Articulus 90

ELUCIDATIO CAPITULI SEXAGESIMI SECUNDI : PROPTER SION NON TACEBO.

1

NUNC Isaias in propria persona loquens, et Christi adventum ardentissime, imo et ineffabiliter cupiens, ait :¹ Propter Sion non tacebo, et propter Jerusalem non quiescam : id est, propter amorem quo redemptionem ac salutem populi mei, scilicet Judæorum, imo Ecclesiæ seu omnium electorum, desidero, non tacebo a clamore ardentissimarum precum pro adventu Mesiæ; nec quiescam ab opere inchoato, sed jugiter deprecabor per me ipsum et successores meos, donec egrediatur ut splendor Justus ejus, id est, quousque Christus (de quo ad Hebræos dicit Apostolus, quod sit splendor gloriæ et figura substantiæ ejus) egrediatur de sinu Patris, descendens in uterum Virginis, et inde procedat tanquam sponsus de thalamo suo. Ipse est enim vapor virtutis Dei, et emanatio quædam claritatis omnipotentis Dei sincera, candor videlicet lucis æternæ, et speculum sine macula Dei majestatis, et imago bonitatis illius : qui de se testatur, Exivi a Patre, et veni in mundum; de quo fertur in Psalmo, summo cœlo egressio ejus. Et Salvator ejus, videlicet Christus, de quo angelus dixit ad Joseph : Vocabis nomen ejus Jesum; ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum; ut lampas accendatur in se ipso secundum humanam naturam, recipiendo a Deo caritatem divinam et sapientiam salutarem; accendatur quoque in cordibus hominum, quatenus eos illuminet, atque divino amore inflammet, de quo Christus asserit : Ignem veni mittere in terram, et quid volo nisi ut accendatur?

2

Et videbunt gentes oculo fidei per prædicationem Apostolorum, Justum tuum, scilicet Christum, de quo in Jeremia legi-

B

C

D

3 tur : Dominus justus noster. Unde dictum est supra : Videbunt omnes fines terræ salutare Dei nostri; et in Psalmo, Notum fecit Dominus salutare suum, in conspectu gentium revelavit justitiam suam.² Et cuncti reges videbunt per fidem Inclytum tuum, id est nobilissimum filium David, regem Messiam, de quo in Proverbiis dicitur : Nobilis in portis vir ejus (scilicet Ecclesiæ, quæ in Apocalypsi dicitur uxor Agni), quum sederit cum senatoribus terræ. Jam enim ex omni genere regum multi Christum viderunt, et ante finem mundi, omnes eum visuri sunt, quando Elias veniens restituet omnia. Propter quod ait Psalmographus : Adorabunt eum omnes reges terræ. Et vocabitur tibi, o Sion, nomen novum, id est, novo nomine vocaberis, ut quæ prius dicebaris Synagoga, jam nomineris Ecclesia; et populus tuus, qui dicebatur Judæus, deinceps Christianus vocetur. Hinc nempe infra dicitur : Servos suos vocabit nomine alio. Quod os Domini Salvatoris nominavit, dicens ad Petrum : Tu es Petrus, et super hanc petram ædificabo Ecclesiam meam.

Et eris corona gloriæ in manu Domini, id est corona præfulgida, circumdans, cingens seu ornans Dominum Salvatorem, sponsum tuum, qui clarificatur in te, et glorificatur per te. Eris quoque et diadema regni, id est sertum regale, in manu Dei tui, qui te sanguine suo redemit. In præsenti enim via atque in patria, Ecclesia Christum coronat, eum laudando et glorificando, quemadmodum scriptum est in Psalmo, Synagoga populorum circumdabit te : imo et accidentalem gloriam suæ humanitatis aliquo modo augendo, videlicet quantum ad manifestationem. Unde et Paulus ait discipulis : Gaudium meum et corona mea. Potest quoque ita exponi : Et eris corona gloriæ in manu Domini, id est gloriose coronata in virtute ac protectione divina, nunc quidem per gratiam; in futuro autem eris diadema regni, id est regio diademate decorata, in manu Dei tui : ad quem ait Psalmista, Posuisti in capite ejus coronam de lapide pretioso; et rursus, Gloriam et magnum decorem impones super eum.

Philipp. IV, 1.

Ps. XX, 4.

Ibid. 6.

Consequenter ad Sion, id est Ecclesiam, dicitur : Non vocaberis ultra Derelicta, id est, non derelinqueris a Deo ut ante. Si enim per Ecclesiam designentur nationes conversæ, certum est quod illæ quondam erant relictæ. Synagoga quoque frequenter deserta fuit, sed postquam ex utroque populo constituta est una in Christo Ecclesia, ipsa non est amplius quoad se totam relicta, præsertim quum Christus ei promiserit : Ecce ego vobiscum sum cunctis diebus usque ad consummationem sæculi.

Matth. XXVIII, 20.

Christus enim per gratiam habitat in cordibus fidelium. Et terra tua non vocabitur amplius Desolata : id est, habitatio peregrinationis tuæ in sæculo isto non privabitur habitatoribus suis, sed usque in finem mundi habitabit populus christianus in terra; et ipsi fideles non erunt penitus desolati, sed consolabuntur pie a Christo, etiam in isto exsilio. Sed vocaberis, Voluntas mea in ea, id est, mihi obediens eris, et per opera bona accepta, seu meæ voluntati conformis in terra peregrinationis tuæ. Consuetudo Hebræi

Gen. XVII, 5, 6.

Marc. III, 17.

Joann. I, 1. idiomatis est, ut ex rebus nomina semper imponat : quemadmodum Abram, quod interpretatur pater excelsus, vocatus est Abraham, quod interpretatur pater multarum gentium, quando audivit promissionem divinam de multiplicatione seminis sui. Et filii Zebedæi dicti sunt, Filii tonitrui : quorum unus emisit tonitruum maximum, In principio (inquiens) erat Verbum, et Verbum erat apud Deum. Superius quoque imposita sunt Christo vocabula : Velociter spolia detrahe, Cito prædare. Ita et nunc propter divinorum custodiam mandatorum, vocatur Ecclesia a Deo, Voluntas mea in ea. Et terra tua Inhabitata: quia complacuit Domino in te, et terra tua inhabitabitur. Hoc jam semel prædictum est; nunc autem exponi potest de terra Ecclesiæ triumphantis, in qua Sancti æternaliter habitant, juxta illud Psalmi : Habitabunt recti cum vultu tuo.

Is. VIII, 1.

Ps. CXXXIX, 14.

Ps. CU, 5.

Ephes. IV, 23, 42.

Habitabit enim juvenis : cujus juventus renovatur ut aquilæ; qui secundum exhortationem Apostoli, renovatur spiritu mentis suæ, et induit novum hominem, qui secundum Deum creatus est; cum virgine, sine corruptione peccati vivente. Multi quoque sanctissimi juvenes cum inviolatis virginibus cum omni castitate habitaverunt et habitant in Ecclesia Dei. Et habitabunt in te filii tui. Omnes enim fideles, qui sunt Ecclesiæ filii, commorantur in ea per fidem catholicam atque individuam caritatem. Unde et scriptum est in Psalmo : Qui habitare facit unius moris in domo;³ et iterum, Ecce quam bonum et quam jucundum, habitare fratres in unum.

Ps. LXVII, 7.

Ps. CXXXII, 1.

Prov. VIII, 31.

II Cor. XI, 2.

Ephes. V, 25.

Cant. V, 2.

Ibid. IV, 9.

Ps. CMI, 31.

Soph. III, 17.

Et gaudebit sponsus super sponsa, id est Christus super Ecclesia : deliciæ enim ejus sunt esse cum filiis hominum. Cui sponsæ ait Apostolus : Despondi vos uni viro virginem castam exhibere Christo; itemque, Christus dilexit Ecclesiam et tradidit semetipsum pro ea. Cui in Canticis loquitur Sponsus cœlestis : Aperi mihi, soror mea sponsa; et denuo, Vulnerasti cor meum. Et gaudebit super te Deus tuus : de quo fertur in Psalmo, Lætabitur Dominus in operibus suis; et Sophonias ait : Gaudebit super te Dominus in lætitia, silebit in dilectione tua, et exsultabit super te in laude.

D Insuper in persona Dei dicitur : Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes. Per Jerusalem designatur Ecclesia, maxime primitiva, quæ in Jerusalem sumpsit exordium. De Sion enim exivit lex evangelica, et verbum Domini Salvatoris de Jerusalem, de qua Christus dixit Apostolis : Eri-

Is. II, 3.

Act. I, 8. tis mihi testes in Jerusalem, et in omni Judæa et Samaria, et usque ad ultimum terræ. Primo enim post Christi passionem prædicatum est Evangelium in Jerusalem. Per muros autem Jerusalem intelligi potest, vel populus Israel et gentilis, ex quibus quasi ex duobus parietibus seu muris, in Christo lapide angulari conjunctis, constructa est una Ecclesia; vel ipsi beati Apostoli, quorum doctrina et merita sunt ceteris quasi murus defensionis. Si ergo per muros intelligantur Apostoli, per custodes horum murorum intelligendi sunt angeli sancti. Si vero per muros intelligantur prædicti duo populi ab Apostolis conversi, seu turbæ fidelium, per custodes intelligi possunt tam angeli (quorum directione atque protectione muniuntur fideles et gubernantur, quemadmodum deiformis Dionysius asserit hierarchiam ecclesiasticam ab angelica hierarchia disponi ac regi), quam Apostoli aliique sancti prælati Ecclesiæ, quorum officium est gregem dominicum custodire, sicut Paulus hortatur : Attendite vobis et universo gregi, in quo posuit vos Spiritus Sanctus episcopos, regere Ecclesiam Dei.⁴ Tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt, id est, indesinenter Dominum exorabunt pro salute gregis sibi commissi, ipsumque gregem jugiter informabunt. Unde superius Isaias, qui erat magnus custos Synagogæ, testatus est : Super speculam Domini ego sum stans jugiter per diem, et super custodiam meam ego sum stans totis noctibus.⁵

Denique ad hanc sanctam vigilantiam admonet Isaias prælatos Ecclesiæ, imo universos devotos. Qui reminiscimini Domini, meditando in lege ejus die ac nocte, ne taceatis ab invocatione et laude divina;⁶ et ne detis silentium ei, videlicet Domino, id est, ne cessetis alloqui eum, sed more mulieris quæ judicem iniquum orando molestavit et fatigavit in tantum, ut eam exaudiret, opportune et importune Dominum invocate, dicentes cum Jacob :⁷⁸ Non dimittam te, nisi benedixeris mihi.⁹ Sic enim Moyses fecit, cui Dominus quasi victus dicebat : Dimitte me, ut irascatur furor meus contra eos.¹⁰ Donec stabiliat per gratiam, et donec ponat Jerusalem, id est Ecclesiam, præcipue primitivam, laudem in terra, id est toto orbe famosam atque laudabilem, quatenus diffundatur per omnia climata mundi.

Juravit Dominus in dextera sua, et in brachio fortitudinis suæ. Frequenter legitur Deus jurasse : interdum quidem per se ipsum, ut in Genesi;¹¹ interdum vero per animam suam, ut in Amos. Nunc autem jurat per dexteram suam et brachium fortitudinis suæ.¹² Potestque per dexteram et brachium Dei, intelligi ipsemet Deus Pater, seu quælibet divina Persona, accipiendo per dexteram Dei, æquitatem ipsius Dei, de qua Psalmista, Dextera tua (inquit) inveniat omnes qui te oderunt;¹³ per brachium autem, potentia ejus, de quo in Job dicitur, Si habes brachium ut Deus, et si simili voce tonas.¹⁴ Vel per brachium et dexteram Dei, intelligitur Christus unigenitus Filius ejus, qui est virtus et sapientia Patris :¹⁵ de quo dictum est ante, Paravit Dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium;¹⁶¹⁷ et in Psalmo, Salvavit sibi dextera ejus et brachium sanctum ejus.¹⁸ Et de hoc brachio accipi potest illud Amos : Juravit Dominus in sancto suo.¹⁹ Sanctus enim Dei est Christus, de quo scriptum est in Daniele :²⁰ Ungatur Sanctus Sanctorum; et in Marco, Scio quia sis Sanctus Dei. Quid autem juravit Dominus, subditur.²¹

Si dedero triticum tuum ultra cibum inimicis tuis, et si biberint filii alieni vinum tuum in quo laborasti. Zacharias ait : Quid bonum Domini, aut quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines?²² Quod nequaquam de bladis terræ potuque vineæ intelligendum videtur, præsertim quum tali frumento frequenter magis abundent reprobi quam electi, taleque vinum potius corrumpat quam germinet virgines, quoniam scriptum est : Luxuriosa res est vinum;²³ qui eo delectatur, non erit sapiens.

Et in Osee: Fornicatio et vinum et ebrietas auferunt cor.²⁴ Absit quoque ut hæc materialia, temporalia et sensibilia bona, corporumque alimenta, dicantur Dei bona et pulchra præcipue. Non enim regnum Dei est esca et potus, secundum Apostolum.²⁵ De quo igitur frumento et vino ista dicuntur, nisi de pane cœlesti, videlicet de corpore Christi, quod ex pane triticeo conficitur, ejusque sanguine qui consecratur ex vino? Unde ait Salvator: Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus.²⁶ Denique in psalmo, Deus judicium, quem constat ad litteram de Christo esse conscriptum, ubi nostra translatio habet,

Erit firmamentum in terra in summis montium, Hebraica veritas habet, Erit placenta tritici in terra in capite montium.²⁷ Translatio vero Hieronymi juxta Hebraicum, sic continet: Erit memoriale triticum in terra in capite montium. Porro translatio Chaldaica apud Judæos authentica, talis est: Erit oblatio frumenti in terra. Certum autem omnia hæc dici de Christo, de quo in principio psalmi illius inducitur: Deus, judicium tuum regi da;²⁸ et post pauca, Adorabunt eum omnes reges, et benedicentur in ipso omnes tribus terræ.²⁹ De hoc frumento seu tritico et vino Ecclesiæ, exponi potest hic locus, præsertim quum de vino isto sequatur: Qui comportant illud, bibent in atriis sanctis meis. Atria enim sancta, sunt loca divino cultui consecrata, in quibus moris non est bibere vinum. Domus quippe Dei, domus orationis, non atrium potationis, vocatur.³⁰

Est itaque sensus: Si dedero, id est, non dabo, triticum tuum, id est Eucharistiæ sacramentum, ultra cibum inimicis tuis, id est infidelibus, non quod ante datum sit illis, sed quia nunquam donabitur:³¹ quomodo in Deuteronomio scribitur. Non surrexit ultra Propheta sicut Moyses: quia nec ante eum fuit similis ei, ut videtur. Et si biberint, id est, non bibent, filii alieni a fide, vinum tuum in quo laborasti, id est calicem sanguinis Christi, ad cujus participationem te cum magno labore disponis orando, flendo, vigilando et abstinendo, ut digne accedas. Quia qui congregant illud, id est fideles qui ad hujus sacramenti confectionem cooperantur sive disponunt, comedent: sicut ait Salvator, Qui manducat hunc panem, vivet in æternum; et laudabunt Dominum gratias referendo pro tam nobili cibo.³² Scriptum est enim in Psalmo: Edent pauperes et saturabuntur, et laudabunt Dominum qui requirunt eum.³³ Et qui comportant illud, videlicet vinum prædictum, ad sanguinis Christi consecrationem cooperando seu disponendo, bibent in atriis sanctis meis, id est in locis Ecclesiæ.

Transite, transite per portas: id est, o pastores Ecclesiæ, o Apostoli et apostolici viri atque doctores, ambulate per opera virtuosa; introite per portam angustam arcamque viam, quatenus ipsi in primis agatis quod alios edocetis.³⁴ Vel potest esse admonitio ad omnes, ut sit sensus: Transite ad societatem Ecclesiæ militantis, eamque ingressi, transite ad Ecclesiam triumphantem per portas sacramentorum, videlicet: per Baptismum, qui est porta Ecclesiæ militantis; et per Pœnitentiam, quæ est secunda tabula post naufragium; per Unctionem quoque extremam, quæ est porta Ecclesiæ triumphantis. Primæ autem expositioni consonant quæ sequuntur. Præparate viam populo, id est, gregi dominico præbete bona exempla, et orate pro eis, doceteque eos vias virtutum, quibus ad ultimum finem pertingitur. Planum facite iter, id est, impedimenta bene vivendi auferte; et eligite lapides vivos, ex quibus ædificatur Ecclesia, id est firmos in fide, qui idonei sunt et alios docere, ut aliis tales præficiatis. Vel, Eligite, id est colligite, lapides offensionis, videlicet causas ruinæ et obices gratiæ. Unde translatio Septuaginta interpretum sic continet: Lapides de via projicite. Et elevate signum ad populos, id est, vexillum crucis prædicate in gentibus, cunctorumque oculis Christi passionem proponite. De quo signo in Evangelio scriptum est:³⁵ Tunc apparebit signum Filii hominis. Ecce Dominus auditum fecit, id est, per Apostolos annuntiavit, in extremis terræ mysterium crucis. In omnem enim terram exivit sonus eorum, et usque in fines orbis terræ verba eorum.³⁶

Dicite filiæ Sion, id est congregationi fidelium : Ecce Salvator tuus venit in mundum per incarnationem ut judicaretur; veniet quoque in mundum ut judicet. De quo in Canticis dicitur :³⁷ Ecce iste venit saliens in montibus, transiliens colles. Ecce merces ejus cum eo, ut reddat singulis quod merentur, quemadmodum in Apocalypsi protestatur : Ecce venio cito, et merces mea mecum est, reddere unicuique secundum opera sua.³⁸ Hoc præcipue ad secundum Christi refertur adventum. Et opus illius coram eo, id est in conspectu ipsius : quod intelligi potest de cunctis hominibus, qui sunt opus divinæ virtutis, et in conspectu Christi adstabunt in die judicii. Omnes quippe nos manifestari oportet ante tribunal Christi, secundum Apostolum.³⁹ Et vocabunt Apostoli eos, videlicet ad fidem conversos, Populus sanctus redemptus a Domino Salvatore per sanguinis sui effusionem. Unde Petrus : Vos, inquit, genus electum, etc., gens sancta.⁴⁰ Tu autem, Ecclesia, vocaberis : Quæsita civitas, id est empta et acquisita a Christo : quemadmodum in Actibus legitur, Posuit vos Spiritus Sanctus episcopos in Ecclesia Dei, quam acquisivit sanguine suo;⁴¹ et non Derelicta, quoniam Christus tecum jugiter erit. Propter quod ad Hebræos dicitur : Ipse enim dixit, Non te deseram neque derelinquam. Ita ut confidenter dicamus : Dominus mihi adjutor est, non timebo quid faciat mihi homo.⁴²⁴³

Footnotes

1. Jer. xxiii, 6. ↩

2. Ps. xcvii, 2. ↩

3. Ephes. iv, 14-20. ↩

4. Act. xx, 28. ↩

5. Is. xxi, 8. ↩

6. Ps. i, 2. ↩

7. II Tim. iv, 2. ↩

8. Luc. xviii, 2-5. ↩

9. Gen. xxxii, 26. ↩

10. Exod. xxxii, 10. ↩

11. Gen. xxii, 16. ↩

12. Amos vi, 8. ↩

13. Ps. xx, 9. ↩

14. Job xl, 4. ↩

15. I Cor. i, 24. ↩

16. Is. lli, 10. ↩

17. Is. lii, 10. ↩

18. Ps. xcvii, 1. ↩

19. Amos iv, 2. ↩

20. Dan. ix, 24. ↩

21. Marc. i, 24. ↩

22. Zach. ix, 17. ↩

23. Prov. xx, 1. ↩

24. Osee. IV, 11. ↩

25. Rom. XIV, 17. ↩

26. Joann. VI, 56. ↩

27. Ps. LXXI, 16. ↩

28. Ibid. 2. ↩

29. Ibid. 11, 17. ↩

30. Matth. XXI, 13. ↩

31. Deut. XXXIV, 10. ↩

32. Joann. VI, 59. ↩

33. Ps. XXI, 27. ↩

34. Matth. VII, 13, 14. ↩

35. Matth. XXIV, 30. ↩

36. Ps. xviii, 5. ↩

37. Cant. II, 8. ↩

38. Apoc. xxii, 12. ↩

39. II Cor. v, 10. ↩

40. I Petr. II, 9. ↩

41. Act. xx, 28. ↩

42. Hebr. xiii, 5, 6. ↩

43. Ps. cxvii, 6. ↩