Articulus 42
EXPOSITIO CAPITULI QUADRAGESIMI PRIMI : O MORS, QUAM AMARA EST MEMORIA TUA !
QUALITER circa mortem habere se debeat homo, hic edocetur. O mors, quam amara est memoria tua homini pacem habenti in substantiis suis, id est, in amore et usu temporalium finaliter quiescenti ! in quo est pax fallax, mundana, carnalis. De qua ad Jerusalem dixit Salvator : In hac die tua, quæ ad pacem tibi; et Psalmista, Zelavi super iniquos, pacem peccatorum videns.1 De qua iterum Dominus : Non veni, inquit, pacem mittere, sed gladium.2 Viro quieto quiete repausationis carnalis, et cujus viæ directæ sunt in omnibus secundum voluntatem ipsius, id est, qui prosperatur in cunctis, juxta illud Jeremiæ :3 Quare via impiorum prosperatur, et bene est omnibus qui prævaricantur et inique agunt ?4 Et adhuc valenti accipere cibum, id est corporaliter sano. Talis enim sensibilia et caduca plus diligit, quam æternalia, spiritualia ac divina. Idcirco amarum est sibi non solum a præsentibus separari, sed etiam de ipsa separatione meditari. Econtrario vere sapientes mortem assidue pensant, et qualiter post eam non sit reditus ad hanc vitam, sed mox divinum sequatur metuendum judicium, et pœnæ gravissimæ, et quanta sit acerbitas mortis, quanta etiam molestia tentationum tunc impugnantium morientem, quamque miserrimum sit non esse paratum ad mortem.
O mors, bonum est judicium tuum, id est eventus tuus ex divinæ mentis ac sapientiæ ejus judicio procedens, homini indigenti necessariis vitæ, et qui minoratur viribus corporalibus, defecto ætate, id est quasi consumpto præ senio, et cui de omnibus est cura, necessariis ad corporis victum et animæ felicitatem, et incredibili, id est, qui tantis ærumnis repletus est, quod ei id asserenti non creditur; vel, qui jam præ senectute, suspicione et debilitatione vix credit alicui. Unde subjungitur: qui perdit sapientiam, id est, ex ætate decrepita deficit ratione, et incipit delirare. Vel, Incredibili, id est, qui hæreticis et errantibus non credit, et perdit sapientiam hujus mundi, curans dumtaxat ea quæ Dei sunt. Unde dictum est supra: Melior est mors quam vita amara. Propter quod Job ait: Quare misero data est lux, et vita his qui in amaritudine animæ sunt? Tali itaque homini mors est appetibilis, tanquam terminus tot ærumnarum, et janua ad vitam felicem.
Noli metuere judicium mortis inordinato timore, qui spiritualem impediat alacritatem et libertatem in Domino: imo sic vive, ut mortem securus exspectes, et cum Apostolo dicere possis: Quis me liberabit de corpore mortis hujus? Et cum Propheta: Heu mihi! quia incolatus meus prolongatus est. Memento quæ ante fuerunt, quæ ex Scripturis, vel revelatione, aut aliorum narratione agnoscis, videlicet, quod ante fuerunt injusti et justi, et qualiter justi per temporalem pœnitentiam pervenerunt ad æternam lætitiam, injusti vero per brevem voluptatem, ad perpetuam damnationem; et quæ superventura sunt tibi, quod scilicet mortem evadere nequis; sicque infernalem mortem, et mortem culpæ, ac divini rigorem judicii in tantum formida (quæ omnia potes effugere), ut mortem corporalem, brevem et instantaneam, non immoderate formides. Hinc Seneca: Stultum est, inquit, timere quod vitare non possis; et denuo, Stultum est dolere, in ejus conditione se esse, in qua nemo non est. Hinc subditur: Hoc judicium, scilicet eventus mortis, a Domino imminet omni carni, id est omni homini, corruptibile et mixtum corpus habenti. Propter quod fertur in Psalmo: Quis est homo qui vivet, et non videbit mortem? Unde dictum est homini protoplasto a Domino: Pulvis es, et in pulverem reverteris.
Et quæ supervenient tibi in beneplacito Altissimi, id est tempora vitæ quæ tibi restant, secundum divinæ voluntatis præordinationem, sive decem, sive centum, sive mille anni, id est, hæc tibi sufficiant, et gratanter ea accipias, et fructuose expendas, et tuam voluntatem in hoc divinæ subjice voluntati. Non est enim in inferno accusatio vitæ, id est, nulla salubris reprehensio propriæ vitæ est in inferno, quum non sit ibi status aut tempus merendi, juxta illud in Psalmo: In inferno autem quis confitebitur tibi? Nihilo minus est in inferno pœnitentia sera, juxta illud Sapientiæ: Talia dixerunt in inferno hi qui peccaverunt. Quorum verba ibi descripta sunt, miserabilia satis, sed infructuosa. Idcirco jam ante mortem vacandum est pœnitentiæ salutari, exercitioque salubri.
Filii abominationum fiunt filii peccatorum: id est, nati ex iniquis parentibus, et vitia suorum parentum sequentes, efficiuntur digni abominatione. De quibus cantamus: Corrupti sunt et abominabiles facti sunt in iniquitatibus. Et in Jeremia: Quam vilis facta es nimis, iterans vias tuas! Hinc in Abdia Dominus ait iniquo et arroganti: Contemptibilis tu es nimis, superbia cordis tui extulit te. Et qui conversantur secus domos impiorum, id est, consortia et peccata eorum sequuntur. Ideo scriptum est in Proverbiis: Fili, si te lactaverint peccatores, ne acquiescas eis; si dixerint, Veni nobiscum, prohibe pedem tuum a semitis eorum. In Numeris quoque: Recedite a tabernaculis hominum
Ps. lxxxviii, 49.
Gen. m, 19.
6
7
Ps. vi, 6.
Sap. v, 14.
Ibid. 3-13.
8
Ps. li, 2.
Jer. u, 36.
Abdiæ 2, 3.
Prov. 1, 10, 11, 15.
Num. xvi, 26.
3
4
Eccli. xxx, 17.
Job m, 20.
5
Rom. vii, 24.
Ps. cxix, 5.
B
C
D quam ut humilieris coram principe. Unde ait Salvator : Quum invitatus fueris, non discumbas in primo loco.5 Et ab offuscatione dati et accepti, id est ab indigna recompensatione pro beneficio impenso, et a datione indecenti ac turpi. Unde ait Apostolus : Nulla Ecclesia mihi communicavit in ratione dati et accepti, nisi vos soli.6 A salutantibus, de silentio : id est, erubescatis non resalutare vos salutantes, quum hoc videatur esse odii aut timoris : nisi forsan ex mystica causa id omittatur, sicut Christus dixit discipulis, Neminem per viam salutaveritis ;7 et Eliseus ad Giezi, Si salutaverit te quispiam, non resalutes eum. A respectu mulieris fornicariæ : id est, talem adspicere erubescatis, quia lubricitatis indicium est ; et ab aversione vultus cognati : id est, erubescatis faciem vestram a cognatis vestris avertere, propter eorum adversitatem sive pauperiem, imo tunc eos potissimum consolari debetis.
25
278
IV Reg. iv, 29.
28
26
Ne avertas faciem tuam a proximo tuo, quem teneris diligere sicut te ipsum : ideo postulantem a te consilium sive auxilium, pie adspicias, et adjuvare non deneges ; et ab auferendo partem, id est, erubescatis aliquid aliis injuste auferre, et non restituendo, id est, si quid injuste abstuleritis, erubescatis non restituere ea, et satisfacere injuriatis non differatis. Ne respicias mulierem alieni viri incaute, morose, libidinose : prout de hoc dictum est plenius capitulo nono ; et ne scruteris ancillam ejus, investigando ab ea de secretis dominæ suæ, et qualiter possit ad libidinem explendam acquiri; neque steteris ad lectum ejus : quia hoc esset occasio mali ex parte loci, et speciem habens peccati. Cave ab amicis de sermonibus improperii : id est, specialiter cave ne amicis tuis dicas verba improperiosa, quum dictum sit supra : Homo assuetus in verbis improperii, omnibus diebus vitæ suæ non erudietur ;9 et rursus, Qui convitiatur proximo suo, dissolvit amicitiam.10 Et quum dederis, ne improperes, sed imitare Deum, de quo scriptum est : Qui dat omnibus affluenter, et non improperat.
Footnotes
Chapter 44 of 54