Articulus 5

DECLARATIO CAPITULI QUINTI : EODEM TEMPORE ANTIOCHUS SECUNDAM PROFECTIONEM PARAVIT IN ÆGYPTUM.

GRAVISSIMA persecutio Judæorum per Antiochum facta, hic recitatur. Præmittitur tamen impugnatio Jasonis, et expugnatio ejus. Eodem tempore Antiochus secundam profectionem paravit in Ægyptum, id est, disposuit se ad ingrediendum et expugnandum Ægyptum altera vice. Qualiter autem bis intravit Ægyptum, in expositione primi libri narratum est.

Consequenter describitur, qualiter Deus futuram Jerosolymitarum prostrationem præmonstravit, per visiones et signa admonens illos ad vitæ correctionem. Contigit autem per universam Jerosolymorum civitatem videri a civibus ejus, diebus quadraginta, certis horis ac quibusdam diebus infra spatium quadraginta dierum, quamvis, ut probabile est, non singulis illis diebus, per aera equites discurrentes, auratas stolas, id est vestes quæ super arma indui solent, habentes ; et cursus equorum per ordinem digestos, id est, ordinate dispositos secundum bellicam artem ; et congressiones fieri cominus, id est de prope prælia exerceri ;¹ et scutorum motus, quæ in bellis variis modis moventur, et ictibus opponuntur ad tuendum se ; et galeatorum multitudinem, id est plurimos hominum galeas habentium, gladiis districtis, etc., id est multipliciter agitatis, extentis, retractis. Denique hæc fiebant in aere ministerio angelorum bonorum sive malorum. Sic et S. Gregorius in homilia prima refert se igneas acies vidisse in cælo, antequam percuteretur Italia gladio. Similiter ante eversionem Jerusalem a Romanis, signa varia præcesserunt et visa fuerunt, quæ hic partim tanguntur in textu, pleniusque describuntur a Josepho libro de Judaico bello. Quapropter omnes habitatores Jerusalem rogabant in bonum monstra converti, id est, signa illa monstratione digna, bonum aliquid præsignare, videlicet Judæorum victoriam :² quorum tamen significabant ruinam.

Sed quum falsus rumor exisset, quasi vita excessisset, id est, quod obisset, Antiochus, assumptis Jason non minus mille viris, repente aggressus est civitatem Jerusalem, volens opprimere Menelaum, a quo fuit privatus pontificali officio, et illud recuperare, putans regem obisse, a quo erat depositus. Jason vero non parcebat civibus suis in cæde, id est, sine misericordia eos crudeliter interfecit; nec cogitabat prosperitatem adversus cognatos, id est, circa Jerosolymitas quorum multi erant consanguinei sui, non cogitavit prospera, sed adversa eis infligere; malum esse maximum, id est præcipuum damnum, arbitrans, hostium, et non civium se trophæa capturum, id est obtinere victoriam de vere hostibus suis, et non potius de suis concivibus, quos magis oderat quam gentiles vere inimicos et adversarios suos. Propter quod potius affectavit Judæos quam gentiles occidere. Et profugus iterum abiit in Ammonitem, id est in regionem Ammonitarum. Ad ultimum, [in] exitium, id est exterminium sui, conclusus ab Areta Arabum tyranno, omnibus odiosus, ut refuga legum, id est apostata a Mosaicis legibus, peregre periit, Lacedæmonas, id est ad regionem, urbem, seu populum Lacedæmoniacum, profectus, quasi pro cognatione ibi refugium habiturus, id est tanquam defendendus et pie tractandus ab illis veluti a cognatis. Lacedæmonii etenim erant Spartiatæ, nati de semine Abrahæ, ut dictum est plenius in primo libro.³ Et qui insepultos multos abjecerat, quos occidit, ipse et illamentatus, id est non deploratus, et insepultus abjicitur, sepultura neque peregrina, id est alterius terræ monumento, neque patrio sepulcro participans. Unde elicitur, quod apud Spartiatas ejus pravitatem et apostasiam a lege noscentes, gratiam non invenit, sed occisus fuit ac insepultus abjectus.

His ita gestis, suspicatus est rex Antiochus societatem deserturos Judæos, id est recessuros a sua obedientia, communione ac tributorum persolutione: quod impiissimus Menelaus sibi forsitan persuasit per scripta seu alio modo. Crevit namque in malitia, et ad insidias civium, ut in fine præcedentis habetur capituli.⁴ Et ob hoc rex profectus ex Ægypto: quia Romani per legatos jusserunt ei ab Ægyptiorum impugnatione recedere; efferatis, id est crudelibus, animis, civitatem quidem Jerusalem armis cepit. Habitatores enim urbis inter se discordes, ei non multum restiterunt: imo faventes ei, intromiserunt eum. Tuncque fecit per milites suos inhumanissimam et atrocissimam stragem in civitate, ut fertur in textu qui planus est.

Ausus est etiam intrare templum universæ terræ sanctius, id est sacratius fanis et templis gentilium, utpote vero Deo consecratum; et scelestis, id est vitiosis, manibus sumens sancta vasa templi, quæ ab aliis regibus et civitatibus, id est civitatum quarumdam rectoribus, erant posita, id est data, et per ministros templi collocata, ad ornatum loci et gloriam, ut Deo serviretur in eis. Cyrus enim rex Persarum⁵, et Darius ac Artaxerxes atque Antiochus Magnus, et filius ejus Seleucus, rectores quoque nonnulli urbium aliquarum, exemplo regum suorum multa pretiosa decoraque vasa transmiserunt ad templum Jerusalem, ut partim ex dictis, et ex Esdra patescit. Contrectabat indigne, id est irreverenter, tanquam vasa communia, et contaminabat, applicando ea sacrilege usibus suis ac alienis.⁶⁷

Ita alienatus mente, id est vitiis et passionibus obscuratus, Antiochus, non considerabat quod propter peccata habitantium, civitati Dominus modicum fuit⁸ iratus, permittens eam ac templum ipsius sic profanari ad breve tempus, et citra condignum. Et hoc probat per castigationem Heliodoro inflictam, ut supra habetur.⁹ Verum non propter locum gentem, sed propter gentem locum Dominus elegit. Nam minus principale ordinatur ad principale. Ideo locus ordinatur ad habitatores suos, et propter illorum profectum eligitur, non econtra. Ideoque et ipse locus, videlicet templum et civitas, factus est particeps malorum pœnalium, id est punitionum, populi sui, ita quod populus puniebatur in profanatione et contemptu loci sui et templi; postea fiet socius, id est participator, et bonorum, id est prosperitatum. Ista tamen est impropria locutio, quoniam inter rationalia et irrationalia ac inanimata, non est proprie loquendo societas. Et qui derelictus est in ira, id est justa ultione, Omnipotentis, iterum in magna Dei reconciliatione cum summa gloria exaltabitur: quod fuit impletum aliquo modo, quando Judas et fratres ejus templum recuperaverunt, purgaverunt et ornaverunt: sicut in primo libro et infra quoque habetur; plenius autem in Christi adventu, oblatione, prædicatione et miraculosa operatione in templo.¹⁰ Tunc enim impletum est quod Aggæus prædixit:¹¹ Magna erit gloria domus hujus novissimæ magis quam primæ.

Igitur Antiochus mille et octingentis ablatis de templo talentis, velociter Antiochiam regressus est, æstimans se præ superbia terram ad navigandum, etc. Quod per hyperbolen dictum est, ad insinuandum indicibilem impiissimi illius elationem. Reliquit autem præpositos, id est quosdam de principibus suis, ad affligendum gentem Judæorum : Jerosolymis quidem, Philippum ; in Garizim loco Samariæ, Andronicum, non illum quem præcedenti capitulo legitur in Antiochia occidisse. Porro de hac templi spoliatione et civitatis Jerusalem afflictione, sanctique loci et vasorum ejus contaminatione, plenius dictum est in primo libro. Quumque oppositus esset contra Judæos, etc. Hoc ipsum scriptum est in primo libro, et est sensus : Quum Antiochus firmasset suum propositum ad persequendum Judæos, misit odiosum principem Apollonium cum exercitu, etc. Ista historia in primo libro habetur, quamvis nomen Apollonii ibi non exprimatur : quod tamen in primo libro est expressum. Et tunc, scilicet sabbato, feriatis Judæis, id est ab operibus cessantibus, arma capere suis præcepit : non quasi ad impugnandum Judæos, sed quasi ad exercendum hastiludia torneamentave aliqua : quia subjungitur, Omnesque simul Judæos, qui ad spectaculum processerant, trucidavit. Unde elicitur, quod Judæi non observabant se ob armationem prætactam.

Judas autem Machabæus qui decimus erat. Judas hic dicitur decimus, non in ordine fratrum, inter quos tertius fuit, ut patet primo libro, sed in ordine summorum pontificum : non tamen incipiendo computationem pontificum ab Aaron, inter quem et Judam multo plures fuerunt, sed a principio regni Græcorum. Circa hæc scribit quidam : Regnum Græcorum, ut scribunt quidam expositores, incepit a Seleuco, qui in Syria successit Alexandro Magno. Et tunc, scilicet tempore Seleuci, summus sacerdos fuit Onias Jaddi filius, qui, secundum hoc dictum, fuit primus pontifex ; Simon justus, secundus ; Eleazarus Oniæ filius, tertius ; quartus, Manasses Eleazari avunculus ; quintus, Onias Simonis justi filius ; sextus, Simon Oniæ filius ; septimus, Onias hujus Simonis filius, quem occidit Andronicus ; octavus,

A Jason ; nonus, Menelaus ; decimus, Judas Machabæus. Hoc accipitur de glossa Rabani, quæ sumpta est ex dictis Josephi. Sed videtur deficere in duobus : Primo, quia Menelao successit Lysimachus. Et sic, qua ratione numeratur Jason et Menelaus, numeraretur et iste Lysimachus decimo loco, et non Judas. Secundo deficit, quia ponit regnum Græcorum incipere a Seleuco : quod tamen incepit ab Alexandro Magno.

Circa hæc dico, quod redargutio ista nullius aut modici est valoris. Non enim putandum est, Rabanum ignorasse quod regnum Græcorum monarchicum seu imperiale ab Alexandro inceperit. Idcirco, dato quod dicat id, quod iste ei imponit, intelligendum est de regno Græco diviso : quo diviso in quatuor regna, primus post Alexandrum regnavit in Syria Seleucus pater Magni Antiochi, qui habuit filios duos, videlicet Seleucum et Antiochum Nobilem. Quod autem de Lysimacho objicitur, solveretur dicendo, quod modicissimo tempore præfuit, ita quod Menelaus cui ipse successerat, rursus ei occiso successit, ut patuit præcedenti capitulo : idcirco non numeratur. Nec verum est quod Judas ei successit. Nihilo minus dici potest¹², quod computatio ista ab Alexandro incipiat, cujus tempore pontifex Judæorum exstitit Jaddus : quo connumerato, aliisque præfatis, atque relictis Jasone et Menelao ac Lysimacho, qui illegitime ac pessime intraverunt, cultumque Dei dissipaverunt, et non exercuerunt, Judas est decimus, scilicet proximus post Oniam ab Andronico interfectum.

Itaque Judas cum suis in desertum secesserat, scilicet cum patre suo ac fratribus, ut dictum est in primo libro, ibique inter feras vitam agebat; et fœni cibo vescentes Judas ac sui, [id est] rebus similibus fœno, utpote radicibus quibusdam et herbis ac fructibus terræ, quæ ibi poterant inveniri, ne participes essent coinquinationis, id est idololatriæ, transgressionisque legis Mosaicæ, ad quas Antiochus populum Judæorum coegit.^{1314151617181920}

Footnotes

1. De bello Jud. lib. vi, c. 5. ↩

2. Mach. 1, 17-20. ↩

3. I Mach. xu, 21. ↩

4. II Mach. iv, 50. ↩

5. I Esdr. 1, 7-11; v, 14, 15; vi, 5, 8, 9; vn, 15-23; vnt, 25; ↩

6. I Mach. xi, 58; xv, 26; ↩

7. II Mach. m, 3. ↩

8. II Mach. x, 1-8. ↩

9. II Mach. m, 25 et seq. ↩

10. I Mach. iv, 36 et seq.; ↩

11. Agg. n, 10. ↩

12. II Mach. iv, 29, 42, 47, 50. ↩

13. I Mach. II, 28. ↩

14. In II Esdr. XII, 11. ↩

15. II Mach. II, 4. ↩

16. II Mach. III, 10. ↩

17. Ibidem. ↩

18. II Mach. xxx, 30 et seq. ↩

19. I Mach. 1, 22 et seq. ↩

20. II Mach. iv, 38. ↩