Articulus 25
EXPOSITIO LITTERALIS CAPITULI QUINTIDECIMI : LOCUTUS EST DOMINUS AD MOYSEN.
POST prætacta historica, inseruntur nunc cærimonialia quædam. Locutus est Dominus ad Moysen, dicens : Loquere ad filios Israel, et dices ad eos : Quum ingressi fueritis terram habitationis vestræ, quam ego dabo vobis, et feceritis oblationem Domino in holocaustum aut victimam pacificam, id est, sive sacrificium vestrum sit oblatio pro peccato, sive holocaustum, quod ad divinitatis reverentiam totaliter incendebatur, seu victima pacifica pro beneficio dato, vel pro parta salute aut præstanda; vota solventes aut sponte offerentes, id est sive hæc sacrificia immolentur ex debito, sive ex spontanea devotione et supererogatione, aut in solennitatibus vestris adolentes odorem suavitatis Domino, id est incendentes aliquid sacrificii super altare, cujus odor sit Deo suavis, hoc est, ut ipsum sacrificium Deo acceptum sit ex offerentis fide, devotione et obedientia; de bobus sive de ovibus offeret, quicumque immolaverit victimam, id est, si de pecoribus fecerit oblationem, erit vel bos, vel ovis, aut etiam hircus, de quo infra fit mentio. Nam inter pecora, hæ tres species erant dumtaxat immolaticiæ, ut super Leviticum dictum est. Sed istis principalibus sacrificiis adjiciebantur sacrificia quædam minora. Unde subjungitur: Sacrificium similæ decimam partem ephi conspersam oleo, quod mensuram habebit quartam partem hin, et vinum ad liba fundenda ejusdem mensuræ dabit in holocaustum, sive in victimam, per singulos agnos, id est, in sacrificio cujuslibet agni offeret simul decimam partem ephi, scilicet mensuræ sic dictæ: decimam, inquam, partem ephi similæ oleatæ, seu admixtæ oleo tantæ quantitatis ut mensuram impleat quartam partem hin ;1 offeret etiam simul vinum ejusdem mensuræ, sicut de oleo dictum : quod vinum offertur, ut ex eo perfusio fiat liborum. Et arietis erit sacrificium similæ duarum decimarum, quæ conspersa sit oleo tertiæ partis hin, id est, si aries sacrificetur, addentur duæ decimæ similæ, in cujus pistratione mixtum sit oleum, habens mensuram tertiæ partis hin ; et vinum ad libamentum tertiæ partis ejusdem mensuræ offeret in odorem suavitatis Domino, id est, tantumdem offeret de vino ad humectandum materiam siccam, sicut de oleo jam prædicto. Quando vero de bobus feceris holocaustum aut victimam, si bos offeratur, dabis per singulos boves similæ tres decimas conspersæ oleo, quod habeat medium mensuræ hin, id est mediam partem mensuræ sic appellatæ, et vinum ad liba fundenda ejusdem mensuræ, in oblationem suavissimi odoris Domino. Sic facies per singulos boves et arietes et agnos et hircos et hœdos, id est in sacrificio uniuscujusque bovis et arietis et agni et hirci, sicut jam prætaxatum est.
Tam indigenæ, id est Israelitæ natione, quam peregrini, id est advenæ ad Judaismum conversi, inter filios Israel habitantes, eodem ritu offerent sacrificia jam præfata. Unum præceptum erit atque judicium tam vobis quam advenis terræ: id est, præinductum præceptum ac dictamen a me institutum, indifferenter concernit tam vos Judæos, quam conversos ad legem vestram, commorantes in terra vestra.
Sequitur de primitiis, quod et in Levitico pro majori parte est habitum.2 Locutus est Dominus ad Moysen, dicens : Loquere filiis Israel : Quum veneritis in terram quam dabo vobis, et comederitis de pani- bus regionis illius, separabitis primitias Domino, id est, primitiva aliqua atque præcipua ab aliis dividetis, reponetis, ac Dei ministris dabitis ea, de cibis vestris. Sicut de areis, id est granis ac fructibus contentis in area, primitias separabitis; ita et de pulmentis dabitis primitias Domino. Pulmentum vocatur quilibet cibus dulcis et delicatus, seu quilibet cibus præter panem, id est companaticium, quod scilicet cum pane in esum suscipitur. Tamen (ut fertur) in Hebræo habetur, De pastis vestris tortellum: quia de unaquaque frumenti decoctione separabatur unus tortellus, sacerdotibus pro primitiis dandus.
Quod si per ignorantiam præterieritis quidquam horum, etc., quæ per Moysen Dominus jussit, oblitaque fuerit facere multitudo, id est, communitas per oblivionem ignorantiamve omiserit quidpiam; vitulum offeret in holocaustum ad divinæ majestatis (quam inhonoravit) honorem, et sacrificium ejus ac liba, ut cærimoniæ postulant, id est alia quædam, quæ simul cum vitulo illo sunt offerenda, juxta tenorem cærimonialium præceptorum. Quæ autem sint sacrificia cum vitulo immolanda, jam dictum est, scilicet simila, oleum, vinum, secundum mensuram prætactam. De cærimoniis quoque in isto sacrificio observandis, dictum est in Levitico, quo legitur:3 Si omnis turba filiorum Israel ignoraverit, offeret pro peccato suo vitulum, etc. Hircumque pro peccato. Verumtamen in Levitico habetur, quod pro peccato totius turbæ offerebatur vitulus, hircus autem pro peccato principis:4 quomodo ergo nunc dicitur, quod vitulus immolabatur in holocaustum, et hircus pro peccato? Sed quoniam vitulus pro peccato turbæ oblatus, comburebatur totaliter, holocaustum poterat dici. Hic quoque sumitur multitudo cum principis inclusione, ut videtur: quoniam non fit hic mentio specialis de principe, ibi vero de turba et principe sacrificiisque eorum distincte tractatur. Et rogabit sacerdos pro omni multitudine filiorum Israel; et dimittetur eis per oblationem orationemque sacerdotis, si tamen pœniteant, et ex contritione, devotioneque offerant juxta legis præceptum, quoniam non sponte peccarunt. Circa hoc quærit B. Augustinus, quæ sint peccata quæ non sponte committuntur, quum omne peccatum sit voluntarium. Deinde declarat, qualiter ea quæ fiunt ab ignorantibus aut compulsis timore, qui cadit in virum constantem, valeant dici non sponte commissa, non quod sint penitus involuntaria, sed quoniam ratio voluntarii minoratur in eis, nec ea quæ agunt propter se volunt. Nihilo minus offerentes incensum Domino pro se, id est pro sua salute et pace et peccato eis dimittendo, atque errore suo, commissione seu omissione erronea, vel pro errore quo putabant licere quod non licet. Porro de isto incenso dicitur in Levitico: Omnem adipem vituli tollet, et adolebit super altare.5 Et quia hoc fecit sacerdos pro turba, idcirco de personis turbæ collective sumptis nunc dicitur, Offerentes incensum, per manus videlicet sacerdotis.
Quod si anima una nesciens, id est, si particularis homo seu persona vulgaris per ignorantiam peccaverit, omittendo quod fieri jussum est, vel committendo quod prohibetur; offeret capram anniculam, id est, quæ non sit ultra unius anni ætatem.6 De sacrificio autem pro peccato sacerdotis, habetur in Levitico: de quo tacetur hoc loco. Una lex erit omnium qui peccaverint ignorantes, dummodo fuerint unius status, seu gradus aut dignitatis: non alias. Alia namque fuit jussio data de sacrificio sacerdotis per ignorantiam excedentis, alia de principe ignoranter peccante, alia quoque de persona vulgari, ut patet in Levitico.
Anima vero, id est persona, quæ per superbiam aliquid commiserit, aut certe omiserit, sive civis sit ille, id est natione Hebræus, sive peregrinus ad Mosaicam legem conversus: quoniam adversus Dominum rebellis fuit, ex firmo proposito seu contemptu peccando, peribit de populo suo, id est de grege justorum et numero electorum, pertinendo ad corpus diaboli malignantiumque ecclesiam. Verbum enim, id est præceptum, Domini contempsit, et præceptum illius fecit irritum, peccando ex certa scientia atque malitia. Idcirco delebitur, et portabit iniquitatem suam, et hoc, nisi pœniteat. Nec exprimitur sacrificium offerendum pro tali excessu, ad insinuandum gravitatem talis peccati. Verumtamen non fuit penitus irremediabile, quia contritione condigna quæ fuit interior pœna, atque per pœnitentialia opera poterat tolli et indulgeri, etiam quoad culpam et pœnam in præsenti.
Denique non distinguuntur hic nisi peccata facta ex ignorantia, vel ex superbia. Aliqua autem fiunt ex infirmitate, id est vehementia passionis, quæ ad peccata ex ignorantia, possunt reduci, quoniam vehementia passionis rationem valde excæcat per peccatum; aut ex superbia designatur omne peccatum ex certa malitia, deliberatione, seu contemptu. At vero quod dictum est, Peribit de populo suo, quidam exponunt de morte corporali, dicentes, quod taliter peccans, fuit mox occidendus, quando per testes fuit convictus non solum de peccato in se, sed item quod scienter id incurrisset. Unde Apostolus ait: Irritam quis faciens legem Moysis, absque ulla contradictione duobus aut tribus testibus moritur.7
Factum est autem quum essent filii Israel in solitudine, et invenissent hominem colligentem ligna in die sabbati, obtulerunt eum Moysi tanquam judici superiori, et Aaron tanquam secundo post Moysen, et universæ multitudini pro cautela. Qui recluserunt eum in carcerem: Moyses enim jussit eum detineri seorsum captivum; nescientes quid super eo facere deberent, id est, qualiter esset tractandus ac puniendus. Verumtamen dictum fuit in Exodo, quod violans sabbatum, morte moreretur.8 Sed genus mortis non fuit ibi expressum: ideo Dominus exprimit hoc nunc, jubens illum ab omnibus, id est a quibusdam de omnibus, lapidari, ut patet in textu qui planus est. Ideo autem in exordio legis jussit Dominus pro peccato illo tam diram mortem infligi, ut ipsa lex fortius imprimeretur cordibus hominum, et alii amplius terrerentur, quemadmodum in exordio primitivæ Ecclesiæ, Ananias et uxor ejus, repente terribiliterque puniti sunt pro sua proprietate et furto.9 Unde et Dominus, ad vitandum similia mala, subjungit ad Moysen:
Loquere filiis Israel, ut faciant sibi fimbrias: fimbriæ sunt extremitates vestis, vel fila quæ in extremitate stolæ aut pallii appenduntur; per angulos, id est in quatuor angulis, palliorum, ponentes in eis vittas hyacinthinas, quæ sunt cœliformis coloris, in memoriam legis de cœlo datæ, atque ad designandum, quod Judæi tanquam cultores veri Dei, deberent præ ceteris cœlestem ducere vitam. Quas quum viderint, recordentur omnium mandatorum Domini, regulando vitam suam secundum legem, nec sequantur cogitationes suas, id est, pravis cogitationibus nequaquam consentiant, et oculos per res varias fornicantes, id est, desideria carnalia, quæ ex visu exteriori solent oriri, non sequantur, nec impleant. Evagatio quoque et incustodia oculorum vitanda est. Fornicantur autem oculi per res varias, quoniam multipliciter peccat homo per visum circa diversa objecta. Propter quod in prima S. Joannis Canonica legitur: Omne quod est in mundo, concupiscentia carnis est, et concupiscentia oculorum, et superbia vitæ.10 Sintque sancti Deo suo, id est, ad Dei honorem sint immaculati ab omni transgressione præcepti. Itaque specialis iste vestitus seu habitus, est deputatus Judæis ob duplicem causam: primo, ad commonendum eos de divinis præceptis diligenter servandis; secundo, ut sicut per circumcisionem in carne, ita per habitum foris distinguerentur a gentibus. Siquidem populus ille fuit specialiter a Deo electus, et variis modis ornatus. Propter quod speciali sanctitate et observantia religiosa debebant fulgere præ aliis, maxime quia ex eis fuerat Dei Filius incarnandus. Postremo, Magister in historiis scribit: Utebantur Judæi quadratis angulis, et adhuc in angulis vestis quadratæ in synagogis suis habent fimbrias hyacinthinas. Has magnificaverunt Pharisæi in tantum, ut etiam spinas ligarent in eis, quatenus frequenti earum punctione, ad jugem præceptorum Dei memoriam excitarentur.11
Footnotes
Chapter 26 of 56