Articulus 18

PROSECUTIO EXPOSITIONIS HUJUS SEPTIMI CAPITULI : ET NUNTIAVERUNT JOANNI DISCIPULI EJUS DE OMNIBUS HIS.

18

Matth. xi, 2.

Ibid. 11.

Rom. x, 2.

Num. xi, 27-29.

19 [Joannes]

ET nuntiaverunt Joanni Baptistæ (qui a baptizando Baptista est cognominatus) discipuli ejus de omnibus his, hoc est, non solum suscitationem præfati adolescentis defuncti, sed et cetera quædam Christi miracula. Unde in Matthæo scribitur : Joannes quum audisset in vinculis opera Christi. Præterea, secundum Bedam et Glossam, discipuli Joannis ista magistro suo nuntiaverunt, non ex corde sincero, sed ex tabescente invidia, dolentes quod Jesus ita præfulgeret, famaretur, ac præferretur magistro eorum Joanni. Sed mirum videtur quod discipuli tam sancti magistri, quo major inter natos mulierum non surrexit, tam carnales et passionati fuerunt, imo et popularibus imperfectiores : nam turbæ Christum et ejus opera extollebant. Ad quod puto dicendum, quod utique quidam discipulorum Joannis vere devoti ac virtuosi fuerunt; aliqui vero carnales et imperfecti, amantes Joannem et zelantes pro eo, non sapienter, sed indiscrete, quemadmodum de Judæis scribit

Apostolus : Testimonium illis perhibeo, quod zelum Dei habent, sed non secundum scientiam. Nec mirandum est hoc nimis de discipulis quibusdam Joannis, quum et electus ille e multis Josue legatur inordinate zelatus pro Moyse. Nempe quum puer Moysi retulisset duos viros, prophetare in castris, Josue ait : Domine mi Moyses, prohibe eos. Cui increpatorie Moyses dixit : Quid æmularis pro me ?

Et vocavit duos de discipulis suis, ceteris prudentiores, secundum Cyrillum, ut ipsi a Christo edocti, ceteros edocere essent idonei; et misit eos ad Jesum, dicens. Duos pariter misit, quia unus non sufficit ad testimonium perhibendum, sed in ore duorum vel trium testium stat omne verbum; et item, quia pergenti per vias solatiosum est habere socium viæ, præsertim quum homo naturaliter sit animal sociale; insuper, quoniam tutius est duos tendere simul quam unum solum, ad vitandum pericula, juxta illud Ecclesiastæ : Væ soli, quia si ceciderit, non habet sublevantem. Melius est duos esse simul : habent enim emolumentum societatis suæ; si unus ceciderit, ab altero fulcietur. Quarto, propter socialis vitæ commendationem. Hinc infra habetur, quod Jesus designans septuaginta duos discipulos, misit eos binos in omnem civitatem et locum quo erat venturus.

Tu es qui venturus es, an alium exspectamus? Quod Joannes certissime noverat Jesum esse Christum in lege et Prophetis promissum ac prænuntiatum, nullus dubitat Christianorum : nam et ante suam incarcerationem, de ipso testimonium perhibens, Venit (inquit) fortior me, cujus non sum dignus corrigiam calceamenti solvere; et rursus, Ecce Agnus Dei, qui tollit peccata mundi. Denique, quando Joannes quæstionem hanc fecit, Christus jam venerat. Cur igitur sciscitatur, Tu es qui venturus es?

Itaque advertendum, quod verba hæc dupliciter exponuntur. Quidam namque sequentes B. Gregorium, ea exponunt : Tu

Deut. xix, 15.

Eccle. iv, 10, 9.

Luc. x, 1.

Marc. 1, 7.

Joann. 1, 29. es qui venturus es ad passionem ac limbum inferni, an alium exspectamus, qui pro mundi salute passurus sit? Unde secundum Gregorium, Joannes duo quæsivit: primo, an Christus per se ipsum descenderet in infernum, id est limbum præfatum; secundo, an mori dignaretur pro mundi salute: et de istis, secundum Gregorium, dubitavit Joannes.

Sed hoc communiter non tenetur, quia Joannes propheta, et Spiritu Sancto repletus in utero matris, imo plus quam propheta, non minus, sed magis illuminatus fuit de Christi mysteriis, quam Prophetæ veteris Testamenti, quibus evidenter innotuit Christum esse passurum:¹ imo in Isaia, et psalmo cujus exordium est, Deus, Deus meus, respice in me, passio Christi tam clare atque diffuse fuit prædicta, ut magis ibidem videatur res gesta narrari, quam futurum prædici.²³ Hieronymus tamen dicit in Prologo super Danielem, quod nullus Prophetarum tam evidenter de Christo ejusque passione prophetavit ut Daniel: quod intelligendum est, quantum ad temporis determinationem: quia non solum prænuntiavit Christum venturum atque passurum, sed et tempus certum expressit; certissima quoque signa passionem Christi concomitantia addidit, dicens: Non erit ejus populus, qui eum negaturus est; et civitatem ac sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo; et finis ejus vastitas, et usque in finem perseverabit desolatio:⁴ ut a Daniele plenius scribitur. Per Zachariam insuper prædictus est Christi ad limbum descensus, Propheta ad Christum loquente: Tu quoque, in sanguine testamenti tui, emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua.⁵ Non ergo ista ignoravit Joannes.

Præterea sancti qui erant in limbo, exspectabant certissime Christum ad eos educendos venturum; nec ignorabant Christum esse jam natum, ac virilis ætatis, quia et ejus infantiam a Simeone et Anna, parentibusque Joannis audire quiverunt, imo et audierunt. Quod vero passurus esset, passionique proximus, ut cetera taceam, a Moyse scire valebant, antequam Christus patiebatur: quoniam ante ipsius passionem, Moyses et Elias apparuerunt cum eo in monte, conferebantque secum de passione sua futura.⁶ Credendum est etiam, quod angeli sancti præfatos sanctos frequentius visitabant, et de proxima eorum liberatione eos appropinquante passionis tempore consolabantur.

Hinc prætactam expositionem reprehendens Cyrillus: Omnino, inquit, reprobanda est talis opinio. Nusquam enim reperimus sacram Scripturam disserere, quod infernalibus prænuntiaverit Baptista Christi adventum. Noverat quoque Joannes, quod Christus illuminaturus erat infernum, id est detentos in limbo, quum pro omnibus, scilicet vivis ac mortuis, mortem gustasset: sed quia Scriptura hunc prædixit futurum tanquam Deum et Dominum, alii vero Sancti missi sunt sicut famuli ante ipsum; ideo omnium Salvator ac Dominus a Prophetis nominabatur et designabatur per verba hæc, Qui venit, vel, Qui venturus est, juxta illud in Psalmo, Benedictus qui venit in nomine Domini;⁷ atque in Habacuc propheta, Post modicum qui venturus est, veniet et non tardabit.⁸ Sicque Baptista nomen accipiens a Scriptura interrogat: Tu es qui venturus es? hoc est, an tu sis Christus qui prænuntiatus es esse venturus tanquam præcipuus et omnium summus? His verbis Cyrilli concordat illud Joannis: Illi homines quum vidissent quod fecerat signum, dixerunt, Quia hic est vere Propheta qui venturus est in mundum.⁹

Interrogavit ergo Joannes Jesum, an esset Christus, non ex dubitatione vel ignorantia, sed ad discipulorum suorum ignorantiam instruendam, quatenus ex verbis et factis Christi, ædificarentur in fide, atque ad Christi allicerentur reverentiam ac amorem. Sciebat quippe Joannes, quam fructuose ac optime Christus Dei Patris sapientia increata ac infinita responderet.¹⁰

Præterea Ambrosius aliam tangit expositionem, quod scilicet Joannes non dubitavit an Jesus esset Christus, sed an esset pro hominibus moriturus:¹¹¹² sic tamen ut inde dubitaverit, non tanquam dubius, sed tanquam pius vates, ita quod non fide seu ex infidelitate, sed pietate dubitavit, sicut et Petrus quum audisset a Christo quod crucifigendus esset, dixit ad eum: Propitius esto tibi, Domine, nam hoc non fiet. Sed istud stare non potest, nec B. Ambrosius asserendo, sed aliorum opinionem recitando, hoc scribit. Nam et pietas talis, non vera neque laudabilis pietas existit, et ex errore vel imperfectione notitiæ, seu inconsideratione, aut ignorantia emanasset. Propter quod Petro Christus ad præinducta verba respondit: Vade retro me, satana, quia non sapis quæ Dei sunt, sed quæ hominum. Postremo Joannes ante Christi passionem non minoris fuit perfectionis in sanctitate ac sapientia, quam Apostoli post Christi passionem, Sanctique Spiritus susceptionem. Nulla ergo quasi pietas sic eum affecit ad Christum, ut crederet aut putaret eum non moriturum pro mundo, sicut nec Virginem gloriosam, quamvis majore pietate tam naturali quam infusa afficeretur ad Christum: certam namque et firmam de Christi passione habuerunt notitiam. Ideo non est simile de Petro, qui sicut et alii Apostoli, ante Christi passionem magnæ simplicitatis fuit ac ruditatis, ut Christus in Evangelio sæpius pandit, et Joannes evangelista de se ipso testatur: Nondum sciebat Scripturas, quia oporteret Christum a mortuis resurgere. Quamvis itaque Petrus auditis Christi verbis quibus se prædixit passurum, non putaverit ea falsa; quia tamen firmam ac fixam inde notitiam non habebat, pietas quædam eum ad contradicendum seu dubitandum induxit.

Quum autem venissent ad eum viri, dixerunt: Joannes Baptista misit nos ad te, dicens: Tu es qui venturus es, id est Christus quem Prophetæ prædixerunt venturum in mundum ad hominum redemptionem, an alium Christum ac redemptorem exspectamus, id est, præstolari debemus? Isti fuerunt legati fideles, verba mittentis fideliter proponentes, non addendo aut subtrahendo. Quos sequi debemus, nisi forte quis per nos talia annuntiaret, quæ in pristina forma proferri non expediret. Scriptum est enim in Proverbiis: Legatus fidelis, sanitas. Rursus scriptum est: Lingua tertia multos commovit. Sed et in Proverbiis legitur: Qui alio repetit sermone, separat fœderatos.

In ipsa autem hora, qua quæstionem hanc proposuerunt, curavit Jesus multos a languoribus, id est gravioribus seu prolixioribus morbis: qui per naturam difficilius curantur, secundum illud Ecclesiastici, Languor prolixior gravat medicum; sed in Christo cœlesti medico hoc locum non habuit, quippe cui non fuit difficile omne verbum, imo omnia sibi æque possibilia erant secundum naturam divinam; et plagis violenter illatis, aut accidentaliter ortis; et spiritibus malis, id est dæmonibus: quorum licet natura sit bona, quia a Deo creata, tota tamen mente inconvertibiliter ad mala intenti sunt; et si bonum quid ex genere agant, aut verum dicant, vel inviti hoc faciunt, vel ad malum referunt finem. Et cæcis multis donavit visum. Christus etenim intuens universa, et sciens cur discipulos suos misisset Joannes, tunc uberiora fecit miracula, ut non verbis, sed factis se Christum ostenderet, atque illorum auferret errorem.

Et respondens, dixit illis: Euntes, id est, recedentes a loco hoc, renuntiate Joanni, amico et consanguineo, baptistæ et paranympho, præconi, præcursori et angelo meo, quæ vidistis, id est miracula quæ hac hora vobis præsentibus feci, quæ statim subdentur, et audistis, id est miracula quæ me ab aliis percepistis fecisse, vel meam doctrinam: Quia cæci vident, id est, qui ante cæci fuerunt, nunc me eis visum miraculose reddente, corporaliter vident, claudi ambulant. Multos cæcos et claudos a Christo esse curatos, Matthæus, Lucas et Marcus copiose testantur: nullus tamen

Prov. xiii, 17.

Eccli. xxviii, 16.

Prov. xvii, 9.

Eccli. x, 11.

Malach. III, 1.

Matth. XVI, 22.

Ibid. 23.

Joann. XX, 9. eorum explicite docet aliquem a nativitate cæcum aut claudum, a Christo ad visum aut gressum esse reductum. Sed horum utrumque scribit evangelista Joannes:¹³ non tamen hoc recitat, nisi de uno cæco, unoque claudo. An vero plures tales curaverit Christus, nescitur.¹⁴ Non enim omnia scripta sunt: imo de miraculis Christi, ab Evangelistis comparative loquendo pauca in speciali conscripta sunt, prout Evangelia legentibus patet. Unde de cæcis, claudis, ac surdis, de quibus jam mentio fit, incertum est an quidam eorum ex utero matrum tales fuerunt. Porro claudi in duplici genere sunt. Nam quidam eorum actu progressionis totaliter carent; alii recte seu expedite nequeunt ambulare. Utrosque autem Christus curavit: illis gressum totaliter dando, in istis hunc reformando seu perficiendo.

Leprosi mundantur a lepra, me præcipiente. In toto veteri Testamento non legitur quis curasse leprosum, nisi Eliseus propheta, qui etiam unum solum sanavit leprosum. Christus autem quamplures tales mundavit: imo ut infra habetur, una vice decem leprosos curavit.¹⁵¹⁶ Surdi audiunt, hoc est, qui paulo ante surdi fuerunt, me agente, recipiunt auditum. Mortui resurgunt. Si Christus quando hæc dixit, non nisi unum suscitasset defunctum, probable est, quod pluraliter non dixisset, Mortui resurgunt. Plures ergo suscitasse ante hæc verba pie credendum est, quamvis ex Evangelio non innotescat eum suscitasse ante hæc verba, nisi filium viduæ: quamvis forte et filiam archisynagogi ante hæc suscitavit. Tres autem mortuos suscitasse in Evangelio scribitur; sed an plures suscitaverit, ignoratur, præsertim quia solennissimam illam Lazari suscitationem tres Evangelistæ, Matthæus, Marcus, et Lucas, scribere omiserunt.¹⁷ Matthæus quoque et Marcus de suscitatione filii viduæ nil scripserunt.

Pauperes evangelizantur, hoc est, a me beati prædicantur, qui dico, Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœlorum:¹⁸ quum tamen mundus beatos reputet divites, vilipendatque pauperes. Stultam quippe fecit Christus sapientiam hujus mundi;¹⁹ et prudentia carnis, mors est.²⁰ Vel, Evangelizantur, id est, in evangelica lege ac gratia instruuntur a me, ita quod divites pauperibus non præpono, nec personarum acceptor sum: juxta illud Isaiæ, ubi Christus ait de Patre:²¹ Evangelizare pauperibus misit me.²² Si autem, Evangelizari, deponentale sit verbum, juxta antiquam grammaticam, sensus poterit esse, quod pauperes evangelizantur, hoc est, Evangelium prædicant:²³ quia discipuli Christi, qui omnia reliquerunt, populum baptizabant ac instruebant, ut in Joanne et alibi innotescit.²⁴ Et istud verum est, sive per pauperes intelligantur humiles, sive voluntarie inopes.²⁵

C Præterea patet, quod ad quæstionem Joannis Christus non verbis, sed factis, et utique supernaturalibus factis, respondit, ut solutio quæstionis tanto firmior esset ac certior, quanto efficacius est testimonium operis quam sermonis. Rursus, jussit Christus hæc referri Joanni, sciens eum in Prophetis supernaturaliter eruditum, ita ut ex miraculis istis, potuit suis probare discipulis Jesum esse Messiam: eo quod fecerit ista tam imperiose, atque in confirmationem suæ doctrinæ, qua se Christum perhibuit esse (Deus enim falsitati non attestatur, aliqua in illius confirmationem agendo), et quia de Christo ista fuerunt prædicta per Isaiam: Ecce Deus vester veniet; tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum patebunt; tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum.²⁶ Unde in Joanne loquitur Christus: Opera quæ ego facio in nomine Patris mei, testimonium perhibent de me;²⁷ et rursus:²⁸ Si non facio opera Dei, nolite credere mihi; si autem facio, et si mihi non creditis, operibus credite.

Præterea, ut sæpius tactum est, quos Christus sanavit in corpore, sanavit et mente. Itaque spiritualiter cæcos, surdos, leprosos, claudos, mortuosque curavit: imo interim innumerabiliter fecit hoc, et quotidie facit. Unde sex incommoda hominis hic tanguntur, juxta tropologicum sensum, quæ Christus per gratiam suam tollit a nobis. Primum est excæcatio rationis, videlicet error, ignorantia, seu perfidia mentis: quam Christus tollit ab anima, intellectum illuminando per fidem, ceterasque virtutes ac dona intellectum perficientia, ut sunt, sapientia, scientia, consilium, atque prudentia. Secundum est claudicatio interioris hominis, videlicet nutatio, instabilitas, acedia, seu obliquitas affectionis, qua mentis ad Deum impeditur processus, juxta illud in Psalmo:²⁹ Filii alieni inveterati sunt, et claudicaverunt a semitis suis. Et in libris Regum Elias ait vanis filiis Israel:³⁰ Usquequo claudicatis in duas partes? Hoc malum sanatur, dum Deus animam divino amore inflammat, et alacrem facit. Hinc secundum Augustinum, pes animæ amor est: qui si rectus fuerit, dicitur caritas; si inordinatus seu curvus, vocatur cupiditas. Tertium est animæ lepra, videlicet carnalis concupiscentiæ fœditas, quæ in divitibus atque potentibus magis regnat: quam Christus tollit, a vitiis gulæ et luxuriæ hominem emundando. Quartum est surditas animæ, utpote duritia seu rebellio ejus ad obtemperandum verbis Dei: quam aufert Christus, mentem per gratiam emolliendo, ut docilis obediensque consistat, quemadmodum per Ezechielem Dominus loquitur: Spiritum novum ponam in medio vestri; et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum.³¹ Quintum est mors animæ, hoc est separatio ejus a Deo per peccatum mortale: quam Christus aufert, animam per caritatem vivificando, seu ad pœnitentiam excitando. Sextum est paupertas, hoc est carentia gratiæ et virtutum: quam Christus aufert, spiritualia charismata infundendo. Sicque pauperes evangelizantur, hoc est, qui sine gratia erant, per gratiæ infusionem beati censentur.

Et beatus est, nunc in spe, et per inchoationem ac meritum felicitatis futuræ, qui non fuerit scandalizatus in me, hoc est, ex verbis et factis ac persecutionibus meis, non fuerit ad ruinam peccati inductus, mihi invidendo, meis operibus detrahendo, ea sinistre interpretando, vel de mea majestate ac veritate discredendo, propter adversa et passionem mortis quam tolerabo. Multi quidem visis Christi miraculis credebant eum esse Messiam, sed visa ignominiosissima occisione ipsius, a fide prolapsi sunt: imo et ipsi Apostoli in Christi captione scandalizati fugerunt, sicut prædixit, Omnes scandalum patiemini in me in ista nocte.³²³³ — Porro Christus directe nullum scandalizavit, quia omne verbum et factum ejus ordinatissimum fuit; sed multi ex sua infirmitate aut perversitate in eo scandalizati fuerunt, ita quod fuit occasio atque materia, non causa directa, scandali talis. Per inducta autem verba, tangit et admonet Christus Joannis discipulos, qui ut dictum est, scandalizantur in Christo, dolendo quod magistro eorum Joanni sic præponeretur a populo.

Et quum discessissent nuntii Joannis, duo ejus discipuli, redeuntes ad suum magistrum, cœpit Jesus dicere de Joanne ad turbas, id est eum publice commendare: quod non fecit in præsentia discipulorum Joannis, ne blandiens videretur.

Primo autem laudat Joannem de mentis constantia: et hoc ideo, ne plebs, quæ ante audivit Joannem testimonium Jesu Christo præbentem, et jam quæstionis ejus formam audivit, Tu es qui venturus es, etc.? putaret Joannem instabilem, et ex levitate ante testatum, nuncque ex ignorantia sciscitatum. Quid, hoc est qualem virum, existis in desertum, quo morabatur Joannes, videre? Plures quippe percurrebant tam longi deserti itinera, ut eum viderent, secundum Cyrillum. Arundinem vento moveri?³⁴ Inquisitive et negative legendum est hoc. Quasi dicat: An existis videre hominem levem, instabilem, inscium, et carnalem, qui nunc aliquid asserat, et paulo post id neget, vel dubitet, qui similis est arundini seu calamo, quem ad omnem differentiam loci ventus impellit? Talis ergo Joannes Baptista non fuit; sed tales sunt homines passionati, infirmi, et præsertim laudis propriæ amatores, qui impetu passionum a medio rationis faciliter prosternuntur, et nunc immoderate lætantur, nunc inordinate tristantur, jam nimis inclinantur, seu afficiuntur ad aliquem, jam nimis avertuntur ab eo, prosperis extolluntur, adversis franguntur, tam laude quam vituperio a rectitudine justitiæ inclinantur, quia amore privato infeliciter pleni sunt, non virtutibus radicati. Tales ergo non simus, sed mentem in Deo figamus, nec aliquid nos perturbet: imo imperturbatum animum habeamus, soli Deo placere optantes, nec extra ipsum aliquid exquirentes, imo de adversitatibus, vituperiis, atque injuriis gloriantes, in quantum per eas appropinquamus saluti.

Unde inconstantia vile et magnum est vitium. Ad stabilitatem vero mentis sacra Scriptura præcipue nos hortatur. Ait namque Apostolus: Stabiles estote et immobiles, abundantes in opere Domini semper;³⁵ et alibi, Non cito moveamini a vestro sensu;³⁶ et rursus, Optimum (inquit) est gratia stabiliri cor.³⁷ Et in Ecclesiastico: Non te ventiles in omnem ventum; esto firmus in via Domini, et in veritate sensus tui. Quemadmodum autem virtus et sapientia stabiliunt mentem, juxta illud Salomonis, Vir sapiens fortis est, et vir doctus, robustus et validus;³⁸ sic peccatum et passio inconstantiam pariunt, secundum illud Psalmistæ, Impii tanquam pulvis quem projicit ventus a facie terræ.³⁹ Itaque Joannem sectando, impleamus illud Apostoli: Jam non simus parvuli fluctuantes, nec circumferamur omni vento doctrinæ.⁴⁰

Consequenter laudat Christus Joannem de rigore justitiæ in corporis castigatione. Sed quid existis videre? hoc est, ad qualem videndum egressi estis in eremum? Hominem mollibus vestibus indutum? quasi dicat: Si hoc fecistis, errastis, quia Joannes pretiosis et delicatis vestibus usus non est, sed veste humillima, vili, et aspera, utpote de pilis camelorum contexta. Iste est sensus textus, quamvis aliqui per vestem mollem adulatoria verba accipiant. Dicit autem Gregorius: Nemo putet in fluxu et studio vestimentorum peccatum deesse, quum dicat Apostolus: Non in veste pretiosa. Hieronymus quoque testatur: Mollia vestimenta, mollitiem animæ inducunt; et Chrysostomus: Mollis vestis rigidam animam dissolvit. Ecce qui in veste pretiosa sunt, id est, pretiosis indumentis utuntur, et in deliciis, hoc est voluptatibus carnis et oblectationibus vanis, in domibus regum sunt, id est, in curiis principum esse consueverunt. Joannes autem non ibi, sed in solitudine versabatur; maluitque Herodem juste arguere, et propter hoc incarcerari, quam ejus peccata palpare, ac per hoc ipsius familiaritatem habere. Tangit autem Christus hæc tria, ad vitam carnalem spectantia, scilicet vestes pretiosas, delectationes sensuales, loca amœna: quæ tria pœnitentibus sunt spernenda.

Deinde ostenso quid Joannes non sit, consequenter ostendit quid sit, id est, perfectionem et excellentiam ejus declarat. Sed quid existis videre? hoc est, ad quid videndum intrastis eremum? Ad videndum Prophetam? id est, an egressi estis ad intuendum Joannem quasi prophetam? Hoc Christus quærendo non negat, sed concedit et addit. Nam subditur: Utique dico vobis, et plus quam prophetam, id est, Joannes ad quem videndum existis, fuit plus quam propheta. Fuit quippe propheta, Christi mysteria prænuntiando, eique viam verbis propheticis atque operibus præparando. Unde dictum est supra: Tu, puer, Propheta Altissimi vocaberis. Fuit quoque plus quam propheta, quoniam scripturas Prophetarum monstravit impletas, Christum præsentialiter ostendendo, sicque Evangelistæ implevit officium. Et sicut Christus, sic et ipse Joannes fuit prophetice prænuntiatus, fuit et in utero matris sanctificatus, atque ibidem Christo est attestatus, et inter legem ac Evangelium medius fuit.^4142434445 Nec obstat, quod ut apud Joannem habetur, interrogatus Joannes, Propheta es tu?⁴⁶ respondit, Non. Sumit enim nomen Prophetæ adæquate, pro eo in quo ultra hoc donum non invenitur revelatio altior.

Quod autem Joannes fuit prophetice prænuntiatus, subjungitur : Hic est de quo scriptum est, per Malachiam :⁴⁷ Ecce ego Deus Pater mitto angelum meum, hoc est Joannem conversationis angelicæ virum, et opus angeli exercentem annuntiando Christi adventum. Non tamen fuit angelus in natura. In veteri autem Testamento angelus sæpissime pro nuntio ponitur, sicut in Isaia :⁴⁸ Ite, angeli veloces, ad gentem avulsam ; et rursus, Angeli pacis amare flebunt.⁴⁹ In Aggæo quoque propheta, ubi Hieronymus transtulit, Dixit Aggæus nuntius Domini de nuntiis Domini, alia translatio continet, Dixit Aggæus angelus Domini de angelis Domini.⁵⁰ Ante faciem tuam, o Christe Unigenite mi, id est de proximo ante te, vel ante tuam manifestationem ac præsentationem in publico. Non enim Christus orsus est publice prædicare signaque facere, nisi post prædicationis Joannis exordium. Qui præparabit viam tuam ante te, hoc est, homines sua prædicatione, attestatione, baptizatione⁵¹, disponet ad suscipiendum fidem, doctrinam, et præcepta tua, o Christe, antequam tu publice prædices. Istud expositum est plenius supra, ubi habetur : Tu, puer, Propheta Altissimi vocaberis, præibis enim ante faciem Domini parare vias ejus.⁵²⁵³ Quomodo autem Joannes, etiam per Isaiam prænuntiatus est, et viam Christo paravit, semel expositum est, super illud :⁵⁴ Vox clamantis in deserto, Parate viam Domini, rectas facite semitas ejus.⁵⁵ Allegat vero evangelista Lucas verba Malachiæ magis quantum ad sensum, quam quoad formam verborum. Sic enim translatio nostra habet : Ecce ego mitto angelum meum, et præparabit viam ante faciem meam :⁵⁶ et ita dicuntur hæc verba in persona Filii Dei.

Dico enim vobis, ad confirmandum quod Joannes sit plus quam propheta : Major spirituali magnitudine, id est sanctior et dignior, inter natos mulierum Propheta Joanne Baptista non est, id est, nullus Prophetarum major est eo.⁵⁷ Et sumitur jam mulier pro femina viro mixta, sicque Christus de Virgine natus excipitur; et ipsa Virgo Christifera, non inter natos, sed natas ponenda est. Matthæus autem plenius ac latius scribit, Inter natos mulierum non surrexit major Joanne Baptista :⁵⁸ quibus verbis ostendit Christus, quod nullus illorum fuit major illo. Non tamen negat, quin quidam ei æquales sint. Magna etenim fuit sanctitas Moysis et Eliæ. Hieronymus quoque ait super Jeremiam : Neminem puto sanctiorem Jeremia. Aliqui vero affirmant Joannem prædictis esse majorem.⁵⁹ Sed quoniam Salomone protestante, Spirituum ponderator est Dominus, stemus contenti verbis Christi, nec incaute addamus, quamvis certum sit Joannem quantum ad aliqua fuisse prædictis Sanctis majorem : siquidem in virginitate atque martyrio major est Moyse. Multæ etiam prærogativæ considerantur in eo, quæ aliis defuerunt, sicut in quodam sermone pulcherrime docet Bernardus. Postremo Christus tam secure de Sanctis judicando, ostendit se hominum dominatorem ac judicem.

Qui autem minor est in regno Dei, major est illo. Per regnum Dei, Christus in Evangelio frequenter Ecclesiam intelligit militantem, sicut quum ait : Simile est regnum cœlorum sagenæ missæ in mare, et ex omni genere piscium congreganti ;⁶⁰ et rursus, Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala.⁶¹ Interdum vero per regnum cœlorum, accipit triumphantem Ecclesiam, ut quum ait : Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum cœlorum, sed qui facit voluntatem Patris mei.⁶² — Si ergo hoc loco, per regnum Dei intelligatur præsens hæc militansque Ecclesia, sensus est : Qui minor est in regno Dei, id est Christus qui nativitate et quorumdam æstimatione posterior et minor fuit Joanne, quem omnes Judæi ad tempus putabant esse Messiam, major est illo.⁶³⁶⁴⁶⁵ Christus enim ut Deus, incomparabiliter et immense excedit Joannem, in omni dignitate, sanctitate ac perfectione; secundum naturam quoque assumptam, ut Verbo unitam et gratiæ plenitudine decoratam, major est illo, imo et omni intellectu creato. Sicque Christus protulit verba hæc, ne quis ex inducta laude Joannis incideret errorem, putando quod et ipso Jesu Christo consisteret major. Obscure tamen loquebatur, ne se videretur jactare. — Porro, si per regnum Dei intelligatur triumphans Ecclesia, sensus est: Qui minor est in regno Dei, id est infimus Beatorum Deo in patria fruentium, major est illo. Quilibet enim comprehensor, perfectior est in contemplatione et dilectione, quocumque puro viatore, nec meritum æquatur præmio in actuali perfectione. Nihilo minus multi viatores, præsertim Virgo dignissima, in vita hac majoris meriti fuerunt quam angeli multi unquam, imo quam aliquis angelicorum spirituum, loquendo de Virgine gloriosa: et ita in dispositione propinqua, majores illis fuerunt. — Præterea contuendum, quod quando Christus hæc dixit, nondum aperta fuit janua regni cœlestis: idcirco ipso Christo excepto, nullus hominum fuit in cœlo. Hinc quod ait, Qui minor est in regno Dei, de angelis sanctis accipitur: qui non solum in donis gratiæ seu gloriæ, sed etiam in natura specifica, majores fuerant Joanne. Sicque Christus his verbis exclusit errorem dicentium Joannem esse angelum incarnatum.

Et omnis populus, id est vulgus, audiens præscriptam commendationem Joannis a Christo, et publicani, justificaverunt Deum, non effective, sed ostensive, id est, justum esse dixerunt, et operibus manifestaverunt, baptizati baptismo Joannis ab ipso Joanne. Ex hoc enim quod audiebant Joannem ita laudari a Christo, laudaverunt Deum in servo suo Joanne, per cujus prædicationem ac baptizationem ipsi, Deo agente, ad justitiam a vitiis redierunt: unde et Deum justum ac juste operatum dixerunt, opere profitentes illud Psalmistæ, Justus Dominus in omnibus viis suis, et sanctus in omnibus operibus suis.⁶⁶ — Denique Deum justificamus: primo, dum confitemur quod ipse injustitiam omnemque culpam odit, secundum illud Sapientiæ, Odio sunt Deo impius et impietas ejus;⁶⁷ secundo, quum ei adscribimus, quod justitiam et omnem virtutem bonitatemque diligit, juxta illud, Justus Dominus et justitias dilexit;⁶⁸ tertio, quod omnis justitia ab ipso procedit; quarto, quod virtuosos juste glorificat, et impios juste condemnat.

Pharisæi autem, qui ceteris religiosiores se reputabant et videri volebant, quum tamen hypocritæ essent, et inani gloria pleni, et Scribæ, qui de legis scientia tumuerunt, consilium Dei spreverunt in semetipsos, id est, consilium Christi, videlicet instructionem ejus salutarem de vitæ correctione, abjecerunt; consilium quoque Dei, id est secretum illud æternæ sapientiæ decretum de modo salvandi genus humanum per Verbi incarnationem ac passionem, recipere contempserunt, Christo hoc docenti credere respuentes. De quo consilio Paulus in Actibus loquitur:⁶⁹ Non subterfugi quominus annuntiarem vobis omne consilium Dei. Hujus consilii contemplatio dulciter sapuit Augustino, secundum quod fertur de eo, quod non satiabatur præ dulcedine Dei, considerando altitudinem consilii ejus super salvatione generis humani. Insuper spreverunt consilium Dei, id est consilia Christi de paupertate et ceteris actibus supererogationis: Unde quum Christus contra avaritiam prædicaret, deridebant eum, dicentes:⁷⁰ Insanit; quid eum auditis? Postremo ipsemet Christus, Consilium Dei Patris vocatur, secundum Augustinum, per appropriationem quamdam, quemadmodum dicitur veritas, ars et sapientia Patris.⁷¹⁷² Quia enim per modum intellectualis emanationis procedit a Patre, ea quæ ad intellectum proprie pertinent, ei appropriantur. Hoc increatum Dei consilium isti spreverunt, dicentes:

Quia Beelzebub habet; et, Nos scimus quia hic homo peccator est.⁷³⁷⁴

Insuper verba hæc, quæ jam exposita sunt quasi ab Evangelista interposita verbis Christi præcedentibus quibus laudavit Joannem, atque sequentibus quibus arguit Pharisæos ac Scribas, intelligi possunt quasi a Christo immediate post verba prædicta, prolata. Eritque sensus: Omnis populus audiens prædicationem Joannis antequam caperetur, justificaverunt Deum, subdentes se ei, et peccata propria confitentes: per quod Deum esse justum, quasi peccata odientem, monstrabant. Pharisæi autem et Scribæ consilium Dei, quo per Joannem docuit confiteri, baptizari, et Jesum pro Christo recipere, spreverunt. Hoc ergo spreverunt in semetipsos, id est contra se ipsos, contra animarum suarum salutem, ad propriam perditionem atque perniciem. Vel, Spreverunt consilium Dei in semetipsos, id est ad ipsos directum. De hac excæcatione et perversitate istorum Dominus per Isaiam prædixit: Quis surdus, nisi ad quem nuntios meos misi?⁷⁵ quis cæcus, nisi servus Domini? Non baptizati ab eo, scilicet a Joanne, cujus baptismum, doctrinam et testificationem de Christo spreverunt: sicut usque in præsens, quidam qui ceteris religiosiores videntur et doctiores, difficilius corriguntur.

Deinde infidelium Scribarum ac Pharisæorum increpationem Christus subjungit. Cui ergo similes dicam homines generationis hujus, id est incredulæ hujus collectionis? quibus illud Deuteronomii aptatur: Generatio perversa est, et infideles filii. Sumitur quoque hic generatio pro hominibus generatis.⁷⁶ Et cui similes sunt? Quærit Christus, et quæstionem ingeminat, ut audientes reddat ad solutionem attentos. Similes sunt pueris sedentibus in foro, etc. Ut ait Cyrillus, fuit quidam ludus apud pueros Judæorum, ita quod convenientibus pueris in unum, dividebatur caterva eorum in duas partes:⁷⁷ qui ad designandam ac contemnendam repentinam transmutationem rerum transitoriarum vitæ præsentis, sic statuerunt, ut una eorum pars gauderet, canticumque jucundum cantaret, alia vero mœrens, carmen caneret lugubre. Insuper gaudentibus non congaudebant mœrentes, nec gaudentes condolebant mœrentibus; deinde arguebant se invicem, cur una pars se alteri non conformavit.

Istis assimilat Christus Scribas ac Pharisæos, atque eorum fautores. Nam ait: Similes sunt pueris sedentibus in foro: quia in foro publice pueri ista fecerunt, et divisim sedentes, prædicta egerunt; loquentibus ad invicem et dicentibus, id est, quorum una medietas dixit ad aliam: Cantavimus vobis, id est, ad vestram exhilarationem canticum jucunditatis cecinimus, tibiis: quia simul cum musicis instrumentis fiebat hujusmodi cantus, sicut et David psalmos ore decantans, simul cum cithara lusit;⁷⁸⁷⁹ et non saltastis, id est, nobis congratulati non estis, nec signa lætitiæ chorizando monstrastis. Resonat quippe quædam consona ex musico organo melodia: secundum quam, dum homo pede et consono corporis motu se agitat, dispositionem cordis manifestat intrinsecam. Deinde ponuntur verba exprobratoria alterius medietatis, puta mœrentium ad gaudentes. Lamentavimus, id est, lugubre carmen vobis cecinimus, ut vos ad compassionem provocaremus, et non plorastis, id est, compassi nobis non estis, nec per fletum compassionis ostendistis affectum.

Deinde Christus comparationem istam exponit, applicatque ad propositum. Venit enim Joannes Baptista, id est, Deo agente atque mittente, natus est, in mundo vixit, ad homines a deserto egrediens venit, neque manducans panem: esca enim ipsius fuerunt locustæ et mel silvestre, ut Matthæus et Marcus habent;⁸⁰ neque bibens vinum: quemadmodum supra angelus dixit, Vinum et siceram non bibet.⁸¹ Unde hoc loco per panem et vinum, consueta ac delicata hominum fercula poculaque signantur. Et dicitis: Dæmonium habet, id est, Joannes dæmoniacus est. Impii nempe, quum viderint quempiam inconsuetam abstinentiam præcipuumque rigorem vitæ servantem, opera ejus sancta pervertentes, quasi obsessum diffamant. Venit Filius hominis, id est, vobis apparui, et inter vos conversatus sum, manducans et bibens, id est, solitis hominum refectionibus utens, et inter eos socialiter vivens;⁸² et dicitis de me, mihi detrahendo: Ecce homo devorator, id est gulosus, et potator vini*, id est ebriosus et voluptatis gulæ amator, amicus publicanorum, id est magnorum transgressorum, et peccatorum minorum, id est, talibus se conformans, applicans et applaudens, ut possit invitari et delicate sustentari ab eis, sicque et mala culpæ fovens in eis.⁸³ Itaque præfatis pueris Scribæ et Pharisæi comparantur, quoniam sicut una pars puerorum illorum alteri parti mœrenti non condolebat; sic isti Judæi Joanni Baptistæ lugubre carmen canenti, id est rigorose conversanti, pœnitentiam edocenti, atque ad luctum saluberrimum invitanti, non consenserunt, neque se conformaverunt. Iterum, sicut alia pars puerorum illorum parti gaudenti non congaudebat; ita præfati Judæi Christo inter homines dulciter conversanti, futuræ vitæ gaudia prædicanti, ad spiritualem consolationem invitanti, acquiescere seque conformare spreverunt.*

Tales et modo in Ecclesia multi sunt homines sensus perversi, qui omnia aliorum opera, etiam bona, interpretantur in pejus, imo quæ optima sunt, pessima arbitrantur. Et quia hujusmodi excellentia opera sanctitatis videntur eis impossibilia esse hominibus, opinantur et dicunt talia cooperatione dæmonum fieri, eo quod dæmonum ope multa fieri queant, quæ homines naturaliter facere aut pati non valent, quemadmodum in arrepticiis et possessis conspicimus. Nam et dæmones corporalem hominis naturam et harmoniam sic possunt immutare ac deordinare, ut homo multis diebus non afficiatur ad cibum aut potum, neque indigeat: quia calor more naturali non agit in humidum radicale. Isti ergo perversi omnia aliorum facta pessime judicantes, sunt homines malæ inclinationis seu assuefactionis, vani et invidi, qui aliorum non congratulantur profectui, sed tristantur quod quis eis apparet perfectior: ideoque bonum quod eis deest, non laudant, nec sequuntur, nec venerantur, sed persequuntur in aliis, detractores et irrisores, Deo odibiles:⁸⁴ quo vitio quidam qui religiosos se putant, animas suas commaculant, excæcante eos sua malitia.⁸⁵ Porro alii sunt homines bonæ inclinationis seu indolis, proniores ad gratulandum aliorum prosperitati, quam ad detrahendum eorum profectui sive defectui: quod in se ipsis non habent, in aliis pie mirantur, honorant, sequuntur; sicque amando, fovendo, congaudendo, participes fiunt gratiæ aliorum.

Præterea patet, quod pars puerorum gaudentium Christo aptatur, qui tanquam sponsus inter suos conversans, ad spiritualem provocat lætitiam; sed pars puerorum mœrentium aptatur Joanni, qui strictissimam in eremo duxit vitam. Quoniam enim Christus venit quærere et salvum facere quod perierat, peccatoribus convesci seque contemperare dignatus est, ut sua caritate, communione, familiaritate et clementia, eos ad pœnitentiam traheret, virtutibus ædificaret, ad discipulatum suum alliceret:⁸⁶⁸⁷ sicque amavit eorum naturam sive personam, non vitia. — Postremo de horum expositione verborum super Matthæum plenius dictum est.⁸⁸

Itaque non assimilemur Scribis et Pharisæis, quibus indociles incorrigibilesque sunt conformes; sed dociles simus atque tractabiles, et pueris in foro sedentibus, id est sanctis viris, devotis prælatis, veris prædicatoribus in ecclesia, quæ dominicum forum est, quo fideles ad colloquendum Deo conveniunt, ubi et cœlestium præceptorum jura conduntur, acquiescamus: ita ut spiritualiter gaudentibus, et ad gaudendum in Deo hortantibus, congaudeamus, flentibus autem sua seu aliorum peccata, vel ob alias rationabiles causas, compatiamur, conformemur et collugeamus, sicut ait Apostolus, Flete cum flentibus, gaudete cum gaudentibus:⁸⁹⁹⁰ ut nec inordinata lætitia, nec immoderata tristitia inveniatur in nobis. Verum ut Gorra hic scribit, Scribis et Pharisæis adhuc aliqui similes sunt, qui si viderint aliquem humilitati studentem, judicant eum hypocritam; si mansuetudini et patientiæ, judicant timidum; si simplicitati, fatuum; si maturitati, phlegmaticum; si devotioni, singularem; si paci et silentio, melancholicum sive phantasticum; si orationi atque vigiliis, indiscretum; si corripit alios, turbator est pacis. Qui cohabitat talibus, docere potest illud Job: Frater fui draconum, et socius struthionum.⁹¹

Et justificata, id est justa reputata, honorata, et cognita, est sapientia, id est evangelica Christi doctrina, sapientialis atque divina, vel Christus Dei Patris virtus⁹² et sapientia, ab omnibus filiis suis, id est universis veraciter veritatem sapientiamque amantibus, seu cunctis Christi discipulis.⁹³ De quibus per Isaiam testatur:⁹⁴ Ecce ego et pueri mei quos dedit mihi Dominus.

In Joanne quoque ait: Filioli, adhuc modicum vobiscum sum. Tanquam dicat Salvator: Licet a vobis, o infideles Judæi⁹⁵, contemnar, et vana docere affirmer, nihilo minus electi Judæi me audientes, me vere sapientem et sapientialia prædicantem cognoscunt, fatentur, honorant.

A Christus quoque nunc loquitur de filiis per gratiam adoptionis, de quibus ait Apostolus: Quicumque Spiritu Dei aguntur, hi sunt filii Dei. Interdum vero aliqui dicuntur filii Dei ratione creationis, aut specialis cujusdam provisionis: de quibus per Isaiam Dominus loquitur, Filios exaltavi et enutrivi, ipsi autem spreverunt me; et Christus in Evangelio, Filii (inquit) regni projicientur in tenebras exteriores.⁹⁶⁹⁷

Præterea, justificari quis dicitur tribus modis:⁹⁸ Primo, dum de injusto fit justus: sicque dicunt doctores hominem non justificari sine gratiæ infusione. Sic Christus non justificatur. Secundo, dum justus fit justior per profectum, juxta illud Apocalypsis: Qui justus est, justificetur adhuc; et sanctus, sanctificetur adhuc. Et apud Joannem ait Salvator: Omnem qui fert fructum, purgabit eum Pater, ut fructum plus afferat. Sic rursus non competit Christo justificari, nisi quantum ad manifestationem, prout de Christo dixit Præcursor: Illum oportet crescere, me autem minui. Tertio, quantum ad aliorum recognitionem, honorationem, seu ostensionem: sicut dum alicujus æquitas aliis declaratur, vel ab eis cognoscitur, laudatur, et honoratur. Sicque Deo, et Christo secundum utramque naturam, competit justificari, sicut et magnificari et glorificari.

Footnotes

1. Luc. 1, 15. ↩

2. Ps. xxi. ↩

3. Is. liii; ↩

4. Dan. ix, 26, 27. ↩

5. Zach. ix, 11. ↩

6. Luc. ix, 30, 31. ↩

7. Ps. cxvii, 26. ↩

8. Habac. ii, 3. ↩

9. Joann. vi, 14. ↩

10. 1 Cor. 1, 24. ↩

11. 1 Cor. i, 24. ↩

12. Luc. i, 15. ↩

13. Joann. IX, 1-7; v, 5-9. ↩

14. Joann. XXI, 25. ↩

15. IV Reg. V, 1-14. ↩

16. Luc. XVII, 12-14. ↩

17. Joann. XI. ↩

18. Matth. V, 3. ↩

19. I Cor. I, 20. ↩

20. Rom. VIII, 6. ↩

21. Act. X, 34. ↩

22. Is. LXI, 1; ↩

23. Luc. IV, 18. ↩

24. Matth. XIX, 27. ↩

25. Joann. IV, 1, 2. ↩

26. Is. XXXV, 4-6. ↩

27. Joann. X, 25. ↩

28. Ibid. 37, 38. ↩

29. Ps. xvii, 46. ↩

30. III Reg. xviii, 21. ↩

31. Ezech. xxxvi, 26. ↩

32. Ibid. 31. ↩

33. Matth. xxvi, 56. ↩

34. agitatam ↩

35. I Cor. xv, 58. ↩

36. II Thess. II, 2. ↩

37. Hebr. XIII, 9. ↩

38. Prov. XXIV, 5. ↩

39. Ps. I, 4. ↩

40. Ephes. IV, 14. ↩

41. Luc. I, 13-17. ↩

42. Marc. VI, 17 et seq. ↩

43. Matth. III, 1. ↩

44. I Tim. II, 9. ↩

45. Eccli. v, 11, 12. ↩

46. Joann. 1, 21. ↩

47. 27 Malach. 11, 1. ↩

48. Is. xviii, 2. ↩

49. Is. xxxiii, 7. ↩

50. Agg. 1, 13. ↩

51. Joann. I, 29-36. ↩

52. Luc. I, 76. ↩

53. Luc. 1, 76. ↩

54. Is. xl, 3; ↩

55. Matth. iii, 3. ↩

56. Malach. iii, 1. ↩

57. * nemo ↩

58. Matth. xi, 11. ↩

59. Prov. xvi, 2. ↩

60. Matth. xiii, 47. ↩

61. Ibid. 41. ↩

62. Matth. vii, 21. ↩

63. Luc. i, 76. ↩

64. Agg. i, 13. ↩

65. Joann. i, 21. ↩

66. Ps. cXLIV, 17. ↩

67. Sap. XIV, 9. ↩

68. Ps. x, 8. ↩

69. Act. XX, 27. ↩

70. Joann. x, 20. ↩

71. 1 Cor. 1, 24. ↩

72. Joann. XIV, 6; ↩

73. Joann. IX, 24. ↩

74. Marc. III, 22. ↩

75. Is. XLII, 19. ↩

76. Deut. XXXII, 20. ↩

77. Marc. I, 6. ↩

78. II Reg. VI, 5; ↩

79. Ps. XLII, 4; LXX, 22; etc. ↩

80. Matth. III, 4; ↩

81. Luc. I, 15. ↩

82. Baruchum, 38. ↩

83. *bibens vi- num ↩

84. Rom. 1, 30. ↩

85. Sap. II, 21. ↩

86. Matth. IX, 10. ↩

87. Luc. XIX, 10. ↩

88. Cf. in Matth. XI, 16-19. ↩

89. Rom. i, 30. ↩

90. Baruch iii, 38. ↩

91. Job xxx, 29. ↩

92. 1 Cor. i, 24. ↩

93. Rom. xii, 15. ↩

94. Is. viii, 18. ↩

95. Joann. xiii, 33. ↩

96. Matth. viii, 12. ↩

97. Is. i, 2. ↩

98. Rom. viii, 14. ↩