Articulus 45
EXPOSITIO CAPITULI VICESIMI QUARTI: ET LOCUTUS EST DOMINUS AD MOYSEN.
REPETUNTUR in hujus capituli exorio aliqua in Exodo scripta et habita;1 similiter in fine capituli hujus. Et locutus est Dominus ad Moysen, dicens: Præcipe filiis Israel, ut afferant tibi oleum de olivis expressum, purissimum, non fæculentum aut mixtum, ac lucidum: quoniam præstantiora pro divino cultu sunt exhibenda, et de hujusmodi oleo clarior flamma gignitur et nutritur; ad concinnandas lucernas jugiter, id est, quatenus ex oleo illo lucernæ, in exteriori tabernaculi parte positæ ac lucentes, decenter impleantur ac foveantur; extra velum testimonii in tabernaculo fæderis. Hoc additur, quia (ut tactum est) lucernæ sitæ erant in exteriori parte tabernaculi, quæ dicta est Sanctum seu Sancta, inter quam et interiorem tabernaculi partem, quæ vocata est Sancta sanctorum, velum pendebat. Ponetque eas
Aaron a vespere usque in mane coram Domino, id est, pontifex de sero ordinate disponet, implebit, accendet istas lucernas, ut ardeant, luceantque in tabernaculo tota nocte usque in mane, et tunc exstinguebantur, vel omnes ut aliqui dicunt, vel ut Josephus recitat, tres per diem permittebantur lucere; cultu rituque perpetuo in generationibus vestris. Oleum istud lucernarum ministrabatur a populo de sumptu communi; erantque aliqui deputati ad offerendum illud, ac providendum de eo. Super candelabrum mundissimum ponentur semper in conspectu Domini, id est, jugiter positæ erunt ac permanebunt super candelabrum aureum quod in exteriori parte tabernaculi stetit: et lucernæ hæ erant septem, imo secundum Josephum, septem lampades erant insertæ et innexæ candelabro.
Accipies quoque similam, id est puram et delicatissimam tritici farinam, et coques, id est, per sacerdotes formari pararique facies: quia ad sacerdotes hoc pertinebat, et forsan Moyses primo eis modum faciendi monstravit. Coques, inquam, ex ea duodecim panes, qui singuli habebunt duas decimas, id est, in unoquoque panum illorum erit tanta similæ quantitas, scilicet bis decima pars ephi. Quorum senos altrinsecus super mensam purissimam coram Domino statues, id est, in una parte mensæ aureæ pones sex panes propositionis simul, et unum super alium, atque in alia parte ejusdem mensæ ex opposito collocabis sex alios panes; et pones super eos thus lucidissimum, id est, super quemlibet cumulum horum panum, pones thus optimum et odoriferum in aureo vasculo; ut sit panis, id est, ut congeries horum panum sit, ibi in monumentum, id est in memoriale, oblationis Domini: quia per totam hebdomadam stabant ibi in signum et testimonium obedientiæ filiorum Israel, de quorum sumptu atque materia erant formati ac immolati. Per singula sabbata mutabuntur coram Domino: nam quolibet sabbati die removebantur panes veteres, moxque alii recentes super mensam reponebantur in loco priorum; suscepti a filiis Israel, qui materiam panum istorum sacerdotibus exhibuerunt, et ob hoc panes isti dicuntur suscepti a filiis Israel, fædere sempiterno; eruntque Aaron et filiorum ejus, quia in eorum esum cesserunt, ut comedant eos in loco sancto, puta in atrio, aut in aliqua æde aut exedra prope sita, quia sanctum sanctorum est de sacrificiis Domini jure perpetuo.
De ista materia nunc breviter transeo, quoniam super Exodum, præsertim in expositione capituli vicesimi quinti diffuse inde tractatum est. Verum ut Josephus scribit, hi panes azymi erant, et singulis aurea superponebatur patena thure plena, atque diluculo sabbati panes duodecim recentes et calidi imponebantur, et stabant ibi immoti usque ad sabbatum sequens; tuncque illis sublatis2, et thure super altare succenso, ac dulci odore inde surgente, novi cum alio thure substituebantur. Erant autem duodecim, juxta numerum duodecim tribuum Israel, in quorum sempiternam memoriam coram Domino positi erant. Verum, sicut ex primo Regum et Evangelio comprobatur, in necessitatis articulo poterant aliis, quam sacerdotibus, ad edendum communicari.3
Præterea, quia diabolus jugiter elaborat tritico superseminare zizania, consequenter narratur casus adversus ac sceleratus, qui inter bona tot accidit.4 Ecce autem egressus de habitaculo suo, et de impio mentis conceptu prorumpens in actum malignum, filius mulieris Israelitidis, quem peperit de viro Ægyptio inter filios Israel. Circa hoc quidam satis assertorie refert, quod ille vir Ægyptius fuit, quem in Exodo legitur Moyses occidisse, quia injuriam fecit Hebræo, et quod mulier ista de adulterio concepit a viro illo. Sed istud incertum videtur, præsertim quum in Scripturis mariti communiter viri feminarum vocentur.5 Unde potius puto, quod ista Hebræa nupserat illi Ægyptio. Nam aliqui et aliquæ Hebræorum, cum Chananæis atque Ægyptiis inierunt connubia, nec ante Moysis legem hoc eis prohibitum erat. Jurgatus est in castris cum viro Israelita. Quumque blasphemasset nomen Dei, et maledixisset ei: quod supersceleratissimum fuit; et impius ille amaritudinis felle repletus, ac iræ et impatientiæ stimulis agitatus, prorupit in verba tam criminosa; adductus est ad Moysen, tanquam ad principem et judicem. Vocabatur autem mater ejus Salumith, filia Dabri, de tribu Dan. Miseruntque eum in carcerem. Hoc fecerunt ex Moysis jussione, cui nondum (ut apparet) fuerat formaliter revelatum, qua morte puniendi essent blasphemi, quamvis jam ei revelatum exstiterit, quod maledici in suos parentes, et blasphemi in Deum omnium patrem primum ac summum, essent necandi. Sed qualem carcerem habuerunt in eremo illa, in qua nullam sibi
D domum construxerant? Respondetur, quod nomine carceris, potest intelligi fovea aliqua, aut strictus pœnalisque locus, ubi reum hunc forsan vinxerunt. Donec nossent quid juberet Dominus, id est, quousque Deus per Moysen revelaret eis genus mortis huic infligendum.
Qui locutus est ad Moysen, dicens: Educ blasphemum extra castra, id est extra habitacula seu tentoria populi, tanquam indignum mori ac vivere in medio plebis Deum colentis, et ponant omnes qui audierunt verba suæ blasphemiæ, manus suas super caput ejus, ut zelo justitiæ imprecentur ei debitam pœnam, et contra eum testentur. Si autem tam multi audissent blasphemias ejus, quod omnes simul non potuissent manus superimponere capiti ejus, fecissent hoc successive, vel quidam principales ex omnium parte. Et lapidet eum populus universus, id est aliqui ex parte universorum, ita ut ceteri adstando, consentiendoque lapident, secundum quod Paulus Stephanum lapidavit.6
Deinde occasione hujus facti, dantur leges communes de justa ultione ac talione. Et ad filios Israel loqueris: Homo qui maledixerit Deo suo, utpote vero Deo, aut etiam Sanctis ejus, quorum blasphemia redundat directe in Deum, portabit iniquitatem suam*, id est, ultionem debitam sustinebit.* Et qui blasphemaverit nomen Domini*, id est Deum nomine designatum,* morte moriatur*, id est, lapidetur, sicut subjungitur:* lapidibus eum opprimet*, id est obruet et occidet,* omnis populi multitudo*: quia etsi pium sit propriam æquanimiter ferre injuriam, impium tamen est Dei injuriam, præsertim blasphemiam, dissimulare aut sustinere. Imo quum homo debeat Deum incomparabiliter plus quam se ipsum et cetera cuncta diligere, zelum suum debet in tali casu pro Deo demonstrare. Denique tam enorme crimen est maledicere Deo, ut Scriptura in aliis locis horreat illud exprimere, atque ob id per bonum contrarium illud designet, sicut in Job: Nisi in faciem benedixerit tibi.7 Et tertio Regum: Benedixit Naboth Deo et regi.8* Sive ille civis*, id est natione Judæus, seu diutinus habitator in loco vestro,* sive peregrinus fuerit*, id est conversus ad Judaismum, aut advena inter vos, quia etsi nondum ad fidem conversus esset, non tamen blasphemia ejus esset ferenda.*
Qui percusserit aut\ *occiderit hominem * et ex ira, odio, proposito, contra processum et formam juris, morte moriatur: secus si fortuito, vel a casu, seu nescienter, quia tunc erat in civitate aliqua refugii suscipendus ac defensandus. Qui percusserit animal, id est, jumentum alterius injuste occiderit, reddet vicarium, id est animam pro anima, utpote pecus seu bestiam ejusdem valoris ac speciei. Qui irrogaverit maculam, id est gravem et irreparabilem deformitatem aut læsionem, seu mutilationem, cuilibet civium suorum; sicut fecit, sic fiet ei. Fracturam, id est vulnerationem aut membri dissipationem, pro fractura, oculum pro oculo, dentem9 pro dente restituet, id est, restituere compelletur, ita ut oculi sui erutionem, seu dentis excusionem pati cogatur, sicque satisfaciat ei, cui tale quid violenter inflixit. Sic quoque in aliis. Qualem quis inflixerit maculam, talem sustinere cogetur. Qui percusserit jumentum, reddet aliud. Qui percusserit hominem, non usque ad mortem, mutilationem, vulnerationem, aut deformationem præfatam, punietur pecuniaria aut simili pœna, præfatis pœnis minori, juxta sententiam judicis. Verum ut fertur, in Hebræo habetur, Qui percusserit hominem, morietur: et sic quidam per hominem intelligunt patrem aut matrem carnalem, pro quorum notabili percussione, mortis pœna infligebatur. Æquum judicium sit inter vos, sive peregrinus, sive civis peccaverit: quia ego sum Dominus Deus vester. De his, quia super Exodum diffuse exposita sunt in expositione vicesimi primi capituli, pertranseo.10
Præterea mirum videri potest, quod lex pro occisione, læsione aut mutilatione, non nisi simplicem intulit ultionem, pro furto autem multiplicatam. Ad quod dici potest, quod homines proniores sunt ad diripiendum occulte bona aliorum, quam ad lædendum eos aperte in propria eorum persona. Ideo illud oportebat per multiplicatam pœnam restringi. Est autem quæstio, an læsus in corpore aut injuriatus, poterat se ulcisci, absque prævia judicis sententia. Sed de hoc super Exodum dictum est.
Postremo de spirituali hujus capituli intelligentia introducta sunt multa, præsertim super Exodum. Cognoscimus quoque ex isto capitulo, rigorem et imperfectionem legis Mosaicæ; pietatem vero et perfectionem evangelicæ legis, in qua percutienti unam maxillam consulitur altera exhiberi, adversariusque jubetur amari, et malum vinci in bono.1112 At vero per blasphemum illum ex parte Ægyptium, et ex parte Israelitam, jurgantem contra eum qui ex parte patris et matris fuit Israelita, intelliguntur hæretici et ficte devoti, ac forinsecus justi, qui vere catholicos et devotos ac justos impugnant. Itaque afferamus in Ecclesiam Christi purissimum oleum, id est opera pietatis, quibus nil vanitatis sit mixtum, ex quibus foveantur lucernæ, id est claritas bonæ famæ, sermo prædicationis, et lumen scientiæ salutaris. Qui autem nondum æquanimiter ferre potest aut vult illatas sibi injurias, saltem non cupiat majus malum rependere, nec gravius vindicare. Potius vero simus contra omnia vitiorum et tentationum prælia, impugnationes et tela omni virtute armati; sintque duodecim panes semper in mensa animæ nostræ, hoc est duodecim Apostolorum doctrinæ, virtutes, exempla, nec quemquam scandalizando lædamus. Nulli oculum eruamus, inducendo eum ad cordis excæcationem, ignorantiam vel errorem.13 Nec excutiamus alicui dentem quo teritur cibus cordis, nec mentis integritatem frangamus in proximo, nec maculam inferamus alicui per detractionem aut impiam diffamationem: imo qui quidpiam fecerit horum, ipse se ipsum vulnerat, cæcat, prosternit; et sicut fecit, fiet ei, juxta quod ait Salvator: Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis.14
Footnotes
Chapter 46 of 52