Articulus 3

ELUCIDATIO CAPITULI SECUNDI : SUPER CUSTODIAM MEAM STABO.

Habac. i, 13.

Is. xxi, 8.

PRÆCEDENTI capitulo proposuit Pro-pheta Domino quæstionem, dicendo: Quare non respicis super inique agentes, et taces devorante impio justiorem se? Nunc ostendit se ad divinam responsionem intentum atque suspensum, et quid sibi responderit Deus declarat.

Itaque ait: Super custodiam meam sta-bo, id est, vigilanter intentus ero officio prophetali mihi commisso, et in sublimi-tate considerationis morabor, ut Deo illu-strante, intelligam rationem eorum quæ dico; et figam gradum super munitio-nem, id est, perseveranter sollicitus ero pro defensione rei mihi commissæ, ut muniam eam. Prophetæ namque habuerunt protegere populum Dei per suas salutares doctrinas contra invisibiles hostes. Unde Habacuc loquitur de se ipso, quasi de cu-stode castri obsessi, cui certa pars castri defendenda committitur, qui multum sollicitus est super custodiam suam, gradum-que figit super munitionem, id est locum munitum aut muniendum. Huic autem verbo consonat illud Isaiæ: Super specu-lam Domini ego sum, stans jugiter per diem; et super custodiam meam ego sum, stans totis noctibus. Et contemplabor, id est, circumspectus ero, ut videam oculo interiori, id est cognoscam, quid dicatur mihi a Deo ad quæstionem ei a me propo-sitam, et quid respondeam ad arguentem me, id est ad Deum qui me reprehendet, si male egero, vel indisciplinate quæsivi.

Et respondit mihi Dominus, et dixit: Scribe visum, id est intelligentiam tibi concessam, seu visionem propheticam tibi ostensam, ne oblivioni tradatur, et expla-na, id est, evidenter declara et palam de-scribe, eum super tabulas, id est in cordi-bus hominum, de quibus dicit Apostolus, In tabulis cordis carnalibus; Salomon II Cor. iii, 3. quoque, Liga legem in digitis tuis, et in tabulis cordis tui scribe eam. Vel, Super tabulas materiales, seu materiam aptam ut scribatur in ea. Ut percurrat, id est, velociter legendo pertranseat, qui legerit eum, scilicet visum prophetalem nunc tactum.

Quia adhuc visus procul: id est, non statim implebitur, quod mihi de præin-ducta quæstione Deus respondit, vel re-

II Cor. iii, 3.

Prov. vii, 3. velavit, videlicet quod contemptores ac reprobos vult in præsenti ad tempus florere, donec impleatur in eis dejectio quam talibus peccatoribus comminatus est Dominus; et apparebit in finem, et non mentietur. Istud Hieronymus, Haymo, Beda et Glossa exponunt de primo Salvatoris adventu, quem Habacuc promittit finaliter seu in fine sæculorum et ultima mundi ætate venturum; et non mentietur Christus veritas prima, qui id ipsum prædixit. Si moram fecerit, exspecta eum, ut dicere possis: Exspectans exspectavi Dominum;¹ etenim universi qui sustinent te, non confundentur.² Unde et alius dicit:³ Exspectabo Deum salvatorem meum, et præstolabor eum.⁴ Quia veniens in mundum veniet per incarnationis mysterium, et sui ipsius præsentationem apertam, atque de novo, et non tardabit ultra tempus præfixum a Filio. Vel dilatio ista propterea non dicitur mora, quoniam pene nulla fuit respectu durationis eam sequentis. Alii autem exponunt hæc de visione jam dicta prophetica, cujus impletio erat differenda, exspectanda, et suo tempore veraciter adimplenda. Porro secundum primam expositionem, per verba præhabita soluta est quæstio proposita, utpote quod usque ad Christi adventum iniquitas dominaretur in mundo, nec judicium perveniret ad finem. Unde et Christus asseruit: Nunc judicium est mundi; nunc princeps hujus mundi ejicietur foras.⁵

Ne autem propter dilationem discrederet aliquis, adjecit Propheta: Ecce qui incredulus est verbis Dei, non erit recta, id est justa et vera, anima ejus in semetipso: imo per infidelitatem atque errorem erit distorta, et operibus curva, non erecta ad Deum. Cui consonat illud Isaiæ:⁶ Qui incredulus est, infideliter agit. Justus autem in fide sua vivet vita gratiæ, id est, merito fidei, scilicet interiori et exteriori fidei actu, Deo acceptus erit, et opera meritoria exercebit. Fides quippe est fundamentum virtutum, spiritualis quoque structuræ exordium, quo intellectus viatoris primo conjungitur Deo, et his quæ rationem excedunt, præbet assensum. Unde secundum Apostolum, Sine fide impossibile est placere Deo;⁷ et, Sancti per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones.⁸ Rursusque:⁹ Omnes, inquit, vos filii Dei estis per fidem. Hæc autem de fide formata, id est caritati conjuncta, sunt accipienda, de qua dicit divinus Apostolus ad Galatas: In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque præputium, sed fides quæ per dilectionem operatur.¹⁰ Denique quanta sit virtus et efficacia fidei, innotescit ex eo quod Christus toties protestatur in Evangelio:¹¹ Fides tua te salvum fecit; et, Omnia possibilia sunt credenti;¹² et, Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis huic monti, Tollere, et mittere in mare, et fiet.¹³¹⁴ Simus ergo certissimi, prorsusque immobilitati in fide catholica, quæ divinæ auctoritati et increatæ lucis veritati innititur. Hoc testimonio jam inducto utitur Paulus ad Romanos atque Hebræos.¹⁵¹⁶

Consequenter ostendit Propheta, quod licet Deus ad tempus permittat impios prosperari, tacetque devorante impio justiorem se, nihilo minus tempore præstituto et congruo facit justam vindictam. Et hoc, quantum ad litteram, manifestatur jam in rege Babylonis: propter quod alii dicunt, Prophetam hoc loco ponere quæstionis superius motæ solutionem. Et quomodo vinum potantem decipit, id est, usu rationis privat et calore affligit, juxta illud:¹⁷ Blande ingreditur, sed in novissimo mordebit ut coluber. Hinc in Ecclesiastico habetur: Quam sufficiens est homini erudito vinum exiguum!¹⁸ et in dormiendo non laborabis ab illo, nec senties dolorem. Sic erit vir superbus, videlicet rex Babylonis. Quod aliqui referunt ad Nabuchodonosor, alii ad Balthasar ejus nepotem: tamen ut apparet, si littera rite pensetur, Propheta loquitur indeterminate de rege Babylonis, ita quod quædam referuntur ad Nabuchodonosor, quædam ad Balthasar. Quemadmodum ergo vinum decipit materialiter immoderate potantem, sic superbia regis A Babylonis eum excæcavit, decepit, dejecit. Et non decorabitur, id est, regio honore ac regno privabitur. Quod fuit absolute impletum in Balthasar, quem Persæ occiderunt ac Medi. Aliqualiter vero fuit impletum in Nabuchodonosor, quando (ut dictum est) factus est amens, et inter bestias conversatus, regno pulsus, fœnoque usus. Qui dilatavit quasi infernus animam suam, id est animæ suæ cupiditatem et crudelitatem, ita quod insatiabilis fuit sicut infernus. Quemadmodum enim infernus non impletur nec satiatur damnatis, sic rex Babylonis non satiabatur occisis atque divitiis, sed cuncta diripuit et vastavit.¹⁹ Et ipse quasi mors, propter suam crudelitatem amarus ut mors, nullique parcens; et non adimpletur cupiditas ejus: quum avarus semper sit egens, juxta quod scriptum est in Ecclesiaste: Avarus non implebitur pecunia.²⁰ Et congregabit ad se omnes gentes, id est, gentes sibi viciniores suo imperio per violentiam subdet, et coacervabit ad se omnes populos, ut suo subjiciantur dominio.²¹ Istud præcipue competit Nabuchodonosor, qui regnum Babylonis maxime roboravit, et universa regna non nimis distantia debellavit. Propter quod scriptum est in Jeremia: Ab aquilone pandetur malum super omnem terram.²²

Numquid non omnes isti, id est populi a rege Babylonis vastati, super eum sument parabolam, id est, proverbium de eo et ejus dejectione formabunt, et loquelam ænigmatum ejus, id est verbum figurale difficultatum seu parabolicarum obscuritatum de rege nunc dicto? et dictetur: Væ ei qui multiplicat non sua, id est, debita pœna modo inflicta est regi Babylonio alios spolianti. Usquequo aggravat contra se, id est, in malum animæ suæ auget, et onere violentarum prædarum colligit, densum lutum, id est terrenas divitias ad vitia graviter deprimentes, quæ affectum in infimis mergunt, ne queat ad superna levari? Denique aurum et argentum quid nisi terra alba et rubea? Et sic ut magna est vilitas luti, sic temporales divitiæ a spiritualibus viris vilipenduntur, qui cum Paulo omnia arbitrantur ut stercora, ut Christum lucrifaciant.²³ Denique ista partim impleta sunt in Nabuchodonosor tempore suæ amentiæ, qui tunc a populis irridebatur. In Balthasar vero impleta sunt absolute, quando a Medis occisus est. Cui consequenter ait Propheta:

Numquid non repente consurgent qui mordeant te? id est, imo cito te impugnabunt Cyrus ac Darius cum exercitibus suis Medis Persisque. Et suscitabuntur lacerantes te, id est, civitatem et populum tuum destruentes, teque occidentes, et evigilabunt insidiatores tui, id est, diligenter te obsidebunt Medi et Persæ, et eris in rapinam eis, id est, bona tua diripient. Quia tu spoliasti gentes multas, spoliabunt te omnes qui reliqui fuerint de populis: id est, gentes quæ manus tuas evaserunt, jungent se hostibus tuis, et simul cum illis rapient tuas divitias; fietque tibi sicut fecisti in alios. Distributiones vero hic positæ, arctandæ sunt secundum subjectam materiam, et accipiendæ pro generibus singulorum, potius quam pro singulis generum. Hæc autem potissime patieris, rex Babylonis, propter sanguinem hominis, id est occisionem hominum Judæorum, et iniquitatem terræ civitatis, id est peccata quæ commisisti contra Judæam, in qua est civitas Jerusalem famosa ac metropolitana, et hominum habitantium in ea, id est propter peccata quæ in habitatores Jerusalem perpetrasti, quos crudeliter oppressisti. Quamvis autem rex Babylonis dire peccavit, alias nationes vastando, gravius tamen peccavit, populum Judæorum ac templum demoliendo. Idcirco propter illorum occisionem præsertim, dejectus asseritur.

C Væ regi Babylonis, qui congregat avaritiam, id est materiam avaritiæ, scilicet bona terrena, malam domui suæ, id est sibi et filiis atque familiis suis nocivam, ut sit in excelso nidus ejus, id est, palatium²⁴

D et habitatio ejus, seu Babylon civitas ejus, sit in magna eminentia, potestate et gloria, et liberari se putat de manu mali, id est de potestate hostili et malo pœnali. De hoc nido dixit Nabuchodonosor: Nonne hæc est Babylon civitas magna, quam ædificavi in domum regni, in robore fortitudinis meæ, et in gloria decoris mei?²⁵ Cogitasti confusionem, id est causam confusionis, domui tuæ: hoc est, tua cogitatione iniqua atque superba meruisti posteros tuos et regnum confundi atque superari: secundum quod Deus iniquitatem patrum visitat in tertiam et quartam generationem.²⁶ Nam propter peccata parentum ac principum, filii et subjecti aliquando corporalibus pœnis afficiuntur. Et concidisti populos multos, vulnerando, prædando seu occidendo, et peccavit anima tua. Cujus signum est: Quia lapis de pariete clamabit, et lignum quod inter juncturas ædificiorum est, respondebit: id est, lapides parietum a te destructorum materialium, adversus te conclamabunt, quoniam sua ruina ac dissipatione ostendent tuam crudelitatem, et dabunt hominibus occasionem atque materiam clamandi et ultionem appetendi de te. Simili modo ligna quibus partes ædificiorum connectuntur, materialiter respondebunt, id est, quærentibus ostendent causam tuæ destructionis: quoniam tanta fuit severitas tua in ædificiorum alienorum dissipatione, quod nidus tuus seu Babylon est destructa. Inanimata itaque materialiter dicuntur clamare et respondere, sicut in Psalmis dicuntur laudare et benedicere, juxta illud:²⁷²⁸²⁹ Valles abundabunt frumento; clamabunt, etenim hymnum dicent.

Adhuc Propheta invehitur contra Nabuchodonosor. Væ qui ædificat civitatem in sanguinibus, id est, Babylonem construxit in magnis peccatis et homicidiis, interficiens populos, ut de prædis eorum urbem suam construeret. Idcirco subjungitur: et præparat urbem jam dictam in iniquitate, id est de sumptibus injuste adeptis atque in maxima pompa. Numquid non hæc sunt a Domino exercituum? id est, nonne subscriptæ vindictæ a Deo infligentur regi et populo Babylonis? tanquam dicat, Utique. Laborabunt enim populi, id est Babylonii, in multo igne, id est ad impediendum vel exstinguendum Babylonis incendium; et gentes Chaldaicæ in vacuum laborabunt, defendendo se contra Persas et Medos, et deficient Babylonii seu Chaldæi, non valentes Medis et Persis resistere. Quia replebitur terra, id est Chaldæa hostibus nunc sæpe expressis, ut cognoscat gloriam Domini: id est, ipsi Chaldæi per suæ vastitatis angustiam experimentaliter sentient vel cognoscent excellentiam potestatis divinæ, cujus virtute viderint se superari, quemadmodum Daniel prædixerat Balthasar regi.³⁰ Hæc autem repletio terræ, et experimentalis agnitio gloriæ Domini, fuit plurimum copiosa, quasi aquæ operientes mare.

Væ qui potum dat amico suo, mittens fel suum, id est, fel potui miscens, et felleum potum exhibens, et inebrians, id est tali potu fraudulenter immoderateque implens potantem, ut adspiciat nuditatem ejus, id est verecundiam, ignominiam, paupertatem. Istud ad litteram contra Nabuchodonosor dicitur, de quo ferunt Hebræi, quod quum in Babylone magnum convivium faceret, jussit Sedeciam regem Juda adduci, et potu laxativo potari: quo facto, Sedecias mox coram omnibus passus est ventris fluxum, unde post paucum præ confusione et dolore defunctus est. Istud tamen secundum Hieronymum et Bedam, potius est fabula quam res vera. Ideo exponunt communiter, ut sit sensus: Væ regi Babylonis præfato, qui potum, id est afflictionem, dat amico suo, id est proximis, vel his quibus aliquando confœderatus fuit, seu ei amicabiles fuerunt. Et hoc modo Sedecias fuit amicus ejus, quando ad tempus ei servivit, et fœdus servavit quod iniit, quando Nabuchodonosor constituit eum regem.³¹ Mittens fel suum, id est, cordis sui amaritudinem, severitatem, fallaciam ducens ad actum, et inebrians, id est, abundanter adimplens potantes, hoc modo, ut adspiciat nuditatem ejus, id est, alios omnes spoliatos et depauperatos ac victos conspiceret. Ad hoc quippe omnia regna vastavit et spoliavit, ut suam potentiam decoraret, et comparatione nuditatis illorum, sua opulentia gloriosior videretur. Repletus est ignominia, id est, Sedecias, seu alius quilibet a rege Babylonis prædicto modo potatus et inebriatus, magnam consecutus est calamitatem et confusionem, pro gloria, id est honore regio, vel alia quacumque eminentia, potestate, vel abundantia, qua floruit in hoc mundo.³²

Bibe tu quoque, et consopire, id est, o rex Babylonis, sicut fecisti, fiet tibi : bibes enim calicem tribulationis, et afflictione velut potu impleberis atque deficiens. Quod referri potest ad Nabuchodonosor, quantum ad punitionem ejus sibi in hoc mundo inflictam, quando in amentiam versus est;³³ vel ad filium filii sui, puta ad Balthasar regem, a Medis et Persis occisum.³⁴ Ad utrumque etiam potest pertinere quod subditur : Circumdabit te calix dexteræ Domini, id est magna punitio a divina virtute pro ultione inflicta, et vomitus ignominiæ circumdabit te, ut egeras quæ absorbuisti, aliis ea relinquendo, scilicet spolia, super gloriam tuam, id est post magnificentiam imperii tui; vel tibi adhuc regnanti ista contingent. Vel per vomitum ignominiæ designatur superabundans calamitas, quæ ad instar immoderatissimæ potionis erumpit.

Quia iniquitas Libani, id est peccatum quod commisisti in templum Dei in Jerusalem, illud profanando ac destruendo, operiet te : id est, propter illud graviter punieris. Dicitur autem templum, Libanus, quia de lignis Libani fuit constructum, ut legitur tertio libro Regum. Propter quod in Zacharia habetur : Aperi, Libane, portas tuas.³⁵ Et vastitas animalium, id est devastatio sacrificiorum, quæ de animalibus offerebantur in templo, deterrebit eos, id est, causa erit quod Babylonii seu Chaldæi a suis adversariis terrebuntur : meruerunt enim interfici a Persis hoc faciendo; de sanguinibus hominis, id est etiam pro effusione sanguinis Judæorum ;³⁶ et iniquitate terræ, id est crudelitate et pravitate, quam in terra Juda commiserunt, et civitatis Jerusalem et omnium habitantium in ea. Chaldæi itaque propter peccata commissa in Deum, cujus cultum et templum demoliti sunt, atque in populum ejus, quem in Jerusalem ac Judæa atrociter vexaverunt, a Deo plagati, et hostibus traditi sunt.

Consequenter contra omnes idololatras, specialiter tamen ac litteraliter contra Nabuchodonosor, dicitur : Quid prodest sculptile, id est idolum sculptum, quia sculpsit illud fictor suus, id est, formator illud artificiose formavit, ornavit et figuravit? tanquam dicat : Quum sculptile sit ab homine factum, constat quod prodesse non queat, nec aliquid virtutis aut numinis habeat. Et conflatile, id est idolum conflatum, quid prodest, quod fictor suus fecit, et imaginem falsam molitus est ?

Idolum namque est falsa imago, quoniam decipit, nec id quod repræsentat, tale est quale per idolum significatur. Imo secundum Apostolum, idolum nihil est, scilicet quantum ad repræsentatum.³⁷ Inter sculptile et conflatile hoc distat, secundum Bedam, quod sculptile est de ligno aut marmore, conflatile de metallo. Tamen, ut alii dicunt, idem potest esse sculptile atque conflatile : quod enim igne conflatum est, potest postea arte sculptoria aptius figurari, quemadmodum factum affirmant de vitulo aureo in deserto a filiis Israel facto, qui erat conflatilis, et etiam sculptilis, juxta illud in Psalmo :³⁸ Et fecerunt vitulum in Horeb, et adoraverunt sculptile.³⁹ Quia speravit in figmento, id est idolo, fictor ejus, vel qui jussit illud formari, vel qui opere adimplevit, ut faceret simulacra muta, id est idola inanimata aurea atque argentea. Quidam exponunt hæc de statua aurea quam Nabuchodonosor fecit atque erexit in campo Duran :⁴⁰ in qua fecit se adorari, ut dicunt. Alii vero dicunt, quod de statua illa non sit jam sermo, quia in ea Nabuchodonosor non confidebat, sed in aliis idolis quæ colebat. Nihilo minus de statua illa accipi potest quod de sculptili atque conflatili dictum est. De idolis vero quæ coluit Nabuchodonosor, sumi potest quod de simulacris mutis adjectum est.

Væ æternæ damnationis, nisi pœniteat, imminet ei qui dicit ligno, id est idolo ligneo, Expergiscere, id est, evigila ad adjuvandum seu instruendum me, et qui dicit, Surge, lapidi tacenti, id est idolo lapideo, quod loqui non potest.⁴¹⁴² Numquid ipse lapis, seu deus lapideus, docere poterit, id est futura prædicere, occulta revelare, dubia determinare? Istud specialiter contra regem Babylonis inducitur; sed accipi potest contra omnes idololatras, qui idola lignea atque lapidea invocant. Ecce iste, id est lapis, seu deus lapideus, cooperitus est auro et argento, id est pretiosis ornamentis circumtextus, vel deauratus, aut argento circumdatus; et omnis spiritus non est in visceribus ejus, id est, spiritum vitalem nullum intra se habet pro forma, imo nec veraciter viscera habet, sicut nec oculos, aures, aut manus, sed similitudinem tantum, seu apparentiam.⁴³

Dominus autem in templo sancto suo, id est, Deus verus atque omnipotens, non in idolis vel idololatris, sed in electis et sanctis per gratiam, et in Beatis seu comprehensoribus per gloriam, in cœlo quoque empyreo per suæ majestatis evidentiorem repræsentationem, suæque potestatis eminentiorem operationem, est atque moratur. Sileat a facie ejus omnis terra, id est, omnis homo in terra habitans, consideratione majestatis divinæ humilietur, et a verbis idololatriæ atque blasphemiæ cesset, nec aliquid contra Deum loqui præsumat, sed timore illius ori suo ponat custodiam.

Footnotes

1. Ps. xxxix, 2. ↩

2. Ps. xxiv, 3. ↩

3. Mich. vii, 7; ↩

4. Is. viii, 17. ↩

5. Joann. xii, 31. ↩

6. Is. xxi, 2. ↩

7. Hebr. xi, 6. ↩

8. Ibid. 33. ↩

9. Galat. iii, 26. ↩

10. Galat. v, 6. ↩

11. Marc. x, 52. ↩

12. Marc. ix, 22. ↩

13. Marc. xi, 23. ↩

14. Matth. xvii, 19; xxi, 21; ↩

15. Hebr. x, 38. ↩

16. Rom. i, 17; ↩

17. Prov. xxiii, 31, 32. ↩

18. Eccli. xxxi, 22. ↩

19. Dan. v, 30. ↩

20. Eccle. v, 9. ↩

21. Dan. iv, 30. ↩

22. Jer. 1, 14. ↩

23. Philipp. III, 8. ↩

24. Jer. i, 14. ↩

25. Dan. IV, 27. ↩

26. Exod. XX, 5. ↩

27. Ps. CXLVIII, 3 et seq.; ↩

28. Dan. III, 57 et seq. ↩

29. Ps. LXIV, 14. ↩

30. Dan. V, 18 et seq. ↩

31. IV Reg. XXIV, 17. ↩

32. IV Reg. XXV. ↩

33. Dan. IV, 30. ↩

34. Dan. V, 30. ↩

35. Zach. XI, 1. ↩

36. III Reg. V, 5 et seq. ↩

37. I Cor. VIII, 4. ↩

38. Exod. XXXII, 4. ↩

39. Ps. CV, 19. ↩

40. Dan. III, 1. ↩

41. Ps. cxiii, 5, sec. ↩

42. Hebr. ↩

43. Ps. cxiii, 5-7. ↩