Skip to the text
Ember
PT

Articulus 7

PROSECUTIO EXPOSITIONIS HUJUS CAPITULI TERTII, AB EO LOCO : ET QUIS EST QUI VOBIS NOCEAT ?

ABUNDAVIT in primitiva Ecclesia Christianorum persecutio copiosa, ferox, assidua. Idcirco conversi ad fidem, indigebant confortatione et informatione ad patientiam. Et hoc nunc agit Apostolorum dignissimus vertex. Et quis est qui vobis noceat, si boni æmulatores fueritis? Tanquam dicat : Nullus vobis potest nocere, si æmulatores, hoc est amatores seu imitatores, estis boni, hoc est Dei seu Christi essentialiter boni ; vel, Boni, id est virtutis. Nam qui hujusmodi boni est æmulator, non dejicitur per adversa, sed Deo firmiter est inhærens. Idcirco tribulatio cooperatur ei in meritorum augmentum; et si lædatur in corpore, si spolietur substantia, si diffametur, non ei hæc nocent, sed mirabiliter prosunt, si ea æquanimiter ferat, quemadmodum ægro non nocet amara potio, sectio sive adustio. Ideo dictum est : Nulla nocebit adversitas, si nulla dominetur iniquitas. Eis vero qui inferunt ista justis, maxime nocet horum illatio, quum peccent mortaliter. Uniuscujusque siquidem malum in proprium redundat auctorem. Et cui hæc nocent, ex propria impatientia, ira, seu alia culpa nocent. Ideo in Ecclesiaste dicitur : Qui fodit foveam, incidet in eam ; et qui dissipat sepem, mordebit eum coluber.1

Sed his objici potest, quoniam, ut videtur, impiissimi hæresiarchæ valde nocuerunt multis bonis Catholicis, quorum fidem pestiferis persuasionibus everterunt. Nonne sacrilegus et damnatissimus Arius totum pene orbem infecit? Unde et Beda hic ait : Constat plurimos boni æmulatores, læsos esse ab aliis, dum in veritatis, quam diligunt, cognitione male instructi sunt. Quantos enim in Deum catholice credere et recte in Ecclesia vivere cupientes, Arii vesania, quantos Sabellii aliorumque hæreticorum nequitia nescientes seduxit? Lege Joannis Chrysostomi librum quem scripsit de eo, videlicet, Neminem posse lædi ab alio, nisi a semetipso. Hæc Beda. Verum de isto longa posset disputatio introduci. Sed brevitati studendum est, et breviter respondendum, quod sicut diabolus tentando inclinat, non compellit, homines ad peccata, ipsi vero libere consentiendo tentanti, se ipsos præcipitant : sic hæresiarchæ potuerunt inclinare, non cogere, ad errores; nec persecutores, absolute loquendo, compulerunt fideles ad sacrificandum, sed qui sacrificaverunt ex pœnis inducti, ex propria infirmitate et imperfectione cesserunt et perierunt. Hinc subditur :

Sed et si quid patimini propter justitiam, beati estis nunc in merito et spe, beati futuri in præmio et re : sicut ait Salvator, Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum cœlorum.2 Et rursus, loquens diffusius, et justos plenissime recreans ac consolans, ait ibidem : Beati estis quum maledixerint vobis homines, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos, mentientes, propter me ;3 gaudete in illa hora et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in cœlis. Patiendo namque æquanimiter aspera propter justitiam, purgamur a culpis, implemur potioribus gratiæ donis, Christo assimilamur, a futuris eripimur pœnis, propinquamus ad regnum, et gloriæ promeremur augmentum. Denique, qui correptionem et correctionem pro suis peccatis gratanter suscipiunt, ut in vita præsenti purgentur ac Deo complaceant, quamvis pro suis patiantur demeritis, tamen aliquo modo, puta finaliter, propter justitiam pati dicuntur, et reputatur eis hoc ipsum ad meritum, suntque beati. Miseri vero sunt, et miseri vehementer, qui corripi ac corrigi dedignantur.

Timorem autem, id est causam timoris, videlicet crudelitatem et persecutionem, eorum qui adversa infligunt, ne timueritis, immoderato timore a virtutum constantia retrahente. Ideo subditur: ut non conturbemini, id est, ne ordinationem rationis tranquillitatemque mentis perdatis, et ita aliorum pravitate vincamini. Hinc jubet Salvator: Nolite timere eos qui corpus occidunt.4 Et in Proverbiis habetur: Justus quasi leo confidens, absque terrore erit;5 et in Isaia, Quis tu, ut timeas ab homine mortali, et a filio hominis, qui quasi fœnum arescit?6 Verumtamen timor adversitatum et mortis, naturalis dumtaxat, excusatur a culpa, quum et Christus timuerit mortem ex prævio rationis judicio.7 Aliqui vero timent se formidaturos tribulatione instante: qui quod evadere cupiunt, ante tempus assumunt. Quibus consulitur ut Dominum deprecentur, quatenus eos ab omni inordinato expurget pavore, cum Psalmista orantes, timore inimici eripe animam meam:8 non ut me non occidat inimicus, sed ut non timeam occidentem inimicum. Considerent etiam quam salubre sit pati adversa, quamque proficuum, et quam brevis sit omnis tribulatio vitæ præsentis, et quanta sustinuerunt Christus et Sancti. Ex quorum omnium intuitione constantes ac fortes, imo et læti sint in tribulationibus et tormentis.

Dominum autem Christum sanctificate, id est, magnifice honorate, firmiterque tenete, et sanctum esse sentite, in cordibus vestris, videlicet in intellectu et voluntate, eum sinceriter contemplando, fervide diligendo, et totis viribus honorando. Juxta hunc sensum oramus assidue:9 Pater noster, qui es in cœlis, sanctificetur nomen tuum. Et Propheta hortatur:10 Magnificate Dominum mecum. Per Ezechielem quoque Dominus fatur: Quum sanctificatus fuero in vobis.11 Et Isaias ait:12 Dominum exercituum sanctificate.

Parati semper ad satisfactionem omni poscenti vos rationem de ea quæ in vobis est, fide et spe, id est, tam instructi et sapientes in evangelica lege sitis, ut jugiter prompti sitis ad dandam rationabilem responsionem et causam universis a vobis quærentibus rationes fidei vestræ ac spei: cur scilicet tam incomprehensibilia credatis, tamque supernaturalem beatitudinem, et secreta ac invisibilia bona adipisci speretis.

Potest autem quis rationem fidei ac spei interrogare a Christiano dupliciter: primo, fideliter; secundo, infideliter. Qui fideliter quærit, caritative informandus est, et potest faciliter contentari. Qui vero infideliter sciscitatur, non ita faciliter contentatur; sed opponit et arguit quousque vincatur. Utrisque tamen eædem rationes fidei ac spei sunt assignandæ, quod scilicet ita credimus et speramus: quoniam Deus altissimus, omnipotens, verax, qui nec fallere potest nec falli, huic nostræ fidei et spei testimonium perhibuit, primo per Christum, deinde per sanctos Apostolos ceterosque Christi discipulos et viros sanctos, imo per utriusque sexus personas innumerabiles, usque in præsens, per innumera et præclara miracula soli omnipotentiæ suæ possibilia: quæ partim in Scripturis canonicis sunt descripta, partim in chronicis, aliisque historiis et legendis authenticis. Secundo, quoniam quidquid de Christo credimus et speramus in evangelicæ legis Scripturis, in veteris Testamenti Scripturis per Moysen et beatos

Prophetas copiose legimus prophetatum. Tertio, quia lex Christi, est lex totius sanctitatis et honestatis ac perfectionis. Quarto, per finalem istam Judæorum relictionem probamus Christum venisse. Quinto, ostenditur veritas fidei per hoc, quod quanto adversarii et tyranni atrocius nitebantur fidem christianam prorsus exstinguere, tanto plus crevit atque invaluit. Ex quibus omnibus, multisque aliis rationibus, sufficienter et certe probatur, quod fidei nostræ ac spei Deus sit auctor ac testis : quamvis per ea fidei veritates supernaturales ita probari non queant ut comprehendantur per rationem, certitudinemque evidentiæ habeant.

Verumtamen, fidem contra adversariorum disputationem defendere, et eam diversis argumentationibus rationabiliter persuadere ac declarare, non est omnium, sed specialiter eruditorum. Nec est præceptum ut unusquisque fidelis paratus sit ad satisfaciendum quærentibus rationem fidei ac spei, quum multi sint idiotæ et penitus simplices; sed istud est magis consilium. Prælati tamen et superiores atque doctores, seu prædicatores, tenentur aliquo modo esse parati ad satisfactionem hujusmodi, quum apud Malachiam dicatur : Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirent de ore ejus, quia angelus Domini exercituum est.13 In primitiva quoque Ecclesia, præparatio et eruditio ista ad satisfactionem talem magis necessaria fuit, quam nunc : quia tunc fideles inter perfidos undique morabantur, et sæpe inde interrogabantur, etiam a tyrannis. Fuitque eis necesse fidem contra adversarios ejus defendere.

Sed cum modestia et timore, id est, postulantibus a vobis rationem fidei vestræ ac spei, respondete modeste et timorate, humiliter et decenter, ne interrogatores scandalizentur in vobis, et se despici arbitrantes, contra fidem et ejus professores gravius accendantur. Hinc ad Romanos loquitur Paulus : Infirmum in fide assumite, non in disceptationibus cogitationum.14

A Timotheo quoque scribens : Noli, inquit, verbis contendere : ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium.15 Itemque : Servum Domini non oportet litigare, sed patientem esse, et cum modestia corripientem eos qui resistunt.16 Denique, quum ea quæ fidei sunt, sint tam sublimia, incomprehensibilissima ac profunda, non nisi cum casto Dei timore de eis loqui et disputare debemus, ne forsitan Dominum offendamus, irreverenter et præsumptuose loquendo de ipso et mysteriis ejus : quia ut in Proverbiis asseritur, Sicut qui mel comedit multum, non est ei bonum, sic qui perscrutator est majestatis, opprimetur a gloria.17 Propter quod, ut divinus Dionysius et Damascenus affirmant, non est audendum aliquid dicere de superessentiali Deitate, præter ea quæ nobis sunt in sacris eloquiis tradita. Conscientiam habentes bonam, ita ut vobis non sitis conscii de aliqua simulatione, nequitia aut culpa occulta, quemadmodum ad Corinthios asserit Paulus : Gloria nostra hæc est, testimonium conscientiæ nostræ, quod in simplicitate et sinceritate Dei, non in sapientia carnali, conversati sumus in hoc mundo.18

Ut in eo quod detrahunt de vobis, confundantur qui calumniantur vestram bonam conversationem, id est, detractores vestri, vobis incaute obloquentes, ex vestra rationabili responsione quam eis assignatis de fide et spe vestra, atque ex sancta vita vestra, confundantur, ipsa evidentia veritatis ac virtutis convicti, aut etiam tandem conversi. Vel, Confundantur in die judicii, quando justi stabunt in magna constantia adversus persecutores, irrisores, detractoresque suos.19 Unde per Jeremiam ait vir justus : Confundantur qui persequuntur me, et non confundar ego ;20 paveant illi, et non paveam ego : induc super eos diem afflictionis. Hinc ad Titum habetur : Verbum sanum sit et irreprehensibile, ut is qui ex adverso est, vereatur, nihil mali habens loqui de vobis.21

Hæc igitur agite cum bona conscientia, nec ex timore persecutionum omittite ea. Melius est enim, id est magis laudabile, magisque meritorium, benefacientes (si velit voluntas Dei) pati adversa, quam malefacientes : hoc est, virtuosius fuerit ut absque demerito vestro, utpote bene viventes, sustineatis adversa, quam ut ea pro vestris demeritis sustineatis, utpote male viventes : quemadmodum Job et Tobias amplius commendantur pro eo quod tanta perpessi sunt non pro suis excessibus, sed pro sua exercitatione et coronatione gloriosiori, atque ut aliis in exempla patientiæ ponerentur, quam Elymas magus et Joram, qui pro suis criminibus sunt plagati. Hac quoque auctoritate, secundum Bedam, reprehenditur eorum stultitia qui æquanimiter ferunt correptionem et correctionem quando culpabiles sunt, si vero absque culpa sua patiantur adversa aut arguantur, ægre accipiunt ; et qui hactenus videbantur innoxii, per propriam iram, impatientiam, murmurationem, se noxios reddunt.

Porro, quod virtuosius sit absque proprio demerito pati, probat exemplo Christi. Quia et Christus semel pro peccatis nostris mortuus est : sicut ait in Psalmo, Quæ non rapui, tunc exsolvebam.22 Et Jeremias in Threnis testatur : Spiritus oris nostri, Christus Dominus, captus est in peccatis nostris.23 Mortuus ergo est pro peccatis nostris tollendis, sicut prædixit sanctissimus Joannes Baptista :24 Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi. Crucifixus est enim ut merito suæ acerbissimæ passionis, in quantum illam ex ferventissima caritate atque plenissima obedientia acceptavit ac pertulit, pro nostris satisfaceret culpis, et copiosissimam nobis gratiam plenamque beatitudinem promereretur, juxta illud ad Hebræos :25 Sanguis Christi, qui semetipsum per Spiritum Sanctum obtulit immaculatum Deo, emundabit conscientiam nostram ab operibus mortuis, ad serviendum Deo viventi ;26 et rursus, Semel oblatus est, ad multorum exhaurienda peccata. Recteque additur, Semel, quia ut Paulus fatetur : Christus resurgens ex mortuis, jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur :272829 quod enim mortuus est peccato, mortuus est semel. — Itaque, mortuus est pro nobis, justus pro injustis, videlicet ipse sanctus et innocens pro nobis transgressoribus, ut nos offerret Deo, id est, ei reconciliaret, et ad cœlestem introduceret patriam, quemadmodum ipse dixit, passione instante : Vado parare vobis locum, ut ubi sum ego, et vos sitis.30 Christus quippe est qui fortem armatum, puta diabolum, ligavit, et spolia ejus distribuit, auferens ei quos ille decepit, et ad Deum eos reducens;313233 atque in altum ascendens, captivam duxit captivitatem.34 Propter quod per Isaiam Deus Pater ait de homine Christo :35 In scientia sua justificabit ipse servus meus multos, et iniquitates eorum ipse portabit : ideo dispertiam ei plurimos, et fortium dividet spolia. Etenim spolia fortium erant peccatores, a dæmonibus victi et capti : quorum multos, omnes scilicet electos, Christus sua passione, non solum sufficienter, sed et efficienter salvavit. Hinc scriptum est ad Ephesios :36 Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit semetipsum pro ea, ut exhiberet ipse sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam.37 — Offerret, inquam, nos Deo, mortificatos quidem carne, id est a carnalibus desideriis et inquinamentis abstractos, et spiritualiter mortuos, vivificatos autem spiritu, id est mente viventes in caritate et gratia; vel, Vivificatos spiritu, id est a Spiritu Sancto, per dona gratiæ ejus spiritualiter vivos effectos. Hanc enim mortificationem vivificam merito passionis Christi a Deo consequimur, nec sine ea finalem fructum dominicæ passionis, videlicet æternam salutem, adipiscemur. Qui enim sunt Christi, carnem suam cum vitiis et concupiscentiis crucifigunt, ut loquitur Paulus ad Galatas.38 Qui denuo ad Corinthios fatetur : Pro omnibus mortuus est Christus, ut qui vivunt, jam non sibi vivant, sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit.39

Itaque, qui tribulationes et persecutiones absque suis demeritis sibi illatas æquanimiter ferunt, Christo assimilantur. Qui vero eas pro suis peccatis tolerant patienter, conformantur latroni ad dexteram Christi suspenso, qui dixit, Digna factis recipimus;40 qui et cum Christo paradisum de cruce introivit. Qui vero nec pro suis excessibus corripi corrigique dignantur, latroni ad sinistram Salvatoris suspenso æquantur.

Consequenter commemorat princeps Apostolorum antiquum opus misericordiæ Christi quod tempore Noe fecit: per quod præfiguravit effectum pietatis quem post suam incarnationem, in mundo hoc vivens, per se ipsum ac suos discipulos impendit hominibus. Est autem locus hic intricatus, et satis obscurus, ac variis modis translatus. Nam Beda ponit hunc textum: In quo et eis qui in carne conclusi erant, spiritu veniens, prædicavit. Quem textum sequitur et exponit Albertus. Alia vero translatio, teste Beda, sic habet: In quo spiritu et eis qui in carne erant, prædicavit, etc. Communiter vero ita habemus: In quo et his qui in carcere erant, spiritu veniens, vel, spiritualiter adveniens, prædicavit.

Exponendo ergo hanc litteram, primo iste est sensus: In quo, id est ad hoc ut homines a se conversos Deo offerret; vel, In quo, id est in Spiritu Sancto, de quo (secundum unam expositionem) immediate præmisit, Vivificatos spiritu. Itaque, In quo et his qui in carcere erant, spiritu veniens, id est, Christus verus Deus per Spiritus Sancti immissionem seu inspirationem adveniens, his qui erant in carcere, id est, in profundo vitiorum et ignorantiarum, et consuetudine vitiosa erant ligati, propriisque iniquitatibus quasi custodia carcerali detenti, prout in Proverbiis habetur: Iniquitates suæ capient impium, et funibus peccatorum suorum constringetur.41 Unde et Paulus loquens de impiis: Resipiscant (inquit) a laqueis diaboli, a quo captivi tenentur.4243 His ergo Christus per suæ miserationis effectum spiritualiter veniens, et Spiritu Sancto operante adveniens, prædicavit per Noe, ut infra innuitur: quem Noe Christus per inspirationem Spiritus Sancti instigavit ad prædicandum verbis et factis futurum esse diluvium propter scelera hominum, quia tunc omnis caro corruperat viam suam, ut dicitur in Genesi.44 Qui increduli fuerant aliquando, scilicet tempore Noe, cujus prædicationi non crediderunt, nec a suis cessaverunt criminibus, quando exspectabat Dei patientia, id est, Deus diu et patienter exspectavit pœnitentiam emendationemque hominum: quia per centum annos et amplius prænuntiavit diluvium esse futurum. Nam et Noe centum annis occupatus fuit cum suis in arcæ fabricatione, sicut ex Genesi trahitur.45 Hinc subditur: in diebus Noe quum fabricaretur arca, Deo dicente ad Noe:46 Fac tibi arcam de lignis lævigatis. Quidam textus habent, Quando exspectabant Dei patientiam: quia iniqui illi distulerunt et neglexerunt se emendare, videntes comminationem Dei de adventu diluvii tam diu differri. Sicque exspectabant patientiam Dei, non desiderando gratiam emendationis, sed diu manendo in suis peccatis, putantes quod pius et patiens Deus non esset eis diluvium inducturus. Sicque unicuique eorum dici poterat illud ad Romanos: Existimas quia tu effugies judicium Dei? An divitias bonitatis Dei et patientiæ et longanimitatis contemnis? Ignoras quoniam benignitas Dei ad pœnitentiam te adducit? Secundum duritiam autem tuam et impœnitens cor tuum, thesaurizas tibi iram in die iræ et revelationis justi judicii Dei.4748

Porro prætacta littera qua utitur Beda, sic intelligitur: Eis qui in carne erant conclusi, id est, carnalibus concupiscentiis devincti ac victi. Qui enim carnalibus magis quam Deo et spiritualibus rebus inhæret, recte in carne dicitur esse conclusus, quia non levat se supra se. De quibus ad Romanos asseritur:49 Qui in carne sunt, Deo placere non possunt. Virtuosis50

Rom. viii, 9. autem hominibus ibi mox additur : Vos in carne non estis, sed in spiritu. Cetera exponuntur ut habitum est.

Vult itaque princeps Apostolorum asserere quod Christus, qui nostris temporibus carne indutus, veniens prædicavit hominibus iter salutis, ipse etiam et ante diluvium eis qui tunc increduli erant, spiritu veniens prædicavit. Ipse namque per Spiritum Sanctum erat in Noe et in aliis Sanctis qui tunc erant, per quos tunc prædicavit iniquis illius temporis, ut converterentur. Sicque beatissimus Petrus in verbis istis apertissime innuit Christi divinitatem, et utriusque naturæ unam esse personam in ipso. Quamvis enim tunc nondum fuerit incarnatus, tamen vere tunc, imo et æternaliter fuit et est, quia suppositum est æternum. Et Christus supponit personam æternam et increatam. Propter quod ait in Joanne : Antequam Abraham fieret, ego sum. Ad quod insinuandum, Judas apostolus in sua ait Canonica : Jesus populum salvans de terra Ægypti, secundo eos qui non crediderunt, perdidit. Ad Hebræos quoque fertur : Jesus Christus heri et hodie, ipse et in sæcula.51

Joann. viii, 58.

Judæ 5.

Hebr. xii, 8.

Insuper quidam per carcerem intelligunt limbum patrum, ut sit sensus : In quo, ut scilicet plures Deo offerret ipse Christus, veniens spiritu, id est secundum animam suam, in carcerem, id est in limbum ubi sancti patres detinebantur (in quem Christus, ut spiritum tradidit, secundum animam mox descendit); prædicavit his qui detinebantur ibidem, id est, mysterium suæ incarnationis et passionis impletum esse annuntiavit; qui increduli fuerant aliquando, quando exspectabat Dei patientia in diebus Noe, quum fabricaretur arca, etc. : quia (ut pie speratur) quidam qui ante diluvium increduli erant verbis Noe, veniente ipso diluvio, suæ perfidiæ cognoverunt errorem, et pœnituerunt ac salvabantur, ita quod in purgatorio plene purgati, venerunt in limbum patrum, sicque eis cum ceteris ibi manentibus Christus, ut dictum est, prædicavit.

— Quidam vero incaute, imo et insipienter dixerunt, quod Christus in infernum descendens, prædicavit ibi detentis pœnitentiam et viam salutis, seque mundi salvatorem consistere, et quod tunc credentes in eum salvabantur : inter quos quidam dixerunt Platonem fuisse primum credentium. Istud inter apocryphorum computandum est somnium. Et S. Cyrillus atque Chrysostomus huic contradicunt assertioni. Tempus quippe et status merendi ac demerendi, finem accipiunt in cujuslibet hominis morte. Propter quod asserit Damascenus : Quod angelis est ruina, hoc hominibus est mors. Et in Ecclesiaste legitur : Si ceciderit lignum ad austrum aut ad aquilonem, in quocumque loco ceciderit, ibi erit. Idcirco de lege communi post vitam præsentem non est reditus ad pœnitentiam salutarem. Sed Deus omni lege sublimior est; et quibusdam, ut vult, privilegium facit.

In qua arca pauci, id est octo animæ, sumendo partem pro toto, id est octo homines, utpote Noe et uxor ipsius, tres quoque filii Noe, et tres eorum uxores, salvæ factæ sunt, id est a periculo diluvii, scilicet submersione et morte, per aquam, id est per hoc quod aqua diluvii elevavit arcam in altum, ne mergerentur. Sumitur autem in Scripturis multoties pars pro toto : sicut in Psalmo, Ad te omnis caro veniet; et in Actibus, Eramus omnes animæ in navi ducentæ septuaginta sex.

Eccle. xi, 3.

Gen. vi, 18; vii, 7; viii, 18.

Ps. lxiv, 3.

Act. xxvii, 37.

Quod et vos nunc similis formæ salvos facit Baptisma. Ordo verborum in constructione hic est : Quod (supple, dico quia) Baptisma similis formæ, id est sacramentum Baptismatis Christi exsistens similis formæ, id est comparis modi cum aquis diluvii. Nam, sicut per aquam diluvii salvi facti sunt valde pauci, comparatione eorum qui perierunt diluvio ; ita electi qui per Baptismum salvantur, perpauci sunt, comparatione fidelium reproborum et aliorum incredulorum. Propter ea ait Salvator : Arcta est via quæ ducit ad vitam, et pauci inveniunt eam ; et rur-

Matth. vii, 14. sus, Nolite (inquit) timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum.52 Rursus, sicut aqua diluvii elevando arcam, salvavit exsistentes in ea, sic aqua Baptismi salvat, levando ad cœlum. Itaque, Baptisma similis formæ salvos vos facit, id est, purgat a vitiis atque ad alia sacramenta deducit. Est enim primum inter sacramenta, et janua ad alia. Non carnis depositio sordium, id est, corporalium fœditatum seu immunditiarum depositio non vos salvat, sed spiritualis interiorque ablutio. Ideo subditur : sed sublimiter, et omni felicitate impletus est, quantum capere potest natura creata. Deglutiens mortem : quia in primis sua benedicta passione sibi ipsi plenam corporis immortalitatem promeruit, deinde genus humanum a morte culpæ redemit, imo et a morte æternæ damnationis salvavit. Plenam quoque animæ et corporis beatitudinem, quæ omnem mortalitatem excludit, promeruit nobis : quam virtute et merito Christi tandem sortientur electi, puta in die judicii, quando mortale hoc induerit immortalitatem, et juxta quod loquitur Paulus, implebitur sermo qui scriptus est :53 Absorpta est mors in victoria.54 Hinc subditur : ut vitæ æternæ heredes efficeremur, id est, æternam salutem hereditate consequeremur. Unde per Osee prophetam ait Salvator : De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos : ero mors tua, o mors ; morsus tuus ero, inferne. conscientiæ bonæ interrogatio in Deum, id est interrogatio quæ fit a baptizando adulto : interrogatio, inquam, bonæ conscientiæ in Deum, id est inquisitio an habeat conscientiam bonam in Deo, ita ut non fictus accedat, sed catholice credens, et boni propositi. Hæc interrogatio salvat, id est, per eam fit baptizandi salvatio. Aliter enim non consequitur quis Baptismi effectum, si adultus exsistat. Tunc enim ab ipso fit interrogatio, personaliterque respondet. Si autem sit infans, patrinus respondet pro eo. Per resurrectionem Jesu Christi, id est, an habeat conscientiam bonam in Deo per resurrectionem Jesu Christi, id est per vivam et formatam fidem resurrectionis Jesu Christi, recte credendo in eum. Qui enim credit Christum resurrexisse a mortuis, alia ejus mysteria facilius credere potest. Sicque resurrectio Christi valde specialem habet difficultatem credendi. Ideo scriptum est in Actibus : Virtute magna reddebant Apostoli testimonium resurrectionis Jesu Christi Domini nostri.55

22 Qui est ad dexteram Dei Patris : juxta illud Marci : Dominus Jesus postquam locutus est eis, assumptus est in cœlum, et sedet a dextris Dei.56 Dicitur autem Christus ad Dei dexteram esse, dupliciter : primo, in quantum est Deus, sedet et regnat Deo Patri æqualis ; sed in quantum homo, dicitur ad Patris dexteram residere, id est in potioribus ejus bonis consistere, quia præ universis electis fruitur Deitate su-

C

D

Profectus in cœlum in die ascensionis. Per quod nobis dedit fiduciam præbuitque exemplum beatificæ ascensionis in cœlum cum corpore glorificato et anima, obtinendæ in die judicii, quando dicet : Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum, etc.57 Subjectis sibi angelis, et potestatibus, et virtutibus : quia super omnium angelicorum ordinum dignitatem, hierarchiam et excellentiam, elevatus est Christus in ascensione, secundum naturam assumptam. Quocirca sciendum, quod eo ipso quo Christi humanitas, in incarnatione Verbi æterni, unita est Verbo hypostatica unione, videlicet ad personale et creatum esse Verbi assumpta in unitate personæ, prælata est omni creaturæ, et toto universo dignior sublimiorque effecta. Tamen in quantum mortalitati et passibilitati fuit subjecta, erat quodammodo angelis sanctis inferior. Sed quia ad immortalem vitam surrexit, et super omnes cœlos usque ad dexteram Patris ascendit, idcirco in ascensione dicuntur angeli et ceteri chori cœlestes, ei subjecti.

Et exprimuntur hic tres chori angelici, seu tres ordines angelorum, per quos ceteri dantur intelligi.58 Quocirca pensandum, quod gloriosissimus apostolici agminis vertex, paulatim ascendendo, primo exprimit Angelos, deinde Potestates, et tertio loco Virtutes. Ex quo sumitur argumentum, quod Virtutes pertineant ad secundam hierarchiam angelicam, et supra Potestates exsistant, prout divinus Dionysius a Paulo apostolo informatus, edocuit: quanquam Gregorius et Bernardus ponant Virtutes in infima hierarchia chorum supremum.

Footnotes

  1. Eccle. x, 8. ↩

  2. Matth. v, 10. ↩

  3. Ibid. 11, 12. ↩

  4. Matth. x, 28. ↩

  5. Prov. xxviii, 1. ↩

  6. Is. li, 12. ↩

  7. Matth. xxvi, 38. ↩

  8. Ps. lxiii, 2. ↩

  9. Matth. vi, 9. ↩

  10. Ps. xxxiii, 4. ↩

  11. Ezech. xxxvi, 23. ↩

  12. Is. viii, 13. ↩

  13. Malach. II, 7. ↩

  14. Rom. XIV, 1. ↩

  15. II Tim. II, 14. ↩

  16. Ibid. 24, 25. ↩

  17. Prov. XXV, 27. ↩

  18. II Cor. I, 12. ↩

  19. Sap. V, 1. ↩

  20. Jer. XVII, 18. ↩

  21. Tit. II, 8. ↩

  22. Ps. LXVIII, 5. ↩

  23. Thren. IV, 20. ↩

  24. Joann. I, 29. ↩

  25. Tob. II, 12. ↩

  26. Hebr. IX, 14. ↩

  27. Rom. VI, 9, 10. ↩

  28. Hebr. ix, 28. ↩

  29. Matth. XII, 29; ↩

  30. Joann. XIV, 2, 3. ↩

  31. Luc. XI, 21, 22. ↩

  32. Act. XIII, 8-11; ↩

  33. II Par. XXI, 12-19. ↩

  34. Ephes. IV, 8. ↩

  35. Ps. LXVII, 19; ↩

  36. Is. XIII, 11, 12. ↩

  37. Ephes. V, 25, 27. ↩

  38. Galat. V, 24. ↩

  39. II Cor. V, 15. ↩

  40. Luc. xxiii, 41. ↩

  41. Prov. v, 22. ↩

  42. II Tim. ii, 26. ↩

  43. II Tim. ii, 26. ↩

  44. Gen. vi, 12. ↩

  45. Gen. v, 31; vii, 6. ↩

  46. Gen. vi, 14. ↩

  47. Rom. ii, 3-5. ↩

  48. Rom. ii, 3-5. ↩

  49. Rom. vii, 8. ↩

  50. Rom. viii, 8. ↩

  51. Hebr. xiii, 8. ↩

  52. Luc. xii, 32. ↩

  53. I Cor. xv, 53, 54. ↩

  54. Ibid. 54. ↩

  55. Act. iv, 33. ↩

  56. Marc. xvi, 19. ↩

  57. Matth. xxv, 34. ↩

  58. Osee xiii, 14. ↩

Chapter 7 of 10