Articulus 38
ELUCIDATIO CAPITULI TRICESIMI SECUNDI : ET FACTUM EST IN DUODECIMO ANNO.
Gen. 1, 5.
1
2
3
NUNC tribus capitulis de punitione regis ac plebis Ægypti inducta est prophetia. Jam quarto capitulo inducitur lamentatio compassionis de tanta miseria. Et factum est in duodecimo anno transmigrationis Joachin regis, in mense duodecimo anni istius, in una mensis, id est prima mensis hujus die. In Hebræo quippe per unum, solet intelligi primum, quemadmodum in Genesi : Factum est vespere et mane dies unus, id est primus. Factum est verbum Domini ad me, dicens : Fili hominis, assume lamentum, ex compassione, non ex derisione, super Pharaonem regem Ægypti, et dices ad eum : Leoni gentium, id est cuicumque regi eximio, non uni dumtaxat genti, sed pluribus dominanti, assimilatus es in potestate, fama, et gloria, et draconi qui est in mari, propter tuam calliditatem, crudelitatem, et voracitatem. Draco autem est maximum calidissimumque genus serpentium : idcirco ad calorem temperandum appetit aquas. Et ventilabas cornu, id est regia potestate, in fluminibus tuis, id est fluvialibus locis Ægypti, populos quos volebas. Est equidem Ægyptus terra fluvialis ex Nili divisione multiplici. Et conturbabas aquas pedibus tuis, id est, subditos oppressisti, et conculcabas flumina, id est opes eorum.
Propterea hæc dicit Dominus Deus, id est ob hanc tuam impietatem, datæque potestatis abusionem : Expandam super te rete meum, id est omnipotentiam meam omnia complectentem, vel Chaldæorum exercitum, in multitudine populorum multorum, id est inducendo super te multitudinem nationum quamplurium, quæ cum Chaldæis contra te venient, et extraham te in sagena mea, id est, per rete præfatum auferam de loco imperii, et vita præsenti, et projiciam te in terram, id est, occisus super terram prosterneris. Super faciem agri abjiciam te, ita quod cadaver tuum ibi inhumatum jacebit. Et habitare, id est manere vel sedere, faciam super te, id est cadaver tuum atque tuorum, omnia volatilia cœli, id est quædam de omnibus, quæ cadavera manducabunt. Saturabo de te, id est tui ac servorum tuorum cadaveribus, bestias universæ terræ Ægypti, quæ adfuerint, et carnibus hominum vesci optaverint.
B
C
D
Et operiam, quum exstinctus, id est occisus, fueris, cœlos caligine ; et nigrescere faciam stellas ejus, quantum ad te, ita quod lumen earum non erit tibi in consolationem, sed desolationem. Simili sensu, solem nube tegam, et luna non dabit lumen suum. Omnia luminaria cœli mærere faciam super te. Per hæc non est intelligendum, quod facta sit in cœlestibus corporibus mutatio aliqua inconsueta; sed, quoniam (teste Scriptura) luminaria cœli
Deut. IV, 19. in ministerium cunctis gentibus sunt creata, dum grandis calamitas gentibus accidit, luminaria ista obscurari, mærere, saccoque indui asseruntur : et hic modus loquendi frequens est in Prophetis, sicut in aliis locis sæpe ostendi. Et dabo tenebras, id est adversitates et desolationes teterrimas, super terram tuam, quum ceciderint vulnerati in terram, id est, dum Ægyptii a Chaldæis fuerint interfecti. Et irritabo, id est contra te incitabo, cor populorum multorum, quum induxero contritionem tuam, id est quosdam de populo tuo victos atque captivos, in gentibus, id est ad alienos, super terras quas nescis, videlicet valde remotas. Et stupescere faciam super te
4
7 cœlum
8
9
10 populos multos; et reges eorum horrore nimio formidabunt super te, id est de tua dejectione, ne simile eis contingat, propter universas iniquitates tuas, quarum demerito ista tibi venient; quum volare cæperit gladius meus, id est impugnatio Chaldæorum ex mea dispositione proveniens et inflicta, super facies eorum.
Gladius regis Babylonis veniet tibi: qui nunc Dei gladius appellatur, quia divinæ exsecutor justitiæ. In gladiis fortium, scilicet Chaldæorum, dejiciam multitudinem tuam, id est populum tuum præcopiosum. Inexpugnabiles omnes gentes hæ, quæ cum rege Babylonis contra te venient; et vastabunt superbiam Ægypti, occidendo superbos, et dissipabitur multitudo ejus, id est, hominum copia auferetur de regione Ægypti. Et perdam omnia jumenta ejus: illa enim Chaldæi occiderunt, vel in proprium usum seu commodum redegerunt; quæ erant super aquas plurimas, id est in locis pascualibus de Nili fluentis copiose rigatis. Et non conturbabit eas pes hominis ultra, neque ungula jumentorum turbabit eas: id est, tanta erit in Ægypto hominum pecorumque occisio, quod ad tempus notabile nec homo nec brutum aquas Ægypti movebit sive calcabit. Tunc purissimas reddam aquas eorum, id est quietas ac limpidas valde, et flumina eorum quasi oleum adducam, id est, cum quodam nitore instar olei fluere faciam; quum dedero terram Ægypti desolatam, id est habitatoribus destitutam, ita quod transeuntium pedibus aquæ non maculabuntur, nec inquietabuntur. Et scient Ægyptii quia ego Dominus. Nam qui occidebantur, divinæ potentiæ atque justitiæ senserunt effectum, moxque in alia vita certius divinam æquitatem experti sunt et noverunt. Residui autem Deum ex suis effectibus cognoverunt. Et plangent eum filiæ gentium, id est, mulieres nationum in gyro, occisionem regis Ægypti deflebunt, imo et totius regni pressuram. Ideo subditur: plangent super Ægyptum et super multitudinem ejus. Mulieres quippe juxta consuetudinem suam, audita magna aliqua adversitate, mox plorant, quoniam molles sunt corde.
Et factum est in duodecimo anno, in quintadecima mensis, id est duodecimo anno prædictæ transmigrationis, quintadecima die mensis (ut creditur) duodecimi, de quo in principio hujus capituli dictum est. Factum est verbum Domini ad me, dicens: Fili hominis, cane carmen lugubre super multitudinem Ægypti, ejus ærumnas deflendo ex pia compassione: sicut et Isaias Babylonis futuræ vastitati compatiens, Corrui, inquit, quum audirem, emarcuit cor meum.1 Prophetæ etenim tanquam viri perfecti, omnes ex caritate amabant. Et detrahe eam, id est, detrahendam prænuntia ipsam, et filias gentium robustarum, id est congregationes populorum multorum potentium, ad terram ultimam, id est profunda inferni, cum his qui descendunt in lacum gehennæ. Quo pulchrior es in exteriori apparatu, o Pharao, descende in lacum, et dormi cum incircumcisis, id est idololatris, vel potius vitiosis. Non enim omnes incircumcisi corpore, tempore veteris Testamenti perierunt, sed incircumcisi corde, id est vitiosi. Itaque sensus est: Quanto, o Pharao, in præsenti sæculo major es, et gloriosiorem te exhibes, eo profundius rues, graviusque torqueberis: juxta illud in Apocalypsi, Quantum glorificavit se, et in deliciis fuit, tantum date illi tormentum et luctum.2 Unde et Christus in Evangelio loquitur: Cui plus datum est, plus requiretur ab eo.3 In medio interfectorum gladio cadent, rex Ægypti ejusque servi. Gladius datus est a Deo regi Babylonis contra Ægyptum; et attraxerunt eam, id est Ægyptum, et omnes populos ejus, vel Chaldæi qui eos traxerunt ad mortem, vel damnati quibus in inferno sunt sociati isti Ægyptii. Loquentur ei, utpote Pharaoni in infernum ruenti, potentissimi robustorum, videlicet reges et principes ac validissimi olim præliatores, de medio inferni, ejus dejectioni invidialiter insultando, qui cum auxiliatoribus ejus
17
18
19
20
21
11
12
13
14
15
16 descenderunt in foveam inferorum, et dormierunt, id est, mortui sunt, incircumcisi corde et corpore, interfectique gladio.
Ibi Assur et omnis multitudo ejus, id est rex Assyriorum, et omnis populus ei olim subjectus, et similis in peccatis; in circuitu illius sepulcra ejus, id est suorum qui perierunt cum ipso, et ei sunt copulati in pœnis, cui consenserant in peccatis. Porro sepulcra istorum appellantur loca pœnalia, quibus clausi tenentur in carcere infernali. Unde in Evangelio dives sepultus scribitur in inferno. Quorum data sunt sepulcra, id est loca pœnalia, in novissimis laci, id est in profundissimis fundis inferni. Et facta, id est locata, est multitudo ejus per gyrum sepulcri ejus: id est, Assyrii condemnati in inferno locati sunt in circuitu regum suorum, ad majorem eorum damnationem: ut sicut in hac vita mutuis se adspectibus lætificaverunt, ita ibidem ex proxima conjunctione se invicem semper contristent; qui dederunt quondam formidinem suam in terra viventium, id est, homines in sæculo isto multipliciter terruerunt, eo quod potentes crudelesque fuerint.
Ibi Elam, id est rex Elamitarum, sive Persarum, juxta illud Isaiæ: Ascende, Elam, id est Persæ; et omnis multitudo ejus per gyrum sepulcri sui, id est in circuitu loci suæ damnationis. Omnes hi interfecti, ruentesque gladio; qui descenderunt incircumcisi, id est vitiis pleni, ad terram ultimam; qui posuerunt terrorem suum in terra viventium, aliquos in hoc mundo multiformiter perterrendo, et portaverunt ignominiam suam, id est confusionem et opera detestanda: opera enim illorum sequuntur illos; cum his qui descendunt in lacum. In medio interfectorum, id est damnatorum, posuerunt principes tenebrarum cubile ejus, id est infernale habitaculum regis Elam, in universis populis ejus, id est, inter eos qui pertinebant ad ipsum; in circuitu ejus sepulcrum illius, id est sepulcra populi sui.
Ibi Mosoch, id est Cappadoces, et Thubal, id est Iberi, secundum quosdam; vel secundum alios, Itali. Hic tamen per Thubal, rex vel princeps istorum exprimitur: nam subditur, et omnis multitudo ejus; in circuitu ejus sepulcra illius, id est suorum. Omnes hi incircumcisi, et cadentes gladio, qui dederunt formidinem suam in terra viventium; et nunc dormient, id est, a vita præsenti in inferno morte æternæ damnationis mortui erunt sive cessabunt, cum fortibus cadentibus et incircumcisis, qui descenderunt in infernum cum armis suis, id est cum iniquitatibus per bella commissis: sicut communiter dicimus, Tu peribis cum omnibus machinis tuis. Et posuerunt gladios suos sub capitibus suis. Per quod insinuatur, quod semper parati erant ad pugnam, et bellis usque ad finem adhæserunt. Et fuerunt iniquitates eorum in ossibus eorum, id est, intimis eorum firmissime cohæserunt, atque medullitus peccaverunt: ita quod prodiit quasi ex adipe iniquitas eorum, et transierunt in affectum cordis, concupiscentiis dando consensum; quia terror fortium facti sunt, id est, etiam robustos terruerunt, in terra viventium. Et tu ergo, o Pharao, in medio incircumcisorum contereris, id est damnaberis.
Ibi, videlicet in inferno, est Idumæa, id est populus terræ sic appellatæ, qui fuit de semine Esau, et reges ejus, et omnes duces ejus. Idumæa enim antequam haberet reges, habuit duces, sicut in Genesi legitur.
— Ibi principes aquilonis, id est omnes inter quos computantur et reges Babylonis, et venatores omnes in venationibus totaliter inordinati: qualis fuit et Nemrod; qui deducti sunt cum interfectis ad inferos, paventes de supplicio sempiterno, quod sibi instare cernebant, et in sua fortitudine confusi, id est divinitus reprobati tanquam præsumptuosi, vani, et Deo ingrati, robore sibi collato abusi; et portaverunt confusionem suam, videlicet culpam ignominiosam, et confusibilem pœnam.
Vidit eos Pharao secum in inferno damnatos, et consolatus est super universa mul-
27
28
29
30
31
22
23
24
25
26
Luc. XVI, 22.
Is. XXI, 2.
Apoc. XIV, 13.
Ps. LXXII, 7.
Gen. XXXVI. titudine sua, id est, de sua et populi sui damnatione, relevamen quoddam mœstitiæ sumpsit, leviora (secundum Hieronymum) tormenta æstimans consortio plurimorum, eo quod cerneret alios reges cum suis phalangis in simili pœna. Solatium enim est (ut fertur) misero, habere socium in tormento. His autem quis arguat, quod dives epulo sollicitus fuit in inferno, ne fratres sui eadem secum paterentur.4 Præterea, in inferno nulla est consolatio, sicut in cœlo nullus est mœror. Insuper aliqui dicunt, quod verbum illud, Solatium est misero, etc., locum non habeat in inferno: alioqui, quum quotidie tam innumerabiles corruant in infernum, videretur pœna inferni quotidie multum relevari. Et respondendum ad primum, secundum Thomam, quod dives ille fratrum suorum non optavit salutem, nec de eorum damnatione (absolute loquendo) curavit vel formidavit, sed ne ex communione cum eis præhabita, supplicia sua fierent duriora. Ideo maluisset alios quam proprios fratres damnari. Quidam etiam asserunt, quod quadam naturali pietate condoluit eis: naturalia namque in damnatis remanent integra. Ad secundum dicendum, quod in inferno nulla est consolatio quæ sit fixa et reputanda, quia per dolorum infernalium magnitudinem, taliter absorbetur et vincitur, ut nullius videatur momenti. Ad tertium respondetur, quod (absolute loquendo) damnati pœnas suas invicem magis augent quam minuunt. Ideo dicitur, quod in inferno, præallegata maxima sive auctoritas locum non habet.
PRÆTEREA, secundum mysticam interpretationem, per Pharaonem, qui leoni atque draconi assimilatur, intelliguntur adversariæ potestates seu dæmones, hæretici quoque, schismatici et tyranni, ac ceteri aliorum seductores, perversi et callidi.5 Hi enim cornu suæ potestatis, dignitatis vel elationis in fluminibus adinventionum suarum, vitiorum, seu possessionum inquietant et ventilant alios; et conturbant aquas veræ ac salutaris sapientiæ pedibus suis, dum proprio sensui ac impiæ privatæque voluntati, magis quam sacræ Scripturæ auctoritati, et inviolabili divinæ legis æquitati innituntur et acquiescunt. Denique super hos Dominus rete suum expandit, videlicet ex argumentationibus sacræ Scripturæ ipsos per servos suos concludens, et sua eos omnipotentia, ut evadere nequeant, comprehendens: atque sic extrahit eos de errorum suorum latibulis, conciliabulis iniquis, et projicit eos super faciem terræ, id est, occultas eorum malignitates et insipientias in apertum deducit, ipsos quoque prosternit. Et habitare facit super eos volatilia cœli, id est diabolos, qui in istorum cordibus habitant qui sibi in malis consentiunt. Satiat demum de eis bestias terræ, id est homines bestiales, qui de istorum pessima voluntate replentur et gaudent.6 Dantur autem carnes istorum super montes et colles, dum publice puniuntur. Tuncque cœli eis operiuntur caligine, quoniam ab angelis sanctis nec illuminationem, nec consolationem accipiunt. Solem nube tegam, et luna non dabit lumen suum. Hoc fit, dum principales et aliorum magistri, vel litteratæ personæ, suis exigentibus culpis, ignorantiæ nubilo involvuntur. Omnia luminaria cœli mœrere faciam super te. Nam ipsi ecclesiastici viri, qui (juxta Apostolum) inter alios lucent sicut luminaria in mundo, prædictis errantibus condolent. Quidam tamen zelo justitiæ eorum perversitatibus indignantur, et contra eos rectitudinis zelo moventur, de quibus Dominus addit:7 Et irritabo cor populorum multorum, etc. Denique quum reprobos istos Deus evidenter punierit, populi obstupescent, divinam verentes justitiam, eruntque solliciti ne et ipsi occulto et justo Dei judicio relinquantur, peccare sinantur, et condemnentur. At vero in gladiis fortium, scilicet angelicarum potestatum, vel hominum sapientium et justorum, vel etiam in materiali gladio principum fidelium, dejicit Deus multitudinem impiorum prædictorum: qui vastant et reprobant superbiam Ægypti, præsentis videlicet sæculi. Nihilo minus filiæ gentium, id est Ecclesiæ, animæque devotæ, super Ægyptum et plenitudinem ejus plangunt, dum hominum mundanorum perditissimam vitam, imparatam ac miseram mortem, et item æternam damnationem totis præcordiis deflent.
Consequenter Dominus præcipit viro perfecto, ut Pharaonis et Ægypti deplangat ruinam, id est principum mundi et subditorum: qui omnes pariter in infernum descendunt, dum sæculariter conversantes, terrena magis quam cœlestia expetunt. Ibi, videlicet in inferno, est Assur et omnis multitudo ejus, id est, qui alios dirigunt ad iniqua, et qui diriguntur ab eis, utpote cæci et duces cæcorum, qui pariter labuntur in præceps. Ibi Elam et omnis multitudo ejus. Per Elam, quod interpretatur, ascensus eorum, signatur omnis præsidens animosus, qui Christi humilitate contempta, dæmonis sequitur pompam: qui cum suis perit fautoribus. Ibi Mosoch, id est, vanitatibus mundi et concupiscentiis insanientes. Mosoch quippe interpretatur insania. Et Thubal, id est, qui se male convertunt, puta a bonis aversi, atque ad prava conversi. Ibi Idumæa et omnes principes ejus. Per Idumæam, quæ interpretatur terrena, et principes ejus, intelliguntur avari. Ibi principes aquilonis, id est invidi et feroces, qui in rancoris frigore commorantur, et cum sui crudelitate atque invidia pungunt cruciantque se ipsos. Animus siquidem inordinatus, sibi ipsi fit gravis. Hi omnes quamvis christiani vocentur, tamen cum incircumcisis mente damnantur.
Postremo ex horum diligenti advertentia discamus, mundum et ea quæ mundi sunt, spernere, divitias atque delicias carnis ac sæculi toto corde contemnere, omnem in præsenti exaltationem, famam et honorationem refugere: perpendentes ex præinductis, quam brevis, fallax et vana sunt gloria mundi et omnis terrena prosperitas; quam item celeriter perierunt, qui olim in sæculo isto tam gloriosi ac metuendi fuerunt; quod momentaneam dominationem ac vanitatem, secuta est sempiterna dejectio atque calamitas: tanto utique major, quanto fuit in sæculo isto ambitio amplior. Non timeri aut reputari, sed subesse ac nesciri, jugiter affectemus, illud Sapientiæ pensantes: Fortioribus fortior instat cruciatus; exiguo conceditur misericordia, potentes autem potenter tormenta patientur; et, Judicium durissimum in his qui præsunt, fiet.
30
22
Matth. xv, 14.
24
26
29
B
C
Sap. vi, 9.
Ibid. 7.
Ibid. 6.
Footnotes
Chapter 39 of 59