.

Memento patris tui, in primis Dei Patris, patris quoque carnalis, atque prælati, et matris tuæ carnalis, et spiritualis, ac totius Ecclesiæ, ut unicuique horum exhibeas quod ei teneris; in medio enim magnatorum consistis, id est, inter præclaros homines conversaris, qui (ut dictum est) sunt genus electum, regaleque sacerdotium. Vel sensus est, ut memor sis beneficiorum tibi a tuis parentibus concessorum, quamvis inter sublimes personas resideas. Imo tunc plus, quia tunc amplius potes. Et ne forte obliviscatur te Deus in conspectu illorum, id est, ne publice te relinquat tuus Creator, eo quod tu principia tui esse generativa relinquas; et assiduitate tua, id est prava consuetudine, infatuatus, improperium patiaris, id est, publice confundaris de tanta tua ingratitudine circa parentes, quæ tibi objici potest et improperari; et maluisses non nasci, quam ita confundi, et diem nativitatis tuæ maledicas ex impatientia: cui sanctus Job et sanctus Jeremias ex rationabili mysterio et motivo maledixisse noscuntur.50 Hinc legitur in Proverbiis:51 Qui affligit patrem et fugit matrem, ignominiosus erit et infelix.

Homo assuetus in verbis improperii, id est consuetus aliis improperanter opprobrioseque loqui, omnibus diebus vitæ suæ non erudietur ad bonos mores, scientiamque salubrem: non quia erudiri non queat, sed quia difficulter et raro.

Duo genera hominum impiorum abun- dant in peccatis: quia ex eorum iniquitate alia multa sequuntur. Primum est genus avarorum, de quibus subjungitur. Primo tamen de tertio genere subditur: et tertium adducit iram et perditionem: quod est genus adulterorum, quorum crimen ob suam enormitatem specialiter promeretur iram ultionis divinæ, perditionemque infernalem. Sequitur de genere cupidorum.

Anima calida quasi ignis ardens, id est æstu avaritiæ inflammata, non exstinguetur, donec aliquid glutiat, id est, terrenum bonum acquirat, aut aliena devoret bona: nec tamen tunc ardor ejus exstinguitur absolute, sed partim, scilicet quoad id quod acquirit. Ad alia vero anhelat, juxta illud:

Infernus et perditio non replentur; similiter et oculi hominum insatiabiles. Deinde tangitur genus secundum, quod est vel superborum, vel gulosorum. Et homo nequam in ore carnis suæ, id est, aliorum bona avide comedens, et sua gulositate corpori suo ac animæ et proximis nocens, non desinet a sui appetitus repletione, donec incendat ignem libidinis in se ipso:52 quia ex gula generatur luxus materia.

Denique, Homo nequam in ore carnis suæ, est superbus, qui præsumptuosa et injuriosa loqui non cessat, donec alios ad iram, passionumque aliarum incendium provocet, juxta illud Sapientis: Ubi fuerit superbia, ibi erit et contumelia.

Deinceps tertium genus, videlicet lubricorum et adulterorum, prosequitur. Homini fornicario omnis panis dulcis, id est, omnis refectio seu voluptas, quam habet cum femina aliena, cum qua potius cupit vilem sumere cibum, quam cum sua pretiosum; non fatigabitur transgrediens Dei præceptum, Non mœchaberis, et non adulterabis, usque ad finem: quia hoc vitium tenacissime hæret, et sæpe in senibus juvenescit, sicut et Salomon in senectute sua per mulieres est depravatus. Vel, ut aliqui habent, Donec moriatur a lecto suo, id est, in vitiis carnalibus, quæ magis exercentur in lecto, infeliciter consumetur.

Omnis homo qui transgreditur lectum suum, id est, fidem conjugii, personamque contoralis relinquit, contemnens in animam suam, id est, animæ suæ salutem parvi pendens ac deserens, et propriam animam contemptibilem reddens ac bestialem, dæmonisque adulteram, ac carnis ancillam, et dicens, vel verbo, vel cogitatu, vel opere: quia ita se habet, quasi putet Deum nescire opera sua, quæ agit in tenebris: Quis me videt? Tenebræ circumdant me, et parietes cooperiunt me, et nemo circumspicit me: quem vereor? id est, nullum habeo formidare. Delictorum meorum non memorabitur Altissimus: vel quia ignorat ea, aut lapsu temporis faciliter indulgebit.

Et non intelligit, id est, non advertit nec pensat, quoniam omnia videt oculus illius, id est intellectus seu sapientia Dei; quoniam expellit a se timorem Dei hujusmodi hominis timor: id est, talis adulter aut fornicator, per suum carnalem timorem, quo metuit voluptatibus venereorum privari, expellit a se timorem Dei, quemadmodum motus fortiores repellunt motus debiliores, et amor carnalis spiritualem dilectionem; et oculi hominum timentes illum, id est, mentes eorum qui timent tali homini displicere, propter quod ei blandiuntur in vitiis, expellunt a se timorem Dei per inordinatum timorem humanum, malentes offendere Deum, quam hominem: quales, proh dolor! multi sunt.

Et non cognovit quoniam oculi Domini multo plus lucidiores sunt super solem, imo in infinitum clariores omni ente creato, cunctisque simul acceptis, circumspicientes omnes vias hominum, et profundum abyssi, et hominum corda intuentes in absconditas partes. Domino enim Deo, antequam crearentur, omnia sunt cognita: sic et post perfectum, id est post rerum productionem, respicit omnia, id est, cuncta cognoscit, sicut et ante. Ipse etenim Deus excelsus et gloriosus, per propriam essentiam in ipso æternitatis momento perfectissime invariabiliterque universa intuetur ac perspicit per ideales et exem-

22

Prov. xxvii, 20.

23

Ibid. xi, 2.

24

Exod. xx, 14; Matth. xix, 18.

III Reg. xi, 4.

25

26

27

28

29 plares omnium rationes, secundum quod suam essentiam intelligit multipliciter imitabilem a creatis, et prout in sua potestate immensa omnia causaliter continentur et dependent ac conservantur ab ipso. De quo in Daniele asseritur: Ipse revelat profunda, et novit in tenebris constituta; in Job quoque, Oculi ejus super vias hominum, et omnes gressus eorum considerat.

Hic, puta adulter, in plateis civitatis vindicabitur, id est, publice punietur, et lapidibus obruetur, secundum legem;5354 et quasi pullus equinus, qui lascivus est, fugabitur; et ubi non speravit, id est, ubi non putavit aut suspicabatur, apprehendetur a marito, cujus conjugem constupravit, aut aliis, sicut in Proverbiis legitur: Zelus viri non parcet in die vindictæ.55 Et erit dedecus omnibus, id est, ab omnibus contemnetur, eo quod non intellexerit timorem Domini, id est, propter adulterium suum et scelera, quæ incidit, quia timorem Dei non habuit.

32

Sic et mulier omnis relinquens virum suum, id est, marito suo fidem conjugalem non servans, et statuens hereditatem ex alieno matrimonio, id est, filium gignens ex alio viro conjugato, ac per hoc privans eum hereditate veri ac proprii patris, et faciens eum heredem patris putativi, videlicet sui mariti: quod dupliciter enormiterque injustum est. Quid autem in tali casu esset agendum secundum conscientiam, et consulendum adulteræ pœnitenti in foro confessionis, ex Decreto habetur, et in Summis doctorum docetur. Hæc ergo adultera, sicut adulter, multipliciter rea est. Primo enim in lege Altissimi incredibilis fuit, id est divino præcepto adulterium prohibenti incredula ac rebellis, ita quod fidem formatam de veritate legis non habuit, quamvis informem forsan habuerit; et secundo virum suum dereliquit, cui fidelitatem promisit: quod est fractio voti; tertio in adulterio fornicata est, id est corpore suo abusa, cujus potestatem non habuit, sed vir suus: et sic furtum commisit, subtrahens corpus suum proprio viro, alienoque usui mancipans illud, viro proprio ignorante: et si fieret id, eo sciente atque nolente, esset rapina; et ex alio viro filios statuit sibi, sicque filii sui legitimi, parte hereditatis quæ ad illos devolvitur, spoliantur. Hæc in ecclesiam adducetur, id est in congregationem populi coram judicibus, vel in templum ad sacerdotem, si maritus ejus spiritu zelotypiæ concitatus, voluerit eam probare an sit adulterata, prout in libro Numerorum habetur;56 et in filios ejus respicietur, tanquam in suspectos et dehonestatos; vel, Respicietur, id est, considerabitur an sint legitimi. Non tradent filii ejus radices, id est, eradicabuntur de domo mariti adulteræ, nec manebunt ibi plantati seu firmiter commorantes et prolificantes. Ideo subditur: et rami, id est filii ejus non dabunt fructum, id est, sobolem in domo illa non gignent, nec actus virtutum ibi producent, sed expellentur. Quemadmodum in Judicum libro fratres Jephthe leguntur ei dixisse:57 Heres in domo patris nostri esse non poteris, quia de adultera matre natus es.58 In Genesi quoque Sara ad Abraham: Ejice, inquit, ancillam hanc et filium ejus.59 Derelinquent in maledictum memoriam ejus, id est, filii adulteri relinquent memoriam suæ ignominiosæ matris ac adulterii ejus, in maledictionem seu vituperationem ipsius: secundum quod in Jeremia Dominus loquitur de quibusdam: Dabo eos in maledictionem et in sibilum et opprobrium, eo quod non audierunt nomen meum.60 De adulterante quoque in Proverbiis asseritur: Turpitudinem et ignominiam congregat sibi, et opprobrium illius non delebitur.61 Hinc sequitur: et dedecus illius non delebitur: quia diffamatur et contemptibilis semper habetur, præsertim in divino judicio et inferno. Unde in Proverbiis fertur: Ne abstrahatur in viis illius mens tua; viæ enim inferi domus ejus, penetrantes in interiora mortis.62

Agnoscent, id est, ex impiorum punitione advertent, juxta illud, Pestilente flagellato stultus sapientior63 erit, qui derelicti sunt, id est superstites, quoniam nihil melius quam timor Dei filialis et sanctus, secundum quod timor iste accipitur cum caritatis inclusione, a qua oritur, et quæ absolute loquendo, melior est timore, et nihil dulcius quam respicere, id est exerceri, in mandatis Domini.64 Hoc autem nihil aliud est, quam virtutum actibus occupari ac immorari: quod summe delectabile est omni homini bene disposito, quum delectatio sit diffusio animi in apprehensione conceptuque boni. Ideo dixit Salvator: Tollite jugum meum super vos, et invenietis requiem animabus vestris; jugum enim meum suave est. Et præsertim in actibus caritatis ac doni sapientiæ consistunt delectationes spirituales præcipuæ. Nec obstat quod arcta est via salutis, quoniam quæ incipientibus et reliquiis vitiorum affectis est laboriosa, proficientibus mitescit quotidie, et perfectis, caritate ferventibus, ac habituatis in bonis, dulcissima exstat.

Gloria magna est sequi Dominum, id est Deo adhærere ac subjici, et ei in virtuosis actibus conformari, juxta illud Apostoli: Estote imitatores Dei, etc. Estque maxime meritorium et præclarum, honorificum et jucundum. Longitudo enim dierum, id est dies æternitatis, assumetur ab eo, id est, a Deo conferetur sequentibus ipsum: qui ait in Psalmo, Longitudine dierum implebo illum, et ostendam illi salutare meum. Unde et in Evangelio loquitur Dominus: Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitæ. Et in Deuteronomio Moyses exhortatur: Elige vitam ut vivas, et diligas Dominum Deum tuum, atque obedias voci ejus, et illi adhæreas: ipse enim est vita tua, et longitudo dierum tuorum.

Footnotes

  1. Is. lxiii, 16. ↩

  2. Job xxxviii, 28, 29. ↩

  3. Sap. i, 11. ↩

  4. Ps. x, 7. ↩

  5. Prov. xix, 29. ↩

  6. Ps. xiv, 3. ↩

  7. Prov. xvii, 16. ↩

  8. Prov. xvii, 16. ↩

  9. Ps. 1, 1. ↩

  10. Ps. xii, 5. ↩

  11. Gen. 1, 26, 27. ↩

  12. Ps. lxxxvii, 2. ↩

  13. 1 Cor. xiv, 38. ↩

  14. Is. lxiv, 8. ↩

  15. Is. lxiv, 8. ↩

  16. Gen. i, 26, 27. ↩

  17. Ps. xxiv, 3. ↩

  18. Rom. xiii, 14. ↩

  19. Galat. v, 16. ↩

  20. Ps. i, 1. ↩

  21. Thren. iv, 16; v, 12. ↩

  22. II Thess. iii, 1, 2. ↩

  23. Ps. xxxiii, 12. ↩

  24. Ps. ix, 17. ↩

  25. Prov. xiii, 6. ↩

  26. Jer. ii, 19. ↩

  27. I Cor. vi, 10. ↩

  28. Rom. xii, 14. ↩

  29. Prov. xiii, 10. ↩

  30. Deut. v, 11. ↩

  31. Sap. II, 19. ↩

  32. Exod. XX, 7. ↩

  33. Prov. XXV, 18. ↩

  34. Matth. V, 34, 35, 37. ↩

  35. Jacob. V, 12. ↩

  36. Deut. VI, 13. ↩

  37. Ps. LXII, 12. ↩

  38. Rom. I, 9; ↩

  39. II Cor. I, 23. ↩

  40. Philipp. I, 8. ↩

  41. II Par. XV, 15. ↩

  42. Jer. IV, 2. ↩

  43. Hebr. VI, 16. ↩

  44. 1 Petr. II, 9. ↩

  45. Deut. VII, 6; XIV, 2; XXVI, 18. ↩

  46. Ephes. IV, 31. ↩

  47. Matth. V, 7. ↩

  48. Ps. XXXV, 2. ↩

  49. Prov. XIII, 3. ↩

  50. Jer. XX, 14. ↩

  51. Prov. XIX, 26. ↩

  52. Job I, 1; ↩

  53. Joann. viii, 5. ↩

  54. Job xxxiv, 21. ↩

  55. Prov. vi, 34. ↩

  56. Num. v, 14, 15. ↩

  57. Dan. n, 22. ↩

  58. Judic. xi, 2. ↩

  59. Gen. xxi, 10. ↩

  60. Jer. xxix, 18, 19. ↩

  61. Prov. vi, 33. ↩

  62. Prov. vii, 25, 27. ↩

  63. Prov. xix, 25. ↩

  64. Dan. ii, 22. ↩

Chapter 25 of 54