Articulus 17

EXPLANATIO CAPITULI QUARTIDECIMI:¹²³ ET VENERUNT AD ME VIRI.⁴⁵

CAPITULO nunc tractando ostenditur, qui digni, qui item indigni sint responsione divina; deinde, quod Deus in punitione pravorum justissimus sit, nec personarum acceptio apud eum exsistat.

Et venerunt ad me viri seniorum Israel, id est quidam de senioribus Judæorum in Chaldæa morantium, et sederunt coram me. Et factus est sermo Domini ad me, dicens. Illis coram Propheta sedentibus, revelavit Deus Prophetæ per inspirationem occultam seu illustrationem internam, quales essent qui venerunt, et cur venissent: in quo patet magna familiari-

3 tas Dei superpiissimi ad hunc vatem. Fili hominis, viri isti posuerunt immunditias suas, id est idololatrias, vel cetera animæ et corporis inquinamenta, quæ puritati virtutum contrariantur, in cordibus suis, id est, peccata sua subdole occultando, et per consensum mentis in ipsis manendo; et scandalum iniquitatis suæ, id est vitia sua alios scandalizantia, statuerunt contra faciem suam, id est, oculo mentis objecerunt ad cogitandum et perseverandum in ipsis, ita quod in ipsorum memoria delectantur. Quo contra Dominus ait in Jeremia: Jer. iv, 14. Lava a malitia cor tuum: usquequo morabuntur in te cogitationes noxiæ? Numquid interrogatus respondebo eis? Hinc innuit Dominus cur venissent, videlicet ut per Prophetam aliquid interrogarent a Deo; sed quoniam non quæsierunt, nec quærere intendebant ex caritate et vera devotione, sed potius ex curiositate aut fictione, animoque tentandi veritatem Prophetæ, indigni fuerunt divina responsione et exauditione: ideo perhibet Dominus quod eis non respondebit.

Hoc quoque generaliter de universis Christianis intelligi potest, quod qui per se ipsum vel alium, quamvis virtuosum, Deum precatur aut sciscitatur, exaudiri nullatenus promeretur, nec intus a Spiritu Sancto de dubietate sua docebitur, si in voluntate peccandi persistat, secundum quod ait David in Psalmo: Iniquitatem si adspexi in corde meo, non exaudiet Dominus. Et Salomon asserit: Qui declinat aures suas ne audiat legem, oratio ejus erit exsecrabilis. Porro qui a Deo doceri et certificari desiderat, impleat illud Jacobi: Jacob. 1, 5, 6. Si quis indiget sapientia, postulet a Deo, qui dat omnibus affluenter, et dabitur ei; postulet autem in fide, nihil hæsitans. Hoc est quod in Sapientiæ libro habetur: Sentite de Domino in bonitate, et in simplicitate cordis quærite illum: quoniam invenitur ab his qui non tentant illum; apparet autem eis qui fidem habent in illum. Tales autem non sunt nisi homines spirituales, qui carnalia oblectamenta despiciunt. Propter quod loquitur Isaias: Quem docebit Dominus scientiam? et quem intelligere faciet auditum? Ablactatos a lacte, avulsos ab ubere.

Propter hoc loquere eis: Hæc dicit Dominus: Homo de domo Israel, qui posuerit immunditias suas in corde suo, et scandalum iniquitatis suæ statuerit contra faciem suam, secundum sensum jam tactum, et venerit ad Prophetam, interrogans per eum me; ego Dominus respondebo ei in multitudine immunditiarum suarum, id est secundum exigentiam peccatorum suorum, videlicet taliter quod non proderit sibi ad salutem, nec inde proficiet: quia obscure, vel secundum hominem, vel omnino non respondebo. Interdum namque ponitur affirmatio pro negatione: sicut in Exodo, ad Moysen loquitur Pharao, Sic Dominus sit vobiscum, quomodo ego dimittam Israel;⁶ et sicut communiter dicimus ei qui frequenter reddit mala pro bonis: Ego concedam vel dabo tibi quod petis, secundum quod facta tua merentur.

Ut capiatur domus Israel in corde suo, id est in vitiis atque erroribus sui cordis deprehendatur: juxta illud Proverbiorum, Iniquitates suæ capient impium, et vinculis peccatorum suorum constringetur.⁷ Rursusque Salomon contestatur:⁸ In insidiis suis capientur iniqui. Porro vocabulum ut, tenetur hic consecutive, non causaliter. Ad hoc enim Deus responsionem non subtrahit, ut homo plus peccet, sed subtractionem hanc consequitur major transgressio. Verumtamen quod ait, Ut capiatur domus Israel in corde suo, intelligi potest de captione increpationis divinæ in judicio, dum impius propria conscientia male egisse convincitur. Sicque ut, tenetur causaliter, quoniam malum pœnæ est directe causaliterque a Deo: quia in se et in ordine ad totius universi decorem, bonum exsistit.

Propterea dic ad domum Israel: Hæc dicit Dominus: Convertimini et recedite ab idolis vestris, id est ab idolorum cultura, per veram ac stabilem contritionem; et ab universis contaminationibus vestris, id est peccatis, quibus animæ deturpantur, atque dæmonibus per deformitatis maculam similes fiunt, avertite facies vestras, id est aciem mentis et recordationem ad reiterandum hujusmodi; non tamen ad deflendum et humiliandum vos propter ea, quum per Jeremiam Dominus sit locutus: Leva oculos tuos in directum, et vide ubi non prostrata sis.⁹ Quantum vero ad primum modum avertendi faciem a peccatis, orat vir sanctus: Averte oculos meos ne videant vanitatem.¹⁰

7

Quia homo de domo Israel, id est de semine Jacob natus, et de proselytis quicumque advena fuerit in Israel, id est de gentilibus ad Judaismum conversis, inter Judæos habitans peregrinus, si alienatus, id est mente aversus, fuerit a me, et posuerit idola sua in corde suo, ea amando, et in ipsorum cultu persistere proponendo, et venerit ad Prophetam ut interroget per eum me; ego Dominus respondebo ei per me, responsione reali, ipsum debite puniendo, non per Prophetam ejus dubia absolvendo. Et ponam faciem meam super hominem illum, oculo æquitatis ipsum intuendo ad puniendum; et faciam eum in exemplum et in proverbium, id est, taliter eum tractabo, quod alii videntes vel audientes terrebuntur, communiterque inter se dicent: Ne fiat nobis ut illi; vel, Sic faciat tibi Deus, quemadmodum illi.

8

9

Et propheta quum erraverit a veritate atque justitia, et locutus fuerit verbum non rectum; ego Dominus decepi prophetam illum permissive, non directe et effective. Istud, secundum Hieronymum, dicitur, ne pseudoprophetarum fortitudini adscribatur quod populus fallitur, et magis vult audire falsa quam vera, sed quod iræ Dei sit, quod perversus atque incredulus populus magis vult audire pseudo, quam veros prophetas. De pseudo autem prophetis hæc littera loquitur. Unde et tertio Regum Michæas dixit ad regem Israel:¹¹ Dominus dedit spiritum mendacii in ore omnium prophetarum tuorum. Et extendam manum meam, id est potestatis meæ vindictam, super eum, et delebo eum per mortem de medio populi mei Israel. Et portabunt iniquitatem suam, id est, debitas pœnas luent, tam pseudopropheta, quam is qui per eum interrogat Deum sinistre. Juxta iniquitatem interrogantis, sic iniquitas prophetæ fallacis erit: id est, similis erit amborum culpa et pœna, loquendo in genere: tamen in specie, ceteris paribus, major est culpa pseudoprophetæ, quam interrogantis per ipsum, eritque major pœna ipsius. Ut non erret ultra domus Israel a me, id est, ne amplius per pseudoprophetas fallatur, neque polluatur in universis prævaricationibus suis prioribus et consuetis; sed sit mihi in populum per gratiam qua eum gubernem, et ego sim eis in Deum, per veram eorum devotionem ad me, ac ceteros latriæ actus, quos mihi impendent.

10

11

B

Consequenter ostenditur divina justitia in punitione malorum. Et factus est sermo Domini ad me, dicens: Fili hominis, terra quum peccaverit mihi, id est contra me et ad meam injuriam: per terram autem, incolæ ejus signantur; ut prævaricetur, id est, mea præcepta transgrediatur, prævaricans, peccatis peccata adjiciendo. Quidam per terram de qua nunc sermo, determinate intelligunt Judæam, et habitatores ejus, qui de patrum suorum justitia nimium præsumebant: contra quos consequenter Dominus loquitur. Sed quia in fine capituli hujus loquitur Deus de ipsa Jerusalem per modum specialem, hinc alii per terram intelligunt quascumque terras gentilium, ita quod hic describitur diversus modus puniendi gentiles atque Judæos pro tempore illo, prout in exponendo textu clarebit: et expositio ista rationabilis esse videtur, nec a verbis Hieronymi dissona, qui hic per terram singulas regiones intelligit.

12

13

C

D

Itaque de quacumque gentilium terra Dominus subdit: Extendam manum meam super eam, ad puniendum iniquos, et conteram virgam panis ejus, id est, sustentaculum alimentorum ejus tollam ab ea, et mittam in eam famem, et interficiam de ea hominem et jumenta, id est habitatores ipsius. Et si fuerint tres viri isti in medio ejus, Noe, Daniel, et Job; ipsi justitia sua, id est merito suæ vitæ, liberabunt animas suas, id est vitam a plaga divinitus missa, imo et a morte æterna. Liberabunt autem se dispositive, per modum causæ meritoriæ ac formalis, vel etiam efficientis instrumentalis, in quantum sunt efficientes causæ operum suorum. Deus autem est liberator efficiens principalis : qui ait in

Osee, Salvator non est præter me.¹² — Quod et si bestias pessimas, id est crudelissimas ac voracissimas, induxero super terram, ut vastent eam, homines et jumenta necando, et tres viri isti fuerint in ea; vivo ego, dicit Dominus Deus, quia nec filios nec filias liberabunt de plaga æquitatis divinæ, sed ipsi soli liberabuntur, si eorum propinqui ac alii non fuerint virtutes eorum secuti. — Vel si gladium induxero super terram, id est interfectionem ab hostibus, et dixero gladio : Transi per terram. Omnia enim obediunt Deo sublimi et benedicto, omnipotenti et sancto, qui omnium institutor est naturarum, omniumque collator est virium. Vel per gladium designati sunt pugnatores divinitus instigati ad invadendum aliquam regionem. Et interfecero de ea hominem et jumenta, et tres viri isti fuerint in medio ejus; non liberabunt filios et filias, sed ipsi soli liberabuntur. — Si autem pestilentiam misero in terram illam, etc. Hic eadem verba dicuntur de pestilentia, quæ de aliis tribus dicta sunt plagis, puta de fame, bestiis, gladio. Quod autem in secunda et tertia plaga dicitur, Filios et filias non liberabunt, in prima etiam subintelligendum est plaga : nam et ex consequentibus datur intelligi. Prædictisque consonat illud Psalmi : Cur timebo in die mala? Iniquitas calcanei mei circumdabit me. Frater non redimit, redimet homo? Non dabit Deo placationem suam.¹³

Denique quæstionem non parvam, cur ceteris Patriarchis ac vatibus derelictis, hos tres nominet Deus, in fine hujus articuli tangam.

Deinceps ponitur specialis modus puniendi Jerusalem. Quod et si quatuor judicia mea, id est justitiæ meæ flagella, pessima, non malitia culpæ, sed pœnæ : de quo malo ait Amos propheta :¹⁴ Si erit malum in civitate, quod Dominus non fecit ? Unde et scriptum est in Jona :¹⁵ Misertus est Dominus super malitia quam locutus est, ut faceret eis, videlicet Ninivitis, et non fecit. Quæ autem sint ista flagella, subjicitur : Gladium et famem, et bestias malas, et pestilentiam immisero in Jerusalem, id est in populum ejus, ut interficiam de ea hominem et pecus. Quod et propter enormissimam magnitudinem scelerum ejus, factum est tempore Sedeciæ. Nam et bestiæ, fugientes Judæos a facie Chaldæorum, in desertis et saltibus vexaverunt.

[Tamen] relinquetur in ea salvatio educentium filios et filias, id est, aliqui de populo Judæorum evadent mortem, et filios ac filias procreabunt, vel procreatos secum de Judæa in Babylonem traducent. Tanquam dicat : Quum aliæ terræ una plaga penitus depopulentur, de Jerusalem tamen aliqui remanebunt, quamvis quatuor plagæ præfatæ simul infligantur eidem. Et hoc, ex sola Dei clementia, qui urbem illam elegit ut templum et cultus Divinitatis post Babylonicam captivitatem reformarentur in ea. Unde, ut aliqui dicunt, jam non fit hic de Noe, Job, Danieleque mentio, eo quod sine meritis patrum Deus id fecerit vel fecisset, quanquam nullus sanctorum patrum tunc in Jerusalem exstitisset.

Et ipsi prædicti Judæi in vita servati, egredientur de Judæa ad vos jam in Chaldæam translatos; et videbitis viam eorum, id est iter corporale; vel, Viam, id est opera vitiosa, per quæ tanquam medium iter venerunt in captivitatem; et adinventiones eorum, videlicet idololatrias, et cetera vitia excogitata ex mera malitia. Hæc enim in suo effectu, hoc est captivitate et pœna pro eis inflicta, considerari poterant et patebant.

Et consolabimini super malo quod induxi in Jerusalem per Chaldæos : vel gaudendo de hoc, quod saltem aliqui civium ejus remanserunt in vita, quos universos putastis occisos; vel, Consolabimini super malo Jerusalem, id est de supplicio ejus, ita quod malum hoc erit vobis occasio atque materia relevandi vestram tristitiam, qua doluistis quod ad Jeremiæ consilium tradidistis vos sponte regi Babylonis, et item quod tam horribile malum Jerusalem evasistis; in omnibus tribulationibus quæ per Chaldæos importavi super eam. Et consolabuntur isti de Jerusalem venientes super vos, id est, consolationem vobis infundent, recitando quam duriora adversa acciderint sibi quam vobis ; et scietis per istos justitiæ meæ effectus, quod non frustra fecerim omnia quæ feci in ea, scilicet in Jerusalem. Deus quippe et natura nil faciunt frustra. Et prædicta Deus operatus est ad suæ justitiæ declarationem, ad impiorum correctionem, ad aliorum admonitionem atque cautelam, ad Prophetarum suorum verificationem, ad nominis sui honorem et gloriam. Omnia enim propter se ipsum operatus est Dominus, quum ipse sit omnium rerum summum bonum ac ultimus finis.

Jam quæritur, cur præ ceteris Sanctis Noe, Daniel, et Job hic exprimantur. Respondet Hieronymus : Quoniam Noe suis orationibus diluvium differre non potuit, Daniel quoque captivitatem Judæorum fletibus suis mitigare nequivit, et Job filios suos et filias, pro quibus quotidie sacrificavit, ab interitu non redemit. Verumtamen ex hac causa viderentur hi viri ad orandum pro aliis minus idonei. Dominus autem eos specialiter explicando, videtur innuisse quod erant ad deprecandum pro aliis eminenter idonei. Idcirco dici rationabiliter posse reor, quod ad insinuandum efficaciam eorum in orando, et zelum quem habuerunt pro proximis, exprimuntur. Danieli enim dixit Gabriel angelus : Vir desideriorum es tu. Quamque ferventer et fructuose pro Judæis oraverit, in ejus volumine innotescit. Job quoque misericordissimus fuit, secundum quod protestatur : Ab infantia crevit mecum miseratio.¹⁶ Et ipse pro singulis filiorum ac filiarum suarum quotidie immolavit ac supplicavit. Nec dubium quin Noe, quum longo tempore arcam paravit, pro mundi salvatione instanter oraverit, quum de ipso dicatur : Noe vir justus atque perfectus fuit.¹⁷

Postremo quæ dicta sunt de plagis Dei contra iniquos, et quod viri sanctissimi neminem liberarent de plagis his, intelligendum videtur, quando omnipotens Deus secundum æquitatis suæ rigorem procedit, vicissim autem agit clementius.¹⁸ Unde et Abrahæ dixit, quod parceret Sodomæ, si inveniret in ea decem justos. Angeli quoque dixerunt ad Lot : Si habes hic tuorum quempiam, educ eum. Et sicut in Genesi satis innuitur, si juvenes illi qui habituri fuissent filias Lot conjuges, acquievissent sermonibus Lot, Dominus propter Lot eruisset eos de interemptione Sodomorum.

Footnotes

1. Is. III, 12. ↩

2. Eccli. xxxvii, 23, 24. ↩

3. Job xxxvi, 13. ↩

4. II Petr. II, 10, 14. ↩

5. Ps. cxl, 5. ↩

6. Exod. x, 10. ↩

7. Prov. v, 22. ↩

8. Prov. xi, 6. ↩

9. Jer. III, 2. ↩

10. Ps. CXVIII, 37. ↩

11. II Reg. XXII, 23. ↩

12. Osee xiii, 4. ↩

13. Ps. xlviii, 6, 8. ↩

14. Amos iii, 6. ↩

15. Jonæ iii, 10. ↩

16. Job xxxi, 18. ↩

17. Gen. VI, 9. ↩

18. Dan. IX, 23. ↩