Articulus 40

DECLARATIO SPIRITUALIS EJUSDEM CAPITULI VICESIMI TERTII.

VÆ pastoribus, id est episcopis, ceterisque prælatis, prædicatoribus atque doctoribus, qui dispergunt et dilacerant, id est, sua negligentia, carnalitate, impiis moribus, pravis exemplis, conversatione iniqua lædunt et spiritualiter necant, gregem pascuæ meæ, id est plebem christianam eis subditam aut commissam, quæ per sacram Scripturam, sacramenta Ecclesiæ, virtutes ac dona Spiritus Sancti, mente nutriri deberet, et cum omni diligentia custodiri, quemadmodum Petrus adhortatur : Seniores, obsecro, pascite qui in vobis est gregem Dei spontanee et ex animo.¹ Verumtamen, ut ait Salvator, Bonus pastor animam suam ponit pro ovibus suis.²

Istis indignis pastoribus Dominus ait : Vos dispersistis gregem meum. Quod contingit dupliciter : Primo, non impendendo auxilium debitum, seu pro posse non retrahendo a malis : quod est contra eos qui vicarios substituunt insufficientes. Secundo, verbo vel exemplo ad vitia inducendo. Hinc in Apocalypsi pastori præcipitur : Esto vigilans, et confirma cetera quæ moritura erant.³ Et ejecistis eos, de statu salutis ad multa pericula; et non visitastis eos, implendo quod ad Thessalonicenses docet Apostolus : Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes.⁴ Ecce ego visitabo super vos malitiam studiorum vestrorum, ait Dominus. Ideo quoque scriptum est in libro Sapientiæ : Audite, reges, et intelligite; discite, judices terræ : quoniam data est vobis a Domino potestas, et virtus ab Altissimo, qui interrogabit opera vestra, et cogitationes vestras scrutabitur. Cito et horrende apparebit vobis, quoniam judicium durissimum in his qui præsunt, fiet.⁵

Ecce ego congregabo reliquias gregis mei de omnibus terris, ad quas ejecero eos.⁶ Novit Dominus qui sunt ejus. Idcirco quantumcumque errent qui præsunt, nullum tamen electorum suorum Deus perire permittit, sed de pravis consortiis vitiisque terrenis colligit eos per gratiam specialem, ita quod in spiritualibus bonis proficiunt. Propter quod per Ezechielem testatur : Ego ipse requiram oves meas et visitabo, sanabo et confirmabo.⁷ Et suscitabo super eos pastores et pascent eos, verbo prædicationis et operatione virtutis : quod est unum de præcipuis beneficiis Dei, quum profectus ac salus subditorum, ex bonitate pastoris magna ex parte dependeat. Non formidabunt ultra, implentes quod ait Salvator :⁸ Nolite timere, pusillus grex, quia complacuit Patri vestro dare vobis regnum ;⁹ et item, Nolite timere eos qui corpus occidunt. Hinc ait Scriptura : Qui timet hominem, cito corruet ;¹⁰ et, Qui timet Dominum, nihil trepidabit. Unde in Proverbiis Salomon scribit :¹¹¹² Fili, honora Deum, et valebis; præter eum vero ne timueris alienum. Qui ergo pro suis defectibus metuit increpari et castigari, imperfectus est satis, quum hæc desiderare oporteat. Et qui in divini vultus præsentia non erubescit malum cogitare aut facere, quod coram hominibus loqui vel operari verecundaretur, nonne imperfectus est nimis? Et nullus quœretur ex numero, id est, nemo ex numero prædestinatorum a beatitudine excludetur. Unde Christus loquitur : Pater, non pro mundo rogo, sed pro his quos dedisti mihi de mundo, quia tui sunt.¹³

Contritum est cor meum in medio mei. Tam vehementer propria et proximorum peccata deflere, et propter futurum Dei judicium æternamque damnationem contremiscere debemus, ut verba hæc vere ac digne valeamus proferre. Contremuerunt omnia ossa mea. Ex contemplatione nempe majestatis divinæ, concuti debent omnia interiora nostra reverentiali timore, ac profundissime humiliari sub manu superexcelsi omnipotentisque Dei, qui reverentia dignus est infinita.¹⁴ Propter quod nullus, quantumcumque ad honorem Dei peregerit, aliquid egisse se existimet. Factus sum quasi vir ebrius, et quasi homo madidus a vino, a facie Domini, et a facie verborum sanctorum ejus, id est, contemplatione gloriæ ac sapientiæ Dei, atque imperscrutabilium testimoniorum ipsius, me nihil scire putavi, imo cum Salomone profiteor : Stultissimus sum virorum.¹⁵ Potest quoque opposito modo exponi : ut homo illuminatus asserat se a vultu sapientiæ Dei, et a revelatione verborum ejus, tanta cœlestium theoriarum claritate tantaque consolatione et opulentia interna perfusum, ut instar ebrii sit abundans, et spirituali ebrietate repletus, juxta illud : Inebriabuntur ab ubertate domus tuæ, et torrente voluptatis tuæ potabis eos.¹⁶ Unde per Isaiam loquitur Deus :¹⁷ Ecce ego declino in eos ut flumen pacis. Hoc dicere potest, cui incumbit illud Psalmi dicere Deo : Incerta et occulta sapientiæ tuæ manifestasti mihi.¹⁸ Denique Septuaginta sic transtulerunt : Factus sum quasi homo soporatus a vino a facie Domini, et a facie decoris gloriæ ejus. Ubi per Dominum, intelligendus est Deus Pater; et per decorem gloriæ ejus, unigenitus Filius, qui est splendor gloriæ, imago et figura substantiæ Patris.¹⁹ Circa hunc locum ait Hieronymus :²⁰ Certe nullum puto sanctiorem esse Jeremia, qui virgo et propheta sanctificatusque in utero, ipso nomine præfigurat Dominum Salvatorem : Jeremias enim interpretatur, Domini excelsus.

Quia adulteris repleta est terra : quod in Ecclesia, heu! contingit; et spirituali adulterio, quod est aversio animæ nostræ a Deo, cujus ipsa sponsa esse tenetur, nimium maculamur. A facie maledictionis luxit terra, id est, homines propter plagas sibi a Deo ob sua peccata inflictas luxerunt. Quidquid enim patimur et graviora, nostris meremur excessibus. Ideo modica quæ patimur, respectu maximorum suppliciorum quæ pati meruimus, æquanimiter toleremus, nec peccata quibus Dei sanctitatem offendimus, parvi pendamus. Factus est cursus eorum malus. Quanto quis ardentius diligit Deum, tanto est promptior ad divina; quo autem plus amat quæ mundi sunt, tanto celerius atque avidius non solum tendit, sed etiam currit ad mala. Et fortitudo eorum dissimilis. Fortitudo bonorum et electorum, est carnis concupiscentias, mundi vanitates, diabolica tentamenta calcare, Deo constanter servire, cunctis vitiis viriliter reluctari, atque in his usque ad finem perseverare. Econtrario fortitudo pravorum, est desideriis carnalibus præbere effectum, satagere in hoc mundo ditari, ad altiora præ ceteris promoveri : fortes sunt ad exsecutionem peccati, debiles ad resistendum iniquitati.

Propheta namque et sacerdos polluti sunt. Per prophetam intelliguntur doctores ac prædicatores, qui polluuntur, dum ea quæ docent, non operantur. Et in domo mea, scilicet in Ecclesia, inveni malum eorum. De qua domo ait Apostolus ad Hebræos : Christus tanquam filius in domo sua, quæ domus sumus nos. Idcirco via eorum erit quasi lubricum in tenebris. Via est conversatio nostra, quæ tunc est quasi lubricum in tenebris, dum per abrupta ac mollia gradimur vitiorum, luce gratiæ destituti, atque in tenebris impietatis et errorum locati. Impellentur, et corruent in ea. Impelluntur quippe iniqui et præcipitantur a diabolo et propriis motibus ad innumerabilia mala, deinde incidunt sempiterna supplicia. Et in prophetis Samariæ vidi fatuitatem. Isti sunt magistri hæreticorum, in quibus sunt errores pravissimi : qui decipiunt populum Israel, trahendo Catholicos ad suas perfidias. Et in prophetis Jerusalem, id est doctoribus Ecclesiæ, vidi similitudinem : quoniam quantum ad multa peccata, conformes sunt illis : qui nonnunquam confortant manus pessimorum suis verbis vel vitiosis exemplis, dando illis peccandi audaciam, vel potentibus atque divitibus sibique caris blandiendo. Ecce ego cibabo eos absinthio, etc., id est infernalibus pœnis, juxta illud

Job : De furore Omnipotentis bibet malus. A prophetis enim Jerusalem, id est a doctoribus et magistris Ecclesiæ, egressa est pollutio super omnem terram, id est ad universos Christianos, quorum ruinæ causa potissima, est error et impia vita eorum a quibus fuerant informandi.

Denique jubet Dominus, ne prophetarum fallacium, aut deceptorum et somniatorum, qui quidquid somniant, revelationem Dei existimant, verbis credamus. Stultum est enim intendere somniis, juxta illud Ecclesiastici : Quasi qui apprehendit umbram et persequitur ventum, sic visio somniorum. Quis enim adfuit in consilio Domini, et vidit et audivit sermonem ejus? Consilio Dei intersunt, qui per donum sapientiæ quasi secretarii Dei efficiuntur, quibus Deus operum suorum revelat mysteria, occultorumque pandit causas effectuum, ac de agendis instruit. Sic consilio Dei interfuit Paulus qui loquitur : Non subterfugi quominus annuntiarem vobis omne consilium Dei. Et in libro Sapientiæ scriptum est : Quis hominum poterit scire consilium Dei? aut quis poterit cogitare quid velit Deus? Sensum autem tuum, Domine, quis sciet, nisi tu dederis sapientiam, et miseris spiritum sanctum tuum de cœlis? Itaque qui Dei consilio cupit adstare, et de secretis ab ipso doceri, studeat cordis puritati ac divino amori, vana cuncta despiciens. Verumtamen quum consilium sit processus inquisitivus, non sortitur proprie locum in Deo, secundum Damascenum, qui et asserit quod consilium sit ignorantis naturæ; sed adscribitur Deo, quantum ad id perfectionis quod in ratione consilii continetur. In consilio enim notatur sagax provisio, quæ competit Deo.

Ecce turbo dominicæ indignationis egredietur. Hoc erit potissime in die judicii, quum dicturus est Christus, Ite, maledicti, in ignem æternum : quando complebitur illud Isaiæ : Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus, et gravis ad portandum; labia ejus repleta sunt indignatione; spiritus ejus velut torrens inundans ad perdendas gentes. Non revertetur furor Domini usque dum faciat, et usque dum compleat cogitationem cordis sui. Quidam putabant omnes in die judicii esse salvandos impios, scilicet precibus Sanctorum, alii quoque imaginabantur pœnas inferni tandem aliquando finiendas, sicut in libro de Civitate Dei plenius recitat Au-

Eccli. xxxiv, 2, 3.

18

Act. xx, 27.

Sap. ix, 13, 17.

19

Matth. xxv, 41.

Is. xxx, 27. 28.

20

11 ebr. III, 6.

12

13

14

15

Job XXI, 20.

16

B

C

D gustinus. Istis ergo dicendum, quod non desinet furor Domini Salvatoris, quoadusque cuncta impleverit quæ per se ipsum et per Prophetas atque Apostolos Dei, de finali judicio infernaliumque perpetuitate pœnarum prædixit. In novissimis diebus, videlicet in fine mundi, imo et in particulari vestro judicio, intelligetis, o impii, consilium ejus : tunc enim per effectum scietis vera esse quæcumque de die judicii ac pœnis inferni credit Ecclesia ; et videntes tunc quæ modo non creditis, aut non satis perpenditis, turbabimini timore horribili.²¹

21 Non mittebam prophetas, et ipsi currebant. Hoc applicandum est contra eos qui propriis industriis et conatu ad curam perveniunt animarum, ad ecclesiasticas dignitates, ad prædicationis officium : non obstante quod ait Apostolus, Nemo assumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo, tanquam Aaron;²² et rursus, Christus non semetipsum clarificavit ut pontifex fieret.²³ Non loquebar ad eos, et ipsi prophetabant. Sic multi nunc docere et prædicare præsumunt, quum non audiant Dominum Deum sibi interius loquentem, imo et quod eis inspirat, non audiunt, id est, non implent. Advertant ergo quod scriptum est :

22

Peccatori autem dixit Deus, Quare tu enarras justitias meas?²⁴²⁵ Et item : Cœpit Jesus facere et docere. Si stetissent in consilio meo, etc. Si prædicatores et pastores Dei consilio acquiescerent bene vivendo, ejusque verba populo christiano notificarent, nullum est dubium quin plurimos a peccatis suis averterent.

23 Putasne Deus e vicino ego sum? Quoniam itaque Deus altissimus his verbis ostendit se ubique præsentem et omnia intuentem, ejus ubique et semper superbenedictam præsentiam consideremus ac veneremur, dicentes cum Sanctis :²⁶ Vivit Dominus, in cujus conspectu sto hodie;²⁷ et, Meditatio cordis mei in conspectu tuo semper.²⁸²⁹ Grandis nobis bene agendi necessitas, quod ante conspectum Judicis universa videntis, agimus cuncta. Quid paleis ad triticum?

28

Paleæ sunt cogitationes inanes, et vanitates et levitates mundanæ, quas prorsus abjectare oportet, si sanctis meditationibus ac virtuosis affectibus, quibus velut tritico pascitur anima, impleri optamus : alioqui erimus sicut arundo vento agitata.

Numquid non verba mea sunt quasi ignis ardens? dicit Dominus. Quid ergo est, quod verba Spiritus Sancti quotidie audimus ac legimus, nec tamen accendimur, sed frigidi remanemus, nisi quod indispositio materiæ est in causa? Quemadmodum enim ligna viridia et humecta non faciliter inflammantur, nisi humor inclusus aut superinductus repellatur et consumatur; sic corda carnalium concupiscentiarum humore ac propriæ perversitatis et vanitatis abundantia, quasi aquarum liquore perfusa, igne divini eloquii non incenduntur, nisi a præfatis passionum ac vitiorum humoribus desiccentur. Cessent ergo huic mundo virescere et florere, imo ab amore sæculi prorsus arescant, ut instar siccorum lignorum verba Dei audiendo protinus calefiant. Sic aruit mundo quæ dixit : Anima mea liquefacta est (haud dubium quin igne divini amoris) ut dilectus locutus est.³⁰ Et quasi malleus conterens petram. Diversis rebus verba Dei comparantur, propter varias suas operationes.

29

Apostolus nempe ad Ephesios sexto, gladium spiritus vocat verbum Dei : de quo Psalmista ait ad Christum, Accingere gladio tuo super femur tuum, potentissime ;³¹ de quo et in Apocalypsi habetur, De ore ejus gladius ex utraque parte acutus exibat.³²³³³⁴

Porro Joannes Baptista verbum comminationis divinæ appellat securim, dicendo : Jam securis ad radicem arboris posita est.³⁵³⁶ Unde et hoc loco, pro malleo, Septuaginta transtulerunt, Securim. Rursus verbum Dei, virga asseritur Isaiæ undecimo, quod de Christo inducitur :³⁷ Percutiet terram virga oris sui. Iterum verbum Dei dicitur cibus et potus, ignis et baculus.³⁸ Gladius, quoniam penetrat mentem; securis, quia amputat vitia; virga, quia corrigit delinquentes; cibus ac potus, quia reficit animam.³⁹⁴⁰ Duriora ergo saxis sunt corda eorum qui verba Dei toties audiunt, nec tamen a sua franguntur duritia, neque recipiunt disciplinam.

Postremo, ex fine hujus capituli terribiliter arguuntur, qui verba divina irrisorie audiunt aut pervertunt, vel ea in ludum ac jocum accipiunt. Non enim vult Spiritus Sancti adoranda majestas, verba sua irreverenter tractari.

Footnotes

1. I Petr. v, 1-3. ↩

2. Joann. x, 11. ↩

3. Apoc. III, 2. ↩

4. I Thess. v, 14. ↩

5. Sap. VI, 2, 4, 6. ↩

6. II Tim. II, 19. ↩

7. Ezech. xxxiv, 11, 16. 4 ↩

8. Luc. xii, 32. ↩

9. Matth. x, 28. ↩

10. Prov. xxix, 25. ↩

11. Eccli. xxxiv, 16. ↩

12. Prov. vii, 1, juxta LXX. ↩

13. Joann. xvii, 9. ↩

14. 1 Petr. v, 6. ↩

15. Prov. xxx, 2. ↩

16. Ps. xxxv, 9. ↩

17. Is. lxvi, 12. ↩

18. Ps. l, 8. ↩

19. Hebr. 1, 3; ↩

20. Sap. vii, 26. ↩

21. Sap. v, 2. ↩

22. Hebr. v, 4. ↩

23. Ibid. 5. ↩

24. Act. 1, 1. ↩

25. Ps. XLIX, 16. ↩

26. Ili Reg. xvii, 1; xviii, 15; ↩

27. IV Reg. III, 14; v, 16. ↩

28. Ps. xvm, 15. ↩

29. Ps. xviii, 15. ↩

30. Cant. v, 6. ↩

31. Ephes. v, 17. ↩

32. Apoc. 1, 16. ↩

33. Ps. XLIV, 4. ↩

34. Apoc. i, 16. ↩

35. Matth. 10. ↩

36. Matth. iii, 10. ↩

37. Is. XI, 4. ↩

38. Deut. III. ↩

39. Deut. viii, 3. ↩

40. Act. i, 1. ↩