Skip to the text
Ember
PT

Articulus 52

EXPOSITIO LITTERALIS CAPITULI VICESIMI OCTAVI : VÆ CORONÆ SUPERBIÆ.

POSTQUAM in quatuor præcedentibus capitulis de consummatione mundi et finali ac generali percussione locutus est Isaias, jam ad præsens revertitur, et primo contra regnum decem tribuum vaticinatur, et ait : Væ coronæ superbiæ, id est regno superbo et Deo rebelli, ebriis Ephraim, id est decem tribubus inebriatis poculo vitiorum, et etiam gula. Dicitur autem regnum et populus decem tribuum, Ephraim, quoniam primus eorum rex Jeroboam, de tribu Ephraim natus est, et ipse inebriavit regnum suum idololatria.

Et flori decidenti gloriæ exsultationis ejus, id est decori populi hujus marcescenti, ac deficienti a gloria bonæ exsultationis, quam habuerunt in Deo tempore David et Salomonis, quando unum Deum colebant.

Qui erant in vertice vallis pinguissimæ, id est in loco qui nominatur Gethsemani, ubi Christus traditus est. Unde in Joanne legitur : Egressus Jesus trans torrentem Cedron, venit in villam quæ dicitur Gethsemani. In hujus vallis vertice erat templum Domini situm : sicque in valle hac erant decem tribus, quando adorare venerunt in Jerusalem, nondum separatione facta a regno Juda. Quidam per vallem pinguissimam, intelligunt vallem quamdam fertilissimam sitam in regno decem tribuum, et dicitur vallis Cenereth. Sed secundum hoc, ut videtur, potius dixisset, Qui sunt in valle pinguissima : nondum enim captæ erant decem tribus tempore hujus prophetiæ. Errantes a vino, id est ex crapula et vino fornicationis, de quo in Apocalypsi habetur. Ebrietas enim et fornicatio et vinum auferunt cor, ut legitur in Osee. De hujus vini errore Osee dicit : Cœperunt principes furere a vino.

Ecce validus et fortis Dominus, id est, Omnipotens, cui nullus resistere valet, robustus est ad vindicandum mala populi hujus, sicut impetus grandinis, qui est turbo confringens ea super quæ cadit : et etiam sicut impetus aquarum multarum inundantium et emissarum super terram spatiosam, id est, quemadmodum aqua cum impetu fluens, quidquid invenerit, rapit, sive subvertit; ita pedibus conculcabitur corona superbiæ ebriorum Ephraim, id est, per exercitum Salmanasar regis Assyriorum, Ephraim de terra propria auferetur, et regnum ipsius tam pretiosum calcabitur. Ut enim quarto libro Regum recolitur, nono anno Osee regis Israel, vastavit Salmanasar regnum decem tribuum. Et erit flos decidens, id est decor et vigor marcescens, atque in brevi casurus, gloriæ exsultationis, id est excellentiæ inaniter gloriantis, ejus qui est super verticem vallis pinguium, id est populi Israel, qui est in vertice vallis pinguissimæ de qua nunc dictum est ; vel in monte Samariæ : unde in Amos habetur, Audite, vaccæ pingues, quæ estis in monte Samariæ ; quasi temporaneum ante maturitatem autumni, id est, sicut cito tollitur fructus arboris, ante solitum tempus maturus : quilibet enim transeuntium, novitate fructus oblectatus, tollit atque comedit eum ; quod quum adspexerit videns, id est, quem fructum tempestive maturum quum quis adspexerit, statim ut manu tenuerit, id est apprehenderit, devorabit, id est comedet illud : sicut Assyrii regnum Israel consumpserunt.

In die illa, videlicet decem tribubus jam deletis per Salmanasar, quum successor ejus Sennacherib tentaverit regnum

IV Reg. xvii, 6.

Amos IV, 1.

IV Reg. xviii, 13 et seq.

III Reg. xi, 26.

Ibid. xii, 28 et seq.

Matth. xxvi, 36, 47; Joann. xviii, 1.

Apoc. xiv, 8; xviii, 3.

Osee IV, 11.

Ibid. vii, 5.

Lacuna: pp. 526–527 of tome VIII are missing from the scan, so their text is missing here. cum morte amicitiæ conventionem haberemus, et ex consequenti nec eam timeremus, sicut amicus non timet amicum. Non enim ad mortem se præparabant, neque suis temporibus credebant implendum quod minabatur eis Deus de vastitate ac morte. Et cum inferno fecimus pactum, id est, nec pœnas inferni timemus. Qui enim sine timore Deum offendit, nec pœnitet, ita se habet ac si cum inferno pactum fecisset.1 Flagellum inundans, quum transierit, id est, quum magna tribulatio fuerit exorta, non veniet super nos: quia posuimus mendacium spem nostram, id est, in fraude et dolo speravimus, et mendacio protecti sumus, id est, sicut speravimus, sic accidit nobis. Quidam referunt ista ad tempora Christi, quem Judæi tam impie persequebantur ac si cum morte atque inferno fœdus percussissent. Præterea mendaciter eum accusaverunt coram Pilato, ne si ipsum permitterent vivere, destruerentur a Romanis, et isto mendacio opinabantur se protectos. Unde loquebantur: Si dimittimus eum sic, omnes credent in eum;2 et venient Romani, et tollent locum nostrum et gentem.

Idcirco, videlicet, ut a tantis erroribus liberemini, hæc dicit Dominus Deus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion, id est in fundatoribus militantis Ecclesiæ, scilicet inter Apostolos. Quamvis enim unum sit principale ac summum fundamentum Ecclesiæ, scilicet Christus, quemadmodum ait Apostolus, Fundamentum aliud nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Christus Jesus;3 sunt tamen alia secundaria fundamenta Ecclesiæ, de quibus habetur in Apocalypsi:45 Murus civitatis habens fundamenta duodecim, et in ipsis duodecim nomina Apostolorum. In his ergo fundamentis Ecclesiæ, de quibus in Psalmo scriptum est, Fundamenta ejus in montibus sanctis, missus est Christus, qui Apostolos roboravit, et inter eos conversando prædicavit.6 De quo nunc dicitur: Mittam in fundamentis Sion lapidem, de quo in Daniele habetur, quod7 excisus est lapis de monte sine manibus.

Et Zacharias ait: Super lapidem unum oculi septem.89 Deinde exprimit qualitatem hujus lapidis: lapidem probatum, id est per adversa decoctum, et in passionibus omnibus constantem inventum: de quo ad Hebræos inducitur: Habemus pontificem probatum per omnia.10 Angularem: quia in ipso sicut in lapide angulari convenerunt Judæi atque gentiles, ex quibus velut ex duobus parietibus fecit Christus unam Ecclesiam.11 Unde ad Ephesios dicit

Apostolus: Jam non estis hospites et advenæ, etc.;12 et postea addit, Ipso summo angulari lapide Christo Jesu.13 In Psalmo quoque de ipso scriptum est: Lapidem quem reprobaverunt ædificantes, hic factus est in caput anguli.14 Pretiosum: dignitati enim Christi comparari non potest totum universum, etiam de dignitate ejus creata loquendo, propter unionem suam personalem cum Verbo. In fundamento fundatum. Quum ipse enim Christus sit fundamentum Ecclesiæ, quomodo nunc dicitur in fundamento fundatus, nisi quia

(sicut ait Apostolus) caput Christi Deus, et non potest Filius a se facere quidquam?1516 Christus ergo ut homo, fundatur in se ipso ut Deus est, vel in Patre, seu in tota superbeatissima Trinitate, quæ est increatum fundamentum Ecclesiæ.

Hæc verba Isaiæ allegat Petrus in prima sua Canonica, dicens: Propter quod continet Scriptura, Ecce pono in Sion lapidem summum, angularem, electum, pretiosum. Quod vero Petrus adjunxit, Et qui crediderit in eum non confundetur, secundum translationem Septuaginta interpretum dicitur:17 loco cujus nunc subjungitur: Qui crediderit, non festinet, id est, qui mihi Isaiæ ista prædicenti fidem adhibet, non æstimet ea quæ dico, statim implenda, sed præstoletur tempus a Deo præfixum. Vel, Qui crediderit in Christum, non festinet, id est, non statim putet instare secundum ejus adventum, sed longanimis exsistat in spe, prout Habacuc ait:18 Si moram fecerit, exspecta eum.19

Et ponam in pondere judicium, id est, in Christo lapide vivo ponam judicandi potestatem, ut ipse omne judicium faciat in pondere, id est secundum merita hominum: unde in Joanne dicitur, Neque enim Pater judicat quemquam, sed judicium omne dedit Filio;20 et justitiam in mensura, id est, omnibus justam mercedem retribuam, sicut justitia exigit. Et subvertet grando, id est, hostium impetuosa impugnatio destruet, spem mendacii, hoc est fiduciam quam habuistis in mendacio, dicentes: Posuimus mendacium spem nostram, et mendacio protecti sumus. Dum igitur magna persecutio ab effectu impedit vanam fiduciam, ita quod impii non permittuntur consequi quod sperabant, tunc grando subvertit spem mendacii. Et protectionem, id est malorum evasionem, quam mentiendo adipisci optatis, aquæ tribulationum, videlicet inimicorum tempestas ac impetus, inundabunt, hoc est delebunt: ita quod mala incidetis, nec aliquid proteget vos. Et delebitur fœdus vestrum cum morte, et pactum vestrum cum inferno non stabit: id est, nec mortem corporalem, nec animæ gehennalem condemnationem evadetis, neque peccabitis tam secure, quasi nec mori, nec damnari possetis. Flagellum inundans quum transierit, hoc est, quum grandis atque consumens persecutio emerserit, eritis ei in conculcationem, id est, cadetis sub ea, quoniam apprehendet delebitque vos. Quandocumque pertransierit, id est, orta fuerit, tollet vos a vita, vel a terra vestra in captivitatem seu mortem; quoniam mane diluculo pertransibit, hoc est, cito ac subito super vos veniet, in die et in nocte, id est in prosperis et in adversis, omnique tempore castigationis vestræ: quia quocumque verteritis vos, mala vobis occurrent. Et tantummodo sola vexatio intellectum dabit auditui: id est, quum ea quæ prædicta sunt, venerint, tunc per experientiam tormentorum cognoscetis vera esse quæ vobis prophetice prædicuntur, et agnitionem, quam excludit securitas, adducet vexatio.

Quidam Catholicorum omnia ista referunt ad punitionem Judæorum, quam a Romanis perpessi sunt, eo quod Christum occiderunt: ita quod Deus dicitur ponere judicium in pondere, et justitiam in mensura, puniendo Judæos districte, secundum quantitatem suorum excessuum.21 Et subvertit grando, id est impetuosus Romanorum exercitus, spem mendacii: quia quod putabant Judæi mentiendo evadere, hoc a Romanis pertulerunt. Christum quippe crucifixerunt, ne a Romanis vastarentur: et Christum occidendo vastari meruerunt. Tuncque deletum est fœdus eorum cum morte atque inferno, quoniam interfecti sunt, et in infernum descenderunt; flagellum inundans, id est persequens Romanorum exercitus, eos tunc conculcavit, et die ac nocte vallavit, donec ablati sunt. Tunc etiam sola vexatio dedit intellectum Judæis, quoniam Christo et ejus discipulis, qui prædixerunt hanc vastitatem, credere contempserunt; sed in ipsa afflictione experti sunt verum esse quod audierunt. Dixit namque eis Salvator in Evangelio: Ecce relinquetur vobis domus vestra deserta. Hoc autem credere noluerunt;22 quin imo Stephano id objecerunt, dicentes: Nos audivimus eum dicentem, Quia Jesus hic subvertet locum istum.23

Coangustatum est enim stratum, ita ut alter decidat; et pallium breve, utrumque operire non potest. Causa difficultatis in libris Prophetarum, est quod frequenter sub metaphoris loquuntur, et personas, tempus, ac numerum sæpius mutant. Nunc ergo loquitur Propheta ad populum Judæorum sub similitudine viri pudici, qui dicit mulieri adulteræ: Unus lectus capere non potest tecum me et alium virum, nec idem pallium vestire potest seu operire me et mœchum sive adulterum. Sicut itaque hæc se habent in exterioribus; sic coangustatum est stratum spirituale, videlicet cor humanum, in quo sponsus cœlestis requiescere debet, ita ut alter decidat, id est, vel Deus, vel dæmon ab ipso excludatur: quia uterque simul in eo habitare non possunt, quemadmodum in Matthæo asseritur : Nemo potest duobus dominis servire ; et, Non potestis Deo servire et mammonæ.2425 Apostolus quoque : Non potestis, inquit, calicem Domini bibere, et calicem dæmoniorum. Quæ enim societas luci ad tenebras ? aut quæ conventio Christi ad Belial ?26 Et pallium breve, id est caritatis affectio, seu vestis amoris, utrumque operire non potest, id est, Deum et dæmonem continere non potest : imo qui unum diligit, alium deserit. Quoniam ergo Judæi cultum divinum et Christum abjecerunt, et vel idola, vel alium Messiam adspexerunt : idcirco a Deo vacuati sunt corde, et prædictas illapsi sunt pœnas ; nec poterunt liberari, nisi diabolum atque perfidiam suam abjecerint.

Sicut enim in monte Divisionum stabit Dominus : id est, Deus judex stabit ad percutiendum prædictos illusores, incredulosque Judæos, quemadmodum stetit contra Philistæos, quando (ut legitur secundo Regum) dedit sancto David virtutem interficiendi Philistæos in campo Divisionum : quoniam locum illum David appellavit Baalpharasim, id est divisionem, dicens, Divisit Dominus inimicos meos, sicut dividuntur aquæ.27 Sicut in valle quæ est in Gabaon, irascetur : id est, sic per zelum suæ justitiæ occidet illusores hos, sicut occidit Chananæos, quando ad imperium Josue sol et luna steterunt in cœlo immobiles spatio unius diei, ut legitur in libro Josue. Tunc enim terra Gabaon interfecit Chananæos non solum gladio filiorum Israel, sed grandine de cœlo cadente. Hæc itaque28 faciet, imo jam fecit Dominus contra Judæos, ut faciat opus suum, id est, debitam ultionem exerceat. Moxque Propheta quasi se ipsum redarguens, subdit : alienum opus ejus, id est, ista vindicta sive perditio impiorum, non proprie convenit Deo, cui proprium est misereri, salvare et parcere : hoc enim convenit sibi ex propria bonitate ; damnare vero, trucidare et perdere, est quasi alienum ab eo, nec convenit sibi nisi ratione malitiæ nostræ. Denique idem repetit aliis verbis : ut operetur opus suum ; peregrinum est opus ejus ab eo, id est, opus quod dixi esse opus Dei, est ab eo extraneum.29 Unde in libro Sapientiæ habetur :30 Deus mortem non fecit, nec lætatur in perditione vivorum ; et in Ezechiele :31 Numquid voluntatis meæ est mors impii ? dicit Dominus. Christus quoque ostendens se esse Filium hujus Dei, scilicet veri Dei, ait :32 Filius hominis venit animas salvare, non perdere. In isto commendatur nobis inæstimabilis et superamabilis bonitas, prorsusque superdulcissima pietas nostri Creatoris.

Et nunc, o Judæi, nolite illudere, id est verba Prophetarum, seu legem Christi, ac justos subsannare, ne forte constringantur, id est, indissolubilia fiant ac duriora, vincula vestra, quibus spiritualiter et corporaliter estis ligati. Spiritualiter enim vincti estis funibus dæmonum, propter perfidiam vestram, et christianæ fidei illusionem : quemadmodum Salomon asserit, Iniquitates suæ capient impium, et funibus peccatorum suorum constringetur.33

Corporaliter quoque tenemini sub servitute et jugo Romani imperii. Hæc hortor vos facere. Consummationem enim, id est actualem impletionem divinarum comminationum, et abbreviationem, id est celerem eventum eorum quæ dicta sunt, audivi a Domino Deo exercituum super universam terram, id est super totum populum Judæorum, quem Deus prædixit se totaliter abjecturum, nisi converteretur ad Christum.

Sæpe autem Prophetæ per universam seu omnem terram, intelligunt totam terram de qua loquuntur, et in qua demorantur : sicut et ceteris populis moris est, ut dicant totam terram inimicis repletam, quando eorum terra hostibus plena est. Quidam tamen exponunt hæc de finali judicio, ut sit sensus :34 Consummationem, id est terminationem præsentis conversationis, et abbreviationem, id est impletionem hujus in brevi venturam respectu æternitatis, audivi a Domino super universam terram, id est de cunctis habitatoribus terræ.

Consequenter declarat per similitudinem agricolæ, quomodo Deus singulis tam bonis quam malis justa præmia reddit; et ut attentos nos faciat, multis utitur verbis idem significantibus. Auribus percipite et audite vocem meam, videlicet auribus corporis et cordis; attendite diligenter, et audite eloquium meum. Numquid tota die, id est indesinenter, arabit arans homo agricola, ut serat, id est, semen in terram aratam projiciat? et numquid tota die proscindet, id est, terram vomere dividet, et sarriet, id est, a sentibus nocivisque herbis purgabit, humum suam? quasi dicat, Non: quia aratio ista ordinatur ad aliud. Ideo additur: Nonne quum adæquaverit faciem ejus, id est, quum superficiem terræ planaverit, aptamque fecerit pro semine recipiendo, seret gith, et cyminum sparget? quasi dicat: Imo, tunc seminabit ista leguminum genera. Et ponet triticum per ordinem, et hordeum, et milium, et viciam in finibus suis? id est, terra debite præparata, mittet in eam semina hic expressa, projiciendo unumquodque semen in partem terræ sibi convenientem, seu pro ejus receptione dispositam: sicque in finibus, id est in terminis terræ suæ, ponet semina ordinate. Et erudiet illum Deus suus, id est, seminandi notitiam conferet ei; in judicio docebit illum, id est, agricolæ dabit judicium discernendi in his quæ ad suum spectant officium. Omnis enim notitia, et omnis etiam naturalis industria atque discretio, principaliter est a Deo. Non enim in serris triturabitur gith, nec rota plaustri super cyminum circuibit: id est, semina ista teneriora non terentur rotis plaustrorum, quæ per modum serrarum circumaguntur, sed virga seu baculo excutientur. Ideo sequitur: sed in virga excutietur gith, id est per virgam, et cyminum in baculo: non enim ferre possunt ictum gravium et ferreorum instrumentorum; panis autem comminuetur, id est, triticum unde fit panis, ferreis instrumentis excutietur, et inter molas teretur. Loquitur autem Isaias de horum seminum excussione seu trituratione, secundum modum patriæ suæ. Verum non in perpetuum triturans triturabit illum, id est, non semper triturator excutiet triticum, neque vexabit eum rota plaustri, id est, non jugiter teretur triticum a rota, per cujus circumductionem excutitur, nec ungulis suis comminuet eum, id est, non in perpetuum confringetur triticum ungulis plaustri.

Hæc autem dicuntur, ad insinuandum quod Deus sublimis et benedictus omnia juste disponit. Ipse enim est agricola Ecclesiæ, qui fideles diversis modis visitat atque remunerat. Quemadmodum ergo arator suo tempore seminat, et suo tempore metit, fructusque excutit, et omnia ordinate exsequitur: sic Deus certo tempore seminat in cordibus hominum semina doctrinæ cœlestisque gratiæ; imo jam omnibus beneficia sua largitur, omnesque ad salutem invitat. Porro in hora mortis singulorum, atque in die judicii Deus fructum requiret: tunc enim emundabit aream suam, et triticum reponet in loco securo, paleas vero comburet igne perpetuo.35 Et sicut quædam semina leviori, quædam graviori excutiuntur instrumento, sic peccatores quidam duriori, quidam tolerabiliori affliguntur tormento, prout justitia exigit: sacerdotes namque, ceteris paribus, gravius condemnantur quam subditi, et fideles quam infideles. Unde apud Lucam scribitur: Cui multum donatum est, multum quæretur ab eo. Et iterum: Servus qui cognovit voluntatem domini sui, etc., et non fecit secundum voluntatem ejus, plagis vapulabit multis; qui autem non cognovit, et fecit digna plagis, vapulabit paucis. Denique judicium durissimum fiet in his qui præsunt; exiguo autem conceditur misericordia. Quemadmodum etiam triturans non semper triturat et excutit, sic Deus non semper torquebit iniquos, nec jugiter eos vexabit: quod omnino sane intelligendum est, scilicet de pœnis quas in præsenti statu infligit, in quarum afflictione misericordiam miscet, satisfactionem

Sap. xii, 15.

Joann. xv, 1.

Matth. xxv, 14 et seq.

Ibid. xii, 12.

Luc. xii, 48.

Ibid. 47, 48.

Sap. vi, 6, 7. recipit, et terminum ponit, juxta illud Habacuc : Quum iratus fueris, misericordiæ recordaberis. Et Tobias ait : Non delectaris, Domine, in perditionibus nostris, quia post tempestatem tranquillum facis, et post fletum exsultationem infundis.3637 In Deuteronomio quoque Dominus asserit : Percutiam, et ego sanabo. Cui concordat illud Job : Ipse vulnerat, et medetur ;38 percutit, et manus ejus sanabunt.

Quod autem prædicta propter hunc sensum inducta sunt, constat ex eo quod subjungitur : Et hoc quod dictum est, vel certe illud quod subjungitur, a Domino Deo exercituum exivit, id est, divinitus promulgatum atque ostensum est, ut mirabile faceret consilium, id est, divini consilii inscrutabilem altitudinem demonstraret : quod maxime apparet in hoc, quod Deus tam diversimode disponit et judicat de filiis hominum. Unde in Psalmo cantatur : Venite, et videte opera Domini ;39 terribilis in consiliis super filios hominum. Et Apostolus :40 Quam incomprehensibilia, inquit, sunt judicia ejus ! Et magnificaret justitiam, id est, per vera judicia propriam declararet justitiam, de qua legitur : Justitia tua sicut montes Dei. Justitia enim Dei, quæ in se una, simplex, invariabilisque consistit, tanto amplius magnificatur, id est, magna esse cognoscitur, seu magnifice honoratur, quanto in suis effectibus clarius sive districtius manifestatur.41

Footnotes

  1. Eccle. vii, 11. ↩

  2. Joann. xi, 48. ↩

  3. 1 Cor. iii, 11. ↩

  4. Apoc. xxi, 14. ↩

  5. 1 Cor. iii, 11. ↩

  6. Ps. lxxxvi, 1. ↩

  7. Dan. ii, 45. ↩

  8. Zach. iii, 9. ↩

  9. Zach. iii, 9. ↩

  10. Hebr. iv, 15. ↩

  11. Ephes. ii, 14. ↩

  12. Ibid. 19. ↩

  13. Ibid. 20. ↩

  14. Ps. cxvii, 22. ↩

  15. Joann. v, 30. ↩

  16. 1 Cor. xi, 3. ↩

  17. 1 Petr. ii, 6. ↩

  18. Habac. ii, 3. ↩

  19. Eccle. viii, 11. ↩

  20. Joann. v, 22. ↩

  21. Sap. XI, 21. ↩

  22. Matth. XXIII, 38. ↩

  23. Act. VI, 14. ↩

  24. Matth. vi, 24. ↩

  25. Matth. vi, 24. ↩

  26. II Cor. vi, 14, 15. ↩

  27. II Reg. v, 20. ↩

  28. Josue x, 12, 13. ↩

  29. I Cor. x, 20. ↩

  30. Sap. i, 13. ↩

  31. Ezech. xviii, 23. ↩

  32. Luc. ix, 56. ↩

  33. Prov. v, 22. ↩

  34. Josue x, 11. ↩

  35. Matth. iii, 12. ↩

  36. Habac. m, 2. ↩

  37. Tob. m, 22. ↩

  38. Deut. xxxii, 39. Job v, 18. ↩

  39. Ps. l.xv, 5. ↩

  40. Rom. xli, 33. ↩

  41. Ps. xxxv, 7. ↩

Chapter 44 of 84