Articulus 35
EXPOSITIO LITTERALIS CAPITULI SEPTIMIDECIMI : ET LOCUTUS EST DOMINUS AD MOYSEN.
PONUNTUR quædam in isto capitulo, in cunctis sacrificiis observanda, præsertim determinatio loci. Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens : Loquere Aaron et filiis ejus et cunctis filiis Israel, dicens ad eos : Iste est sermo quem mandavit Dominus, dicens : Homo quilibet, id est quicumque, de domo Israel, id est semine Jacob patriarchæ, seu aliqua tribu descendente ex illo, si occiderit ovem aut bovem sive capram : quæ tria erant animalia immolaticia, idcirco nunc sermo est de mactatione animalium horum ad immolandum ; in castris vel extra castra, id est in domibus seu tentoriis suis, vel extra, seu in agris : non quod ibi poterant animalia offerenda occidere, sed si ibi hoc fecerint, quod esset peccatum commissionis ; et non obtulerit ad ostium tabernaculi oblationem Domino, id est, animal immolandum non adduxerit sacerdoti ad ostium atrii, ut per manum sacerdotis exsecutio sacrificii fiat : et illud non facere esset peccatum omissionis ; sanguinis reus erit, id est mortali peccato obnoxius, vel etiam secundum legem morte plectendus aut dignus occidi : ideo subditur, quasi si sanguinem fuderit, sic peribit de medio populi, id est, puniendus est, quemadmodum homicida. Verumtamen non videtur quod sacrificium offerre extra debitum locum, aut illud negligere, fuerit in se tam enorme crimen ut homicidium. Quamvis enim peccata in Deum, sint graviora peccatis in proximum, loquendo in generali, non tamen semper in speciali.
Ideo offerre debent sacerdoti filii Israel hostias suas, id est, animalia offerenda præsentabunt alicui sacerdotum in loco præfixo, nec sibi ipsis assument sacerdotale officium ; quas hostias occidunt in agro : quia pro tunc nonnulli ex filiis Israel talia mactaverunt in agris et aliis locis, instar gentilium sacrificantes undique indifferenter, præsertim lege nondum data, et tabernaculo non constructo ; ut sanctificentur Domino ante ostium tabernaculi testimonii, et immolent eas hostias pacificas Domino, id est, ipsa animalia a sacerdote inspecta et apta offerri judicata, deputentur ad Dei reverentiam loco debito offerenda. Fundetque sacerdos sanguinem super altare Domini, hoc est super altare holocausti. Qualiter autem id fieri debuit, dictum est in multis capitulis. Et nequaquam ultra immolabunt hostias suas dæmonibus, id est, de cetero non debent nec licebit eis hoc facere ; cum quibus fornicati sunt, id est spirituale adulterium commiserunt, avertentes animas suas a Deo sponso animarum fidelium, et conjungentes se dæmonibus per consensum et impii actus productionem.1 Porro qui creaturæ serviunt magis quam Creatori, et idolis seu corporibus cœlestibus, aut elementis, aut defunctorum spiritibus sacrificant, quamvis directe non intendunt dæmonibus obsequi aut servire, tamen eis immolant atque deserviunt æquivalenter, et ex dæmonum instigatione procedit tanta impietas, et complacet eis : ipsi quoque in idolis sæpius habitaverunt, et responsa dederunt.
Consequenter quod dictum est, evidentius resumitur. Et ad ipsos dices : Homo de domo Israel, id est natu Israelita, et de advenis qui peregrinantur apud vos, id est quicumque proselytus, seu ad Judaismum conversus, qui obtulerit holocaustum sive victimam, id est quamcumque oblationem legalem, videlicet hostiam pacificam aut pro peccato, et ad ostium tabernaculi testimonii non adduxerit eam, ut offeratur Domino per manus sacerdotis in loco determinato et consecrato, interibit de populo suo. Verumtamen viri fideles et aliqui sancti in veteri Testamento leguntur extra hunc locum Domino obtulisse, ut patet de Gedeone, et patre Samsonis, Salomone, Elia: quod ex divina dispensatione, revelatione aut inspiratione creditur factum.23
Consequenter esus sanguinis generaliter prohibetur, quod et supra interdum expositum est, et causæ prohibitionis præhabitæ sunt, nec est difficultas in textu. Homo quilibet de domo Israel et de advenis, qui peregrinantur inter vos : et istud de mulieribus quoque est intelligendum ; si comederit sanguinem, obfirmabo faciem meam contra animam illius, id est, districte ac vindicative adspiciam illum, et disperdam eam de populo suo : eum plagando seu occidendo, nec erit per caritatem incorporatus synagogæ electæ seu vere fideli, nisi pœniteat, vel ex causa divinæ sapientiæ nota, differatur ultio talis ; quia anima carnis in sanguine est, id est, ex bona sanguinis dispositione præsertim, dependet vita animalis, seu exsistentia et permanentia animæ in corpore animato. Sicque videtur crudele, sanguinem seu aliquid ex sanguine confectum, comedere. Judæi autem ad crudelitatem et sanguinis effusionem erant proclives : ideo istud præceptum est ipsis, ut vel sic a crudelitate ad misericordiam traherentur. Et ego dedi illum vobis, id est, usum sanguinis ad hoc vobis concessi, ut super altare meum expietis pro animabus vestris, id est, quatenus sacerdos sanguinem hostiarum vestrarum super altare fundendo aut liniendo, cooperetur vestræ purgationi, et ignoscantur vobis peccata vestra. Ideo sequitur : et sanguis pro animæ piaculo sit, id est, pro remissione peccati animarum vestrarum fundatur, ad præfigurandum universalem et plenam purgationem ac liberationem per sanguinem Christi: ad quod præsignandum, universa legis sacrificia principaliter ordinabantur.
Anima quæ comederit morticinum, id est corpus animalis per se mortui, et liciti ad vescendum ex sua natura, et si apte paretur, vel captum a bestia, id est dilaniatum ab aliqua fera, et sic mortuum, antequam vivum eripiatur, seu læsum satis cito et convenienter coquatur ; tam de indigenis quam de advenis. Unde ante hæc verba in textu habetur : Homo quicumque de filiis Israel venatione sive aucupio ceperit feram vel avem, quibus vesci licitum est, fundat sanguinem ejus, ut operiat illum terra. Itaque anima, id est homo, qui comederit morticinum vel captum a bestia, tam de indigenis quam de advenis, id est, sive civis fuerit, sive peregrinus, et ad ritum vestrum conversus, lavabit vestimenta sua et semetipsum aqua : ut sic aqua adspersionis purgetur ; et contaminatus erit usque ad vesperum, et hoc ordine mundus fiet. Istud præhabitum est supra atque expositum. Istud quoque in primitiva Ecclesia sancti Apostoli præceperunt ad tempus a conversis gentilibus observari, juxta illud Actuum : Visum est Spiritui Sancto et nobis, ut abstineatis vos ab immolatis simulacrorum, et sanguine, et suffocato, et fornicatione.4 Unde per laceratum a bestia, quidam intelligunt suffocatum dumtaxat, vel diu jam mortuum.
Præterea de hac materia scribit Thomas compendiose in prima secundæ, quæstione 102, quod ad vitandum idololatriæ occasionem, voluit Deus sibi in uno loco offerri, quia ad idololatriam Judæi erant pronissimi, atque ut fides unius Dei in cordibus hominum firmaretur ; ad ostendendum quoque, quod corporalis cultus et legalia sacrificia non erant ei per se accepta. Secus est de cultu novæ legis, in cujus sacramentis gratia continetur. Quantum vero ad spiritualem Dei cultum, consistentem in doctrina legis ac Prophetarum, et in orationibus ac laudibus Dei, habebant Judæi loca ad hoc deputata diversa, videlicet synagogas, sicut et nunc habent Christiani plures ecclesias.
Mystice vero voluit sibi Deus in uno loco sacrificari, ad præfigurandum quod in evangelica lege omnia fieri et offerri debeant in ecclesiastica unitate, atque individua caritate, in unius fidei ara, ut universæ hæreses vitentur et schismata, et quidquid caritati repugnat.5 Insuper et nos hostias nostras nequaquam de cetero dæmonibus offeramus, sed Deo, ita ut omne quod agimus, ad Dei honorem et gloriam sinceriter ordinemus ac faciamus, omni exclusa vanitate ac sinistra intentione. Nec sanguinem manducemus, id est, iniquis et carnalibus aliorum operibus non communicemus nec consentiamus, juxta illud Apostoli : Non acquievi carni et sanguini.6 Vel sanguinem manducare, est crudelitatem in alios exercere, seu labores et bona illorum consumere. Porro si aliquid ceperimus venatione, id est, aliquem ad viam salutis converterimus prædicatione, aut aucupio, id est oratione; antequam illum edamus, id est, conversatione ac imitatione ipsius nos reficiamus, prius fundamus sanguinem ejus, id est, actus et affectus carnales abstrahamus ab ipso, ut mundus sit cibus. Qui enim comederit morticinum vel captum a bestia, id est, ejus actibus pravis cor suum refecerit, qui ex propria infectione aut malignitate in mortalia lapsus est, vel captum a bestia, id est a malignis spiritibus victum, seu bestialium aut ferocium hominum persuasione deceptum, et spiritualiter mortuum, interibit, nisi sua laverit vestimenta, id est, vitam et actus suos per pœnitentiæ lacrimas et satisfactionem purgaverit.
Footnotes
Chapter 36 of 52