Skip to the text
Ember
PT

Articulus 41

ENARRATIO CAPITULI VICESIMI SEXTI (DE PASSIONE CHRISTI) : ET FACTUM EST, QUUM CONSUMMASSET JESUS SERMONES.

HORA est, ut præparemus nos ad intuendum Filium hominis pro nobis in cruce levatum, per serpentem æneum a Moyse pro signo erectum, significatum: ut sicut Judæi inspiciendo serpentem illum, sanabantur a morsu serpentium; sic nos intuendo per fidem, affectum et imitationem, Salvatorem propter nos in patibulo elevatum, sanemur a morsibus diabolorum, a læsione peccati, a tentationis veneno. Christus quippe in cruce suspensus, liber est in quo omnium virtutum perfectiones, omnium contemplationum sublimitates, et quidquid ad salutem pertinet, quidquid ad speculationis apicem spectat, mirabiliter, ineffabiliter et supernaturaliter leguntur, discuntur, resplendent.

Descripturus itaque gloriosissimus sapientissimusque evangelista, sublimis apostolus, S. Matthæus, passionem Domini nostri Jesu Christi, in quo est salus, vita et resurrectio nostra, ita exorsus est: Et factum est, quum consummasset, id est terminasset, Jesus, Filius Dei, in quo sunt omnes thesauri sapientiæ et scientiæ absconditi, sermones hos omnes, qui in præcedentibus sunt descripti capitulis, dixit discipulis suis, præsertim Apostolis, ad quos fecit sermonem præscriptum, qui in duobus præcedentibus capitulis positus est :1 Scitis quia post biduum, id est post duos dies, videlicet istum in quo hæc loquor, et immediate sequentem, Pascha fiet, id est, paschalis celebritas incipietur, et immolabitur agnus paschalis. Unde Lucas sic habet : Appropinquabat dies festus Azymorum, qui dicitur Pascha. Porro de diversis acceptionibus hujus nominis, pascha, cito dicetur. [Et Filius etc.]

Luc. xxii, 1.

Ista autem locutus est Jesus feria tertia in hebdomada passionis. Agnus vero paschalis immolabatur feria quinta ejusdem hebdomadæ, hora vespertina, in qua incepit paschalis festivitas, hoc est die seu luna quartadecima Aprilis, ad vesperam : qui mensis apud Judæos est principium anni ac mensium. Sic enim Dominus juserat Moysi in Exodo. Hac etenim die et hora præcepit Dominus filiis Israel offerre et manducare agnum paschalem in terra Ægypti. Unde, Pascha, quod Hebraice dicitur Phase, non a passione, sed a transitu nomen accepit, secundum Hieronymum et Augustinum : primo, quoniam filii Israel eadem nocte egressuri erant cum festinatione de terra Ægypti; secundo, quoniam nocte illa angelus interfector primogenitorum Ægypti, videns fores Israel sanguine agni perfusas, transiliit, pertransiitque Judæos, non tangens quemquam eorum; tertio, quoniam præfiguravit transitum Christi ex hoc mundo ad Patrem. Et quia præscriptus sermo in monte Oliveti factus est, puto quod in eodem loco Christus passionem suam prædixerit. Denique passionem suam prænuntiavit Apostolis : primo, ne videretur improvise seu nescienter comprehensus et passus; secundo, ut animos discipulorum contra futura scandala roboraret : jacula nempe prævisa minus lædunt; tertio, ut monstraret se non timere eos qui corpus occidunt, dum nec

Lev. xxiii, 5.

Exod. xii, 6.

Ibid. 13.

Joann. xiii, 1.

Matth. x, 28. locum passionis, nec adversarios suos declinavit, sed adiit.

Advertendum quoque, quod in præhabita Salvatoris interrogatione qua ait, Scitis quia post biduum, etc., duo includuntur : quorum unum sciebant Apostoli, scilicet quod post biduum Pascha fieret; aliud ignorabant, videlicet quod post duos dies Christus occideretur. Noverant quidem ex frequenti Christi prænuntiatione, quod Filius hominis de proximo esset interficiendus, sed determinatum diem hucusque ignorasse videntur.

Tunc congregati sunt principes sacerdotum : non tunc, id est eodem die quo Christus dixit verba inducta, videlicet tertia feria; sed, Tunc, id est illo tempore, utpote die immediate sequenti, seu feria quarta, qua Christus mansit in Bethania, dans impiis locum et tempus libere consulendi de sua morte. Non tamen ideo mansit directe ut illi hoc facerent, sed ne propriam passionem impediret, acceleraret, vel aliter quam prophetatum fuerat adimpleret. Oportuit enim, ut propter verificandas Scripturas, a discipulo venderetur : quod factum est feria quarta; nec factum fuisset, si tunc regressus fuisset Jerusalem. Tunc ergo congregati sunt principes sacerdotum, id est pontifices, quorum unus alteri in sacerdotii principatu successit : quorum nomina ponit Lucas in Actibus Apostolorum, videlicet Annas, Caiphas, Joannes et Alexander; et seniores populi, qui erant septuaginta, et judices ordinarii, successores septuaginta seniorum quos Moyses statuit. Horum multi fuerunt Scribæ et Pharisæi. Ab his autem qui videbantur regere populum, egressa est primo iniquitas in populo. Ipsi namque primo conceperunt odium contra Christum : quo facto, seduxerunt vulgum, avertentes plebem a Christo. In atrium principis sacerdotum, qui dicebatur Caiphas, eratque pontifex anni illius, secundum Joannem.

Act. iv, 6.

Num. xi, 16, 24, 25. Dan. xiii, 5.

Num. xi, 16, 24, 25. Dan. xiii, 5.

Et consilium fecerunt ut Jesum dolo tenerent, id est, insidiose et fraudulenter

Joann. xi, 49, 51; xvi, 13. comprehenderent, quem non audebant publice capere, nec poterant juste ligare, et occiderent eum morte turpissima, satiando se pœnis ejus.23 Jam enim frequenter proposuerunt eum occidere, et conati fuerunt eum nunc lapidare, nunc comprehendere;4 sed Jesus exivit de manibus eorum, sicut in diversis capitulis testatur Joannes. Insuper, Lazaro suscitato, mox quidam qui suscitationi ejus interfuerunt, abierunt, et nuntiaverunt Pharisæis. Tuncque immediate collegerunt pontifices et Pharisæi concilium, dicentes: Quid facimus, quia hic homo multa signa facit?56 Quumque respondisset Caiphas, Expedit vobis ut unus moriatur pro populo, et non tota gens pereat, ex illo eodem die cogitaverunt et firmiter decreverunt interficere eum.7 Sed quia frequenter evasit manus eorum, ideo nunc consultabant de modo tenendi occidendique eum: præsertim quoniam die præcedenti durissime increpavit et gravissime offendit eos, ut supra jam patuit;8 audieruntque eum dixisse, Non me videbitis amodo, etc., unde suspicabantur quod fugeret, et multos sibi discipulos congregaret.9

Dicebant autem: Non in die festo, id est, non teneamus nec occidamus eum durante solennitate paschali jam imminente, ne forte tumultus, id est seditio et ingens turbatio, fieret in populo. Tunc enim populus undique confluxit in Jerusalem propter festivitatem, et sciebant principes sacerdotum quod multi de populo credebant Jesum esse vel prophetam, vel Christum in lege promissum: ideo verebantur ne isti contradicerent atque resisterent eis, et Christum quamvis captum eriperent. Magis ergo timuerunt vulgum quam Deum; nec propter scandalum populi devitandum voluerunt Christi passionem differre usque post Pascha, sed ne Christus a populo eriperetur atque evaderet. Verumtamen istud consilium postmodum mutaverunt, Juda veniente ad eos, qui dedit eis inopinatum opportunumque modum exsequendi quod cupiebant.

Quum autem, id est sabbato in Ramis palmarum, esset Jesus in Bethania, juxta illud: Jesus ante sex dies Paschæ venit Bethaniam.10 Ut enim refert evangelista Joannes, quum post suscitationem Lazari decrevissent Judæi occidere Jesum, abiit in regionem juxta desertum, in civitate quæ dicitur Ephrem.1112 Sed sexto die ante Pascha et Cœnam, venit cum discipulis suis Bethaniam. In domo Simonis leprosi. Ambrosius, libro sexto super Lucam, videtur asserere quod Simon iste adhuc erat leprosus. Sic etenim ait: Apparet quod Christus leprosum non refugit, non vitavit immundum, ut maculas humani corporis posset abluere. Hieronymus autem hoc loco affirmat, quod tunc non erat leprosus, sed ante curatus fuit a Christo, retinuit tamen nomen leprosi, quemadmodum et Matthæus post conversionem suam vocatus est publicanus.13 Et istud communius tenetur, probabiliusque videtur, quia Judæis non licuit ingredi ad leprosos.

In domo autem Simonis hujus fuerunt hac vice cum Christo, non solum discipuli ejus, sed etiam Maria Magdalene, Martha et Lazarus, ut patebit. Joannes enim manifeste sic habet: Fecerunt ei cœnam ibi, et Martha ministrabat; Lazarus autem erat unus ex discumbentibus.14 Sed quia hic dicitur, Et Martha ministrabat, Origenes et multi eum sequentes, dixerunt quod cœna hæc fuit in domo Marthæ. Verum, quia hoc loco et in Marco clarissime dicitur, quod effusio unguenti, de qua statim subdetur, quam omnes dicunt factam in cœna prædicta, fuit in domo Simonis leprosi; dicendum est, quod cœna ista celebrata sit in domo ipsius. Sed rursus videtur hoc posse solvi, per id quod hoc loco ait Hieronymus ipsam Bethaniam, quæ interpretatur domus obedientiæ, quondam fuisse Simonis leprosi, atque per hoc quod Christus fuit atque cœnavit in domo Simonis hujus, non excluditur quin cœnavit in domo Marthæ, cujus domus fuit in Bethania. Huic vero obviare videtur illud Marci: Quum esset Bethaniæ in domo Simonis leprosi.15 Ex quo concluditur, quod domus Simonis erat pars Bethaniæ: et hoc idem dicit Ambrosius. Ad argumentum autem Origenis dicendum, quod Martha ministrabat in domo alterius propter reverentiam Christi, et etiam quia fortassis propinqua et familiaris erat Simoni huic. Solent namque amici interdum servire in domibus propinquorum familiariumque suorum.

Accessit ad eum mulier, videlicet Maria Magdalene, habens alabastrum, hoc est vas factum de alabastro: quod est genus marmorei lapidis, in quo unguenta servantur illæsa; unguenti pretiosi; et effudit super caput ipsius Jesu recumbentis, hoc est in mensa sedentis, et manducantis seu quiescentis.16

Bis in Evangelio legitur Christum perfusum unguento fuisse a muliere: Primo, in Luca, apud quem habetur quod mulier quæ erat in civitate peccatrix, ut cognovit quod Jesus accubuit in domo Pharisæi, attulit alabastrum unguenti.17 Secundo, apud Joannem, ubi scriptum est: Maria accepit libram unguenti nardi pistici pretiosi, et unxit pedes Jesu; et domus impleta est ex odore unguenti.181920 Et de hac secunda unctione nunc agitur, quia fuit occasio venditionis Christi, ut subditur.21

Sed an utraque unctio facta sit ab eadem femina, scilicet Maria Magdalene, dissensio est inter sanctos doctores. Hieronymus et Chrysostomus dicunt quod non. Ait quippe hoc loco Hieronymus: Nemo putet eamdem esse, quæ super caput effudit unguentum, et quæ super pedes. Illa enim lacrimis lavat, et crine tergit, et peccatrix appellatur; de hac autem tale nihil scriptum est. Augustinus vero, Gregorius, Beda, et Ecclesia communiter, tenent oppositum. Quod probat Augustinus, quia apud Joannem legitur quod Maria unxit Dominum unguento, et post, capitulo sequenti, rursus describitur Mariam pedes Jesu unxisse.2223 Porro, Ambrosius super Lucam relinquit sub dubio. Tangit enim responsionem pro utraque parte.

Verumtamen, salva in omnibus beatissimi Hieronymi reverentia, non videtur dictum ejus quibusdam probabile. Dicit enim nihil tale scriptum esse de hac muliere quæ unxit caput Jesu, videlicet Maria Magdalene, de cujus unctione in Bethania facta nunc agitur, sicut de illa de qua recitat Lucas, quod stans retro secus pedes Jesu, lacrimis cœpit rigare pedes ejus. Cui obviat, quod de Maria sorore Marthæ ac Lazari scriptum est apud Joannem, quod capillis suis extersit pedes Salvatoris, et quod unxit pedes ejus:24 quorum utrumque etiam recitat Lucas. Rursus in Marco legitur: Surgens Jesus mane, primo sabbati, apparuit primo Mariæ Magdalene, de qua ejecerat septem dæmonia, id est septem peccata mortalia, secundum expositores:25 ex quo constat Mariam Magdalene peccatricem fuisse. Cui consonat ejus legenda, in qua ipsa fertur dixisse sacerdoti eam in eremo invenienti, quod ipsa esset famosa illa peccatrix de qua in Evangelio legitur. — Præterea, non solum eadem femina est, quæ effudit unguentum super caput et pedes Christi, sed etiam eadem hora Maria Magdalene fecit utrumque. Jam enim ostensum est, quod Matthæus nunc describit unctionem in Bethania factam passione instante: et illam Matthæus ac Marcus asserunt factam super caput Jesu recumbentis; Joannes vero scribit factam super pedes ipsius. Necesse est ergo fateri quod unxit pedes et caput. In prima tamen unctione non legitur nisi pedes unxisse. Dicendum est ergo cum Beda, quod Maria hæc bis unxit Christum: Semel in Galilæa, in domo Pharisæi ex contritione sequens Christum, et lacrimis pedes ejus lavans, ut indulgentiam consequeretur. Alii tamen dicunt, quod hoc factum sit in Jerusalem. Secundo, in Bethania, ex reverentia et devotione. Ideo Lucas describit eam nomine peccatricis, Matthæus vero nomine mulieris, quia jam altera fuit secundum statum et meritum, ut tangit Ambrosius.

Et quoniam Maria unxit caput Jesu, dicunt aliqui, quod istud unguentum non erat grossæ materiæ ut cetera unguenta (indecens enim videretur tale unguentum super caput hominis fundere), sed subtilis, videlicet liquor pretiosus de re aromatica expressus, seu lacrima de arbore aromatica fluens : quæ herba seu arbor dicitur nardus. Unde ait Joannes, quod Maria accepit libram unguenti nardi pistici, id est fidelis et puri, non mixti, nec sophisticati : in quo tangit pretiositatem unguenti illius, ita quod pistici refertur ad unguentum.262728 Nardus vero hæc habet spicas quasdam, ex quibus liquor iste extrahitur sive diffunditur, ut aliqui referunt. Ideo Marcus refert, quod mulier ista habuit alabastrum unguenti nardi pistici spicati, hoc est spicas habentis. Hoc ergo unguentum, quia refrigerativum, confortativum, et odoriferum fuit, fudit Maria super caput29 et pedes Domini Jesu, qui nudo capite, et nudis pedibus legitur incessisse : quemadmodum aqua rosacea fundi solet super caput æstuantis.

Videntes autem discipuli prædictam effusionem unguenti, indignati sunt, dicentes : Ut quid perditio hæc? hoc est, cur unguentum hoc tam inutiliter fusum est? Secundum expositores communiter, ponitur hoc loco plurale pro singulari, per figuram synecdochen, ita quod solus Judas murmuravit, et verba hæc protulit. Unde apud Joannem solus Judas fertur hoc factum reprehendisse. Sed quia apud Joannem Christus pluraliter respondendo ait, Sinite illam, etc., probabile est, quod etiam aliqui alii indignabantur, sed alia intentione quam Judas. Nam Judas ideo tristabatur, quia pretium unguenti cupiebat furari;30 aliis autem quibusdam apparebat melius fuisse quod pretium unguenti erogatum esset pauperibus. Ideo subditur : Potuit enim unguentum istud venundari multo, hoc est vendi pro pretio magno, et dari pauperibus.31 Unde apud Joannem traditor ait : Quare unguentum hoc non veniit, hoc est, venditum est, trecentis denariis, et datum est egenis?3233 In Marco vero discipuli leguntur dixisse : Potuit unguentum istud venundari plus quam trecentis denariis, et dari pauperibus.3435 Et forte discipuli hoc dicentes, incitati erant a proditore, qui suam cupiditatem palliavit simulando pietatem ad pauperes.

Sciens autem Jesus, quam bene mulier illa fecisset, et quam injuste Judas indignaretur, vel etiam alii, qui adhuc rudes erant, nec magistri sui dignitatem pensabant, cujus erat tanta nobilitas ut totius mundi unguenta minus pretiosa erant ad ejus contactum et perfusionem; ait illis : Quid molesti estis huic mulieri? Nam et fremebant in eam, secundum Marcum. Tanquam dicat : Irrationabiliter movemini contra eam. Opus enim bonum operata est in me : quia infundendo unguentum super me, non perdidit illud, sed religiosissime fecit, ex caritate et devotione magistrum suum honorans et recreans. Nam pauperes semper habetis vobiscum, quamdiu estis in vita præsenti, et ergo potestis eis quotidie benefacere; me autem non semper habebitis in hoc sæculo, eo modo quo nunc inter vos vivo et ambulo, sensibiliterque vobiscum conversor. De tali præsentia ait Christus post resurrectionem : Hæc sunt verba quæ locutus sum vobis, quum adhuc essem vobiscum;36 et etiam ante passionem, O generatio incredula, quamdiu apud vos ero?37 Nec obstat quod ait infra, capitulo ultimo : Ecce ego vobiscum sum cunctis diebus usque ad consummationem sæculi. Hoc enim ait de præsentia sua per gratiam, et sacramentalem exsistentiam; potissimum autem de præsentia sua per divinitatis suæ majestatem ac providentiam.

Mittens enim hæc mulier unguentum hoc in corpus meum, id est super caput et pedes corporis mei, ad sepeliendum me fecit, hoc est, nunc fecit quod faceret mihi in sepulcro, si posset. Voluit enim Maria hoc corpus Christi ungere in sepulcro, sed non potuit, quia jam resurrexit : ideo Christus voluit sibi nunc exhiberi, quod noverat sibi in die resurrectionis non esse exhibendum. Vel sensus est : Hoc facto præsignavit sepulturam meam cito futuram, exhibendo mihi sepulturæ officium, scilicet corporis unctionem : quod Judæi communiter exhibebant sepultis, quemadmodum Joseph et Nicodemus fecerunt Christo occiso. Utrique autem expositioni consonat quod in Marco dixit Salvator : Prævenit ungere corpus meum in sepulturam. Hinc et apud Joannem ait : Sinite illam, ut in diem sepulturæ meæ servet illud.

Joann. xix, 38-42.

Marc. xiv, 8.

Joann. xii, 7.

Amen dico vobis, ubicumque prædicatum fuerit hoc Evangelium, hoc est evangelica facti hujus historia, seu evangelica doctrina, in qua opus hujus feminæ continetur, in toto mundo. Ecce Jesus passioni suæ jam proximus, noverat toto orbe terrarum Evangelium suum disseminandum. Dicetur a fidelibus, et quod hæc fecit, id est, quod mulier ista hæc opera pietatis mihi exhibuit, caput meum ungendo, pedes lavando atque tergendo. Vel sic : Et quod hæc fecit, id est hoc opus unctionis quod hæc mulier mihi impendit. In memoriam ejus, hoc est ad laudem mulieris istius, hoc est, a fidelibus recitabitur opus istud tanquam virtuosum, ad laudem istius devotæ : secundum quod Salomon ait : Memoria justi cum laude ; nomen autem impiorum putrescet. Hoc videmus impletum : omnes equidem commendamus Mariam Magdalene in opere isto.

Prov. x, 7.

Spiritualiter debemus et nos caput Christi pedesque ejus ungere pretioso unguento, vita exemplari et bona fama utramque Christi naturam, puta divinam, quæ designatur per caput, et humanam, quæ per pedes exprimitur, honorando, ut clarificetur et magnificetur Christus in servulis suis. Denique, qui delectatur in Domino, qui studet in omnibus facere quæ sunt placita Deo, hic ungit Christum, ita ut deliciæ Christi sint esse cum eo. Qui ejusmodi sunt, dicere possunt cum Sponsa : Quum esset rex in accubitu suo, nardus mea dedit odorem suum ; et cum Apostolo : Christi bonus odor sumus in omni loco ; itemque, In omni fiducia magnifica-

II Thess. i, 12.

Prov. viii, 31.

Cant. i, 11.

II Cor. ii, 15, 14.

Philipp. i, 20. bitur Christus in corpore meo, sive per vitam, sive per mortem.

Tunc : non eo die quo facta est unctio jam descripta, et quando hæc verba locutus est Jesus ; sed, Tunc, id est circa hoc tempus, videlicet feria quarta ; abiit unus de duodecim Apostolis, qui dicebatur Judas Iscariotes : de quo ante passionem Christus dicebat, Nonne vos duodecim ego elegi, et unus ex vobis diabolus est ? Judas ergo fuit unus illorum, vocatione, non prædestinatione, nomine, non merito. Denique, egresso Juda, sancta illa collectio mundata fuit a filio tenebrarum ac perditionis. Propter quod Christus statim post Judæ abscessum dixit : Nunc clarificatus est Filius hominis. Dicitur autem Judas Iscariotes, quia (ut legitur) natus fuit de vico nomine Carioth, qui fuit in sorte et familia Issachar. Ad principes sacerdotum, quos percepit congregatos : et probabiliter æstimavit, quod ad tractandum de morte Jesu, præsertim quia et a Christo audivit quod post biduum traderetur ad crucifigendum. Ideo absolute et secure interrogat : Quid vultis mihi dare, et ego eum vobis tradam ? tanquam dicat : Scio cur convenistis, et paratus sum vestrum desiderium perducere ad effectum, dummodo detis mihi quod cupio pretium.

Joann. vi, 71.

Ibid. xvii, 12.

Ibid. xiii, 31.

At illi constituerunt, hoc est, dare promiserunt, ei triginta argenteos. Secundum Lucam et Marcum, gavisi fuerunt auditis sermonibus Judæ. Promisit enim quod traderet eum occulte.38 Idcirco mutaverunt consilium quo ante decreverunt, dicentes : Non in die festo. Videbatur enim eis, quod non posset esse convenientior modus capiendi Christum, quam ut a proprio venderetur ac traderetur discipulo, quia et sic ipsi quodammodo viderentur esse immunes, et Christus videretur esse iniquus, quasi qui a proprio discipulo proderetur ad mortem. Judas vero spopondit se traditurum Jesum illis, quum constituissent ei triginta argenteos. Tanti enim valoris erat unguentum prædictum : cujus pretio in tantum doluit se frustratum, ut desiderio39

Luc. xxi, 5; Marc. xiv, 11.40 recuperandi illud, venderet Jesum. Quilibet namque illorum triginta argenteorum valuisse dicitur decem denarios usuales, sicque triginta argentei valebant trecentos denarios: quod fuit pretium hujus unguenti, ut patuit. O infelix Juda, quam parvi pretii Filius Dei in animo tuo! Nec mirum, quia avarus fuisti. Avarus autem non solum Christum, sed et animam suam habet venalem.41

Et exinde, hoc est ab hac hora, quærebat Judas opportunitatem, id est convenientiam loci ac temporis, ut eum traderet Judæis, sine turba credente seu libenter audiente Christum.

Prima autem die Azymorum, hoc est feria quinta in hebdomada passionis, quæ fuit vigilia Parasceves et quarta decima luna Aprilis, ut prædictum est: et dicitur prima dies Azymorum, id est panum non fermentatorum, quia a vespere hujus diei inceperunt Judæi vesci azymis panibus, quibus et vescebantur usque ad vesperam vicesimæ primæ diei ejusdem mensis, videlicet septem diebus, prout præceptum fuit in Exodo. Accesserunt discipuli, id est Apostoli, ad Jesum, dicentes:42 Ubi vis paremus tibi comedere pascha, hoc est agnum paschalem?43

Hoc loco discuti habet dissensio quæ est inter Latinos et Græcos de tempore Cœnæ et passionis, atque de materia in qua Christus corpus proprium consecravit. Dicunt itaque Græci, quod Christus sciens se occidendum in die festo Paschæ, hoc est feria quinta secundum eos, anticipavit per unum diem manducationem agni paschalis, comedens illum feria quarta, seu luna tertiadecima. Et quia hoc die Judæi edebant panem fermentatum, dicunt quod Christus in fermentato confecit: et sic ipsi conficiunt, asserentes se imitari institutionem Christi. Dicunt ergo, quod Christus crucifixus fuit feria quinta sanctorum. Verum, quia hoc manifeste contrarium est verbis evangelistarum Matthæi, Lucæ et Marci, dicentium quod prima die Azymorum Christus cœnavit, et Sacramentum44 altaris instituit, in tantam prorumpunt vesaniam, ut dicant beatissimos istos Evangelistas errasse et falsum scripsisse, et a Joanne, qui ultimo scripsit evangelium suum, esse correctos, dum ait, Ante diem festum Paschæ, sciens Jesus quia venit hora ejus, etc.45, ubi docet Cœnam factam die paschalem festivitatem præcedente.46 cet feria quinta. Ergo ante hanc feriam Christus cœnavit atque confecit. Secundo, per hoc quod in Joanne habetur, quia Judæi non introierunt prætorium Pilati, ne contaminarentur, sed ut manducarent pascha.47 Ergo die quo agnum paschalem edebant, crucifixerunt Christum. Tertio, quoniam mulieres in die Parasceves paraverunt unguenta.48 Hoc autem non licuit feria sexta, eo quod dies illa fuerat celeberrima. Dies ergo Parasceves, in quo passus est Jesus, fuit feria quinta et luna quartadecima.

C Sed istæ Græcorum persuasiones solvuntur faciliter per distinctionem hujus nominis, pascha, quod in Scripturis divinis diversis modis accipitur. Uno modo, pro tota hebdomada Azymorum: sicque in Actibus Apostolorum dicitur de Herode, quod voluit post Pascha producere eum, scilicet Petrum, populo.49 Secundo, pro ipsa celebritate paschali, scilicet pro die sequente vesperam qua manducabatur agnus paschalis, videlicet pro die seu luna quintadecima. Sic sumitur, secundum unam expositionem, apud Lucam: Appropinquabat dies festus Azymorum, qui dicitur Pascha.5051 Tertio, pro hora immolationis et comestionis agni paschalis: quemadmodum in Marco scriptum est, Erat Pascha et Azyma post biduum. Quarto, pro quocumque cibo vel pane quo vescebantur Judæi, durante festivitate paschali. Sic sumitur apud Joannem: Judæi non introierunt prætorium, ut manducarent pascha, hoc est azymos panes, quibus dumtaxat vescebantur septem diebus;525354 nec licuit eis vesci his panibus, nisi essent mundi secundum legem, secundum quam contaminabantur ingrediendo domum gentilium. Per quod patet solutio secundi argumenti Græcorum. Non enim sumit Joannes loco præallegato pascha pro agno paschali, sed panibus azymis. Quinto, accipitur pro agno paschali. Sexto, pro figurato illius agni, hoc est pro Christo: de quo cantat Ecclesia, Ipse enim verus est agnus.55 Unde Apostolus: Pascha (inquit) nostrum immolatus est Christus. Septimo, pro festivitate epularum paschalium: quemadmodum scriptum est, Non fuit tale Phase a diebus judicum, quale fecit Josias.56 Ex his insuper patet responsio ad primam Græcorum instantiam. Quum autem ait Joannes, Ante diem festum Paschæ, etc., non sumit diem festum pro die immolationis agni, sed pro die sequenti, quæ erat celebrior, cujus celebritas inchoabatur a vespera præcedentis diei. Ad tertiam persuasionem eorum dicendum, quod parare unguenta pro defuncto ungendo, non fuit opus servile, sed religiosum et pium: ideo licuit die Parasceves. Denique, secundum veritatem legalia seu cærimonialia legis cessarunt, mox Christo oblato seu passo, quantum ad obligationem. Patet ergo quod Christus celebravit Cœnam novissimam feria quinta. Et quia tunc Judæi non utebantur fermentato, constat quod Christus confecit in azymo. Rursus, quia non venit solvere legem, sed adimplere, certum est quod non manduavit carnes agni paschalis cum panibus fermentatis, sed azymis.57

Postremo, quod Græci asserunt tres Evangelistas errasse, auctoritatem et firmitatem Scripturæ canonicæ confundit ac destruit. Nam qua ratione conceduntur Apostoli, Evangelistæ vel Prophetæ errasse alicubi, eadem ratione concederentur errasse et alibi, tanquam proprio sensu et spiritu humano locuti. Ex hoc quoque sequeretur Scripturam canonicam datam et inspiratam non esse a Spiritu Sancto. Contra quod ait Salvator: Paracletus Spiritus Sanctus, quem mittet Pater in nomine meo, docebit vos omnia, et suggeret vobis omnia quæcumque dixero vobis.58 Et alibi:59 Quum venerit, inquit, ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Præterea, qualem apparentiam habet hoc, quod tres Evangelistæ obliti fuissent qua die Christus cœnavit et passus est, quorum unus Cœnæ interfuit, et alius a Petro instructus fuit, tertius quoque se audisse testatur ea quæ scripsit, ab ipsis Apostolis?60

Advertendum vero, quia ut refert Thomas, tota Ecclesia primo consecravit in azymo, sicut et Christus. Postea, insurgente hæresi eorum qui dixerunt cum Evangelio servanda esse legalia, tota Ecclesia ex familiari consilio Spiritus Sancti, consecravit in fermentato, ne videretur judaizare, et ut hæresis illa destrueretur. Unde, cessante hac hæresi, Ecclesia Latinorum rursus ut olim confecit in azymo. Græci vero consuetudinem pristinam irrationabiliter servaverunt. Causa quippe cessante, cessare debebat effectus. Hinc itaque posteriores Græcorum ad sui erroris defensionem confinxerunt multa mendacia, affirmantes quod Christus confecit in fermentato, et cetera quæ commemorata sunt jam et reprobata.

At Jesus dixit: Ite in civitatem Jerusalem, ad quemdam. Non exprimit quem; sed secundum Lucam et Marcum, Christus dedit discipulis quos misit, signum cognoscendi domum et personam ejus ad quem mittebantur, videlicet, quod introeuntibus eis in civitatem, occurreret eis homo portans lagenam aquæ, quem sequerentur usque in domum quam ingrederetur, et dicerent domino seu patrifamilias domus illius, quod subditur :61

Magister dicit, videlicet Christus summus magister, qui ait:62 Nolite vocari Rabbì; unus est enim magister vester Christus. Ex isto apparet, quod civis iste Jerusalem fuit discipulus Christi, quem nomine magistri designari cognovit, quamvis forte occultus, sicut et Joseph ab Arimathæa.63 Secundum Chrysostomum, homo iste fuit magnanimus, qui Christum et ejus discipulos hospitare et bene tractare audebat contra voluntatem pontificum, Scribarum et Pharisæorum.64 Sed hanc magnanimitatem omnemque perfectionem virtutum, poterat ei Christus facillime dare, atque creando infundere. Hieronymus dicit, quod hominis hujus nomen non explicatur, quoniam talis modus loquendi frequens est in veteri Testamento et idiomate Hebræorum. Porro Ambrosius ait, quod ideo non exprimitur nomen ejus, ut ignobilis fuisse æstimetur. Unde secundum Ambrosium, non erat dives aut potens, sed pauperis hospitium Christus elegit. Alii dicunt oppositum: et hoc verius æstimatur, quia de homine isto scribitur, testante Luca, Ipse demonstrabit vobis cœnaculum grande stratum.65 Quod utique cœnaculum vel habitaculum adeo grande fuit, quod in ipso sedebant centum viginti homines, in quos descendit Spiritus Sanctus in die Pentecostes.66 Pauperes autem tales domus habere non solent. Æstimo ergo, quod homo iste erat multum potens, dives et nobilis, non indigens formidare Judæos. Alioqui, quomodo ausus fuisset, etiam post Christi passionem usque ad diem Pentecostes, tenere in domo sua Christi discipulos, quos, ut opinor, sæpius aluit, quoniam pauperes erant, et raro exire audebant? Voluit namque Salvator etiam aliquos divites habere discipulos, a quibus cum suis interdum sustentaretur, scilicet Lazarum, Martham, etc.

Tempus meum prope est, hoc est, hora passionis meæ jam instat; apud te facio Pascha, id est, in domo tua comedam agnum paschalem, cum discipulis meis.

Et fecerunt discipuli sicut præcepit eis Jesus, et paraverunt pascha, hoc est, agnum paschalem coxerunt. Isti discipuli erant Petrus et Joannes, ut Lucas habet.67 Vespere autem facto, id est hora vespertina feriæ quintæ, in qua post meridiem venit a Bethania (ut creditur) ad Jerusalem, discubuit, hoc est, pascha comedit, cum duodecim discipulis suis, id est Apostolis. Non ergo interfuisse videntur aliqui de numero septuaginta duorum discipulorum. Aliqui tamen dicunt oppositum, scilicet, quod interfuerunt. Et edentibus illis, videlicet Christo atque discipulis, dixit Jesus: Amen dico vobis, quia unus vestrum me traditurus est. Sicut de passione, ita nunc de proditore pronuntiat, ut quantum in se est, revocet eum a tam malo proposito. Judas enim qui sibi conscius fuit tanti facinoris, merito pœnituisset, audiens se notari, et tamen sentiens se tam patienter ac pie a magistro proprio tolerari.

Et contristati valde. Triplici causa contristabantur: primo et maxime, propter innocentis ac dilecti magistri impiissimam traditionem vicinamque mortem; secundo, quia unusquisque eorum timebat sibi ipsi, ne ex humana fragilitate tale crimen incurreret, scientes verba magistri sui non posse esse mendosa; tertio, quod inter eos fuit aliquis tam perversus: nam et crimen unius de congregatione, in totam congregationem sæpe redundat, et bonus collega de lapsu sodalis sicut de proprio dolet.

Ideo cœperunt singuli dicere, vel simul, vel separatim seu successive. Secundum Marcum, quærebant sigillatim.68 Numquid ego sum, Domine? Noverat unusquisque undecim Apostolorum se non habere propositum id agendi; sed quærit, ut excusetur, et certificetur a Christo quod non sit tantum flagitium peracturus. Et forte quærebant, ut Christus traditorem monstraret, quo facto ipsi illum compescerent, et sui magistri proditionem impedirent. Apud Joannem legitur, quod quum Christus dixisset, Unus vestrum me tradet, discipuli adspiciebant se mutuo.69 Denique Lucas habet, quod cœperunt inter se quærere, quis eorum hoc esset acturus.70 Primo ergo inter se quærebant, et quum de nullo ipsorum aliquid tale præsumerent, interrogaverunt magistrum sigillatim, secundum Marcum.

At ille respondens, ait: Qui intingit mecum manum in paropside, hoc est in vase quadrato, in quo erant carnes agni: quod Marcus vocat catinum, quoniam fictile erat;71 hic me tradet. Per hoc non designavit Judam aperte, ut aliqui dicunt, nec dedit evidens signum, quoniam noluit occultum peccatorem publicare, nec propriam passionem impedire. In Marco legitur Christum respondisse : Unus ex duodecim.72 Ex quo aliqui eliciunt, quod alii quoque discipuli aderant. Præterea, præter hoc signum indeterminatum, dedit Christus signum certum et determinatum de proditore. Ut enim apud Joannem legitur, ipse Joannes erat recumbens seu reclinatus in sinu Jesu, et super pectus Jesu apodiavit, tanquam familiaris prædilectusque filius.73 Cui Petrus innuit, et dixit :74 Quis est de quo dicit? Dixitque Joannes ad Jesum secrete : Domine, quis est? Et Jesus : Ille (inquit) est, cui intinctum panem porrexero. Et quum intinxisset, porrexit Judæ buccellam. Verumtamen, Christo sic disponente, Joannes non indicavit Petro hoc signum, quoniam ex fervore dilectionis in Jesum, mox invasisset proditorem, nec decuit talem turbationem fieri in Cœna magistri pacifici.

24

Filius quidem hominis vadit ad mortem sicut scriptum est de eo in libris Prophetarum, videlicet in Psalmo, ubi prænuntiatur a discipulo suo tradendus : Etenim homo pacis meæ, in quo speravi, qui edebat panes meos, magnificavit super me supplantationem;75 et iterum : Æstimatus sum cum descendentibus in lacum, factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber.76 Isaias quoque :77 Sicut ovis, inquit, ad occisionem ducetur;78 et, Oblatus est quia voluit. Itemque Jeremias :79 Ego, ait, quasi agnus mansuetus qui portatur ad victimam. Væ autem, id est, æterna damnatio debetur et imminet, homini illi per quem, id est a quo, Filius hominis tradetur. Bonum erat illi, id est, appetendum et minus malum esset proditori, si natus non fuisset homo ille, id est, si nunquam processisset a non esse ad esse. Melius quippe fuisset nunquam fuisse, quam tanta flagitia perpetrare, gratia quoque et gloria in æternum privari : sed et appetibilius est homini absolute non esse, quam esse damnatum, propter æternam pœnalissimamque miseriam. Et licet esse damnatum non sit pejus quam non esse, ratione pœnæ, quæ non aufert totum esse creatum, est tamen pejus ratione culpæ atque æternæ aversionis annexæ; et est omnibus modis inappetibilius esse damnatum quam non esse, ex parte damnati, licet non ex parte rei. Nec dubium quin miseri in inferno vellent se non esse.

Respondens autem Judas qui tradidit eum, dixit : Numquid ego sum, Rabbi ? Ideo sciscitatur, ne si ipse taceret aliis interrogantibus, faceret se suspectum, quasi præ ceteris pavens, et male conscius sibi. Et ut ceteris innocentiorem et securiorem se monstret, non Dominum, sed magistrum nominat Jesum, tanquam blandientis affectum, ac caritativam et docilem subjectionem ostendens. Solent quippe simulatores et callidi sic loqui, et singularibus nominibus uti, ne quid mali æstimetur de eis. Ait illi : Tu dixisti, hoc est, veritatem expressisti, quamvis non expresseris eam sub forma propositionis et affirmationis. Dicendo enim, Numquid ego sum? dixit, Ego sum : quod verum erat. Unde signo interrogationis omisso, veritatem expressit.

Non solum hac responsione, sed etiam illa qua dixit superius, Qui intingit mecum manum in paropside, me tradet, dedit Christus Judæ intelligere, quod esset proditor, et quod ipse Christus hoc sciret. Ut enim ait Hieronymus : Quum Christus dixisset, Unus vestrum me tradet, ceteri discipuli præ tristitia cessaverunt comedere; Judas vero temeritate et impudentia qua proditurus fuit magistrum, adhuc cum eo manum posuit in catino. Sicque quod dixit, Qui intingit mecum, etc., pro tunc de solo Juda intelligi potuit, quamvis discipuli hoc non notaverunt : omnipotens etenim Christus sic per verba sua notavit monuitque Judam, quod latuit alios. Et in istis pensandum est, quam modeste, ordinate, et pie, quam demum terribiliter, Christus admonuit Judam. Primo enim dicebat, Unus vestrum me tradet; secundo, Qui intingit mecum; et pœnam adjecit, Væ homini illi, etc.

Cœnantibus autem illis, accepit Jesus panem azymum et triticeum, et benedixit, id est, per verba consecrationis in corpus mutavit et transsubstantiavit, ac fregit, non panem, quia jam fuit conversus in corpus, nec corpus suum, quod fuit sub specie panis modo non quantitativo; sed fregit dimensiones panis conversi, sub quibus continebatur corpus Salvatoris. Consecravit enim integrum panem, vel magnam ejus partem. Deditque cuilibet Apostolorum particulam, imo totum Eucharistiæ sacramentum, quemadmodum subditur. Deditque discipulis suis, etiam Judæ, quoniam noluit occultum prodere peccatorem. Hilarius tamen dicit oppositum; sed credendum est principi theologorum, sacratissimo Dionysio, qui ait quod Christus dedit proditori corporis sui sacramentum. Verumtamen non dedit ei corpus suum sub buccella de qua apud Joannem legitur, sed sub specie panis non intincti. Et ait: Accipite quod porrigo, et comedite devote, non sicut alios cibos; hoc quod sub specie panis post consecrationem continetur, est corpus meum verum, non figurativum dumtaxat. Porro hæc verba, Hoc est corpus meum, protulit Christus antequam frangeret vel porrigeret panem cœlestem discipulis. Hæc enim verba proferendo consecravit: quæ ut aliqui dicunt, repetivit dando Sacramentum Apostolis. De hac autem institutione Sacramenti, et de his quæ concernunt præsentem materiam, infinita dici possent: quæ quum alibi copiosissime habeantur, hic inserenda non sunt.

Et accipiens calicem plenum vino, ut putatur, lymphato, quia in Terra sancta sunt fortia vina, quæ solent lymphari, præsertim a sobriis viris, gratias egit Deo Patri, et dedit illis, non vinum, sed sanguinem, quem per verba sequentia consecravit, mutando vinum in sanguinem, dicens: Bibite ex hoc calice omnes sanguinem meum. Sequuntur verba consecrationis.

Hic calix, id est contentum in calice, est enim sanguis meus novi Testamenti, id est, per cujus effusionem et adspersionem confirmatum est novum Testamentum, seu evangelica promissio et doctrina. Testamentum namque in mortuis confirmatur, secundum Apostolum. Qui pro multis, id est pro salute electorum reparanda, effundetur. Pro omnibus enim passus est Christus et fusus est sanguis ejus, quantum ad sufficientiam pertinet ex parte Salvatoris, cujus passio idonea est omnes salvare, nisi obicem ponant. Pro solis vero electis effusus est sanguis Christi, quantum ad efficientiam seu beatitudinis consecutionem: ideo non ait, Pro omnibus, sed, Pro multis. In remissionem peccatorum omnium, originalis videlicet, et actualis seu personalis, tam venialis quam mortalis. Ad hanc quippe remissionem faciendam, digna et efficax est effusio sanguinis Christi; sed oportet ut virtus seu meritum dominicæ passionis hominibus applicetur per fidem vel sacramenta Ecclesiæ.

Dico autem vobis: Non bibam amodo, hoc est ultra post hanc horam, de hoc genimine vitis, id est de vino quod generatur in vinea, usque in diem illum, hoc est post resurrectionem, quum illud genimen vitis seu vinum, non idem numero, sed specie, bibam vobiscum novum, id est novo atque insolito modo, vel recens, ad litteram. Unde in die Pentecostes dixerunt Judæi Apostolos musto repletos. In regno Patris mei, hoc est in Ecclesia litanti, seu inter vos, et in medio vestri, de quibus loquor in Psalmo: Narrabo nomen tuum fratribus meis, in medio Ecclesiæ laudabo te. Porro, quod Christus post resurrectionem cum discipulis manducavit, Evangelistæ copiose testantur. Quod vero cum eis tunc bibit, ostendit Petrus in Actibus Apostolorum: Deus, inquit, dedit eum manifestum fieri, non omni populo, sed testibus præordinatis a Deo, nobis qui manducavimus et bibimus cum illo, postquam resurrexit a mortuis. Nec

28

Hebr. IX, 17.

Act. II, 13.

Ps. XXI, 23.

Act. X, 40, 41.

26

Joann. XIII, 26, 27, 30.

27 dubium quin discipuli dederunt ei bibere vinum.

Convenienter autem in Cœna novissima instituit Christus Eucharistiæ sacramentum post agni paschalis, figuralis seu typici, comestionem, quia hoc sacramentum omnium legalium sacrificiorum finis, veritas, et consummatio est. Legalia vero usque ad Christi passionem, seu veri ac summi sacrificii oblationem, durare debuerunt. Præterea, sacramentum istud instituit Christus : primo, ob suæ passionis perpetuam recordationem; secundo, ob suæ eximiæ caritatis indicium; tertio, propter Ecclesiæ consolationem, ut Dominum suum haberet sub Sacramento, quem modo non habet visibili modo; quarto, propter nostram subventionem, ut purgemur virtute hujus Sacramenti a vitiis, gratia impinguemur, in via confortemur, ad gloriam perducamur. Quidquid enim cibus corporalis facit in carne manducantis, hoc efficit cibus iste spiritualis in anima communicantis. Insuper creditur Christus corpus suum et sanguinem sub sacramentalibus formis personaliter accepisse, non propter indigentiam, sed exemplum.

Hic sapienter et affectuose pensanda est caritas, liberalitas, atque dignatio Christi ad nos, qui tam pretiosissimo alimento nos fovet, qui tam intime nobis uniri dignatur, qui se ipsum nobis tam munificentissime præstat. Hæc quoque unio Christi et perceptio Sacramenti, figura est futuræ unionis in patria. Nec mirum si Filius Dei nunc tribuit nobis corpus et sanguinem suum in alimoniam gratiæ ad tempus, quibus post hanc vitam paratus est dare propriam divinitatem in escam gloriæ in æternum. Amplius, sicut Salvator tactu suæ mundissimæ carnis contulit omnibus aquis vim regenerativam, sic proferendo verba consecrationis, præstitit verbis his vim consecrativam, quando a sacerdote cum intentione conficiendi proferuntur. Et sicut in exordio sæculorum semel dixit, Producat terra herbam, etc., et animalibus, Crescite et multiplicamini ; et ecce usque in finem sæculi omnia verbo ejus obtemperant : sic eadem potestate, semel proferendo verba consecrationis, fecit ut quotiescumque rite proferuntur, sortiantur effectum. Nec mirum si potuit unum in aliud permutare, qui potuit universa ex nihilo facere.

Et hymno dicto, hoc est gratiarum actione persoluta pro esu agni paschalis, de quo dixit Christus apud Lucam :80 Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum antequam patiar. Sed multo amplius gratias egit Christus cum discipulis Deo pro institutione Sacramenti, et novæ legis atque evangelicæ disciplinæ inchoatione. Exierunt Christus et undecim Apostoli cum eo : Judas enim jam abiit ad Judæos ; in montem Oliveti, ad quem solitus erat venire nocturno tempore ad orandum, ne videretur fugere proditorem, sed ut ostenderet se velle inveniri.

Tunc dicit illis Jesus : Omnes vos scandalum patiemini, scandalum passivum, videlicet, lapsum in culpam incurretis, in me, id est occasione mei, propter violentiam mihi inferendam, quam timendo fugietis a me ; in ista nocte. Scriptum est enim : Percutiam, id est, percuti et capi permittam, pastorem, hoc est Christum, qui ait : Ego sum pastor bonus.81 De quo per Ezechielem Dominus perhibet : Salvabo gregem meum, et suscitabo super eum pastorem unum, qui pascat eum, David servum meum, id est Christum, ut omnes exponunt.82 Huic consonat quod Christus in Psalmo loquitur de se ipso ad Patrem : Quoniam quem tu percussisti, persecuti sunt.83 Et in Isaia :84 Propter scelus, inquit, populi mei percussi eum. Et dispergentur, id est, per diversa loca fugient, oves gregis, id est oves quæ sunt grex Christi, puta discipuli. Christus allegando scripturam hanc, variat verba, non sensum. Sic enim habet translatio nostra, Percute pastorem, et dispergentur oves gregis :85 quæ sunt verba Prophetæ loquentis ad Deum. Hic vero ponuntur quasi verba Dei loquentis. Idem autem est sermo Dei et servorum ejus. Ad intelligendum quoque quod verba hæc ad litteram dicta sunt de Christo et ejus passione, confert quod immediate præmittitur : Framea, suscitare super pastorem meum, et super virum cohærentem mihi, dicit Dominus exercituum.86 — Quæritur, quomodo Matthæus et Marcus scribant Christum hæc verba dixisse post exitum a cœnaculo, quum in Joanne legatur ea dixisse antequam egrederetur. Sic enim ait Salvator apud Joannem : Venit hora, et nunc est, ut dispergamini unusquisque in propria, et me solum relinquatis. Dicendum, quod Christus eumdem sensum sub aliis verbis expressit ante egressum a domo, et postea.

32

Postquam autem resurrexero, præcedam vos in Galilæam, id est, in Galilæa vobis apparebo. Non tamen duxit eos illuc, visibiliter præcedendo. De hoc infra scriptum est : Undecim discipuli abierunt in Galilæam, in montem ubi constituerat illis Jesus ; et videntes eum adoraverunt. Hoc Christus adjecit, ut pollicitatione propinquæ resurrectionis et apparitionis consolationem reciperent tristes discipuli.

Respondens autem Petrus, ait illi : Etsi omnes discipuli scandalizati fuerint in te, fugiendo a te ex inordinato mortis timore, ego nunquam scandalizabor, id est, nunquam recedam a te, neque peccabo in te. Hoc Petrus locutus est ex magnitudine fidei ac fervoris, tamen incaute, non pensans propriam fragilitatem, et ceteris fortiorem se æstimans. Unde quod dixit, falsum fuit materialiter, quia aliter accidit ; non autem formaliter, quoniam sicut dicebat, ita intendebat. Mentiri quippe formaliter est contra mentem ire, seu cum intentione fallendi, vel scienter falsum profari.

Ait illi Jesus, qui tanquam verus Deus, omnia futura contingentia certissime præcognovit : Amen dico tibi, quia in hac nocte antequam gallus cantet, ter me negabis. Idem dicunt Lucas et Joannes, quamvis sub aliis verbis.8788 Sed videtur contrarium quod Marcus habet :89 Antequam gallus, inquiens, bis vocem dederit, ter me es negaturus. Ergo tertio negavit ante secundum galli cantum. Ad hoc Augustinus respondet, quod tertia Petri negatio fuit morosa, et ita fuit inchoata, non autem terminata, ante primum galli cantum. Marcus ergo dicendo, Antequam gallus bis vocem dederit, etc., respexit ad negationis terminationem. Alii autem Evangelistæ dicendo, quod ter negavit ante galli cantum, respexerunt ad negationis istius principium.90 Verumtamen in Marco habetur, quod gallus cantavit quum Petrus primo negavit Christum, deinde, quod ante secundum galli cantum Petrus negavit bis.91 Alii ergo dicunt, quod sic intelligenda sit littera : Non cantabit gallus, id est, non percantabit, seu cantum suum non consummabit, donec ter me neges ore, non corde.

Ait illi Petrus : Etsi oportuerit me mori tecum, non te negabo. Similiter et omnes discipuli, scilicet decem alii, dixerunt, habentes bonum propositum, suisque viribus magis quam gratiæ innitentes, et in sua fortitudine confidentes, obliti quod paulo ante audierunt a Christo :92 Sine me nihil potestis facere. Sed mirum videtur, si Petrus et Apostoli reliqui putabant Jesum verum in verbis suis, quomodo ausi fuerunt contradicere verbis ejus. Respondendum, quod forte æstimabant verba Christi pertinere ad prophetiam comminationis, quæ aliquando non impletur. Vel putabant verba Christi esse mystica, seu aliquo alio modo posse intelligi ac verificari.

Footnotes

  1. Coloss. II, 3. ↩

  2. Job XVI, 11. ↩

  3. Sap. II, 20. ↩

  4. Joann. VIII, 59; x, 31, 39. ↩

  5. Ibid. 49, 50. ↩

  6. Joann. xi, 46, 47. ↩

  7. Ibid. 53. ↩

  8. Matth. XXIII, 13 et seq. ↩

  9. Ibid. 39. ↩

  10. Joann. xii, 1. ↩

  11. Joann. xi, 54. ↩

  12. Ibid. xi, 54. ↩

  13. Matth. x, 3. ↩

  14. Joann. xii, 2. ↩

  15. Marc. xi, 46, 47. ↩

  16. Marc. xiv, 3. ↩

  17. Luc. vii, 37. ↩

  18. Joann. xii, 3. ↩

  19. Joann. xii, 3. ↩

  20. Joann. xii, 3. ↩

  21. vers. 14-16. ↩

  22. Luc. xu, 3. ↩

  23. Joann. xi, 2. ↩

  24. Luc. vii, 38, 37. ↩

  25. Marc. xvi, 9. ↩

  26. Joann. xii, 3. ↩

  27. Joann. xii, 3. ↩

  28. Joann. xii, 3. ↩

  29. Marc. xiv, 3. ↩

  30. Matth. xxviii, 20. ↩

  31. Marc. ix, 7. ↩

  32. Joann. xii, 4, 5. ↩

  33. Ibid. 5. ↩

  34. Marc. xiv, 5. ↩

  35. Marc. xiv, 5. ↩

  36. Luc. xxiv, 44. ↩

  37. Marc. ix, 18. ↩

  38. Marc. xiv, 11. ↩

  39. Luc. xxii, 5; ↩

  40. vers. 5. ↩

  41. Eccl. x, 10. ↩

  42. Exod. xii, 18, 19. ↩

  43. Marc. xiv, 12. ↩

  44. Luc. xii, 7; ↩

  45. Joann. XIII, 1. ↩

  46. Joann. xiii, 1. ↩

  47. Joann. xviii, 28. ↩

  48. Luc. xii, 56. ↩

  49. Act. xii, 4. ↩

  50. Luc. xxii, 1. ↩

  51. Luc. xxii, 1. ↩

  52. Luc. xxiii, 56. ↩

  53. Eccli. x, 10. ↩

  54. Joann. xviii, 28. ↩

  55. I Cor. v, 7. ↩

  56. II Par. xxxv, 18. ↩

  57. Matth. v, 17. ↩

  58. Joann. XIV, 26. ↩

  59. Joann. XVI, 13. ↩

  60. Luc. 1, 2. ↩

  61. Marc. XIV, 13, 14. ↩

  62. Luc. XXII, 10, 11; ↩

  63. Matth. XXIII, 8, 10. ↩

  64. Joann. XIX, 38. ↩

  65. Luc. xxii, 12. ↩

  66. Act. 1, 15. ↩

  67. Luc. xxii, 8. ↩

  68. Marc. xiv, 19. ↩

  69. Joann. xiii, 21, 22. ↩

  70. Luc. xxii, 23. ↩

  71. Marc. xiv, 20. ↩

  72. Marc. xiv, 20. ↩

  73. Joann. xiii, 23. ↩

  74. Ibid. 24-26. ↩

  75. Ps. xl, 10. ↩

  76. Ps. lxxxvii, 5, 6. ↩

  77. Is. liii, 7. ↩

  78. Ibidem. ↩

  79. Jer. xi, 19. ↩

  80. Luc. xxii, 15. ↩

  81. Joann. x, 11, 14. ↩

  82. Ezech. xxxiv, 22, 23. ↩

  83. Ps. lxviii, 27. ↩

  84. Is. liii, 8. ↩

  85. Zach. xiii, 7. ↩

  86. Zach. xiii, 7. ↩

  87. Joann. xiii, 38. ↩

  88. Luc. xxi, 34; ↩

  89. Marc. xiv, 30. ↩

  90. Ibid. 68. ↩

  91. Ibid. 69-72. ↩

  92. Joann. xv, 5. ↩

Chapter 43 of 47