Articulus 22

EXPOSITIO CAPITULI VICESIMI SECUNDI : DIXITQUE DAVID : HÆC EST DOMUS DEI.

PRÆSENS capitulum recitat qualiter David rex necessaria præparavit pro templo ædificando. Dixitque David: Hæc est domus Dei, id est, in loco isto ædificabitur celebre templum Deo, et hoc altare, quod ædificavi, vel quod suo tempore fiet seu constituetur in loco isto per Salomonem, erit in holocaustum Israel, id est, ad hoc deserviet, quod populus Israel holocausta sua et etiam sacrificia alia offeret super altare hoc. Prævidit itaque David in spiritu, quod illo in loco ex ordinatione divina templum esset ædificandum:¹ propter quod dixit hæc verba, quemadmodum Jacob de eodem locutus est loco: Quam terribilis est locus iste! non est hic aliud nisi domus Dei et porta cœli.² In quo etiam loco (ut fertur) Abraham voluit filium suum Isaac Deo offerre.

Et præcepit ut congregarentur de terra Israel omnes proselyti, id est ex paganismo conversi ad Judaismum. Quemadmodum enim infideles conversi ad legem Christi, dicuntur neophyti, sic ad Judaismum conversi, proselyti vocabantur. Et constituit ex eis latomos, id est lapidum cæsores, ad cædendos lapides et poliendos, ut ædificaretur domus Dei, id est ad ornandos lapides et complanandos, quatenus apti essent reponi in ædificio templi. Istis proselytis, tanquam pauperioribus et ignobilioribus, imposuit David opera ista laboriosiora; non tamen omnibus illis: nam et A Ethai et viri sui sexcenti erant proselyti et Gethæi;³ et si aliqui alii multum notabiles inter proselytos erant, non videtur putandum quod discretissimus David gravaverit eos isto officio gravi. Eis quoque quibus istud injunxit, condignam et largam dedit mercedem. Ferrum quoque plurimum ad clavos januarum et ad commissuras atque juncturas, id est compositiones seu incastraturas atque juncturas asserum et lignorum, præparavit David, id est, adduci fecit et congregavit, et æris pondus innumerabile, id est tam copiosum, quod vix aut difficulter poterat numerari aut ponderari. Juxta quem sensum subjungitur: Ligna quoque cedrina non poterant æstimari, id est distincte numeraliterque cognosci, quæ Sidonii et Tyrii, qui ex Sidone et Tyro urbibus maritimis et famosis, vel ex regionibus urbium harum fuerunt, deportaverant per aquas ad David.

Et dixit David: Salomon filius meus puer parvulus est et delicatus. Circa hunc passum posset introduci inquisitio magna de intelligentia hujus verbi, et de Salomonis ætate dum cœpit regnare: de qua re super tertium librum Regum habitus est tractatus.⁴ Et pro præsenti sufficiat, ut dicatur quod aliquis multipliciter vocatur puer et parvulus, seu puer parvulus in Scripturis, videlicet respective et absolute, et ratione puritatis ac innocentiæ, aut etiam ratione stultitiæ, juxta illud Isaiæ:⁵ Puer centum annorum morietur. Sive igitur Salomon fuerit duodecim annorum in principio regni sui, vel circiter, ut Josephus et Hebræi testantur, sive viginti aut circiter, vocari poterat puer parvulus comparatione ætatis, quam decet regem habere. Denique in Genesi Joseph ait ad fratres suos de Benjamin: Iste est frater vester parvulus, de quo dixeratis mihi?⁶ Et tamen Benjamin habuit tunc filios decem, ut in Genesi habetur, quamvis multi non computent ibi, nisi novem filios ejus in textu, prout ibidem declaratum est plenius.⁷ Dicitur quoque Salomon delicatus, id est tener.

Domus autem quam ædificare volo Domino per filium meum, utpote templum, talis esse debet, id est tam pretiosa, pulchra, alta et magna, ut in cunctis regionibus nominetur: et hoc non propter meum honorem, neque ex vana gloria volo hoc, sed ex devotione et zelo justitiæ ad Dei præconium, qui quum sit excellentiæ infinitæ, dignum est ei incomparabile construi templum. Præparabo ergo ei necessaria. Et ob hanc causam ante mortem suam omnes præparavit impensas, id est, necessaria et omnes expensas præparavit David filio suo: non tamen penitus omnes, sed quasdam ex omnibus, et plurimas valde.

Vocavitque Salomonem filium suum, et præcepit ei ut ædificaret domum Domino Deo Israel. Dixitque David ad Salomonem: Fili mi, voluntatis meæ fuit ut ædificarem domum nomini nominato Domini Dei mei, id est Deo meo, ad ejus honorem;⁸ sed factus est sermo Domini ad me, dicens: Multum sanguinem effudisti, et plurima bella bellasti, et non poteris ædificare domum nomini meo, tanto effuso sanguine coram me. David in ædificatione templi gestasset personam viri religiosi et spiritualis prælati: idcirco quod prohibitus est templum Deo ædificare, magis factum videtur propter mysterium (puta ad præfigurandum, quod prælati Ecclesiæ et religiosi ac clerici non debeant gladio materiali bellare), quam propter peccatum. Non enim videtur David multum sanguinem innocentem fudisse, aut vitiosa bella gessisse. Unde Abigail dixit ad eum:⁹ Bella Domini præliaris. Tamen (ut fertur) Hebræi dicunt istud intelligendum, eo quod David fuit occasio interfectionis sacerdotum a Saule et habitatorum oppidi nomine Nobe a Doeg, et quoniam jussit Uriam occidi, cum quo et alii quidam boni fuerunt occisi.¹⁰ Et item, quia contra pravos et infideles pugnando, simul cum malis interfecit frequenter et bonos:¹¹ imo spoliando Amalecitas, interfecit viros et mulieres.¹² Præterea dato quod pugnando peccasset, inde tamen jam pœnituisset; idcirco apparet, quod propter mysterium facta est ei prohibitio illa¹³, ad præsignandum quod etiam hi qui sine peccato sanguinem fundunt, fiunt in novo Testamento irregulares. Nempe quum David fuerit tunc vir tam sanctus et Deo valde acceptus, cur ei id prohibuisset, nisi propter mysterium, et etiam ad insinuandum quantum Deus abhorreat humani sanguinis effusionem?

Filius qui nascetur tibi, erit vir quietissimus. Faciam enim eum requiescere ab omnibus inimicis suis per circuitum, et ob hanc causam Pacificus vocabitur; et pacem et otium dabo in Israel cunctis diebus ejus. Ipse ædificabit domum nomini meo, et ipse erit mihi in filium, et ego ero illi in patrem; firmaboque solium regni ejus super Israel in æternum.¹⁴ Nunc ergo, fili mi, sit Dominus tecum, et prosperare, et ædifica domum Domino Deo tuo, sicut locutus est de te. Ista, quæ et in secundo libro Regum exposita sunt, constat esse prolata a Nathan ad David. Tamen neque in isto volumine, neque in libro Regum legitur, quod præinducta verba, videlicet quod propter multam sanguinis effusionem, Dominus dixit ipsum David non posse ei templum ædificare, protulerit ipse Nathan regi David; sed forsitan Deus revelatione divina, non humana, locutus est ipsi David hæc verba.

Det quoque tibi Dominus prudentiam et sensum spiritualem, id est sapientiam, ut regere possis Israel et custodire legem Domini Dei tui. Tunc enim proficere poteris, si custodieris mandata Dei moralia, et judicia, id est præcepta judicialia, imo et cærimonialia, quæ præcepit Dominus Moysi, ut doceret Israel. Nemo enim potest vere proficere, nisi in primis impleat quod Deus primo et maxime ab ipso requirit, videlicet observantiam præceptorum. Confortare et viriliter age, ne timeas neque paveas. Ecce ego in paupertatula mea præparavi impensas domus Domini ædificandæ, auri talenta centum millia, et argenti mille millia talentorum.¹⁵ Æris vero et ferri quæ præparavi, non est pondus cognitum nobis determinate; vincitur enim numerus magnitudine, id est, præ nimia quantitate numerari non queunt. Qualiter David affirmat se tot et tantas præparasse divitias in paupertatula, nisi quod comparatione omnipotentis Dei, se pauperem fatebatur? Vel spiritualiter reputabat se pauperem. Tamen (ut fertur) Hebræi dicunt, quod David pauper fuit respectu Salomonis, et quia multa exposuit in bellis frequentibus. Verumtamen ex bellis videtur magis ditatus quam depauperatus, quia in cunctis prævaluit bellis, et abundantissima spolia procuravit in eis, quemadmodum scriptum est: Salvavit Dominus David in omnibus ad quæcumque profectus est. Ligna et lapides præparavi ad universa impendia. Habes quoque plurimos artifices, latomos et cæmentarios, artificesque lignorum et omnium artium ad faciendum opus prudentissimos, in auro et argento et ære et ferro, cujus non est numerus.¹⁶¹⁷ Surge igitur et fac, et erit Dominus tecum.

Præcepit quoque David cunctis principibus Israel, ut adjuvarent Salomonem filium suum: Cernitis (inquiens) quod Dominus Deus vester vobiscum sit, et dederit vobis requiem per circuitum, et tradiderit omnes inimicos vestros in manus vestras, et subjecta sit terra coram Domino et coram populo ejus. Præbete igitur corda vestra et animas vestras, ut quæratis Dominum Deum vestrum; et consurgite et ædificate sanctuarium Domino Deo, ut introducatur arca fæderis Domini, et vasa Domino consecrata, in domum quæ ædificatur nomini Domini.

Ista satis plana sunt; sed quia hic multa habentur, quæ in libro Regum non continentur, tangendum est aliquid de spirituali intelligentia horum.¹⁸ Itaque, sicut David rex per proselytorum obsequium lapides fecit excidi atque poliri ad templi constructionem; sic Christus per gentiles conversos convertit quamplurimos et spiritualiter circumcidit a vitiis, ornavit virtutibus, suamque ædificavit Ecclesiam, sicut per gloriosissimos viros, Clementem, Dionysium, Ignatium, Polycarpum, qui fuerunt artificiosissimi latomi, qui de lapidibus fecerunt filios Abrahæ.¹⁹ Insuper, sicut David præparavit suo filio Salomoni necessaria ædificationi; sic Pater omnipotens unigenito Filio suo requisita paravit pro constructione Ecclesiæ, secundum quod Filius protestatur: Nemo potest venire ad me, nisi Pater meus traxerit eum.²⁰ Hæc tractio seu gratiarum largitio, est præparatio necessariorum ad spiritualis ædificium templi. Et sicut de Salomone locutus est David, Salomon filius meus parvulus est et delicatus; sic Pater æternus de unico Filio suo per Isaiam disseruit, Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis:²¹ qui et quietissimo Salomone fuit quietior.

Quemadmodum etiam tactum est ex verbis Dei ad David dicentis, Multum sanguinem effudisti, non poteris ædificare domum nomini meo, docemur, quod episcoporum, sacerdotum et cleri non sit materiali gladio præliari, sed inimicos quoque diligere, et pro fidei defensione proprium sanguinem libenter effusioni exponere.²²

Rursus, ex eodem verbo instruimur, quod vindicatores suæ injuriæ, et qui infirmam fratrum conscientiam percutiendo, animas scandalizant ac perimunt, non sunt idonei convertere alios.²³ Amplius, per hoc quod ditissimus David locutus est, Ecce ego in paupertatula mea, etc., innuitur, quod homines virtuosi et sancti, quantumcumque perfecti, se ipsos pauperes fatentur et imperfectos, præsertim quantum ex ipsis est, et comparatione altitudinis divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei, cujus respectu stultus factus est omnis homo a scientia sua.²⁴²⁵ Postremo, sicut Salomon plures habebat artifices, sic Christus multos habet vicarios et ministros in diversis facultatibus atque scientiis graduatos et prædicatores doctissimos. Et sicut David præcepit principibus filiorum Israel, ut adjuvarent filium suum ad templum ædificandum; sic Pater cœlestis jubet prælatis ac principibus ac magistris populi christiani, ut Christo fideliter cooperentur ad reformationem, ædificationem ac multiplicationem Ecclesiæ, in quam arca Dei introducatur, id est, Christi humanitas in credentium cordibus commoretur.

Footnotes

1. Gen. XXII, 2, 9. ↩

2. Gen. XXVIII, 17. ↩

3. II Reg. xv, 18, 19. ↩

4. III Reg. xviii in fine. ↩

5. Is. lxv, 20. ↩

6. Gen. xliii, 29. ↩

7. Gen. xlvi, 21. ↩

8. II Reg. vii, 2 et seq. ↩

9. I Reg. xxv, 28. ↩

10. II Reg. xi, 17. ↩

11. II Reg. viii. ↩

12. I Reg. xxvii, 9. ↩

13. I Reg. xxii, 18, 19. ↩

14. II Reg. vii, 3-17. ↩

15. Mich. vi, 8. ↩

16. II Reg. viii, 14; ↩

17. I Par. xviii, 13. ↩

18. Sensus spiritualis. II Reg. vii. ↩

19. Matth. III, 9. ↩

20. Joann. VI, 44. ↩

21. Is. IX, 6. ↩

22. Matth. V, 44. ↩

23. I Cor. VIII, 12. ↩

24. Jer. X, 14. ↩

25. Rom. XI, 33. ↩