Skip to the text
Ember
PT

Articulus 1

EXPOSITIO CAPITULI PRIMI : PAULUS VOCATUS APOSTOLUS, ETC.

MORE solito, juxta consuetudinem scribendi epistolas seu litteras missivas, Apostolus in hujus epistolæ exordio nomen suum præmittit, et alterius secum scribentis, sicque procedit ad salutationem, narrationem et conclusionem, ut feri solet. Et ait : Paulus vocatus, id est ex divina prædestinatione assumptus et factus, vel a Deo electus, apostolus Jesu Christi per voluntatem Dei, id est a voluntate divina, tanquam a causa principali ac libera. Hoc dicit Apostolus, ut ostendat eos Deo resistere, qui suo apostolatui contradicunt; et etiam, ut demonstret quod ipse non injecit se ipsum, nec sibi assumpsit honorem, ut illi de quibus Dominus ait :12 Ego non mittebam eos, et ipsi currebant;3 et rursum, Principes exstiterunt, et non cognovi.

Quæri potest, cur Paulus humillimus, in ista epistola, quum nomen suum commemorasset, statim adjecerit nomina eximiæ dignitatis, non solitæ humilitatis, dicens, Apostolus, non, Servus, Jesu Christi : et hoc, per voluntatem Dei, quasi impium sit aliter opinari. Et respondendum, quod virtus discretionis id exigit in prælato, ut ita se habeat verbis et factis circa subjectos, sicut eorum saluti expediens est. Oportet autem prælatum a subditis timeri, amari ac honorari.4 Quum ergo subjecti ita se habent circa prælatum, non est prælato necesse ut verbis seu factis auctoritatem suam ostendat. Quum vero contemnitur, ostendere debet collatæ potestatis auctoritatem, quatenus subditis timorem reverentiamque nominis sui incutiat. Apostolus autem Corinthiis viluit, quia ut asserit Glossa, contempto Paulo apostolo, de sapientibus hujus sæculi se jactitabant, quorum vana eloquentia sapientiaque terrena delectabantur. Idecirco Apostolus, ut eorum præsumptionem argueret, eos quoque ad suæ personæ reverentiam inclinaret, quum dixisset, Paulus, mox addidit, Apostolus, etc. Quod totum factum est, non ad propriam laudem, sed propter illorum salutem.

Et Sosthenes frater. Hunc Sosthenem associat sibi Paulus, quia pro Corinthiorum correctione multum sollicitus fuit, et eos, ut dicitur, apud Apostolum accusavit. Unde nunc dicitur, Sosthenes frater, ad insinuandum quod accusatio illa prodiit ex fraterna caritate, non aliunde.

Itaque, ego Paulus, et Sosthenes frater spiritualis, scribimus (solus tamen Paulus dictavit, Sosthenes vero consentiendo conscripsit) Ecclesiæ Dei, id est congregationi fidelium, quæ est Corinthi, id est in civitate Corinthia, utpote sanctificatis, id est a vitiis emundatis in sacramento Baptismi ac Pœnitentiæ, in Christo Jesu, id est in virtute et gratia Salvatoris, vocatis sanctis, id est a Deo ad sanctitatem adductis atque electis, cum omnibus qui invocant, id est, ex intimo cordis affectu implorant, nomen Domini nostri Jesu Christi, in omni loco ipsorum, id est ubicumque in provincia Corinthiorum, et nostro, id est loco nobis primum concesso. Hic enim locus Paulo commissus est, ut habitatores ejus converteret. Et quum Deus ubique sit, non solum in templo materiali, sed ubique invocandus est, quatenus veri adoratores adorent eum in spiritu et veritate :5 quia nec contemplatio, neque oratio exigit locum, aut loci determinationem ex necessitate, sed ex quadam decentia. Unde sicut contemplationi Beatorum deputatur cœlum empyreum ex congruentia, sic ecclesia materialis deputatur orationi fidelium ex congruentia quadam. Sed sicut angelus ubicumque fuerit extra cœlum empyreum, incessabiliter Deum contemplatur ; ita fidelis ubicumque fuerit, nomen Christi invocare debet. Et sumitur hic nomen pro re nominata.

Consequenter salutatio ponitur : Gratia gratum faciens (de qua in expositione primi capituli epistolæ ad Romanos dictum est plenius) detur et semper insit vobis Corinthiis, et pax, id est quies mentis a vitiorum inordinato impulsu, a Deo Patre nostro per gratiam adoptionis, qui est Pater Christi per realem relationem ac relativam proprietatem, et Pater Christi per æternam ac naturalem generationem, et a Domino Jesu Christo Filio Patris, qui secundum divinam naturam est una et eadem causa efficiens gratiæ et pacis cum Patre. Quæcumque enim facit Pater, hæc et Filius similiter facit.6 Secundum naturam vero assumptam, est causa gratiæ et ceterorum donorum gratuitorum instrumentalis ac meritoria. Patre autem et Filio nominatis, datur intelligi Spiritus Sanctus, qui est amor, nexus et germen amborum. Totius superfelicissimæ Trinitatis indivisa est operatio foris transiens, sicut et trium Personarum est una natura et una potestas.

B Quoniam vero inter Corinthios erant aliqui boni laude digni, Apostolus primo agit de bonis, et pro beneficiis Dei eis collatis gratias agit, et ait : Gratias ago verbis, factis, atque affectibus, Deo meo : qui licet sit omnium Deus, tanto tamen specialius ac singularius est Deus uniuscujusque ipsum colentis, quanto ab eo devotius colitur ardentiusque amatur. Unde et princeps theologorum Dionysius, in libris suis vix dicere audens, Deus meus, sic dicit : Deus, et si fas est dicere, meus.

C Propterea non quorumlibet, sed perfectorum ferventer amantium est dicere, Deus meus. Fortiter tamen proficientes, ex quadam humili confidentia dicere possunt, Deus meus; alii passim non dicant, Deus meus, nisi in persona Christi hominis, vel Ecclesiæ seu perfectorum. Itaque, Gratias ago Deo meo, a cujus amore nulla creatura me potest avellere, semper, id est omni hora convenienti ac debita :7 juxta quem modum jubemur semper orare ;8 pro vobis, quorum imperfectum supplere desidero, eo quod diligam vos tanquam me ipsum, in gratia Dei quæ data est vobis, id est pro omnibus donis supernaturalibus, vobis divinitus condonatis, in Christo Jesu, id est per Christum mediatorem, seu merito ejus, per quem omnia dona divina nobis præstantur.

Quia in omnibus spiritualibus divitiis divites facti estis in illo, id est, per Christum abundatis in omni gratia Dei, secundum conditionem et statum hujus fragilis vitæ, videlicet, quia in his quæ ad salutem requiruntur, abundatis.9 Secundum quem sensum ait Psalmista:10 Nihil deest timentibus eum. Vel ideo dicuntur in omnibus divites facti, quoniam spiritualia bona quæ nondum sortiti sunt in re, jam habent in spe. Has autem divitias explicat Apostolus in speciali. In omni verbo evangelicæ prædicationis. Hoc dicit Apostolus, vel quia donum linguarum receperunt, ita ut omnibus linguis loquerentur. In primitiva enim Ecclesia, per impositionem manuum Apostolorum dabatur baptizatis donum linguarum.11 Vel, In omni verbo, id est in omni modo docendi. Et in omni scientia vera ad salutem necessaria, videlicet in intellectu Scripturarum sanctarum. Sicut testimonium Christi confirmatum est in vobis: id est, eo modo divites facti estis in his, sicut, id est prout, testimonium Christi confirmatum est in vobis, id est, promissio seu contestatio qua Christus testatus est se ditaturum suos fideles, in vobis impleta est. Ipse enim prædixit: Qui credit in me, flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. Hoc autem dixit de Spiritu, quem accepturi erant credentes in eum.12 Et alibi: Quidquid petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam.13

Ita ut nihil vobis desit in ulla gratia necessaria ad salutem; vel, quia omnia dona ad gratiam gratum facientem pertinentia habetis, et in aliis gratiis, scilicet gratis datis, notabiliter abundatis. Virtutes enim et dona Spiritus Sancti ita connexa sunt, ut habens unum, cetera quoque aliqualiter habeat. Non tamen ita perfecti fuerunt, quin potuerunt proficere perfectioresque fieri, juxta illud: Omnem qui fert fructum, purgabit eum Pater, ut fructum plus afferat.14 Itaque, nihil gratiæ deest vobis exspectantibus revelationem, id est manifestam apparitionem, Domini nostri Jesu Christi in die judicii, quando juxta Isaiam prophetam, videbit omnis caro Salutare Dei nostri.1516 De qua revelatione scriptum est: Ecce venit cum nubibus, et videbit eum omnis oculus, et qui eum pupugerunt.17 Vel, Revelationem Christi, id est claram visionem ejus in patria: quæ visio est tota merces. De qua ait in Evangelio:18 Qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum.

Qui et confirmabit vos, ut pie confido (verbum est bonæ spei, non absolutæ assertionis, nisi forte ex revelatione divina), usque in finem vitæ præsentis inclusive, sine crimine, id est mortali peccato, ita quod gratiam perseverantiæ conferet vobis, ne peccetis mortaliter, sed in gratia decedatis: ad hoc, ut sine peccato appareatis in die adventus Domini nostri Jesu Christi, id est in die judicii. Vel, adventus Christi, intelligitur spiritualis ejus adventus, quo quotidie venit per gratiam ad electos (prout ipse Christus profitetur:19 Ad eum veniemus et mansionem apud eum faciemus;20 et alibi, Ego sto ad ostium et pulso); vel, visitatio ejus qua visitat unumquemque in morte. Unde ait: Vigilate, quia nescitis qua hora Dominus vester venturus sit.2122 De hoc adventu comminatur quodam loco cuique negligenti: Si non vigilaveris, veniam ad te tanquam fur, et nescies qua hora veniam.23 Sed et Jacobus dicit: Patientes estote usque ad adventum Domini, id est usque ad mortem.24 Unde subjungitur ibidem: Ecce judex ante januam adsistit. Quandocumque autem confirmamur a Deo, Christus spiritualiter venit ad nos.

Fidelis Deus, non a fide, sed a fidelitate quam conservat ad suos, cum quibus fideliter agit, secundum quod caritas dictat. Vel, Fidelis Deus, id est verax in promissis, juxta illud in Psalmo:25 Fidelis Dominus in omnibus verbis suis. Per quem, id est a quo, vocati estis per inspirationem internam ac prædicationem apostolicam, in societatem, id est ad communionem et participationem, gratiæ et gloriæ Filii ejus Domini nostri Jesu Christi.26 De plenitudine siquidem ejus accepimus omnes. Prædestinavit enim nos conformes fieri imaginis Filii sui, ut alio loco dictum est.272829 Ecce quanta gratia et benevolentia Dei sancti et benedicti, qui non solum vocavit nos ad consortium Apostolorum et angelorum, sed unigeniti Filii sui.30 Quotquot enim receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri. Ideo scriptum est: Maxima et pretiosa nobis promissa donavit, ut per hæc efficiamini divinæ consortes naturæ;31 et alibi, Societas nostra sit cum Patre et Filio ejus Jesu Christo.32 Ineffabilis prorsus nobilitas, societatem habere cum Deo; et summa miseria, propter temporales delicias ac transitoria bona vilissima atque caduca, societatem hanc deiformem amittere. Non ergo negligamus gratiam Dei quæ data est nobis;33 sed carnem domemus, affectum purgemus, cœlestibus infatigabiliter intendamus.

Hucusque laudavit Apostolus perfectos; jam alios hortatur ad perfectionem illorum. Obsecro autem, id est, per rem sacram, imo per Sanctum Sanctorum rogo, vos, fratres, videlicet per nomen Domini nostri Jesu Christi: ut id ipsum, id est unum et idem secundum Dei voluntatem, dicatis omnes, sicut faciunt quos jam laudavi, et non sint in vobis schismata, id est divisiones atque discordiæ. Scriptum enim est: Divisum est cor eorum, nunc interibunt.34 Sed videtur contrarium his, quod Dominus ait per alium Prophetam: Scindite corda vestra, et non vestimenta vestra.35 Et respondendum, quod loquitur de spirituali cordis circumcisione et apertione, qua cor antea durum aperitur verbo Dei, et recipit illud. Sitis autem perfecti, id est perfecte seu omnino concordes, in eodem sensu, id est in cognitione practica, ut idem agatis, et in eadem scientia, id est in cognitione speculativa, ut idem credatis ac sapiatis. Duæ enim sunt partes legis divinæ, videlicet testimonia, et præcepta. Testimonia pertinent ad credenda, præcepta vero ad operanda. Vult ergo Apostolus, ut in horum utroque conformes sint.

A Hæc hortor et obsecro: Significatum est enim mihi de vobis, o fratres mei, ab his qui sunt Chloes, id est, qui habitant in loco qui dicitur Chloes, vel in domo religiosæ feminæ Chloes vocatæ: quorum unus fuerat Sosthenes, jam prædictus. Secundum quosdam, Chloes est nomen loci prope Corinthum; secundum alios vero, est nomen mulieris devotæ in cujus domo multi fideles manebant. Isti doluerunt de contentione ac schismate Corinthiorum, dixeruntque Paulo quod subditur: quia contentiones sunt inter vos: sicut subjungitur.

Hoc autem dico, id est refero, quod unusquisque vestrum dicit. Percepi enim verba vestra in propria forma, et ideo omnium vestrum verba jam enarro. Alius enim e vobis dicit: Ego quidem sum Pauli, id est, ad Paulum pertineo tanquam filius et discipulus ejus, quia ab eo baptizatus seu doctus sum. Alius dicit: Ego autem sum Apollo, id est discipulus ejus.36 Iste est Apollo, vir eloquens et potens in Scripturis, sicut in Actibus legitur: qui ut dicitur, erat Corinthiorum episcopus. Alius dicit: Ego vero Cephæ, id est, ego ad Petrum pertineo. Alius dicit: Ego autem Christi sum, tanquam ejus servus atque discipulus. Qui ita dixerunt, non erraverunt ut alii. Contentio autem Corinthiorum fuit ex hoc, quod putabant sacramentum Baptismatis aliquid virtutis habere ex meritis ministri, et ita baptizatus ab uno, prætulit se baptizato ab alio, prout unus ministrorum excellentior exstitit alio. Quilibet etiam nominavit se ab illo a quo fuerat baptizatus: sicque unus dicebat, Ego sum Pauli.

Hi erraverunt, quia Baptismus non habet efficaciam nisi merito Christi tanquam a causa meritoria, qui tactu suæ mundissimæ carnis, vim regenerativam contulit aquis. Unde de latere Christi morientis dicuntur omnia sacramenta fluxisse, quoniam virtute passionis dominicæ operantur. Christus vero ut Deus, seu tota beatissima Trinitas, est causa effectiva et principalis virtutis Baptismi, quoniam solus Deus intus baptizat, peccata lavando seu abluendo, et gratiam infundendo, sine cujus infusione nemo justificatur, neque peccatum dimittitur. Unde quodam loco de Christo habetur :37 Super quem videris Spiritum descendentem et manentem super eum, ipse est qui baptizat in Spiritu Sancto. Et alibi ait idem Joannes Baptista :38 Ipse baptizabit vos Spiritu Sancto et igni. Unde ut legitur, ad vitandum prædictum Corinthiorum errorem, Ecclesia Græcorum mutavit formam Baptismi, dicendo : Baptizetur servus Jesu Christi.

Ad ostendendum ergo errorem Corinthiorum, quærit Apostolus : Divisus est Christus ? id est, numquid Christus in corpore suo mystico hujuscemodi divisionem admittit et approbat, ut unus dicatur Pauli, alius Cephæ, et non potius omnes sint Christi, et ab ipso Christiani vocentur? Quasi dicat, Non. Christus enim ait : Pater sancte, serva eos in nomine tuo, quos dedisti mihi, ut sint unum, sicut et nos.39 Vel sic : Divisus est Christus ? id est, numquid Christus diversimode se habet ad suos ministros baptistas, aliter operando in Baptismo unius quam alterius? Numquid Paulus crucifixus est pro vobis, aut in nomine Pauli baptizati estis ? id est, quum nec Paulus nec aliquis alius, præter Christum, pro vestra salute sit passus, nec in nomine Pauli vel alterius, sed in nomine Christi baptizati sitis, constat quod non plus valet Baptismus ministratus ab uno ministro Christi quam ab alio : quoniam virtus Baptismi, est ab ipso qui pro mundi salute occisus est, et in cujus nomine administratur : hic vero Christus est. Quamvis autem Christus dixerit, Euntes, docete omnes gentes, baptizantes eos in nomine Patris4041 et Filii et Spiritus Sancti, Apostoli tamen in primitiva Ecclesia, ex familiari consilio seu instinctu Spiritus Sancti, videlicet ut nomen Christi magis celebre fieret, quod a Judæis jugiter blasphemabatur, baptizaverunt in nomine Christi. Unde Petrus disseruit :42 Baptizetur, inquiens, unusquisque vestrum in nomine Jesu Christi. Hoc tamen fecerunt, secundum quod in nomine Christi, tota supersancta Trinitas intelligitur, videlicet Pater ungens, et Spiritus Sanctus, qui est unctio.

Gratias ago Deo meo, quod neminem vestrum baptizavi nisi Crispum et Caium. Iste videtur esse Crispus archisynagogus, qui, ut in Actibus legitur, credidit Domino.43 Caius quoque iste forsitan est, de quo ad Romanos dixit Apostolus, Salutat vos Caius hospes meus :44 cui, ut ibidem dictum est, Joannes tertiam suam misit epistolam; eratque Corinthiorum episcopus. Itaque, Gratias ago, quod neminem vestrum baptizavi præter hos paucos : qui etiam non sunt de vestra contentione, quum sint viri perfecti : non quia baptizare sit actus malus, sed ne quis dicat, quod in nomine meo baptizati sitis, id est, ne actus bonus a me factus, esset vobis occasio mali. Ex quo elucescit, quod interdum ab aliquibus bonis operibus ex caritate cessandum sit, ut aliorum culpa seu scandalum devitetur. Baptizavi autem et Stephanæ domum, id est illius devotæ matronæ familiam, forte simul cum ea : quæ etiam non contendit vobiscum. Ceterum nescio si quem alium vestrum baptizavi. Et quia Apostolus bonæ memoriæ erat, probabile est quod non baptizavit nisi prædictos tam paucos. Cujus ratio subditur.

Non enim misit me Christus baptizare, id est principaliter ad baptizandum, quum hoc ab inferioribus et parum doctis fieri possit tam perfecte sicut a perfectoribus, sed evangelizare, id est Evangelium prædicare : quod non potuit perfecte fieri nisi a valde perfectis atque doctissimis. Non tamen est sic intelligendum quod nunc dixit Apostolus, Non misit me Christus baptizare, quasi ipse et alii Apostoli nequaquam missi sint baptizare, quum dicat eis Salvator, Docete omnes gentes, baptizantes eos; sed hoc ideo dicitur, quia Apostoli non sunt principaliter missi ad baptizandum, videlicet ne baptizando retardarentur a prædicatione. Ideoque, quemadmodum Christus per se ipsum docuit, et per discipulos baptizavit, ut patet apud Joannem;45 sic et Apostoli verbo prædicationis instabant, et per discipulos suos frequentius baptizabant, interdum vero [per se,] necessitate aut magna ratione exigente baptizationis.

Itaque, Misit me Christus evangelizare, non in sapientia verbi, id est non in sapientia naturali, seu philosophica, verbis ornata atque verbosa, quæ comparatione divinæ sapientiæ potius est sapientia nominalis, quam realis, ut non evacuetur, id est, incredibilis aut inutilis reputetur, crux Christi, id est fides passionis dominicæ. Naturali enim rationi visum est impossibile, incredibile atque inutile, ut Deus pateretur: ideo Apostolus fidem crucis Christi non prædicavit in sapientia verbi. Vel sic: Ut non evacuetur crux Christi, id est, ne fides Christi videatur humanæ rationi inniti, et per consequens, faciliter posse reprobari. Denique christiana doctrina non indiget cultu et pompa verborum, ne videatur ex humanæ subtilitatis calliditate procedere, non ex veritate. Ibi enim compositio sermonis exquiritur, ubi ipsa se veritas non commendat.

Verbum enim, id est fides et prædicatio, crucis Christi, pereuntibus quidem, id est mundi hujus sapientibus et reprobis, stultitia est, id est, stulta et irridenda videtur: sicut de Græcis refert Dionysius, quod audita prædicatione fidei christianæ, lato ore riserunt. His autem qui salvi fiunt, id est nobis, puta electis, virtus Dei est, id est potens effectus divinæ potentiæ, per quem obtinemus gratiam et gloriam, victoriam quoque contra insidias hostis, juxta illud: Hæc est victoria quæ vincit mundum, fides nostra:46 quis enim est qui vincit mundum, nisi qui credit quoniam Jesus est Filius Dei?

Quod autem verbum crucis pereuntibus, scilicet prudentibus hujus sæculi, stultitia sit, probat Apostolus. Scriptum est enim in Isaia: Perdam, id est, damnabo ego Dominus Deus, sapientiam sapientium, id est sapientiam eorum qui se ipsos sapientes reputant in divinis, videlicet in naturali notitia divinorum, sicut philosophi; et prudentiam prudentium, id est falsam prudentiam impiorum, qui in rebus humanis astuti et callidi sunt ut faciant mala, reprobabo, id est, a prædicatoribus sanctis excludam, et eam in judicio condemnabo, quia non fuit subjecta simplicitati fidei sanctæ. Hinc enim ait Salvator: Confiteor tibi, Pater, Domine cœli et terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis.47 Nostra translatio habet sic: Peribit sapientia a sapientibus, et intellectus prudentium abscondetur.48 Ubi sapiens hujus mundi, quantum ad divina naturaliter nota? ubi scriba, id est doctor moralis in lege peritus? ubi conquisitor hujus sæculi, id est investigator rerum mundanarum ac naturalium artium? Tanquam dicat: Ecce quam subito omnes isti perierunt, eo quod veram ac christianam sapientiam non receperunt. Hæc verba ex Isaia sumpta sunt, sic dicente: Ubi est litteratus?49 ubi verba legis ponderans? ubi doctor parvulorum? Nonne stultam fecit, id est, vanam et falsam ostendit, Deus sapientiam hujus mundi, asserendo quod illa negat, videlicet articulos fidei, et agendo quod illa impossibile reputat, utpote opera supernaturalia ad fidei confirmationem, quum tamen naturalis sapientia dicat ea non posse fieri quæ naturalem entium cursum excedunt?

Nam quia in Dei sapientia, id est secundum Deum, seu divino judicio, non cognovit mundus, id est homo quilibet mundum inhabitans, per sapientiam naturalem, Deum; placuit Deo per stulti- tiam prædicationis, id est per prædicationem evangelicam, quam mundus fatuam reputavit, salvos facere credentes, id est electos, convertendo eos ad fidem et gratiam per Apostolorum prædicationem. Mundus utique aliquo modo cognovit Deum per sapientiam naturalem. Dictum est enim ad Romanos : Invisibilia Dei, per ea quæ facta sunt, a creatura mundi conspiciuntur;50 sempiterna quoque virtus ejus et divinitas. Nec dubium quin philosophi multa vera atque subtilia de divinis conscripserint. Sed quoniam ista cognitio Dei erat sine fide et opere meritorio, informis fuit, et Deo inaccepta. Idcirco, Non cognovit mundus Deum per sapientiam humanam, in sapientia Dei, id est secundum Deum seu acceptionem divinam. Propter quod ait Joannes : Qui dicit se nosse Deum, et mandata ejus non custodit, mendax est.51 Et Salvator ad impios :52 Nescio, inquit, vos ; cognitionem qua dicitis mihi, Domine, Domine, non approbo.53 Potest quoque per sapientiam Dei intelligi æterna Sapientia incarnata : in qua mundus Deum non cognovit, quia nec eam cognovit. Propter quod Filius ait :54 Pater juste, mundus te non cognovit.55 Lux quippe in tenebris lucet, et tenebræ eam non comprehenderunt.

Itaque, Non cognovit mundus per sapientiam Deum cognitione formata ac salutari. Cujus signum vel ratio est : Quoniam et Judæi signa petunt, id est, ea quæ ipsis dicuntur, per signum aliquod divinæ virtutis quærunt confirmari, ut sciant illud esse a Deo per experientiam alicujus miraculi :5657 quod sæpe illicitum est, et ad tentationem Dei pertinet. Unicuique enim sufficere debet assertio Dei. Quoniam autem Judæi primo legem receperunt in monte Sinai cum ingenti gloria miraculorum divinorum, assueti erant petere signum quum aliquid magni dicebatur. Unde et Christo dicebant :58 Quod signum ostendis nobis?5960 Sic Abraham, Gedeon, Ezechias et alii multi Judæorum signa petierunt;61 sicut et Zacharias pater62

A Joannis. Et Græci, præsertim philosophi, et multi gentilium, sapientiam naturalem quærunt, id est, per rationes naturales et demonstrativas volunt sibi probari quod dicitur. Assueti sunt enim argumentationibus humanis insistere. Nullus ergo istorum per sapientiam suam Deum novit salubriter, quantum ad ea quæ concernunt salutem.

Nos autem Apostoli prædicamus Christum crucifixum : Judæis quidem scandalum, id est confusionem et ignominiæ causam. Hoc enim ad maximam Judæorum confusionem pertinet, quod aperte docemus eos Christum in lege promissum, Dei unigenitum Filium, occidisse : quod est eis æternæ ignominiæ causa. Vel dicitur Christus Judæis scandalum, quoniam fuit eis, et adhuc est, occasio ruendi in culpam et pœnam. Nam, ut Evangelistæ testantur, sæpe scandalizabantur in eo. Propter quod dixit : Beatus est qui non fuerit scandalizatus in me.63 Gentibus autem, id est infidelibus, stultitiam. Nam stultum putabant quod evangelizabatur de Christo, videlicet, quod Deus æternus factus esset homo temporalis, quod impassibilis esset mortuus, immensus in utero clausus, immutabilis de novo incarnatus, quod virgo peperisset. Hæc omnia fabulosa putabant, quoniam non potuerunt videre, nec credere voluerunt, in una Persona duas perfectas esse naturas, divinam atque humanam, salvis utriusque naturalibus proprietatibus.

Ipsis autem vocatis, id est ad fidem gratiamque electis, Judæis atque Græcis, id est gentilibus, ex quibus tanquam duobus parietibus, in Christo lapide angulari concurrentibus, constructa est sancta Ecclesia.6465 His ergo prædicamus Christum Dei virtutem, et Dei sapientiam, id est, hoc eis affirmamus, quod Christus sit virtus ac sapientia Patris. Ipse enim est virtus et manus et brachium Patris, per quem facta sunt omnia.66 De quo Isaias :67 Paravit, inquit, Dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium.68697071727374

Præterea, secundum utramque naturam dicitur Christus virtus et sapientia Patris. Secundum divinam enim naturam est virtus Patris, quia per ipsum omnia facta sunt, juxta illud, Verbo Domini cœli firmati sunt; et quia potentia Patris perfecte atque plenissime relucet in Filio: in hoc namque quod Pater genuit Filium sibi consubstantialem, coæternum et coæqualem, apparet infinita potentia Patris. Dicitur quoque sapientia Patris, quum sit verbum mentis paternæ: quoniam enim ab intellectu Patris procedit, ea quæ ad intellectum pertinent, appropriata vel propria sunt Filio: ideo dicitur veritas et sapientia Patris. Et etiam, quia sapientia Patris in ipso plene relucet: est enim Filius perfecta expressio sapientiæ Patris, conceptus et dictio intellectus paterni. — Secundum humanam quoque naturam vocatur virtus et sapientia Patris, propter maximam participationem atque præcipuam relucentiam divinæ virtutis ac sapientiæ in ipso Dei et hominum mediatore. Nam ipse secundum humanam naturam passus est, et toti mundo æternam vitam promeruit, et dæmonem stravit, infernum confregit, cœlos aperuit. Sapientia vero Dei in Christi incarnatione, passione et mundi salvatione, ineffabiliter manifestatur: ut scilicet per Dei incarnationem homo deificaretur, per illius humiliationem homo exaltaretur, per illius occisionem homo vivificaretur, per illius indebitas pœnas homo a debitis pœnis solveretur, per illius caritatem homo repararetur, qui per diaboli invidiam perditus fuit. Nec potuit peccati enormitas, divinæ caritatis ardor, divinæ justitiæ magnitudo, æternæ beatitudinis dignitas, infernalis pœnæ acerbitas, humanæ naturæ nobilitas, divinæ pietatis immensitas, subtilius, evidentius aut speciosius declarari, nisi ut ipsemet Deus, Dei unigenitus Filius, hominem per suam incarnationem ac mortem redimeret. Longum esset hæc prosequi: ideo legentis contemplationi istorum pleniorem considerationem committo. Ut enim B. Thomas in Summa contra gentiles testatur, quanto homo devotus ac pius incarnationem Dei humilius et affectuosius pensat, tanto plures sibi rationes occurrunt hujus supersanctissimæ incarnationis, quæ sapientibus et prudentibus in propriis oculis absconduntur. — Postremo, sciendum quod Christus secundum neutram naturam dicitur virtus et sapientia Patris formaliter, quasi Pater non esset potens et sapiens nisi per Filium. Imo Pater in se ipso potens et sapiens est, vel potius virtus et sapientia, sicut et Spiritus Sanctus. Quomodo enim generaret Filium potentem ac sapientem, si ipse in se ipso potens non esset ac sapiens? Quælibet ergo divina Persona, quum sit absolute perfecta, est virtus infinita, et sapientia vere immensa; et omnes simul sunt una virtus et una sapientia absolute accepta.

Quod autem in Christo reluceat virtus et sapientia Dei, declarat Apostolus. Quia quod stultum est Dei, id est quod sapientibus sæculi videtur insipienter dici de Deo, videlicet incarnari, mori et sepeliri, sapientius est hominibus, id est, magis sapientiale, seu sapientialius factum est, quam homo excogitare valeat vel intelligere; et quod infirmum est Dei, id est, ad infirmitatem et imperfectionem Dei spectare videtur, puta laborare, fatigari, occidi, fortius est hominibus, id est efficacius ad salvandum, quam capere possit homo, omnemque humanam fortitudinem superat, quia cœlestia vincunt terrena. Efficacia namque et meritum passionis, laboris, totiusque conversationis Christi, ratione unitæ Deitatis, quodammodo infinita consistunt. Hæc autem sic se habere, patet in prædicatoribus evangelicæ legis, et in conversis per eos ad fidem. Ideo subditur :

Videte, id est, diligenter perpendite, vocationem vestram activam et passivam, fratres, id est a quibus vocati estis ad fidem, et quales vos qui conversi estis, sitis; quia non multi sapientes secundum carnem, id est secundum humanam sapientiam, non multi potentes subjectorum multitudine, seu lata dominatione, non multi nobiles carnis origine, quantum ad proximos parentes, sunt inter vos. Hoc intelligi potest, tam de prædicatoribus, quam de Corinthiis conversis. Apostoli enim et alii primi discipuli, pro majori parte illitterati, simplices, pauperesque fuerunt.75 Tales enim elegit Deus in prædicatores et Apostolos, ne promulgatio fidei adscriberetur humanæ astutiæ atque potentiæ. Et ne attribueretur omnino simplicitati et ignorantiæ, voluit Deus quosdam paucos habere prædicatores litteratos, potentes ac nobiles: quales fuerunt Paulus iste, Nathanael, Manahen, Barnabas, etc. Et similiter illi qui primo conversi fuerunt, pro magna parte simplices, ignobiles et impotentes fuerunt.

Sed quæ stulta sunt mundi, id est illitteratos, quos mundus stultos putavit, elegit Deus, scilicet Apostolos et alios plures, ut confundat sapientes sæculi hujus, id est, eos vere insipientes ostendat, abscondendo eis divina mysteria. Per Apostolos quoque victa, in nihilumque redacta est horum vana sapientia, sicut et prædixit: Ego dabo vobis os et sapientiam, cui non poterunt resistere et contradicere omnes adversarii vestri.76 Et infirma mundi, id est homines impotentes, elegit Deus, ut confundat fortia, id est potentes, dum isti impotentes per humilitatem salvantur, potentes vero cum sua præsumptione damnantur. Et ignobilia mundi et contemptibilia, id est homines ignobiles, a mundo contemptos, elegit Deus ab æterno, id est, tales prædestinavit ad vitam, et ea quæ non sunt, id est, qui nihil reputabantur, ut ea quæ sunt destrueret, id est, illos qui magni habentur in mundo et aliquid esse se putant, humiliaret, præferendo eis abjectos et inopes. Ut non glorietur omnis caro in conspectu ejus, id est, ne aliquis homo glorietur inaniter in conspectu divino, aliquid boni adscribendo sibimetipsi, quasi sua sapientia, potentia seu nobilitate salvatus sit.

Ex ipso autem, id est dono et gratia Dei, vos estis per fidem et opera bona, in Christo Jesu capite nostro, qui factus est nobis sapientia a Deo, id est, datus et missus est nobis a Patre, ut nos illuminaret. Ipse enim est lux illuminans omnem hominem.77 De quo scriptum est: Tempus requirendi Dominum, quum venerit qui docebit vos justitiam;78 et alibi, Exsultate in Domino, quia dedit vobis doctorem justitiæ.79 Ad Christum quoque Pater ait per Isaiam:80 Dedi te in lucem gentium. Factus est nobis quoque Christus justitia, id est causa justitiæ, satisfaciendo pro nobis per viam justitiæ, et suo merito nos justificans. Propter quod et dictum est Romanis: Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per unius obedientiam justi constituentur multi.81 Et sanctificatio, quoniam in Baptismo mundavit nos ab omni inquinamento, deinde in Pœnitentiæ sacramento; et redemptio, quia patiendo pro nobis, redemit nos. Totum igitur bonum est, dependet ac fluit a Christo, ut quemadmodum scriptum est per Jeremiam prophetam, Qui gloriatur, in Domino glorietur, non in se ipso; nec in aliquo bono sibi concesso, ibi sistendo, nec in rebus caducis vane exsultet, sed solum in Domino, laudando, regratiando, contemplando, diligendo, et bene vivendo.

Sic enim in Jeremia legitur:82 Non glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me.83 Sic gloriabatur Virgo Christifera: Exsultavit, inquiens, spiritus meus in Deo salutari meo.84 Et Habacuc propheta:85 Ego autem in Domino gaudebo, et exsultabo in Deo salutari meo.

Footnotes

  1. Jer. xxiii, 21. ↩

  2. Hebr. v, 4. ↩

  3. Osee viii, 4. ↩

  4. 1 Petr. II, 17, 18. ↩

  5. Joann. IV, 23. ↩

  6. Joann. V, 19. ↩

  7. Rom. VIII, 38, 39. ↩

  8. Luc. XVIII, 1. ↩

  9. Rom. I, 5. ↩

  10. Ps. xxxiii, 10. ↩

  11. Act. xix, 6. ↩

  12. Joann. vii, 38, 39. ↩

  13. Joann. xiv, 13, 14. ↩

  14. Joann. xv, 2. ↩

  15. Luc. iii, 6. ↩

  16. Is. xl, 5; ↩

  17. Apoc. i, 7. ↩

  18. Joann. xiv 21. ↩

  19. Apoc. iii, 20. ↩

  20. Joann. xiv, 23. ↩

  21. Matth. xxiv, 42. ↩

  22. Apoc. iii, 3. ↩

  23. Jacob. v, 7. ↩

  24. Ibid. 9. ↩

  25. Ps. cxliiv, 13. ↩

  26. Joann. i, 16. ↩

  27. Rom. viii, 29. ↩

  28. Ps. cxliv, 13. ↩

  29. Rom. viii, 29. ↩

  30. Joann. 1, 12. ↩

  31. II Petr. 1, 4. ↩

  32. I Joann. 1, 3. ↩

  33. I Tim. IV, 14. ↩

  34. Osee x, 2. ↩

  35. Joel II, 13. ↩

  36. Act. XVIII, 24. ↩

  37. Joann. I, 33. ↩

  38. Matth. III, 11. ↩

  39. Joann. XVII, 11. ↩

  40. Matth. XXVIII, 19. ↩

  41. Matth. xxviii, 19. ↩

  42. Act. II, 38. ↩

  43. Act. XVIII, 8. ↩

  44. Rom. XVI, 23. ↩

  45. Joann. IV, 1, 2. ↩

  46. 1 Joann. V, 4, 5. ↩

  47. Matth. XI, 25. ↩

  48. Is. xxix, 14. ↩

  49. Is. xxxiii, 18. ↩

  50. Rom. 1, 20. ↩

  51. 1 Joann. ii, 4. ↩

  52. Luc. xii, 25; ↩

  53. Matth. xxv, 12, 11; vii, 22, 23. ↩

  54. Joann. xvii, 25. ↩

  55. Ibid. 1, 5. ↩

  56. Matth. xii, 38; xvi, 1; ↩

  57. Luc. xi, 16; etc. ↩

  58. Joann. 11, 18. ↩

  59. Judic. vi, 17. ↩

  60. Gen. xv, 8; ↩

  61. IV Reg. xx, 8. ↩

  62. Luc. 1, 18. ↩

  63. Matth. xi, 6. ↩

  64. Ephes. 11, 14, 20. ↩

  65. Ephes. ii, 14, 20. ↩

  66. Joann. 1, 3. ↩

  67. Is. 11, 10. ↩

  68. Is. lii, 10. ↩

  69. Joann. i, 3. ↩

  70. Luc. i, 18. ↩

  71. Joann. ii, 18. ↩

  72. Joann. i, 5. ↩

  73. I Joann. ii, 4. ↩

  74. Rom. i, 20. ↩

  75. Act. IV, 13. ↩

  76. Luc. XXI, 15. ↩

  77. Joann. I, 9. ↩

  78. Osee x, 12. ↩

  79. Joel II, 23. ↩

  80. Is. XLIX, 6. ↩

  81. Rom. V, 19. ↩

  82. Jer. ↩

  83. Jer. IX, 23, 24. ↩

  84. Luc. I, 47. ↩

  85. Habac. III, 18. ↩

Chapter 2 of 18