Skip to the text
Ember
PT

Articulus 38

DE MYSTICA EJUSDEM CAPITULI SEXTIDECIMI INTELLIGENTIA.

RESPONDENS autem Job, dixit: Audivi frequenter talia. Vir justus verborum injuriis impetitus, non per impatientiam vincitur, nec improborum imperita verba multum ponderat, eisve læditur: imo ut levia æquanimiter patitur, et tanquam adversis assuetus, respondet: Audivi frequenter talia, scilicet injuriosa imperitaque verba; nec de mea injuria, sed de vestra culpa, læsione, ruina contristor.1 Denique quidam, quorum sermo sale conditus non est, et quibus Dominus linguam eruditam non dedit, alios gratia consolationis impendendæ accedunt;2 sed incaute loquendo, afflictos magis affligunt, eis inania promittendo, inutilia recitando, increpatoria absque discretione loquendo, aut aliis detrahendo. Quibus afflictus dicere potest: Consolatores onerosi omnes vos estis. Numquid habebunt finem verba ventosa? aut aliquid tibi molestum est, o inordinate locutor ac justi injuriator, si loquaris? id est, facile tibi est multa profari, quoniam tibi non resisto me ulciscendo. Denique, teste Gregorio, Quum mali malis convitia dicunt, eo citius tacent, quo de se mox talia audiunt qualia dicunt. Quum autem justos criminantur, eo liberius fabulantur, quo minus redarguuntur: quia justi convitia non reddunt, etiam dum audiunt quod non sunt. Hinc justus injustis talibus dicere valet: Poteram et ego similia vestri loqui. Præsertim vero, dum quis caritative arguitur, redarguere non debet, ne ex impatientia loqui putetur.

Atque utinam esset anima vestra pro anima mea: consolarer vos sermonibus. Interdum pravis hominibus, quia humana informatione et increpatione corrigi aspernantur, divina flagella optanda sunt: quod discrete caritativeque agitur, quia errantis non pœna, sed emendatio desideratur. Nam et Apostolus fornicatorem Satanæ tradidit in interitum carnis, ut spiritus ejus fieret salvus, sicut Corinthiis scribit.3 Sed quid agam? Si locutus fuero, non quiescit dolor meus; et si tacuero, non recedit.4 Hoc dicere habet prælatus, seu alius, qui subjectum seu proximum incorrigibilem cernit: quem sive increpaverit, sive irreprehensum reliquerit, de ejus perversitate tristatur. Unde in Proverbiis inducitur:5 Vir sapiens, si cum stulto contenderit, sive irascatur, sive rideat, non inveniet requiem sibi. Verumtamen, quia interdum secundum veræ discretionis censuram tali loquendum est, et interdum silendum (si enim ex taciturnitate communitas læderetur, non esset silendum); ideo in Proverbiis sapientissimus Salomon scribit: Ne respondeas stulto secundum stultitiam suam, ne efficiaris ei similis.6 Responde stulto secundum stultitiam suam, ne sibi sapiens videatur. In quibus verbis tangitur una causa loquendi, et una tacendi.

Nunc autem oppressit me dolor meus. Dolor de peccato proprio et confratrum, omni dolore vitæ hujus quodammodo major est, secundum quod malum culpæ pejus est omni malo pœnæ. Quo dolore homo tanto magis afficitur, quanto in vera Dei ac proximi caritate perfectior fuerit: quo enim Deum plus diligit, eo de ipsius inhonoratione atque offensa cordialius contristatur. Et in nihilum redacti sunt omnes artus mei. Quemadmodum homo peccando nihil fieri dicitur, sic membra ipsius in nihilum rediguntur, dum arma iniquitatis peccato exhibentur, id est, instrumenta fiunt peccati.78 Hinc Christus membra scandalizantia docet abscindenda et abjicienda, non utique quantum ad eorum substantiam, sed quoad usum illicitum. Quoniam ergo frequenter omnia aut pene omnia membra nostra fecimus instrumenta peccandi, per quæ Deo tanquam Creatori servire debuimus, dicamus hæc verba cum mentali dolore et emendandi integrali proposito.

Rugæ meæ testimonium dicunt contra me. Rugæ nostræ, sunt actionum nostrarum obliquitates, culparum contractiones, ex defectu fluentorum gratiæ orientes, quibus opera nostra bona miscentur et inquinantur, ita ut panno menstruatæ feminæ comparentur.9 Nempe, ut in Ecclesiaste legitur, Non est homo super terram qui faciat bonum, et non peccet.10 Hæ itaque rugæ in judicio Dei contra nos testimonium perhibent, quod defectuosi et pauperes, omni misericordia sumus jugiter indigentes. Interdum quoque, dum alios corripere inchoamus, testimonium perhibent contra nos, quod inidonei vel minus idonei sumus corripere proximos; objiciturque nobis, et dicitur: Medice, cura te ipsum.11

Porro sequentia, quamvis moraliter de quolibet justo per Job figurato queant exponi, tamen de Christo, cujus Job apertissima fuit figura in lege naturæ, placet nunc ea exponere. Ex qua etiam expositione, et ea quæ præcedenti articulo habita est, facillime innotescit, quomodo de ceteris justis, Christique membris possint intelligi. Quam demum expositionem B. Gregorius plene prosecutus est; sed ea de Christo non explanavit, nisi paululum circa finem. Itaque Unigenitus Dei, rex Messias, omnium sæculorum salvator, testatur:

Suscitatur falsiloquus adversus faciem meam, contradicens mihi, videlicet populus Judæorum, qui coram Pilato clamavit, illo dicente, Regem vestrum crucifigam?12 Non habemus regem nisi Cæsarem.13 Et rursus:14 Nos legem habemus, et secundum legem debet mori, quia Filium Dei se fecit. Hinc in Jeremia habetur: Prævaricatione prævaricata est in me domus Israel, et domus Juda. Negaverunt Dominum, et dixerunt:15 Non est ipse. De quibus in Daniele prædictum est:16 Non erit ejus populus, qui eum negaturus est. Quibus illud Osee competit: Prævaricati sunt in me, et ego redemi eos;17 et ipsi locuti sunt contra me mendacia.

Collegit furorem suum in me. Populus enim Judæorum cum omni impetu iræ, rancoris et impatientiæ Christum invasit, cepit, ligavit, multipliciterque afflixit, atque interfici procuravit, dicens illud Sapientiæ: Contumeliis et tormento interrogemus eum. Gravis est nobis etiam ad videndum. Morte turpissima condemnemus eum: promittit enim scientiam Dei se habere, et Filium Dei se nominat.18 Hinc in die sancto Parasceves furentes clamabant ad præsidem: Tolle, tolle, crucifige eum. Et comminans mihi, infremuit contra me dentibus suis. Quum enim Christus a pontifice adjuratus, dixisset se esse Christum Filium Dei, omnes dixerunt:19 Reus est mortis. Tunc itaque mortem ei minati sunt, et tanquam atrocissimæ feræ eum nocte illa tractabant, secundum illud Lucæ:20 Viri qui tenebant illum, illudebant ei, cædentes; et velaverunt eum, et percusserunt faciem ejus.

Hostis meus terribilibus oculis me intuitus est. Quod licet de toto populo Christum in die Parasceves persequente accipi posset, de Caipha tamen qui principalis fuit in hoc, potissime sumitur: qui (ut Mathæus refert) indignatione repletus, surrexit de throno, dixitque Christo:21 Adjuro te per Deum vivum, ut dicas nobis si tu es Christus Filius Dei benedicti. Insuper in Joanne legitur: Exiit Jesus portans spineam coronam et purpureum vestimentum. Et dixit Pilatus Judæis: Ecce homo. Quum ergo vidissent eum pontifices et ministri, clamabant: Tolle, tolle, crucifige eum.22 Tunc ergo eum horribiliter inspexerunt.

Aperuerunt super me ora sua exprobrantes: quia, ut in Luca legitur, quum Jesum vinctum præsentassent Pilato, cœperunt accusare illum, dicentes:23 Hunc invenimus subvertentem gentem nostram, et prohibentem tributa dari Cæsari, et dicentem se Christum regem esse. Propter quod ait Salvator in Psalmo: Circumdederunt me vituli multi; tauri pingues obsederunt me; aperuerunt super me os suum, sicut leo rapiens et rugiens.24 Denique, Christo in cruce pendente, prætereuntes blasphemabant eum, moventes capita sua, et dicentes: Vah! qui destruis templum Dei, et in triduo illud reædificas, salva temetipsum. Si Filius Dei es, descende de cruce. Similiter et principes sacerdotum illudentes cum Scribis et senioribus, dixerunt: Alios salvos fecit, se ipsum non potest salvum facere.25 Si rex Israel est, descendat de cruce. Confidit in Deo; liberet eum nunc, si vult: dixit enim, Quia Filius Dei sum.

Percusserunt maxillam meam. De hoc Marcus scribit: Cœperunt quidam conspuere eum, et velare faciem ejus, et colaphis eum cædere;26 et ministri alapis eum cædebant. Joannes quoque:27 Unus ministrorum dedit ei alapam, dicens: Sic respondes pontifici? Insuper ministri Pilati hoc ipsum crudelissime peregerunt, quemadmodum Joannes recitat: Milites plectentes coronam de spinis, imposuerunt capiti ejus;28 et vestem purpuream circumdederunt ei. Et veniebant ad eum, et dicebant: Ave rex Judæorum. Et dabant ei alapas. De hoc et Sibylla prædixit: Dabunt Domino alapas manibus incestis. Cujus versus ac vaticinia Augustinus in libro de Civitate Dei prosequitur. Satiati sunt pœnis meis: quia tam crudelissimam mortem Christo intulerunt, sicut optaverunt et excogitare quiverunt. Videntesque eum in suppliciis positum, tanto plus gloriabantur, quo eum plus oderant.

Conclusit me Deus apud iniquum, id est, a scelerato Judæorum Pilatique populo capi ac ligari permisit, juxta illud Joannis: Cohors ergo, et tribunus, et ministri Judæorum comprehenderunt Jesum et ligaverunt.29 Unde in Threnis habetur:30 Spiritus oris nostri Christus Dominus captus est in peccatis nostris. Et manibus impiorum me tradidit. Proprio enim Filio non pepercit Pater, sed pro nobis omnibus tradidit illum, juxta Apostolum.31 Et passione jam imminente, Christus dixit Apostolis illud: Ecce appropinquabit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum.32 De quibus ait in Psalmo:33 Circumdederunt me canes multi; concilium malignantium obsedit me.34 Et Petrus ait Judæis: Jesum Nazarenum, virum approbatum a Deo in vobis virtutibus, et prodigiis, et signis, quæ fecit per illum Deus in medio vestri: hunc definito consilio et præscientia Dei traditum, per manus iniquorum interemistis.35

Ego ille quondam opulentus, repente contritus sum. Christus, secundum suam divinitatem, dives est in se ipso divitiis infinitis, quæ sunt simplicissima omnis boni omnisque pulchri superplena simpliciterque perfecta possessio. Porro, secundum assumptam humanitatem, divitior est toto utique universo, imo omni creaturæ prælatus ac dominans. Fuitque plenus in anima omni virtute nullam imperfectionem includente, omni sanctitate, gratia, sapientia, perfectione et gloria ab incarnationis exordio, quantum creatura capere quivit. Sed et gratiis gratis datis fuit repletus, et de plenitudine ejus omnes accipimus. Verumtamen, quantum ad corporalium divitiarum substantiam, pauperrimus fuit, quemadmodum protestatur: Filius hominis non habet ubi caput reclinet. De quo in Zacharia asseritur: Ipse pauper, et ascendens super asinam. Ipse autem repente contritus est: quia post maximum honorem sibi in die Palmarum et ante aliquoties exhibitum a plebe Judæorum atque gentilium (juxta illud Lucæ: Quum appropinquaret Jesus ad descensum montis Oliveti, cœperunt omnes turbæ descendentium gaudentes laudare Deum voce magna super omnibus quas viderant virtutibus, voce magna dicentes: Benedictus qui venit rex in nomine Domini; pax in cœlo et gloria in excelsis): post hunc, inquam, honorem, repente in die Parasceves omnes ab eo aversi sunt, ita ut simul omnes clamarent: Sanguis ejus super nos et super filios nostros. Deinde acerbissima morte hunc contriverunt, secundum illud Isaiæ: Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, attritus est propter scelera nostra. Itemque: Dominus voluit eum conterere in infirmitate.

Tenuit cervicem meam. Hoc plebs Christum capiens, ligans atque in collo percutiens, corporaliter et amaritudinaliter fecit, eum furibunde impellens. Confregit me, totum corpus flagellis dilacerando, violentissime distendendo, ita ut corporis dissolveretur compago, rumperenturque venæ, quemadmodum ait Christus in Psalmo: Dispersa sunt omnia ossa mea; et rursus: Dinumeraverunt omnia ossa mea. Et posuit me sibi quasi in signum: quia ad Christi vulnerationem omnes concorditer intenderunt, sicut sagittarii ad signi contactum. Ideo ait in Psalmo: Circumdederunt me sicut aqua tota die; circumdederunt me simul.

Circumdedit me lanceis suis: quia, ut Evangelistæ testantur, plebs illa iniqua venit cum armis, facibus, gladiis et fustibus comprehendere Jesum. Propter quod dixit eis illud Matthæi: Tanquam ad latronem existis cum gladiis et fustibus comprehendere me. Quod et circa crucem fecisse creduntur, quando (ut alibi fertur) unus militum lancea latus ejus aperuit. Convulneravit lumbos meos. A capite namque usque ad pedes eum vulneraverunt flagellis; et sicut beatissima Brigitta in Revelationibus suis conscribit, usque ad costas carnem ejus tenerrimam laceraverunt. Sicque sanguis ejus pretiosissimus undique copiosissime emanavit, juxta id Psalmi: Sicut aqua effusus sum. Non pepercit: imo atrocissime desæviit; et effudit in terram viscera mea. Hoc de Christo exponitur hyperbolice, sicut præcedenti articulo de Job fuit expositum. Concidit me vulnere super vulnus. Vulneraverunt enim Christum primo flagellis, deinde spinis, tertio clavis, sicut in Psalmo fatetur: Foderunt manus meas et pedes meos. Et rursus: Super dolorem vulnerum meorum addiderunt. Propter quod ab Isaia de Christo prædictum est: Non est ei species neque decor; et reputavimus eum quasi leprosum. Irruit in me quasi gigas, quando et funibus me ligabant. Hinc loquitur Christus ad Patrem: Super me confirmatus est furor tuus, et omnes fluctus tuos induxisti super me.

Saccum consui super cutem meam. Per hoc intelligitur asperitas et paupertas vestium Christi. Propter quod ait in Psalmo: Posui vestimentum meum cilicium. Et denuo: Ego autem quum mihi molesti essent, induebar cilicio. Sic et Isaiæ Dominus dixit: Tolle saccum qui est super lumbos tuos. Et operui cinere carnem meam, id est, usque ad terram prostratus sum, et sedi in pulvere ejus. Nam et in monte Calvariæ mortuorum cineribus non carente, Christus sedisse sic creditur, quousque cruce parata eam ascenderet.

Facies mea intumuit a fletu. Certum quod Christus tempore passionis, præ corporali dolore et matris suæ compassione, mentali quoque mœrore de Judæorum ex-

Matth. XXVI, 55.

Joann. XIX, 34.

Is. I, 6.

Ps. XXI, 15.

Matth. XXVII, 26, 29.

Ps. XXI, 17.

Ps. LXVIII, 27.

Is. LIII, 2, 4.

Joann. XVIII, 12.

Ps. LXXXVII, 8.

Ps. LXVIII, 12.

Ps. XXXIV, 13.

Is. XX, 2.

Joann. I, 16.

Matth. VIII, 10.

Zach. IX, 9.

Luc. XIX, 7, 38.

Matth. XVII, 25.

Is. LIII, 5.

Ibid. 10.

Joann. XVIII, 2.

Matth. XVI, 67.

Joann. XIX, 1.

Is. XXI, 15.

Ibid. 18.

Ps. LXXXVII, 1.

Matth. XXVI, 1.

Joann. XXVI, 3. cæcatione, et innumerabilium hominum ingratitudine ac perditione, uberrime flevit. Propterea ait in Psalmo: Oculi mei languerunt præ inopia.36 Et iterum: Quasi lugens et contristatus, sic humiliabar.37 Apostolus etiam ad Hebræos testatur, quod cum lacrimis preces fudit ad Patrem passione instante.38 Et palpebrœ meœ caligaverunt. Paulatim quippe corporalis visus Christi in cruce defecit, quousque præ doloris angustia eversi sunt oculi ejus clarissimi: sed et guttis sanguinis benedicti a capite in oculos Christi fluentibus, præsertim quum spinis coronaretur, visus ejus caligare incepit.

Hœc passus sum absque iniquitate manus meœ: quia, ut in Isaia legitur, Ipse iniquitatem non fecit, nec inventus est dolus in ore ejus; et Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum. Vere languores nostros tulit, et dolores nostros ipse portavit.39 Qui ait in Psalmo: Quæ non rapui, tunc exsolvebam.40 Unde in prima sua Canonica loquitur Petrus: Peccata nostra pertulit in corpore suo super lignum.41 Quum haberem mundas ad Deum preces, id est Deo acceptissimas atque gratissimas, nulla vel minima culpa permixtas: quibus etiam pro inimicis oravi præcipue tempore passionis, dicendo illud Lucæ:42 Pater, ignosce illis, quia nesciunt quid faciunt. Quod ab Isaia erat ita prædictum:43 Ipse peccata multorum tulit, et pro transgressoribus rogavit. Præterea, de hac precum suarum gratissima Deo munditia ait Salvator: Gratias ago tibi, Pater, quoniam audisti me.44 Ego autem sciebam quoniam semper me audis.

Terra, ne operias sanguinem meum; neque inveniat in te locum latendi clamor meus. Sicut expositum est hoc præinducto articulo, de Job, quoad eos qui ipsum pro sua culpa putabant percussum; similiter prorsus exponi potest de Christo, quantum ad infideles, qui ipsum pro suis peccatis asserebant occisum. Contra quos Christus precatur sanguinis sui effusionem non occultari, sed desuper indicari, et omnibus publicari, quare et quomodo passus sit. Similiter clamorem suum, quo voce magna clamavit in cruce ad Patrem, Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me?45 petit omnibus manifestari, ut sciant cur Pater Christum sic pati reliquit. Insuper, secundum Gregorium, terra Christi sanguinem non abscondit, quoniam peccatores ejus sanguine se redemptos fatentur, et laudant. Ecclesia quoque militans Redemptoris sui passionem, ceteraque mysteria publice prædicat, ejus quoque clamorem et verba omnibus evangelizat: quod in suis epistolis Paulus potissime facit.

Ecce enim in cœlo testis meus, scilicet Deus Pater, de quo loquitur Christus in Evangelio: Et qui misit me Pater, testimonium perhibet de me.46 Hinc in prima Joannis epistola dicitur: Qui non credit in Filium, mendacem facit Deum, quoniam non credit in testimonium quod testificatus est Deus de Filio suo.47 Denique Spiritus Sanctus perhibuit testimonium Christo, secundum quod ait in Joanne:48 Quum autem venerit Paracletus, quem ego mittam vobis a Patre, Spiritum veritatis, qui a Patre procedit, ille testimonium perhibebit de me. Tale enim testimonium perhibuit per Apostolos Spiritus Sanctus de Christo in die Pentecostes ac postea, quod Judæi, qui Christum paulo ante ut seductorem crucifixerunt, pro parte magna converterentur ad ipsum, sicut in Actibus Apostolorum docetur.49 Et conscius meus in excelsis. Tres enim superbenedictæ et superessentiales Personæ, sibi invicem perfecte et comprehensive sunt cognitæ. Imo trium est una scientia, sicut et una essentia. Ideo in Matthæo fertur: Nemo novit Filium nisi Pater, neque Patrem quis novit nisi Filius.50 Porro (juxta Apostolum) quæ sunt Dei, nemo novit nisi Spiritus ejus;51 et Spiritus est qui scrutatur etiam profunda Dei.

Verbosi amici mei. Multi se asserunt veraciter Christianos et Christi amicos, quum tamen ei per impiam vitam rebelles sint atque contrarii, animarumque corruptores, pro quarum salute ille sanguinem fudit. Quibus ait: Verbosi amici mei. Et iterum: Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum cœlorum;52 sed qui facit voluntatem Patris. Præterea, Apostoli veri Salvatoris amici, tempore Cœnæ multipliciter asserebant se Christum nocte illa non relicturos;53 nihilo minus paulo post omnes ab ipso fugerunt, et primus eorum ter ipsum negavit.5455 Quantum ergo ad hoc, verbum istud eis utcumque competeret.

Ad Deum stillat oculus meus. Interiori mentis oculo Christus ut homo, seu anima ejus, Deum Patrem, imo totam superadorandam Trinitatem indesinenter adspexit, et tempore passionis lacrimantibus oculis corporis, se sursum erexit. Atque utinam sic judicaretur vir cum Deo, id est a Deo, ut scilicet secundum merita sua a Deo susciperet, quomodo judicatur filius hominis cum collega suo in humano judicio: quod non est nisi secundum opera judicari. Hoc de se ipso Christus dicere potuit, æquivalenterque dixit, in quantum naturali timore mortem crucis abhorruit, deprecans Patrem: Mi Pater, si possibile est, transeat a me calix iste.56 Si enim Pater Christum hominem secundum sua merita judicasset, pœnam ei non permisisset inferri, nec voluntatem ei inspirasset spontanee patiendi, quum ipse Christus omni prorsus caruerit culpa.

Footnotes

  1. Coloss. iv, 6. ↩

  2. Is. I, 4. ↩

  3. I Cor. v, 5 ↩

  4. Job xvi, 7, 8. ↩

  5. Prov. xxi, 9. ↩

  6. Prov. xxvi, 5. ↩

  7. Matth. cxviii, 8, 9. ↩

  8. Rom. vi, 13. ↩

  9. Is. lxiv, 6. ↩

  10. Eccle. vii, 1. ↩

  11. Luc. iv, 23. ↩

  12. Joann. xix, 15. ↩

  13. Joann. xix, 15. ↩

  14. Ibid. 7. ↩

  15. Jer. v, 11, 12. ↩

  16. Dan. ix, 26. ↩

  17. Osee vii, 13. ↩

  18. Sap. ii, 19, 15, 20, 13. ↩

  19. Matth. xxvi, 63, 64, 66. ↩

  20. Luc. xxii, 63, 64. ↩

  21. Matth. xxvi, 62, 63. ↩

  22. Joann. xix, 5, 6, 15. ↩

  23. Luc. xxiii, 2. ↩

  24. Ps. xxi, 13, 14. ↩

  25. Matth. xxvii, 39-43. ↩

  26. Marc. xiv, 65. ↩

  27. Joann. xviii, 22. ↩

  28. Joann. xix, 2, 3. ↩

  29. Joann. xviii, 12. ↩

  30. Thren. iv, 20. ↩

  31. Rom. viii, 32. ↩

  32. Matth. xxvi, 45. ↩

  33. Ps. xxi, 17. ↩

  34. Act. vi, 22, 23. ↩

  35. Act. ii, 22, 23. ↩

  36. Ps. LXXXVII, 10. ↩

  37. Ps. XXXIV, 14. ↩

  38. Hebr. v, 7. ↩

  39. Is. LIII, 9, 6, 4. ↩

  40. Ps. LXVIII, 5. ↩

  41. 1 Petr. II, 24. ↩

  42. Luc. XXIII, 34. ↩

  43. Is. LIII, 12. ↩

  44. Joann. XI, 41, 42. ↩

  45. Matth. XXVII, 46. ↩

  46. Joann. v, 37. ↩

  47. 1 Joann. 10. ↩

  48. Joann. x 26. ↩

  49. Act. II, 3 III, 15; IV, 3 V, 32. ↩

  50. Matth. 27. ↩

  51. 1 Cor. 11, 10. ↩

  52. Matth. vii, 21. ↩

  53. Matth. xxvi, 33, 35. ↩

  54. Ibid. 70, 72, 74. ↩

  55. Ibid. 56. ↩

  56. Matth. xxvi, 39. ↩

Chapter 40 of 72