Articulus 38

EXPOSITIO CAPITULI VICESIMI TERTII: DIXITQUE BALAAM AD BALAC.

QUALITER motus et quasi compulsus sit Balaam ad benedicendum, nunc recitatur. Dixitque Balaam ad Balac: Ædifica mihi hic septem aras, id est, fac hic construi septem altaria, et para, id est, fac adduci etiam totidem vitulos, ejusdemque¹ numeri arietes, ut super quamlibet aram offeratur vitulus unus, unusque aries. Hæc sacrificia jussit Balaam immolari, non ad veri Dei honorem, sed ad reverentiam Baal ac dæmonum, quorum invocabat consilium et succursum. Fecit tamen (ut aliqui dicunt) septem aras parari, ad septem planetarum honorem, ex quorum constellationibus putavit vitam pendere humanam pro magna parte. Quumque fecisset Balac juxta sermonem Balaam, imposuerunt simul vitulum et arietem, hoc est Balac et Balaam pariter, super aram quamlibet, aut super unam et primam earum, unum vitulum et unum arietem, quatenus sacrificium ex hoc magis acceptum esset Baal sive dæmonibus, quoniam tam solennes ministri propriis manibus illud imposuissent. Dixitque Balaam ad Balac: Sta paulisper juxta holocaustum tuum: nam utrumque animal ad honorem Baal totum igne incendebatur; donec vadam ad locum secretum, in quo in quiete consistens, aptior sim ad apparitiones et revelationes quas cupio, si forte occurrat mihi Dominus.

Infra habetur: Quumque vidisset Balaam quod placeret Domino, ut benediceret Israeli, nequaquam abiit ut ante perrexerat, ut augurium quæreret.² Ex quibus verbis ostenditur, quod hac vice similiter et sequente, abiit ad quærendum augurium: quod non quæritur a Deo, nec ab angelo bono, sed magis a spiritu malo. Cur igitur ait, Si forte occurrat mihi Dominus? nisi quod nomine Domini intelligit eum quem colebat tanquam idololatra, cui et sacrificavit. Vel nomine Domini verum Deum designat, quem etiam coluit juxta præhabita, ut amplioris auctoritatis esse credatur omne quod agit et loquitur. Propter quod subdit: et quodcumque mihi imperaverit, loquar tibi.

Quumque abisset velociter, desiderio complacendi satisfaciendique regi, et ut promissa acquireret præmia, occurrit ei Deus, id est angelus in Dei persona apparens et loquens, non propter merita aut preces Balaam, sed (ut dictum est præcedenti articulo) quatenus fugaret diabolum, et maledictionem populi impediret, eumque faceret benedici. Locutusque ad eum Balaam: Septem, inquit, aras erexi, id est erigi feci, et imposui vitulum et arietem desuper in holocaustum. Cur Balaam dixit hoc tam audacter, quasi Deo placeret hujusmodi cultus et idololatria illa? Respondetur, quod gentiles philosophi putaverunt cultum deorum suorum esse placitum summo Deo, a quo putabant regimen mundi diis suis esse commissum, sicut ex libris Porphyrii et Apuleii, imo ex libro de Civitate Dei S. Augustini, monstratur. Dixit tamen Porphyrius, quod Deus prohibuit Hebræis cultum deorum, quia ipse solus voluit coli ab ipsis Hebræis.

Dominus autem posuit verbum in ore ejus, id est, revelavit huic Balaam quod vellet dici per eum, et ait: Revertere ad Balac, et hæc, quæ statim sequuntur, loqueris. Et recte nunc dicitur, quod Dominus posuit verbum in ore ejus: quoniam fuit indignus apparitione et allocutione divina: qua si dignus fuisset, posuisset Dominus verbum in corde ipsius. Ideo Glossa fatetur: Quia in corde Balaam desiderium mercedis erat, verbum Domini non in corde, sed in ore ejus ponitur. Mira etenim dispensatione agebatur, ut verba prophetiarum quæ intra Israeliticam aulam, id est Synagogam, continebantur, per Balaam ad gentes pervenirent, dum ei crederent gentes; nationibusque proferret secreta de Christo mysteria, ac magnum thesaurum, non tam corde et sensu, quam ore et sermone. Hæc Glossa. Verumtamen hoc ultimum verbum Glossæ, non est sic accipiendum, quasi Balaam non intellexerit vaticinia sua quæ infra habentur: alias non fuisset propheta, quia intelligentia est opus in visione;³ sed quod cordis sui affectio revelationibus sibi factis non concordabat. Reversus, invenit Balac stantem juxta holocaustum suum: juxta quod stabat, ut deus suus respiceret eum simul cum sacrificio suo; et omnes principes Moabitarum, vel simpliciter omnes, vel quosdam de omnibus. Aderant quoque principes Madian.

Assumptaque parabola sua, hoc est, sermone obscuro et mystico ac parabolico inchoato: nam infra loquitur per similitudines designantes quædam mystica et obscura, secundum quod moris est Prophetarum; dixit: De Aram, id est de loco seu oppido Mesopotamiæ sic vocato, adduxit me, hoc est, per nuntios deduci me fecit, Balac rex Moabitarum, de montibus orientis: quoniam terra illa est in parte orientali respectu terræ Moab, suntque in terra illa Aram montes, per quos fuit ipsius Balaam iter. Veni, inquit, et maledic Jacob, id est filiis Israel natis ex semine Jacob; propera, quia periculum est in mora, et detestare, hoc est, abominabilem esse affirma, ac doce qualiter abominabilem faciamus, Israel, id est Israeliticum populum natum ex præfato Jacob, qui alio nomine dictus est Israel. Quomodo maledicam, cui non maledixit Deus? Qua ratione detester, quem Dominus non detestatur? quasi dicat: Nec juste, nec rationabiliter maledicere aut abominari valeo populum istum, qui est benedictus et honoratus a Deo. De summis silicibus videbo illum, et de collibus considerabo illum. Litteralis sensus uno modo potest hic esse, quoniam Balaam ductus fuit in montem valde sublimem petrosum, et inde intuebatur populum Israel, qualiter erat multus et fortis, ordinate quoque per tribus suas dispositus, habens in medio sui tabernaculum Dei. Deinde de montibus minus altis consideravit plebem eamdem. Amplius autem loquendo, per summos silices intelliguntur Patriarchæ majores, solidissimi in omni virtute; per colles, Patriarchæ minores et sancti patres. Ex quorum consideratione poterat perpendi, quod filii Israel erant populus benedictus a Domino, qui eis terram Chanaan repromisit daturusque fuit, sicut ad Patriarchas, præsertim ad Abraham, Isaac et Jacob, frequenter fuit locutus.

Populus solus habitabit, hoc est, populus Israeliticus morabitur in terra sibi promissa, segregatus ab aliis nationibus fide, circumcisione, conversatione, habitu et privilegiis multis; et inter gentes non reputabitur, id est, erit specialis et electus, peculiarisque populus Dei, non annumerandus gentibus aliis, nec computandus inter communes; de quo per Isaiam Dominus dixit: Hereditas mea Israel. Dicunt expositores, quod Balaam nihil prophetavit de adversitatibus Israeliticæ plebis, ne ex tali vaticinio Balac et aliæ gentes animarentur ad impugnandum eamdem.⁴ Alias potuissent hæc verba de adversitate plebis illius exponi, quia in captivitate Babylonica et Romana habitavit plebs illa hinc inde dispersa, et distincta ab aliis atque contempta. Quis dinumerare possit pulverem Jacob, hoc est posteros Jacob patriarchæ instar pulveris seu arenæ multiplicatos, et nosse numerum stirpis Israel? quasi dicat: Tam copiosa erit per temporum successiones plebs nata ex Israel, quod ab hominibus non poterit numerari. Verumtamen illi quos Balaam vidit, poterant numerari. Hinc quoque in Genesi Dominus locutus est Abrahæ:⁵ Si quis hominum possit numerare pulverem terræ, semen quoque tuum numerare poterit.

Moriatur anima mea morte justorum, hoc est, anima mea recedat a corpore morte salubri, quæ est janua vitæ beatæ: non quod anima desinat esse, sed quia mors justorum est recessus a vita præsenti in statu gratiæ et salutis: et tali modo optavit Balaam iste, ad horam compunctus, ab hac vita recedere; noluit tamen justorum apprehendere vitam. Et fiant novissima mea horum similia, hoc est, tale judicium et talem beatitudinem adipiscar, qualia justi acquirunt. Istud desiderium Balaam fuit quædam imperfecta velleitas optativa, qua nunc usque multi cupiunt vitam suam bene concludere, finaliterque salvari, non tamen procedunt in actum: quia non habent velle imperativum plenum et efficax, quod, impedimento cessante, in opus procedit, quale nec Balaam habuit. Translatio Septuaginta sic habet: Moriatur anima mea inter animas justorum, et fiat semen meum ut semen hoc. Sicque optavit posterorum suorum salutem: quod secundum Glossam impletum est in Magis, qui Christum adoraverunt, qui descenderunt de Balaam per generis successionem et disciplinæ traditionem, quos constat cognovisse stellam quam Balaam prædixerat orituram.⁶

Dixitque Balac ad Balaam. Audita hac benedictione populi, cujus maledictionem speravit audire, rex Balac contristatus est valde, et secundum Glossam ultra non ferens, verba prophetantis interrupit, dicendo: Quid est hoc quod agis? quasi dicat, Perverse te habes. Nam ut malediceres inimicis meis, imprecando eis adversa, et prædicendo de eis mala, ac operam dando quod talia nunc eis contingant, vocavi te; et tu econtrario benedicis eis, id est, eos commendas, et bona vaticinaris de eis. Cui ille respondit: Num aliud possum loqui, nisi quod jusserit Dominus? Certum est quod Balaam non poterat licite aliquid loqui contra præceptum Dei, et tamen post hæc dedit consilium malitiosum adversus hunc populum, contra Dei præceptum. Verumtamen Deo omnipotenti, tanquam infinitæ potentiæ supergloriosissimo Creatori, est proprium directe et immediate agere in omnem voluntatem creatam, et illam ad libitum immutare, flectere, et vertere quocumque voluerit; nec potest quis hujuscemodi inclinationi motionique Dei resistere, nec tamen absolute compellitur (sicut nec Sancti in patria, quamvis non possint in contrarium boni, in quo sunt confirmati), nam et Creator excelsus movet voluntatem ipsius. Denique per hæc verba fassus est Balaam, magicas suas artes, superstitiosasque practicas divinationum et auguriorum contra Deum nil posse, nec aliquid nisi Deo permittente valere.

Dixit ergo Balac ad Balaam: Veni mecum in alterum locum, unde partem Israel videas, et totum videre non possis. Quod ait, Veni mecum in alterum locum, quidam exponunt de alio monte, juxta præhabita in præcedenti articulo. Alii autem exponunt de alio loco præfati montis, videlicet Phasga. Et inde maledicito ei. Juxta expositores, Balac iste putavit ipsum Balaam perterritum ex inspectione totius Israelitici populi, et ideo ausum non fuisse maledicere ei, sed beatificasse tantum exercitum: ideo voluit eum ducere in locum, in quo non videret, nisi partem populi hujus. Forsitan quoque putavit hic Balac, quod Balaam non audebat maledicere populo toti, propter virtutes et merita tantæ communitatis Deum summum colentis; sed quod parti populi, quæ minus habuit gratiæ ac virtutis, maledicere bene auderet. Iterum æstimabant gentiles, præsertim augures et divini, omnia interesse locis atque temporibus, et in auguriis ac magicis actibus loca esse observanda ac tempora. Quumque duxisset eum in locum sublimem, super verticem montis Phasga: qui locus quamvis esset plurimum altus, tamen erat sic situatus, quod ex eo totus populus Israel simul videri non poterat, quamdiu erat in loco, in quo tunc fixit tentoria; ædificavit Balaam septem aras, id est, eas erigi fecit, et impositis supra vitulis et arietibus: fecit enim, ut ante, parari septem vitulos, totidemque arietes ob causam prædictam; dixit ad Balac: Sta hic juxta holocaustum tuum, donec ego pergam obvius ad locum seorsum, in quo dæmonem mihi occurrere opto, ut instruar ab eodem.

Cui quum Dominus, scilicet angelus Domini, occurrisset, ob causas præhabitas, posuissetque verbum in ore ejus, ait: Revertere ad Balac, et hæc loqueris ei. Ista fuit causa, cur bonus et sapiens Deus permisit impium Balaam ire ad Balac, et quod eunti ad consulendum diabolum, Dominus dignabatur occurrere: ut scilicet ex malitiis Balaam, bona magna eliceret, ut scilicet ei annuntiaret quædam secreta, et ea per spiritum prophetiæ pronuntiarentur a Balaam, ad omnium gentium utilitatem. Hinc loquitur Origenes: Deus verbum suum injecit in os Balaam, prohibens fieri maledictiones, ut benedictionibus locum daret; et pro maledictionibus proferri fecit benedictiones et prophetias, quæ ædificant etiam reliquas gentes. Si enim prophetiæ Balaam a Moyse scriptæ sunt, quanto magis ab his qui cum ipso Balaam in Mesopotamia habitabant, a quibus tanquam discipulis magicæ artis, magnificus habebatur? Ex ipso namque fertur gens institutioque magorum vigere in partibus orientis, qui scripta habentes omnia quæ Balaam prophetaverat, hoc inter cetera habuerunt:

Orietur stella ex Jacob, et exsurget homo de Israel.⁷ Ideo Magi nato Domino, cognoverunt et intellexerunt impleri prophetiam, magis quam Judæi. Ideo Magi scientes adesse tempus, venerunt et adoraverunt Dominum, atque ad magnum fidei argumentum, venerati sunt puerum parvum quasi regem magnum.⁸ Hæc Origenes. Hinc ait et Glossa: Rogatur Balaam ut populo Israel maledicat. Stant attonitæ gentes, obnixe exspectantes quid respondeat Balaam, quem divinis dignum credebant colloquiis. Vide quomodo divina sapientia vas in contumeliam præparatum, proficere fecit, non uni genti dumtaxat, sed toti mundo; et huic cui solebant dæmones apparere, apparet Deus, prohibens illi iter mali operis. Stupescit Balaam, et miratur prohibentis auctoritatem. Hæc Glossa.

Reversus, invenit eum, videlicet Balac regem, stantem juxta holocaustum suum, et principes Moabitarum cum eo. Ad quem Balac: Quid, inquit, locutus est Dominus? At ille assumpta parabola sua, ait: Sta, Balac, et ausculta; audi, fili Sephor. Balaam iste admiratione majestatis divinæ repletus ad horam, et magnitudine revelationum sibi factarum attonitus, nescit blandiri, sed velut imperterritus, constanter locutus est regi, adstantibus ejus principibus. Non est Deus quasi homo, ut mentiatur: idcirco quod jam semel pronuntiavit, implebitur; nec ut filius hominis, ut mutetur: ideo invariabiliter fixum est verbum ipsius, qui per Malachiam ait, Ego Dominus, et non mutor; Apud quem, ut Jacobus ait apostolus, non est transmutatio, neque vicissitudinis obumbratio.⁹ Ipse enim Deus gloriosus et adorandus, est actus purus, et ens infinite perfectum, æternaliter in optima sui dispositione consistens. Dixit ergo, et non faciet? quasi dicat: Non utique, sed quod se dixit facturum, efficiet. Locutus est, et non implebit? Verumtamen in Ezechiele, Jeremia, Zacharia, aliisque Prophetis frequenter loquitur Dominus per modum dominatoris ac judicis variabilis atque flexibilis; et per Isaiam ac Jonam quædam dixit futura, quæ non evenerunt, puta de morte Ezechiæ, eversioneque Ninive.^10111213

Quocirca pensandum, quod duplex est prophetia seu prænuntiatio Dei: Una prædestinationis seu æternæ præcognitionis, dum scilicet Deus prænuntiat aut revelat aliqua, prout sunt in sua infallibili ac divina notitia: in qua omnia quasi præsentialiter intuetur, et quidquid ita prænuntiat aut revelat, infallibiliter adimpletur seu evenit. Alia prænuntiantur aut revelantur a Deo per angelos, secundum quod sunt in causis suis secundariis, naturalibus et proximis, quæ interdum non ita eveniunt nec implentur, quoniam causæ eorum mutantur.¹⁴ Unde ait per Zachariam: Convertimini ad me, et convertar ad vos. Atque per Jeremiam: Repente loquar adversum regnum, ut destruam illud. Si pœnitentiam egerit, agam et ego pœnitentiam.¹⁵ Et tamen in primo libro Regum Samuel contestatur:¹⁶ Porro triumphator in Israel non parcet, et pœnitudine non flectetur.

Ad benedicendum adductus sum. Bene ait, Adductus sum: nam quamvis ipse non venit intentione benedicendi, Dominus tamen adduxit eum ad benedicendum populo suo. Benedictionem prohibere non valeo, id est, vitare nequeo quin verba bona et commendatoria, imprecativaque boni loquar de populo isto, quoniam Deus me movet ad talia. Non est idolum in Jacob, nec videtur simulacrum in Israel, id est, plebs ista Israelitica nata ex Jacob, non est vitio idololatriæ obnoxia. Dicuntque aliqui, quod idolum sit imago facta ad similitudinem alicujus rei exsistentis; simulacrum vero, imago facta ad similitudinem rei non exsistentis. Glossa vero dicit opposito modo, quum et Apostolus dicat : Nihil est idolum in mundo.¹⁷ Alia translatio habet sic: Non erit labor in Jacob, nec videbitur dolor in Israel. Per quæ verba status futuræ vitæ denuntiatur, ut Origenes exponit. In hac etenim vita labor et dolor abundant. Dominus Deus ejus cum eo est, id est, verus Deus per gratiam, opem et protectionem adest populo huic: idcirco superari non potest, nisi Deum offenderit; et clangor victoriæ regis in illo est : id est, quamvis hic populus non habeat regem terrenum, tamen adjutorio regis cœlestis undique prævalet, sicque clangor victoriæ, id est præclara fama triumphi, convenit huic plebi. Clangor autem proprie dicitur sonus tubarum, et filii Israel certis tubis utebantur ac personabant in præliis: qui sonus fuit signum victoriæ eis promissæ a Rege cœlorum. Septuaginta sic transtulerunt: Præclara principum cum ipso sunt. Potestas eximia, victoriosaque pugna consistunt in Israelitico populo.

Dominus Deus eduxit eum, scilicet populum istum, de Ægypto per signa atque prodigia, cujus fortitudo similis est rhinocerotis. Quod ait, Cujus fortitudo, potest referri sive ad Deum, sive ad populum Israel. Dicitur autem rhinoceros ἀπὸ τοῦ ῥίς, quod est naris, et κέρας, quod est cornu, quasi animal gerens cornu in naribus, sive ut alii dicunt, inter oculos seu in fronte : quod Græce vocatur μονόκερως, a μόνος, quod est unum, et κέρας, quasi unicum cornu habens. De hoc animali scribunt, qui de proprietatibus animalium tractant, quod sit animal fortissimum atque acerrimum, subtilissimum habens caput, et unicum cornu in nare; estque talis naturæ, quod nullus venator ipsum capere valet, sed virgo in campo exponitur, qua visa, omnem feritatem deponit, et quasi humiliatus, cedit in ejus amplexus, tamen absque libidinis fœditate. Gregorius quoque: Rhinoceros, inquit, tantæ est fortitudinis, ut nulla venantium capiatur virtute, sed virgo puella proponitur, quæ venienti aperit sinum, in quo ille, omni ferocitate deposita, caput ponit; sicque soporatus, velut inermis mox capitur. Verumtamen tam indomitæ est naturæ, ut dum captus fuerit, teneri non queat; aut si teneatur, impatiens mori protinus dicitur. Ideo alii dicunt, quod sit superbissimum animal, ita quod dum contra suam inclinationem tenetur, ex indignatione cadit et moritur. Denique secundum Albertum, cornu rhinocerotis longitudinis est duodecim pedum et amplius, quod est ante valde acutum, et plenum seu solidum, non concavum; et in basi ubi conjungitur capiti, diameter ejus est plus quam palmi, quod egreditur ad similitudinem gladii. Ideo alii asserunt: Unicornis in media fronte gerit cornu tam acutum et validum, ut quidquid impetierit, aut ventilet, aut perforet. Cum elephantibus solet pugnare, quos in ventre vulnerat ac prosternit, et buxei fertur esse coloris. Unde omnipotens Deus ad ostendendam infinitam suæ excellentiam potestatis, mentionem inducit de rhinocerote ad Job: Numquid, inquiens, volet rhinoceros servire tibi? Numquid fiduciam habebis in magna fortitudine ejus?¹⁸

Itaque si comparatio ista ad fortitudinem rhinocerotis, referatur ad Israeliticum populum, sensus est, quod sicut rhinoceroti nulla pene bestia poterit prævalere, sic nulla gens filiis Israel, quamdiu Deo obedierint, prævalere valeret. Si vero comparatio ista referatur ad Deum, merito quæritur, quid magnum omnipotenti Creatori, si fortitudo ejus fortitudini bestiæ assimilaretur, nisi in his quid mysticum intelligatur: videlicet quod Virgo mundissima atque sanctissima Omnipotentem, cui nullus potest resistere, sua humilitate, caritate, et interno decore in se traxit, et in suo ventre ac gremio requiescere fecit, juxta illud, Concupiscet rex decorem tuum, quoniam ipse est Dominus Deus tuus. Sicque in verbis istis mysterium Incarnationis innuitur, quod (ut infra patebit) erat Balaam revelatum.¹⁹ Porro Septuaginta transtulerunt: Deus eduxit eum ex Ægypto; gloria ejus gloria unicornis. Circa quod loquitur Origenes: In potentia unicornis intelligitur Christus; cornu autem pro regno multoties ponitur, juxta illud in Daniele, Quatuor cornua, quatuor regna sunt.²⁰ Sicque sub nomine unicornis ostenditur, quod universa quæ sunt, sint unum regnum Christi. Omnia enim subjecit (Pater) sub pedibus ejus.²¹ Et ipse testatur:²² Data est mihi omnis potestas in cœlo et in terra.

Non est augurium in Jacob, nec divinatio in Israel: id est, Israeliticus populus superstitionibus et magicis artibus non utitur, nec per auguria quæ ex garritu avium veritatem prognosticant, nec ex aliis speciebus divinationis quærunt de secretis et futuris doceri, sed a Deo suo. Ideo subditur: Temporibus suis dicetur Jacob et Israeli, quid operatus sit Deus: id est, tempore congruo revelabitur Israelitico populo per Prophetas aut alios sanctos viros, quid Deo sit placitum, et quid fecit, aut facturus sit Deus, secundum quod expedit sciri. Ecce populus ut leæna consurget, et quasi leo erigetur: id est, populus Israel adversus hostes suos accedet ad pugnam cum omni confidentia et virtute, et ipsos prosternet, quemadmodum leo et leæna cum animositate animalia alia invadunt et vincunt. Non accubabit donec devoret prædam: id est, non quiescet donec adversarios suos prostraverit, diripueritque bona ipsorum; et occisorum sanguinem bibat. Hoc est metaphoricum verbum, ad insinuandum quod sicut sitiens delectatur in potu, et ex abundantia ejus reficitur, sic filii Israel in dejectione adversariorum suorum lætati sunt zelo justitiæ, et in quantum ex præcepto Dei fecerunt hoc, juxta quem modum fertur de justo: Manus suas lavabit in sanguine peccatoris.²³ In libro quoque Job:²⁴ Videbunt justi et lætabuntur, et innocens subsannabit eos.

Dixitque Balac ad Balaam: Nec maledicas ei, nec benedicas: quasi dicat, Si vis non maledicere hostibus meis, saltem cessa a benedictione eorum. Consternatus fuit Balac, et omnes qui adstabant attoniti erant ac territi ex auditis. Et ille, scilicet Balaam, ait: Nonne dixi tibi, quod quidquid mihi Deus imperaret, hoc facerem, id est, dicerem et implerem? Non poterat se aliter excusare. Et ait Balac ad eum: Veni, ducam te ad alium locum, si forte placeat Deo, ut inde maledicas ei. Credidit Balac ipsum Balaam habere maledicendi voluntatem, quamvis hucusque prohibitam, sed adhuc putat ei deesse loci opportunitatem. Quumque duxisset eum super verticem montis Phogor, qui respicit solitudinem, dixit ei Balaam: Ædifica mihi hic septem aras, et para totidem vitulos, ejusdemque numeri arietes per singulas aras. Impius iste magus tam frequenter increpatus a Domino, atque prohibitus maledicere populo, adhuc in pessima permanet voluntate, et quærit occasionem qua maledicat, consentitque regi iniquo, loca mutando, et sacrilega sacrificia jubet. Fecit Balac ut Balaam dixerat. Imposuitque vitulos et arietes per singulas aras, id est, super quamlibet aram imposuit vitulum unum et unum arietem, sicut et antea egit.

C D Sensus spiritualis. Luc. vi, 20.

Spiritualiter docemur ex præsenti capitulo, ne pauperibus, idiotis, simplicibus, monstruosis, infirmis aut justis maledicamus, quibus Dominus benedixit: Beati, inquiens, pauperes, quia vestrum est regnum Dei: imo talibus, præsertim miserabilibus personis, præcipuo caritatis affectu condoleamus, benedicamus, auxiliemur. Denique quidquid benedictionis ad litteram locutus est Balaam de Israelitis, spiritualiter et præeminenter de christiano potest intelligi populo, quem considerare debemus de summis silicibus, et intueri de collibus: quoniam quanta sit dignitas, virtus, excellentia et perfectio populi hujus, non solum ex contemplatione Christi qui est petra altissima, sed et Apostolorum, apostolicorum quoque virorum oportet advertere. Christus quippe per gloriosos Apostolos insignivit Ecclesiam suam, exaltavit et locupletavit eamdem ecclesiasticis sacramentis, auctoritatibusque divinis, sacris Scripturis, omni virtute, dono et gratia Spiritus Sancti. Nec solum in uno climate terræ et angulo mundi, sed ubique terrarum dilatavit Ecclesiam, merito et numero auxit eam, ita ut pulvis Jacob, hoc est spiritualis soboles Christi, omnium vitiorum excellentissimi supplantatoris, nequaquam valeat numerari.

Dicamus demum et nos: Moriatur anima mea morte justorum. Pretiosa enim in conspectu Domini mors justorum. Sed sic dicamus hoc, ut vitam illorum viriliter aggrediamur, et efficaciter prosequamur. Qui autem tanti fervoris est, ut cum sanctis martyribus pro fidei veritate, aut defensione justitiæ optet occumbere, condigne potest orare: Moriatur anima mea morte justorum, et fiant novissima mea horum similia. Sed curemus ut prima nostra ac media, sint primis illorum ac mediis, puta conversationi et profectui spirituali, conformia. Nec aliud loquamur, nisi quod jusserit Dominus, hoc est, nil proferamus contra præceptum Altissimi. Non mendacium, nec detractionem, neque seminationem discordiæ, aut verba contumeliosa seu jactantiosa, sed ea quæ jussit Creator, assidue resonemus, implentes quod scriptum est: Benedicam Dominum in omni tempore, semper laus ejus in ore meo.

Non est idolum in Jacob. Israeliticus ille populus in idololatriam frequenter dilapsus est, non autem populus christianus. Verumtamen a spiritualibus idolis, hoc est a phantasmatibus vanis et turpibus, ab amore venereo, ab avaritia, quæ simulacrorum est servitus, ab omni elatione et ambitione, quæ sunt diabolicæ imitationes, atque ab omni inordinata adhæsione, qua creaturis magis quam Creatori impie cohæretur, nos abstinere oportet:²⁵ sicque stabiliri in Domino, et in veritatis ac virtutum affectum tam constanter ac immobiliter transformari, ut ad imitationem invariabilis Dei, nec mentiamur, nec a præfatis bonis mutemur, ita ut nec terror, neque cupido, nec amor, nec pœna, neque voluptas a veritate et virtuositate nos unquam avertat.²⁶ Justus etenim quasi fundamentum æternum. Hinc namque hortatur Apostolus: Stabiles estote et immobiles, abundantes in opere Domini semper.²⁷ Si ita egerimus, erit Dominus Deus noster nobiscum, neque prævalebunt nobis adversarii nostræ salutis, imo succumbent. Nam et clangor victoriæ regis nostri sonabit in cordibus nostris, exclamans: Deus conteret Satanam sub pedibus vestris velociter.²⁸ Et item: Beati omnes qui sperant in Domino. Proprie Dominus nos eduxit de Ægypto, id est vitiorum caligine et potestate tenebrarum invisibilium inimicorum.²⁹ Non sit ergo in nobis augurium, nec ulla species magicæ artis. Curiositas præscientiæ futurorum, atque aviditas cognoscendi secreta, quorum notitia non est ad salutem proficua, abjiciantur;³⁰ sed quæ Deus præcepit, et quæ nobis in Scripturis patefecit, jugiter cogitemus.³¹ Qui autem indiget sapientia, postulet a Deo, nihil dubitans, plenus fide.

Postremo populus christianus multoties ut leæna surrexit, atque ut leo erectus est contra visibiles et invisibiles hostes, in tantum quod qui ei maledicere tentaverunt, coacti sunt virtutem Christi fateri, ejusque populum exaltare: imo innumerabiles tales ad fidem Christianorum conversi sunt, etiam persecutores et magi atque philosophi multi, qui spiritui et gratiæ Christi non poterant reluctari.

Footnotes

1. 1 Cor. i, 27. ↩

2. Num.xxiv, 1. ↩

3. Dan.x, 1. ↩

4. Is. xix, 25. ↩

5. Gen. xiii, 16. ↩

6. Matth. n. 11. ↩

7. Num.xxiv, 17. ↩

8. Matth.n, 1. ↩

9. Malach. m, 6. Jacob 1, 17. ↩

10. Ezech. m, 11; xx. ↩

11. Jer. n, m, xiii. ↩

12. Zach. vii, xii. ↩

13. Is. xxxviii, 1. Jonæ iii, 4. ↩

14. Zach. 1, 3. ↩

15. Jer. xviii, 7, 8. ↩

16. 1 Reg. xv, 29. ↩

17. 1 Cor. viii, 4. ↩

18. Job xxxix, 9, 11. ↩

19. Ps. xliv, 12. ↩

20. Dan. vii, 22. ↩

21. Ps. vii, 8. ↩

22. Matth. xxviii, 18. ↩

23. Ps. LVII, 11. ↩

24. Job xxii, 19. ↩

25. Coloss. m, 5. ↩

26. Prov. x, 25. ↩

27. 1 Cor. xv, 58. ↩

28. Rom. xvi, 20. ↩

29. Ps. xxxiii, 9, 23. ↩

30. Eccl. m, 22. ↩

31. Jacob. 1, 5, 6. ↩