Articulus 48

ELUCIDATIO CAPITULI VICESIMI QUINTI : DOMINE, DEUS MEUS ES TU.

GRATIAS agit sanctus Propheta Deo in præsenti capitulo de mirabilibus operibus Dei, sibi a Deo revelatis, de quibus in præcedenti capitulo est locutus, et ait : Domine, Deus meus es tu, id est, tu Creator omnipotens, qui ratione generalis dominii tui es omnium Dominus, et es specialiter Deus meus, tum propter singularem providentiam, pietatem et gratiam tuam circa me, ita ut fiducialiter dicere queam, Dominus sollicitus est mei; tum propter singularem amorem et cultum quibus te diligo et honoro, dicens illud Psalmi, Deus cordis mei, et pars mea Deus in æternum.¹² Beati qui hoc modo Deum ac Dominum universorum, specialiter suum Deum appellare possunt. Non hoc absolute audebat B. Hieronymus et gloriosissimus nimis divinus Dionysius, qui ait : Deus, et si fas est dicere, meus. Exaltabo te, quemadmodum in Exodo dicitur : Iste Deus meus, et glorificabo eum;³ Deus patris mei, et exaltabo eum : id est, tuam majestatem mente, ore et opere recognoscam et venerabor; nec solum dicam, Domine, Domine, sed insuper agam quæ dicis.⁴ Et confitebor nomini tuo, scilicet confessione laudis te extollendo : de qua confessione Christus ait, Confiteor tibi, Pater, Domine cœli et terræ. Quoniam fecisti mirabilia :⁵ de quibus in præcedenti capitulo dictum est, et etiam multa circa mysterium liberationis humanæ.⁶ Quæ autem sint ista mirabilia, subdit : cogitationes antiquas fideles, id est res ab æterno a te fideliter cogitatas, cujus omnia opera sunt in fide :⁷ omnia enim quæ facis in tempore, præcogitas in æternitate. Vel, Cogitationes antiquas fideles, id est, cogitationes tuas æternas perduxisti ad actum : juxta illud in Psalmo, Consilium⁸

A Domini in æternum manet, cogitationes cordis ejus in generatione et generationem. Dicuntur autem cogitationes Dei antiquæ, sicut et ipse Deus, de quo in Daniele legitur, Antiquus dierum sedit : videlicet quoniam omne tempus præveniunt et includunt. Denique Isaias significans se divinæ ordinationi fideliter consentire et congaudere, adjecit : Amen, id est, verum est, vel ita sit.

Quia posuisti civitatem in tumulum, urbem fortem in ruinam, domum alienorum, ut non sit civitas et in sempiternum non ædificetur. Hoc Judæi exponunt de Roma, quam asserunt in Messiæ, quem præstolantur, adventu funditus evertendam; sed hæc expositio mendaci innititur fundamento, quum sciamus regem Messiam jam advenisse. Quidam autem Catholici exponunt de subversione Jerusalem facta per Titum; sed nec hoc verum videtur, quoniam Jerusalem reædificata est, et usque in præsentem diem est civitas. Melius ergo apparet, ut exponatur de quacumque civitate potente, quæ justos persequitur, et maxime de Babylone hujus mundi, id est de tota habitatione terrena : de qua utique civitate dictum est in præcedenti capitulo, Attrita est civitas vanitatis.⁹ Est igitur sensus talis, quod Propheta gratias agit Domino de hoc, quod in fine mundi irreparabiliter destruentur mansiones et urbes impiorum, qui sunt alieni a Domino : loquitur enim de futuro per modum præteriti. Hieronymus tamen exponit de urbe Jerusalem; et qui hoc sequi vellet, dicere posset, quod Jerusalem sit jam in alio loco constructa, quam ante. Sed contra hoc alii dicunt, quod licet Jerusalem sit in una parte dilatata, ita quod sepulcrum Christi includit, tamen in aliis partibus sita est in loco quo ante. Mihi tamen non videtur quod Isaias debuisset de subversione Jerusalem in tantum exsultasse, gratiasque egisse, qui superius de contritione Babylonis et Moab tam intime doluit: præsertim quum Christus videns civitatem hanc, fleverit super eam propter imminentem ejus ruinam, ut legitur apud Lucam.¹⁰¹¹

Super hoc, id est, quia in consummatione sæculi, vel ante, ista facturus es, laudabit te populus fortis, id est fideles, qui vincunt se ipsos, nec cedunt dæmonibus, qui dicere possunt:¹² Quis nos separabit a caritate Dei?¹³ et, Omnia possum in eo qui me confortat. De quo populo subjungitur: civitas gentium robustarum, id est Ecclesia Christianorum ex gentibus congregata, timebit te filiali timore. Impiorum enim damnatio incutit electis timorem. Quidam vero per populum fortem et civitatem gentium robustarum, intelligunt Ecclesiam triumphantem, quæ Dominum laudat ex punitione reproborum, secundum illud Apocalypsis: Exsultate, cœli, et sancti Apostoli et Prophetæ, quoniam judicavit Deus judicium vestrum.¹⁴

Quia factus es fortitudo pauperi, fortitudo egeno in tribulatione sua, id est, pauperem spiritu confortasti, et omnes propter te temporalia contemnentes roborasti per gratiam tempore adversitatis. Unde habetur in Psalmo:¹⁵¹⁶ Tibi derelictus est pauper, orphano tu eris adjutor; et, Iste pauper clamavit, et Dominus exaudivit eum, et ex omnibus tribulationibus ejus salvavit eum.¹⁷¹⁸ Jeremias quoque ait: Laudate Dominum, quia liberavit animam pauperis de manu malorum.¹⁹ Factus es etiam, o Domine, pauperi, id est cunctis hoc modo pauperibus, de quibus dicitur in Matthæo, Beati pauperes spiritu, spes a turbine, id est refugium in persecutione et tentatione, umbraculum ab æstu, id est refrigerator, consolator, atque protectio in quacumque magna afflictione, quemadmodum ait Apostolus:²⁰ Benedictus Deus, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra.²¹ Quidam per pauperem et egenum, intelligunt Christum, qui quum dives esset, propter nos egenus factus est;²² qui etiam de se ipso professus est: Filius hominis non habet ubi caput reclinet.²³ De quo Jeremias dicit: Quare quasi colonus futurus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum?²⁴ Huic in passione factus est Deus fortitudo, spes a turbine Judæorum, quemadmodum apud Jeremiam loquitur: Dominus mecum est quasi bellator fortis;²⁵ et infra: Dominus Deus auxiliator meus, ideo non sum confusus.²⁶

Spiritus enim robustorum, quasi turbo impellens parietem: id est, animositas potentium sæculi hujus, similis est vento parietem agitanti: quoniam sicut ventus parietem impellit, statimque pertransit et deficit, sic potentes opprimunt pauperes, sed cito finitur ista tribulatio. Est quoque spiritus robustorum, sicut æstus in siti: quia quemadmodum calor afflictionem sitientis augmentat, sic perversorum crudelitas auget pauperum tribulationes. Unde Jacobus dicit:²⁷ Nonne divites per potentiam opprimunt vos, et blasphemant bonum nomen, quod invocatum est super vos? Tumultum alienorum humiliabis, id est, præsumptionem et impetum reproborum dejicies. De quibus dicitur in Psalmo, Filii alieni mentiti sunt mihi;²⁸ et in Evangelio, Nescio vos unde sitis.²⁹ Et quasi calore sub nube torrente propagines fortium marcescere facies: id est, sicut calor solis fervens sub nube, terram siccat et scindit; sic virtus tua fructus et opera, tyrannidem atque potentiam potentium pauperes opprimentium, destruet: prout ait Virgo illa beatissima, Deposuit potentes de sede;³⁰³¹ et in Ecclesiastico dicitur, Sedes ducum superborum destruxit Deus, et sedere fecit mites pro eis.³² Videmus jam quomodo spiritus robustorum tyrannorum, atque propago fortium Judæorum, qui Christi Ecclesiam olim gravissime persequebantur, contriti sunt, et Christiani sublimati sunt. Et in primo libro Regum inducitur:³³ Arcus³⁴

Lacuna: pp. 510–511 of tome VIII are missing from the scan, so their text is missing here. sicut Job ait: Credo quod Redemptor meus vivit, etc., et in carne mea videbo Deum salvatorem meum.³⁵ Nunc autem dicitur nobis: Exspecta Dominum, viriliter age.³⁶ Et salvabit nos iste Dominus in corpore et anima, dicens:³⁷ Venite, benedicti Patris mei, percipite regnum. Sustinuimus eum in adversis: idcirco exsultabimus et lætabimur in salutari ejus, id est, corpore et anima gaudebimus de beatitudine ejus nobis parata. — Possunt quoque ista exponi de primitiva Ecclesia ex Judæis collecta, quæ post Christi passionem et prædictum convivium, Spiritu Sancto recepto, Christum oculo fidei intuens, dixit: Ecce Dominus Deus noster iste; exspectavimus eum, et salvabit nos, nunc per gratiam, et in futuro per gloriam. Quod enim hæc et similia dixerit primitiva Ecclesia, patet in Actibus Apostolorum.³⁸ Unde et Simeon justus, Christo viso, locutus est:³⁹ Nunc dimittis servum tuum, Domine, etc. Cum magno quippe affectu exspectabant veri Judæi Christi adventum. Secundum hunc sensum, hoc quod dicitur, Dicent in die illa, referendum est ad id quod paulo ante disseruit:⁴⁰ Et faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc convivium.

Quod autem subjungitur, Quia requiescet manus Domini in monte isto, dupliciter explanatur. Primo sic: Requiescet manus Domini, id est, judiciaria Christi potestas sedebit ad judicandum, in monte isto, id est in monte Sion, qui proximus est valli Josaphat, in qua erit judicium: et ita Christus ad judicandum sedebit circa hunc montem in aere. Unde per Joelem ait: Consurgant gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo, ut judicem omnes gentes in circuitu.⁴¹⁴² Secundo sic: Requiescet manus Domini, id est potestas Christi regnantis, in monte isto, id est in cœlesti Sion, de qua in præcedenti capitulo dicebatur: Erubescet luna, et confundetur sol, quum regnaverit Dominus exercituum in monte Sion. Ibi enim Christus sine fine sedebit ad dexteram Patris.⁴³ Potest quoque intelligi de Ecclesia militanti, cui Christus promisit: Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus usque ad consummationem sæculi.⁴⁴

Et triturabitur Moab sub eo, id est, Antichristus sub Christo conteretur, sicut teruntur paleæ in plaustro, id est, penitus destruetur atque damnabitur, juxta illud Apostoli: Quem Dominus Jesus destruet illustratione adventus sui.⁴⁵⁴⁶ Et extendet manus suas sub eo, sicut extendit natans ad natandum: id est, tam valide a Christo calcabitur et premetur, quod præ magnitudine pœnæ extendetur per modum natantis, seu fortis vulnerati. Unde communiter dicitur de eo qui dire percussus est: In tantum cæsus est, quod se quasi rana extendit. Et humiliabitur gloria ejus, id est, omnis pompa et excellentia Antichristi dejicietur, cum allisione manuum ejus, id est cum destructione potentiæ suæ ac ministrorum suorum, quorum multi cum⁴⁷ eo peribunt. Et munimenta sublimium murorum tuorum, o Antichriste, concident, et humiliabuntur, et detrahentur in terram usque ad pulverem: id est, totum regnum tuum, et omnia machinamenta tua contra Christum erecta, totaliter redigentur in nihilum. Dicitur autem Antichristus, Moab, propter suam superbiam. Dictum est enim de Moab: Audivimus superbiam Moab;⁴⁸ superbus est valde. Et etiam propter nominis interpretationem. Moab enim interpretatur, ex patre: et Antichristus specialiter erit ex patre diabolo. Postremo, quæ dicta sunt de Moab, quidam exponunt non de Antichristo, sed vel de dæmone idolo Moab præsidente, vel de ipso populo Moab idololatra et perverso, intelligendo per dæmonem hunc, istumque populum, ceteros omnes qui similibus vitiis subjacuerunt: qui omnes in fine mundi cum suis operibus dejicientur a Christo, et in inferos retrudentur.⁴⁹⁵⁰

Footnotes

1. Ps. lxxxii, 26. ↩

2. Ps. xxxix, 18. ↩

3. Exod. xv, 2. ↩

4. Luc. vi, 46. ↩

5. Matth. xi, 25; ↩

6. Luc. x, 21. ↩

7. Ps. xxxii, 4. ↩

8. Ibid. 11. ↩

9. Is. xxiv, 10. ↩

10. Luc. xix, 41. ↩

11. Is. xxi, 3, 4; xv, 5; xvi, 9, 11. ↩

12. Rom. viii, 35. ↩

13. Philipp. iv, 13. ↩

14. Apoc. xvm, 20. ↩

15. Ps. x, 14, sec. ↩

16. Hebr. ↩

17. Ps. xxxm, 7. ↩

18. Ps. xxxiii, 7. ↩

19. Jer. xx, 13. ↩

20. Matth. v, 3. ↩

21. II Cor. i, 3, 4. ↩

22. II Cor. viii, 9. ↩

23. Matth. viii, 20. ↩

24. Jer. xiv, 8. ↩

25. Jer. xx, 11. ↩

26. Is. l, 7. ↩

27. Jacob. ii, 6, 7. ↩

28. Ps. xvii, 46. ↩

29. Luc. xiii, 25, 27. ↩

30. Eccl. x, 17. ↩

31. Luc. i, 52. ↩

32. Eccli. x, 17. ↩

33. I Reg. ii, 4. ↩

34. Apoc. xviii, 20. ↩

35. Job xix, 25, 26. ↩

36. Ps. xxvi, 14. ↩

37. Matth. xxv, 34. ↩

38. Act. u, 36; iv, 12. ↩

39. Luc. u, 29 et seq. ↩

40. vers. 6. ↩

41. Joel iii, 12. ↩

42. Joel iii, 12. ↩

43. Is. xxiv, 23. ↩

44. Matth. xxviii, 20. ↩

45. II Thess. ii, 8. ↩

46. II Thess. ii, 8. ↩

47. *humiliabit gloriam* ↩

48. Is. xvi, 6. ↩

49. Luc. ii, 29 et seq. ↩

50. Act. ii, 36; iv, 12. ↩