Articulus 34
DE MORALITATE EJUSDEM CAPITULI QUARTIDECIMI.
LIGNUM habet spem. Teste Gregorio, In Scripturis nomine ligni, aliquando crux designatur, ut quum in Jeremia impii dicunt de Christo: Mittamus lignum in panem ejus. Interdum, per lignum homo justus sive injustus exprimitur, ut quum per Ezechielem Dominus loquitur: Humiliavi lignum sublime, et exaltavi lignum humile: quoniam per lignum, incarnata Patris Sapientia figuratur, Salomone de ea dicente, Lignum vitæ est omnibus apprehendentibus eam. Itaque hoc loco dum lignum homini præfertur, nomine ligni homo justus significatur. Per hominem autem, homo carnalis notatur, eo modo, quo ait Apostolus:1 Quum sit inter vos zelus et contentio, nonne homines estis? Itaque Lignum, id est vir justus, habet spem retributionis æternæ felicitatis. Si præcisum fuerit, id est, pro fide seu justitia occiditur, rursum virescit in patria, luce gloriæ immarcescibiliter hilariterque perfusus; et rami ejus, id est imitatores ejus ex ipso spiritualiter prodeuntes, pullulant, id est, virtuosis insistunt operibus, ejus exemplo accensi, juxta Apostolum:2 In omni opere bono fructificantes.
Si senuerit in terra radix ejus, id est, virtus qua alios spiritualiter generare consuevit, in hujus peregrinationis exsilio aliquando (Deo permittente) peccati vetustatem incurrerit; et in pulvere, id est terrenis infimisque affectibus, emortuus morte peccati fuerit truncus, id est corpus illius. Quod fit, quando membra exhibentur arma iniquitatis peccato;3 peccatorum autem carnalium est corpus præcipue instrumentum atque subjectum, saltem quoad materiale hujusmodi vitiorum. Ad odorem aquæ germinabit, id est, per irrigationem et infusionem donorum Spiritus Sancti, vivificabitur vita gratiæ et virtutum, et æquitati fructuosæ deserviet, et faciet comam, id est ornamentum bonarum cogitationum sanctarumque affectionum in capite animæ, puta in mente.4 De hujusmodi coma loquitur Sponsa, Sponsum describens: Comæ ejus sicut elatæ palmarum. Quasi quum primum plantatum est, id est, sicut in prima sua conversione ad Deum. Justus enim electus, ut ait Psalmista, quum ceciderit, non collidetur, quia Dominus supponit manum suam. Imo talis frequenter post casum cautior surgit, atque humilius vivit, propriam infirmitatem expertus et magis perpendens, aliis quoque magis compatiens.
Homo vero carnalis, arbor infructuosa, aridum lignum, quum mortuus fuerit per peccatum mortale: de qua morte loquitur Christus, Dimitte mortuos sepelire mortuos suos; et nudatus vestimentis innocentiæ ac virtutum: de quibus ait in Apocalypsi Joannes, Beatus qui vigilat, et custodit vestimenta sua, ne ambulet nudus; atque consumptus pœnalitatibus culpam sequentibus, omnique esse gratiæ gratum facientis privatus, sicque spiritualiter annihilatus, ita ut de eo dicat Apostolus: Qui se putat aliquid esse quum nihil sit. Siquidem peccatum nihil est, et nihil fit homo peccando. Ubi, quæso, est? quasi dicat: Infeliciter fluctuat, miserabiliter evagatur, quia in Creatore suo non quietatur, et ab eo qui vere est, aversus, in regione dissimilitudinis sub jugo peccati et dominatu diaboli, hinc inde jactatur, de iniquitate ad iniquitatem ruendo. Hinc Adæ post culpam divinitus dictum est: Adam, ubi es?
Quomodo si recedant aquæ de mari, sic homo quum dormierit somno peccati. De quo loquitur Paulus: Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis. Itemque: Tempus est nos jam de somno surgere. Hæc est dormitio vitiosa, cui pervigil mentis custodia, et actuale virtutum exercitium contrariantur. Quemadmodum enim somnus naturæ, est ligatio sensuum et suspensio eorum ab actibus suis; sic somnus culpæ, est virtuosæ actionis cessatio in commissione illiciti, vel omissione præcepti. Non resurget per pœnitentiam a peccato: quod de reprobo induratoque homine dicitur. De quo Ecclesiasticus ait: Peccator adjiciet ad peccandum. Unde legitur in Psalmo: Ideo non resurgunt impii in judicio:5 quod de judicio discretionis accipitur, quo homo inter bonum malumque judicans, et pretiosum a vili discernens, detestatur culpam quam incidit, per pœnitentiamque resurgit. De qua resurrectione ad Colossenses scriptum est: Si consurrexistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite. Donec atteratur cœlum, non evigilabit ad virtutum vigiliam. Quum enim homo in mortali decesserit, nunquam ad gratiam reducetur, sicut et cœlum nunquam substantialiter destruetur.
Quis mihi tribuat, ut in inferno protegas me et abscondas me, donec pertranseat furor tuus, et constituas mihi tempus in quo recorderis mei? Istud cum verbis sequentibus in Officio legitur defunctorum: quod prima facie non faciliter videtur posse exponi in persona animæ in purgatorio constitutæ. Quidam enim hæc verba ita intelligunt, quod tantus erit rigor et terror Christi in die judicii, quod animæ defunctorum mallent, durante judicio, in inferno abscondi, quam irati vultum Judicis intueri. Sed non videtur hoc generaliter stare posse. Animæ enim in purgatorio consistentes, sciunt se in die judicii nequaquam damnandas, imo interim vel saltem ante prolationem sententiæ omnino purgandas. Christus autem in die judicii electis non apparebit terribilis, maxime his qui de sua salvatione interim seu tunc certi sunt. Verumtamen, reprobis judex tam metuendus parebit, quod pœna inferni eis pro tunc tolerabilior videretur.
Nihilo minus ista de anima in purgatorio sita queunt intelligi.6 Infernus quippe quatuor modis accipitur, scilicet pro loco damnatorum: de quo ait Salvator, quod dives epulo sepultus est in inferno; et Psalmista:7 Eruisti animam meam ex inferno inferiori. Secundo, pro limbo patrum:8 sicque Christus ad infernum dicitur descendisse. Tertio, pro purgatorio: unde in Missa cantatur, Domine Jesu Christe, libera animas fidelium defunctorum de pœnis inferni. Quarto, pro limbo puerorum. Tanta autem est acerbitas suppliciorum purgatorii, quod animæ ibi detentæ, mallent esse in inferno, secundum quod sumitur pro limbo patrum et puerorum, ubi pœna sensus non fuit nec est, quam in purgatorii sensibilibus pœnis.9 Imo, in inferno damnatorum mallent esse, et ab ejus sensibilibus pœnis divinitus protegi, atque ibidem a purgatorii tormentis abscondi, donec pertransiret furor Dei, id est, tempus divinæ ultionis, quo in purgatorio affliguntur, seu affligendæ sunt, finiretur, et tunc Deus recordaretur earum, perducendo ipsas ad patriam.
Itaque juxta hunc sensum loquitur anima purgatorio deputata: Quis mihi tribuat, id est, utinam mihi (o Deus) donetur, ut in inferno protegas me: secundum sensum prætactum. Denique etiam de inferno, id est purgatorio, potest exponi, ut sit sensus: In inferno protegas me, id est, in purgatorio isto quo crucior, mihi clementer obumbres, supplicia releves, a tam intensis doloribus me defendas. Et abscondas me ita sub tua miseratione a tam districta punitione, donec pertranseat furor tuus, id est, quousque mihi prorsus ignoscas, et a pœnali loco ad felicitatem deducas, et constituas mihi tempus in quo recorderis mei, id est, horam miserendi, redimendi, beatificandique me, mihi ostendas, præfigas, acceleres: quia hoc relevamen est pœnæ, præcognitio termini ejus.1011121314
B
C
D
Putasne mortuus homo rursus vivat? Hoc anima loquitur, insinuans se optare sui corporis resuscitationem et resumptionem, ut simul cum illo glorificetur. Quasi dicat: Tu (o Deus) nosti, quod defuncti resurgent. Ergo ad beatam resurrectionem celeriter opto pertingere. Hinc subdit: Cunctis diebus quibus nunc milito, id est, contra pœnas quibus affligor, quodammodo pugno, quoniam naturali appetitu eas abhorreo atque refugio, quamvis ratio dictet quod ad satisfaciendum divinæ justitiæ sint patienter ferendæ; exspecto donec veniat immutatio mea, id est translatio a miseria ista pœnali ad gloriam, resurrectio quoque futura, quam vehementer affecto, in quantum erit pro felicitatis augmento. Vocabis me tempore a te præordinato a purgatorii pœna ad thronum cœlestem, et in fine sæculi me corpori reuniri jubebis; et ego respondebo tibi, tuæ voluntati obediendo. Operi manuum tuarum porriges dexteram: quia tua omnipotenti virtute hæc fient; et nunc in purgatorio mihi (ut spero) manum porriges adjutricem, citra condignum puniendo, et per aliorum suffragia succurrendo, tempus et vehementiam punitionis meæ misericorditer minorando.
Tu quidem gressus meos dinumerasti: quod nunc experimentaliter scio, dum pro omni actu illicito quantumlibet modico, non satisfactorie emendato, pœnam sustineo; sed parce peccatis meis, pœnam nunc mitigando. Nam quantum ad culpam, in vita ista dimissa sunt eorum peccata, qui in purgatorio statuuntur: qui etiam orant pro venia, secundum quod oratio est desiderii nuntius et interpres, non prout est meritoria impetrativaque indulgentiæ, quum se ipsos juvare non queant.1516 Non enim sunt in statu merendi aut demerendi, quoniam status ille finitur in termino viæ præsentisque vitæ, puta in morte. Signasti quasi in sacculo delicta mea. Pensandum ac formidandum hoc nobis est, quod scilicet Deus omnia nostra peccata tam diligenter conservat, signat, atque commemorat, ut tempore suo nobis ea objiciat, nisi jam pœnitentiam veram egerimus. Hinc ait in Psalmo: Existimasti inique, quod ero tui similis? Arguam te, et statuam contra faciem tuam.17 Porro, pœnitentibus pie indulget. Propter quod additur, sed curasti iniquitatem meam. Varia namque sunt remedia contra peccata, et medicamina quibus curantur, quia et sacramenta novæ legis (secundum Hugonem) sunt vasa medicinalia gratiæ contentiva, vitiorumque curativa. Insuper, per opera satisfactionis, per adversa et lacrimas, vel potius per patientiam in adversis et internum dolorem de Dei offensa, curantur præsertim peccata.
Mons cadens defluit, etc. Et homines ergo similiter perdes? quasi dicat: Quamvis, o Deus, homo (quantum ad corpus corruptibile) inanimatis rebus sit similis, quantum ad corruptibilitatem, non tamen decet ut eum perire permittas per culpam, quem ad tuam imaginem similitudinemque creasti, sicut inanimata destruuntur seu pereunt per naturam. Porro, secundum Gregorium, Mons cadens defluit, et saxum transfertur de loco suo, dum hominem justum, qui est per sapientiam altus, et virtutibus firmus ac solidus, repentina et improvisa tentatio invadit et concutit et prosternit, ita ut non nisi post ruinam, tentationem suam perpendat. Lapides vero excavant aquæ, et alluvione paulatim terra consumitur, dum justus paulatim tentatione inficitur, et levibus motibus successive dejicitur, non tam nimietate, quam assiduitate tentationis, qua impugnatur. Exemplum primi, in adulterio David cum Bethsabee. Exemplum secundi, in Salomone, quoad incontinentiam ejus.
Roborasti eum paululum, donis gratiæ in præsenti, ut in perpetuum pertransiret, id est de vita hac ad perpetuam cœlestis paradisi mansionem, atque ad dona gloriæ æternaliter perveniret. Parva autem sunt omnia vitæ præsentis, comparatione beatitudinis sempiternæ. Sive nobiles fuerint filii ejus, sive ignobiles, non intelliget. Hoc valet ad increpationem et informationem parentum carnalium, qui superflue pro filiorum nobilitatione, prosperitate, promotione sollicitantur et occupantur : quia quum venerint ad tormenta, nil sciunt de statu vitæ præsentis et consistentia filiorum suorum, nisi per modum præcedenti articulo scriptum. Imo, frequenter mortuorum parentum augentur supplicia ex vita carnali filiorum, quam adjutorio parentum suorum adepti sunt.
Footnotes
Chapter 36 of 72