Skip to the text
Ember
PT

Articulus 3

EXPLANATIO LITTERALIS CAPITULI SECUNDI : ET NUNC AD VOS MANDATUM HOC, O SACERDOTES.

CONSEQUENTER Dominus hortatur sacerdotes ad pœnitentiam, adjiciendo minas, ut qui se amore boni et zelo æquitatis non corrigunt, timore supplicii corrigantur. Et nunc ad vos mandatum hoc de observatione cultus divini in cærimoniis templi, o sacerdotes, dirigitur. Sacerdotibus quippe correctis, ceteri facilius emendantur. Si nolueritis audire auribus mentis et corporis, et si nolueritis ponere super cor, id est diligenter advertere, recolere et implere quod jubeo, ut detis gloriam nomini meo, id est, debitam mihi reverentiam impendatis, et coram aliis me clarificetis, gloriosum annuntietis, et omne mihi bonum adscribatis, ait Dominus exercituum; mittam in vos egestatem, id est terræ sterilitatem, victualiumque inopiam : quam carnales cupidique Judæi et inii cum tribu Levitica in deserto, eliplurimum abhorrebant, præsertim quum in Deuteronomio Moyses scripserit, Omnino indigens et mendicus non erit inter vos;1 et maledicam benedictionibus vestris, id est fructibus terræ et ceteris bonis terrenis, quæ mea benedictione habetis, quibus et vos benedicere consuevistis, et maledicam illis, auferendo a vobis hæc dona, et opposita mala super vos inducendo; quoniam non posuistis super cor, id est, præcepta mea non impressistis memoriæ, nec debite custodistis. Quocontra dicit Psalmographus : In corde meo abscondi eloquia tua, ut non peccem tibi.2 Et Salomon ait : Serva mandata et legem quasi pupillam oculi tui.3 Liga eam in digitis tuis, et in tabulis cordis tui scribe eam. Ecce ego projiciam vobis brachium, id est armum animalis dextrum mihi oblatum, quia propter vestra peccata munus vestrum non habeo gratum, et dispergam super vultum vestrum stercus solennitatum vestrarum, id est, immunditiam vitiorum quæ in festis vestris committitis, et irreverentiam quam mihi facitis, in vos manifeste convertam, vos confundendo ac puniendo. Vel per stercus istud, intelligitur caro oblata continens stercora, quam Deus ob eorum peccata non acceptavit, sed eis rejecit. Unde Septuaginta transtulerunt : Dispergam ventriculum, etc. Et assumet vos secum, id est, contemptibiles fœdique vitiis eritis, sicut stercus : ut tales sint offerentes, qualia ea quæ offerunt. Et scietis, per justitiæ meæ effectum experientiamque vindictæ, quia misi ad vos mandatum istud, jam dictum, ut esset pactum meum, id est testamentum vel fœdus de modo sacrificiorum, cum Levi, id est Levitis ad cultum Dei specialiter dedicatis : quos etiam Deus jussit præ aliis, maculis mentis corporisque carere, et virtutum ornatu fulgere, juxta illud Exodi, Sacerdotes qui accedunt ad Dominum, sanctificantur, ne percutiat eos;4 dicit Dominus exercituum.

Pactum meum fuit cum eo vitæ et pacis, id est, pactum vitæ et pacis percussi et inii cum tribu Levitica in deserto, eligens illam ad sacerdotium, et promittens eidem, quod si ipsa ac populus legem meam servarent, in pace viverent super terram, imo pacem pectoris et vitam gratiæ obtinerent.56 Porro, ut hic ait Hieronymus, quidquid nunc de Levi asseritur, ad sacerdotes et potissime ad pontifices legis Moysis pertinet.78 Et dedi ei timorem meum, non servilem dumtaxat, sed filialem et castum, et timuit me, et a facie nominis mei, id est consideratione majestatis meæ, pavebat. Istud in Moyse, Aaron, Eleazaro, Phinees, multisque aliis de tribu Levi exortis fuit impletum, imo et in patriarcha Levi, qui etsi interdum peccavit, postea tamen virtuosæ fuisse creditur vitæ. Lex veritatis, scilicet lex divinitus data per Moysen, fuit in ore ejus, id est filiorum Levi, de quibus nunc dictum est, qui populum instruxerunt; et iniquitas non est inventa in labiis ejus : non quod isti ab omni iniquitate immunes exstiterint, sed quia condigne pœnituerint, et gratiam sanctitatis sortiti sint : sicut de se ipso fatetur Apostolus, Nihil mihi conscius sum;9 qui tamen alias loquitur, Venit Jesus peccatores salvos facere, quorum ego primus sum.10 In pace, id est mentis tranquilitate, et in æquitate, id est justa conversatione, ambulavit mecum, id est coram me et secundum beneplacitum meum mihi conjunctus per voluntatis conformitatem, et multos avertit ab iniquitate. Moyses enim et Aaron ac reliqui quidam posteri Aaron, plures de genere Israel ad pœnitentiam induxerunt, atque a vitiis variis retraxerunt.

Labia enim sacerdotis custodiunt scientiam : id est, ad sacerdotum officium pertinet congruo tempore doctrinam legis divinæ plebi proponere, et scientiam salutarem in aliis conservare. Ideo in pectore summi sacerdotis fuerat rationale, in quo Doctrina et Veritas ponebatur, quia sacerdos doctus esse debet, et præco veritatis divinæ.11 Et legem requirent subditi et vulgares, ex ore ejus. Unde dicit Apostolus ad

Titum : Oportet episcopum sine crimine esse, amplectentem eum qui secundum doctrinam est, fidelem sermonem, ut potens sit exhortari in doctrina sana, et eos qui contradicunt, arguere;12 quia angelus, id est nuntius, Domini exercituum est. Quemadmodum enim divinus Dionysius docet, infimum ordinis superioris, et supremum ordinis inferioris, magnam habent mutuo convenientiam, et nomen unius transfertur ad aliud. Quum ergo in cœlesti hierarchia ordo angelorum sit infimus, et in ecclesiastica hierarchia ordo sacerdotum sit summus, angeli et sacerdotes in multis communicant : ita ut sacerdotes angeli nuncupentur, quoniam inter Deum et populum mediando, et ea quæ Dei sunt, hominibus nuntiando, atque spiritualem et angelicam vitam in carne ducendo, angelicum exercent officium. Ideo in Apocalypsi episcopi septem Ecclesiarum in Asia, angeli appellantur.

Vos autem recessistis de via, id est, legem Dei qua itur ad vitam beatam, non custodistis, et scandalizastis, id est, dicto vel facto vestro inordinato plurimos ad ruinam peccati traxistis, in lege scripta, quam non servastis. Irritum fecistis pactum Levi, dicit Dominus exercituum, id est, pactum cum Levi seu tribu sacerdotali initum de sacrificiis templi, sprevistis. Propter quod et ego dedi vos contemptibiles et humiles, id est abjectos, omnibus populis, inter quos captivi fuistis, vel qui vestram calamitatem noverunt. Unde in libro Esdræ scriptum est : Audi, Deus noster, quia facti sumus despectui.13 Sicut non servastis vias meas, id est divina præcepta. Hinc primo Regum Dominus protestatur : Quicumque glorificaverit me, glorificabo eum; qui autem contemnunt me, erunt ignobiles.14 Et accepistis faciem in lege, id est, personas, non causas, adspexistis, judicando injuste propter munera, vel timore aut favore, potentes, divites et nobiles inferioribus præponendo. Quo contra in Psalmo habetur : Usquequo judicatis iniquitatem (id est, judicando approbatis peccatores), et facies peccatorum sumitis ?

10

Consequenter increpat Judæorum superbiam. Numquid non pater unus omnium nostrum est? scilicet Adam, vel etiam Abraham. Numquid non Deus unus creavit nos? qui ait in Deuteronomio : Videte quod ego sim solus, et non sit alius Deus præter me.15 Animas nempe singulorum condidit Deus sigillatim et per se ipsum immediate;16 corpora quoque nostra ab ipso originaliter sunt creata. Quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem, id est proximum suum, violans pactum patrum nostrorum, id est in hoc ipso transgrediens præceptum patribus datum de proximo diligendo ac sustentando?1718 Hinc Isaias minatur : Væ qui spernis, nonne et ipse sperneris? Transgressus est Juda, id est, populus Juda de Babylone reversus, legem Dei non custodivit; et abominatio, id est irrationabilis prorsus transgressio, facta est in Israel et in Jerusalem, id est a filiis Israel incolisque Jerusalem post reditum de Chaldæa : quia in templi ædificatione, sacrificiorum oblatione, sabbati observatione, et alienigenarum uxorum acceptione, negligentes fuerunt, ut patet in libro Esdræ, et alibi.1920 Quia contaminavit Judas sanctificationem Domini, quam dilexit, id est, templum Dei inhonoravit : de quo dicitur primo libro Machabæorum, quod Antiochus intravit sanctificationem cum superbia.21 Vel sanctificatio ista, est cultus Dei in sacrificiis et ceteris latriæ actibus Deo placentibus; et habuit filiam dei alieni. Judæi enim uxores gentiles idolorum servitrices acceperunt, ut dictum est sæpe.

11

12

Disperdat Dominus virum qui fecerit hoc amplius in futuro. Quasi dicat : Quod factum est, Deus indulgeat. Vel dicitur hoc zelo justitiæ, nisi pœniteant; vel modo propheticæ prænuntiationis, quod utique dispergentur, nisi se inde correxerint. Magistrum et discipulum, id est doctum et simplicem instructorem peccati, et qui ei consentit, magnum et parvum, qui est de tabernaculo Jacob, id est de ejus familia.2223

D

Vel sensus est, quod tales transgressores ab aliis bonis Judæis disperderentur modo jam tacto. Et offerentem munus Domino exercituum, id est, etiam sacerdotem Deo sacrificantem ita peccantem, Deus disperdat, si in peccato permanserit.

Et hoc malum quod subditur rursum fecistis, adjiciendo peccata peccatis. Operiebatis lacrimis altare Domini, fletu et gemitu : id est, uxores vestras priores Judæas vobiscum de Babylone redeuntes, per hoc quod eas propter earum deformitatem vel senectutem abjecistis et alienigenas accepistis, induxistis et compulistis ad hoc, quod coram altari quotidie fiebant cum gemitu coram me, contra vos conquerentes quod taliter abjicerentur. Ita exponit Hieronymus. Alii autem exponunt, quod ipsi viri sic lacrimabantur, putantes peccatum hoc expiare absque rejectione uxorum gentilium : quod fuit erroneum. Ita ut ultra non respiciam ad sacrificium mihi a vobis oblatum, nec accipiam placabile quid, id est aliquam hostiam expiationis, de manu vestra, donec a præfatis vitiis vos emendetis.

Et dixistis : Quam ob causam? Videlicet, Quia Dominus testificatus est inter te et uxorem pubertatis tuæ : id est, Deus in Genesi dixit, quod tu et uxor tua legitima simul maneretis, ac mutuo diligeretis : Relinquet, inquiens, homo patrem suum et matrem suam, et adhærebit uxori suæ, et erunt duo in carne una;24 quam tu despexisti, aliam superinducendo, et ipsam quasi ancillam tenendo. Et hæc particeps tua, id est, uxor ista esse debet consors ac socia tua, non famula : ideo enim mulier de latere viri plasmata est. Adam quoque dixit ad Dominum : Mulier quam dedisti mihi sociam, dedit mihi de ligno, et comedi.25 Et uxor fœderis tui, id est, cum qua fœdus amicitiæ animæque consensum tenere debes. Nonne unus fecit, id est, idem Creator unusque Deus plasmavit Adam et Evam, seu virum et feminam, et residuum spiritus ejus est, id est hoc quod sibi cohërent per amorem et cohabitationem,26 præter id quod ab uno Deo creati sunt? Hoc est spiritus Dei, id est, voluntatis divinæ. Et quid unus quærit? id est, quid Deus intendit per hoc, quod vult a filiis Israel Judæas uxores teneri, vel primam conjugem non relinqui, nec alienigenas duci? nisi semen Dei, id est filios qui divino cultui educentur. Ideo mulier si deformis est vel egena, sperni non debet nec abjici.

Custodite ergo spiritum vestrum, id est animam a ruina peccati, et uxorem adolescentiæ tuæ noli despicere, quam in adolescentia accepisti : ut quæ tibi virginali primum juncta est matrimonio, perseveret usque ad vitæ finem. Quum odio habueris eam, dimitte, dicit Dominus Deus Israel, dando ipsi libellum repudii. Quod autem Dominus dicat hoc permissive ad vitandum deterius, scilicet uxoricidium, sicut permisit Judæis usuram ad alienos, non absolute vel imperative, innotescit ex eo quod subditur : Operiet autem iniquitas viri conjugem repudiantis ex odio, vel causa non justa, vestimentum ejus, dicit Dominus exercituum, id est, in corpore suo debitam luet pœnam in igne inferni, nisi vere pœniteat, quatenus in quo peccavit, in illo et puniatur. Vel, Operiet iniquitas vestimentum ejus, id est, peccatum ejus ducetur in lucem, et omnibus in judicio ostendetur, sicut apparet quod in vestimenti superficie situatur. Custodite spiritum vestrum, et nolite despicere conjugem primam atque legitimam. Hinc Christus in Evangelio docet, uxorem non esse abjiciendam, nisi ob fornicationem : nec tunc relinquitur quantum ad vinculum matrimoniale, quum sit insolubile post copulam carnalem, sed quoad cohabitationem ac torum.

Insuper redarguuntur Judæi de alio grandi peccato in Deum. Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, id est, per verba vestra blasphema, incredulitatis ac diffidentiæ plena, Deum quodammodo molestastis. Loquitur autem de Deo modo humano, quasi de homine ex aliorum malis afflicto. Unde et Dominus ait in Isaia :

Laboravi sustinens. Alibi quoque ait Dominus populo Judæorum : Præbuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis. Similiter ait Apostolus :27 Nolite contristare Spiritum Sanctum Dei. Et dixistis : In quo eum fecimus laborare? Videlicet, In eo quod dicitis : Omnis qui facit malum, bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent. Infirmi enim Judæi futurum Dei judicium non pensantes, sed præsentis vitæ prosperitatem ac remunerationem imprudenter considerantes, negabant quodammodo providentiam Dei, vel Deum esse peccatorum fautorem censebant : eo quod viderant gentiles in gyro eorum morantes, Persas quoque et Medos, in hoc sæculo prosperari, ditari, regnare, qui tamen Deum Israel non colebant; se vero Deum colentes, in hac vita conculcari, depauperari, atque diversis miseriis affici. Unde in eorum persona fertur in Psalmo : Et dixerunt : Quomodo scit Deus? et, Si est scientia in Excelso?28 Aut certe ubi est Deus judicii? id est, si aliter est, et si mali Deo displicent, bonique placent, ubi est tunc justum ejus judicium, quod exigit malos puniri ac dejici, bonos autem exaltari et glorificari ? De isto jam celeriter curro, quoniam in sequenti capitulo plenius inde, Deo agente, dicetur.

Footnotes

  1. Deut. xv, 4. ↩

  2. Ps. cxviii, 11. ↩

  3. Prov. vii, 2, 3. ↩

  4. Exod. xix, 22. ↩

  5. Lev. xxvi, 1-12; ↩

  6. Exod. xxviii, 1; ↩

  7. Num. iii, 6, 7. ↩

  8. Num. xxv, 12, 13. ↩

  9. I Cor. iv, 4. ↩

  10. I Tim. 1, 15. ↩

  11. Exod. xxviii, 29, 30. ↩

  12. Tit. 1, 7, 9. ↩

  13. II Esdr. iv, 4. ↩

  14. I Reg. ii, 30. ↩

  15. Deut. xxxii, 39. ↩

  16. Ps. xxxii, 15. ↩

  17. Is. xxxiii, 1. ↩

  18. Exod. xx, 13-17. ↩

  19. II Esdr. xii. ↩

  20. I Esdr. ix; ↩

  21. I Mach. 1, 23. ↩

  22. Apoc. 1, 20; II, 1, 8, etc. ↩

  23. Ps. lxxxi, 2. ↩

  24. Gen. II, 24. ↩

  25. Gen. III, 12. ↩

  26. Matth. v, 32; xix, 9. ↩

  27. Matth. xliii, 24. ↩

  28. Ps. lxxii, 11. ↩

Chapter 3 of 7