Articulus 4

ELUCIDATIO CAPITULI SECUNDI : QUOMODO OBTEXIT CALIGINE IN FURORE SUO DOMINUS FILIAM SION ?

CONSTAT in his quæ ex ingenti profecuntur dolore, non observari, neque debere attendi artificialem aut magistra-

Dlem processum, sed mœsti spiritus amorosum affectum, eumdem sensum sub aliis ac aliis verbis sæpius iterantem, et modum loquendi ubertim mutantem, secundum variam apprehensionem dilecti, multiplicemque amorosum impulsum ad ipsum. Ita in lamentationibus istis progreditur Jeremias; et ruina Jerusalem sub primo alphabeto jam deplorata, nunc in secundo isto capitulo eam sub secundo alphabeto, id est alphabeto Hebraico secunda vice per ordinem introducto, deplanxit.

Itaque mirans gemensque ait: Quomodo obtexit caligine, id est, tenebris adversitatis ac tribulationis, vel etiam iniquitatis permissive, operuit, in furore suo, id est divinæ æquitatis rigore atque terribili ultione, Dominus filiam Sion, id est plebem et urbem Jerusalem? Projecit de cælo in terram, id est de cœliformi eminentia, ac honestissimo atque altissimo statu ad maximam calamitatem, inclytam Israel, id est Jerusalem totius Israelitici regni olim metropolim, vel populum Israel, ex nobili sanctorum Patriarcharum semine natum, et non est recordatus, id est, per gratiam defensionis non ostendit se memorem, scabelli pedum suorum: per quod intelliguntur duo Cherubim gloriæ, obumbrantia propitiatorium (unde et dicitur, Qui sedes super Cherubim); vel ipsum templum, in quo arca et propitiatorium erant. Pedes autem in Deo, spiritualiter nominantur impressiones quædam extremæ suæ virtutis. In die furoris sui, id est, tempore quo permittit a Chaldæis scabellum hoc destrui.

Præcipitavit Dominus, id est, per Chaldæos dejecit, nec pepercit, omnia speciosa Jacob, id est pulchra atque præcipua Judæorum, videlicet templum et contenta in ipso, urbes ac populum: de quibus præcedenti capitulo dictum est, Manum suam misit hostis ad omnia desiderabilia ejus. Destruxit in furore suo munitiones virginis Juda, etc., id est muros, turres, castra, fortalitia, machinas Judaicæ plebis. Polluit, id est, vitiosa monstravit, et irreverenter tractari fecit, regnum Juda et principes ejus, quos manibus tradidit Chaldæorum. Confregit in ira furoris sui, id est ex rigore suæ metuendæ justitiæ, cujus effectus seu ultio tam pavenda, impetuosa ac dira est, quasi ex furore procederet, omne cornu Israel, id est sublimitates ac fortitudines Judæorum, vel reges corum filios Josiæ, quantum ad hoc quod privati sunt regno. Avertit retrorsum dexteram suam, id est, protectionem suam subtraxit Judæis, a facie inimici, id est præsente hostili exercitu Chaldæorum; et succendit in Jacob, id est urbibus Judæorum, quasi, imo veraciter, ignem flammæ devorantis in gyro. Nam per Chaldæos templum et civitatem Jerusalem, multaque loca Judææ combussit.

Tetendit arcum suum quasi inimicus, id est, per occultos modos atque insidias Chaldæorum invasit Judæos: quorum et arcus contra Judæos extendit ut hostis, scilicet ad necandum et condemnandum, quantum ad reprobos; quantum vero ad electos, multum rigorose, ita quod apparuit esse hostile negotium, quamvis secundum veritatem fuerit paternum ac pium, ut scilicet præsentibus purgarentur adversis. Et juxta hunc sensum subjungitur: Firmavit dexteram suam quasi hostis, id est, valde dure percussit Judæos. Quum enim dextera fortius cædat quam sinistra, quum Deus per dexteram, pœnam inferre describitur, per dexteram dura percussio designatur, juxta illud in Psalmo: Dextera tua inveniat omnes qui te oderunt. Quum vero per dexteram Dei, clemens subventio insinuatur, singularis et magna per eam misericordia importatur, ut ibi: Fiat manus tua super virum dexteræ tuæ. Et occidit omne quod pulchrum erat visu, id est juvenes, virgines, ceterosque qui dudum egregiæ formæ fuerunt, in tabernaculis filiæ Sion, id est in domibus Judæorum, quas Chaldæi ingressi, occiderunt habitantes in eis. Verumtamen distributio ista intelligenda est pro generibus singulorum, non pro singulis generum. Unde et in doloribus constituti, ut Jeremias quando hæc edidit, sæpe per excessum loquuntur. Effudit quasi ignem

Ps. xx, 9.

Ps. LXXIX, 18.

Exod. XXXVII, 8, 9. Ps. LXXIX, 2.

Thren. 1, 10. indignationem suam, id est, zelum justitiæ suæ terribilibus modis velociterque exercuit.

Factus est Dominus velut inimicus peccantium Judæorum, secundum expositionem præhabitam. Fitque Deus hominum inimicus sine sua mutatione, mutatis hominibus a bono in malum, dum his quibus gratiosus atque beneficus fuit, ulciscens ac metuendus efficitur. Præcipitavit Israel, id est populum ipsum per Chaldæos. Præcipitavit omnia mænia ejus, dissipavit munitiones ejus, et replevit in filia Juda, id est plebe Judaica, humiliatum et humiliatam, id est, utriusque sexus multas personas per Chaldæos dejecit et captivavit.

Et dissipavit quasi hortum tentorium suum, id est templum, quod ante in amœnitate et pulchritudine horto simile fuit; vel, Quasi hortum, id est celeriter nemine resistente. Vel per tentorium, Judæorum tentoria a Chaldæis vastata dantur intelligi. Demolitus est tabernaculum suum, videlicet templum. Oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et sabbatum, id est, solennitatum ac sabbatorum legalium observantiam fecit cessare in Jerusalem, quousque post reditum de Babylone, recuperata sunt ista; et in opprobrium, et in indignationem furoris sui, id est procedentem ex suæ rigore justitiæ, oblivioni tradidit regem et sacerdotem, id est reges Juda ac sacerdotes, quos opprobriosis Chaldæorum subjecit suppliciis. Repulit Dominus altare suum, id est, altaria templi permisit incendi; maledixit, id est, malum inferri fecit: ejus enim dicere, facere est; sanctificationi suæ, id est templo, ubi Judæi per orationes et sacrificia purificabantur. Fuitque hic locus Domino consecratus:¹ unde primo Machabæorum legitur Antiochus intrasse sanctificationem cum superbia. Tradidit in manus inimici muros turrium ejus, quæ erant ad templi ornatum, et loci protectionem: quos destruxerunt Chaldæi. Vocem dederunt in domo Domini, id est, Chaldæi in templo alte atque hilariter conclamabant, de ejus destructione lætando, sicut in die solenni, id est, quemadmodum ministri templi consueverunt diebus festis in Dei laudibus exclamare.

Cogitavit Dominus cogitatione practica et æterna, quæ tempore præstituto processit in opus, dissipare murum filiæ Sion, id est muros Jerusalem. Quasi dicat: Non impetu, sed sapienti id egit consilio. Tetendit funiculum suum, id est, æquitatis suæ mensuram super peccatores Judæos expandit, puniendo eos secundum exigentiam seu lineam vel mensuram suæ justitiæ, ut in qua mensura mensi fuerunt, remetiretur eis, juxta illud in Isaia:²³ In mensura contra mensuram, quum abjecta fuerit, judicabis eam: in mensura, inquam, suæ justitiæ, contra mensuram culpæ illius. Juxta hunc sensum legitur David mensus duos funiculos in filiis Ammon, unum ad occidendum, alium ad vivificandum.⁴ Et non avertit manum suam a perditione Judæorum, quousque de terra propria tollerentur. Luxitque, id est, materiam flendi præbuit sua destructione, antemurale: quod fuit in gyro Jerusalem, extra murum interiorem ac principalem; et murus pariter dissipatus est: quia et principalem murum Jerusalem destruxerunt Chaldæi.

Defixæ sunt in terra portæ ejus, id est a suis locis amotæ, atque in terram projectæ. Perdidit et contrivit Dominus per Chaldæos, vectes ejus, puta Jerusalem, regem (vel reges) ejus, videlicet Joachin et Sedeciam, et principes ejus in gentibus, quia in Babylonem deducti sunt: per Joachin intelligendo Jechoniam, cujus pater nomine Joakim, fuit a Chaldæis occisus, ut dictum est. Non est lex, id est observantia legis in populo Judæorum. Vel hoc ideo dicitur, quia Chaldæi, seu auxiliatores eorum, libros legis combussisse, doctoresque ejus occidisse leguntur. Et prophetæ ejus non invenerunt visionem a Domino. Hoc de pseudo asseritur, quibus revelationes divinæ non fiebant.

Sederunt in terra, in signum humiliationis, ut respicerentur a Deo; conticuerunt senes filiæ Sion, id est Judaicæ plebis, qui ante in soliis residebant, et documenta atque judicia proferebant: et hoc miserabile erat videre. Consperserunt cinere capita sua, accincti sunt ciliciis, in signum doloris ac pœnitentiæ, ut misericordiam impetrarent. Sic enim tempore magnæ afflictionis facere consueverunt Judæi, imo et alii. Unde et sanctus Job:⁵ Pœnitentiam, inquit, ago in favilla et cinere. De Ninivitis quoque habetur in Jona: Induti sunt saccis, et rex Ninive surrexit de solio suo, et indutus est sacco, et sedit in cinere. Abjecerunt in terra capita sua virgines Juda ex desolatione et fame.⁶

Insuper, quam intime Jeremias compassus est istis, subjungitur. Defecerunt præ lacrimis oculi mei, id est, plorando lassati atque afflicti sunt. Unde superius dixit : Deducant oculi mei lacrimas per diem et noctem, et non taceant.⁷ Conturbata sunt viscera mea, id est vehementer commota, dolore cordis intentissimo fortiter redundante in corpus. Vel, Conturbata sunt spiritualia viscera animæ meæ, videlicet caritas et misericordia, quæ in validissimam compassionem eruperunt. Effusum est in terra jecur meum. Hoc per hyperbolen dicitur: tanquam dicat, In tantum compassus sum, ut viderentur mihi interiora seu intestina in terram casura. Super contritione filiæ populi mei, id est de destructione ac multiplici angustia plebis Juda, quum deficeret, id est, præ fame moreretur, parvulus et lactens, id est ubera sugens, in plateis oppidi Jerusalem. Ponit autem singulare pro plurali, quoniam multi infantes ex materni alimenti carentia defecerunt. Matribus suis dixerunt parvuli qui jam vocem formare valebant: Ubi est triticum et vinum, quæ in Jerusalem abundare solebant? Quum deficerent fame, quasi vulnerati in plateis civitatis Jerusalem; quum exhalarent, id est, statim effusuri erant, animas suas in sinu matrum suarum. Hoc de parvulis ac matribus egenis ac mendicantibus potissime verum est, quæ ostiatim pergendo præ inedia corruerunt: quod fuit lamentabile vehementer; sed et sola recordatio provocat fletum, præsertim quonniam Jeremias omnia hæc multum affectuose ac dolorose describit.

Cui comparabo te, comparatione æquiparantiæ? vel cui assimilabo te, comparatione participantiæ, filia Jerusalem, id est, plebs degens in ea? Cui adæquabo te, et consolabor te, aliorum afflictionem atque miseriam tibi in exemplum patientiæ, vel in relevamen doloris proponendo, virgo filia Sion? Desolati namque, audientes quod alii sibi similia aut majora sustineant, ad patientiam provocantur. Hæc quærit Propheta, ut innuat se non invenire gentem tam miseram. Ideo addit: magna est enim velut mare contritio, id est destructio tua: ideo afflictionibus aliorum quam maxime gravior, sicut et mare valde in quantitate ceteras aquas excedit. Quis medebitur tui? id est, humano auxilio liberari aut repararari non vales. Unde superius dictum est : Insanabilis fractura tua; et in Michæa, Desperata est plaga⁸ ejus, et venit usque ad Judam, et tetigit portam populi mei usque Jerusalem.⁹

Prophetæ tui, non Dei, videlicet pseudo, viderunt tibi falsa et stulta, id est diabolica illusione aut propria imaginatione seu adinventione concepta; nec aperiebant iniquitatem tuam, te vere, juste, et caritative reprehendendo, ut te ad pœnitentiam provocarent. Non enim animarum salutem et Dei honorem, sed propriam utilitatem mendacem quærebant, scilicet lucrum terrenum, temporalem honorem, humanum favorem, delicias sensus. Viderunt autem tibi assumptiones falsas, id est assertiones a proprio corde assumptas, et ejectiones, quia illis credendo, ejici de terra propria meruisti. De istis pseudoprophetis dictum est copiosius supra et aliis locis.

Plauserunt super te manibus suis, tibi insultando, et tuis miseriis congaudendo, omnes transeuntes per viam; sibilaverunt, et moverunt capita sua super filiam Jeru- salem, de ejus tam maxima desolatione stupentes: Hæccine est urbs, dicentes, perfecti decoris? id est, ecce civitas ista nunc demolita, fuit præ ceteris urbibus speciosa, gaudium, id est materia gaudendi, universæ terræ Judææ, id est cunctis Judæis; vel, Universæ terræ, seu cunctis hominibus qui ejus pulchritudinem viderunt aut perceperunt. Fuit quippe Jerusalem a Salomone pulcherrime ordinata, a Josaphat quoque et aliis quibusdam regibus ejus multipliciter decorata. Aperuerunt super te, o Jerusalem, os suum omnes inimici tui Chaldæi, tibi comminando et insultando. Sibilaverunt, et fremuerunt dentibus suis ex ira furenti, et dixerunt: Devorabimus, id est, civitatem et populum istum totaliter perimemus. En ista est dies, dies scilicet qua urbem ingredimur, quam expectabamus; invenimus quod quæsivimus, vidimus, id est, sortiti sumus quod præstolabamur.

Fecit Dominus quæ cogitavit, destruendo Jerusalem sicut decrevit; complevit furorem suum, id est, justam suam vindictam exsecutus est per Chaldæos, quem præceperat a diebus antiquis, id est, quam per Moysen aliosque Prophetas idololatrantibus Judæis futuram prænuntiavit, inferrique jussit; destruxit civitatem et populum, et non pepercit: tamen citra condignum punivit; lætificavit super te inimicum, id est Chaldæos, te eorum voluntati tradendo, et exaltavit cornu, id est regem seu fortitudinem, hostium tuorum. Clamavit cor eorum, scilicet inimicorum istorum, ad Dominum super muros filiæ Sion. Chaldæi enim cum victoria ascendentes muros Jerusalem, ad Deum locuti sunt variis modis. Nam quidam eorum fatebantur se virtute Dei Israelis prævaluisse, quemadmodum supra princeps militiæ Chaldæorum locutus est Jeremiæ:¹⁰ Dominus Deus tuus locutus est malum super locum istum, et fecit sicut locutus est, quia peccastis Domino. Alii autem non Deo, sed idolis adscripserunt victoriam: et isti locuti sunt ad Dominum, blasphemando scilicet contra eum. Potest quoque de Judæis exponi, quorum nonnulli videntes se superandos, Dei subsidium invocabant.

Sed quia nonnulli de populo Jerusalem remanserunt urbe destructa, ideo plebi huic consulit Jeremias: Deduc quasi torrentem lacrimas per diem et noctem, id est, copiosissime plora indesinenter, seu competentibus horis. Non des requiem tibi, id est somnum, vel corporalem repausationem, vel a bonis actibus cessationem; neque taceat pupilla oculi tui a motu plangendi. Consurge, id est, mente et corpore ad cœlum te erige, ad Deum te omnibus simul viribus dirige. Consurge quoque a vitiis et ab immoderato mœrore, atque in adversis gratias age. Ideo sequitur: Lauda divinam justitiam, quæ te juste punivit, ejus quoque paternam clementiam, qua te in præsenti sæculo castigavit. Multum utique placet Deo gratias agere in adversis, et vehementer conatur diabolus tunc ad murmurationem, pusillanimitatem, desperationem inducere, ut patet in sancto Job. In nocte:¹¹ quia ad litteram tempus nocturnum aptissimum est ad vacandum Deo, juxta istud Isaiæ: Anima mea desideravit te in nocte;¹² itemque in Psalmo, Media nocte surgebam ad confitendum tibi. Tunc enim quietiores sunt sensus, et strepitus conquiescunt, mensque intra se colligitur, et simplificata in Deum mox fertur.¹³ Propter quod ait Michæas: Quum sedero in tenebris, Dominus lux mea est.¹⁴ In principio vigiliarum, id est in prima vigilia noctis. Siquidem quatuor distinguebantur vigiliæ noctis, secundum excubias quibus tempore belli milites alternatim vigilabant. Prima dicitur conticinium; secunda, intempesta; tertia, gallicinium; quarta vero, antelucanum. Et (ut dicitur super illud Psalmi, Custodia in nocte) quælibet vigilia tres horas continebat.¹⁵

Effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini, id est, cum omni fiducia ac devotione præcipua, desideria tua offer Deo, indigentias calamitatesque tuas confitere eidem, et pete ab eo quod cupis in caritate constanti, nec quidquam a Deo abscondere velis.¹⁶ Hoc est quod monet Psalmista: Revela Domino viam tuam, et spera in eo, et ipse faciet;¹⁷ itemque, Effundo, inquit, in conspectu ejus orationem meam, et tribulationem meam ante ipsum pronuntio.¹⁸ Sicut et sancta Anna loquitur: Effudi animam meam ante conspectum Domini.¹⁹ Vel: Effunde sicut aquam cor tuum, id est, quantum ad suam malitiam, projice istud omnino a te, ita quod nihil peccati remaneat, sicut dum aqua de vase effunditur, nec saporis nec caloris vestigium in illo manere videtur.

Leva ad eum manus tuas corporales, illas in oratione extendendo ad eum ex vehementi affectu, quia et illa extentio provocat, auget, conservat devotionem. Propter quod ait Psalmista: Expandi manus meas ad te;²⁰ et, Elevatio manuum mearum sacrificium vespertinum.²¹ De Salomone quoque tertio Regum inducitur, quod manus in oratione expandit ad cœlum.²² Imo quam fructuosa et efficax sit ista extentio, innotescit ex eo quod scriptum est in Exodo: Quum elevaret Moyses manus, vincebat Israel;²³ si autem paululum remisisset, vincebat Amalec. Denique non solum orando, sed et laudando Deum, manus ad eum levare debemus, juxta illud: Sic benedicam te in vita mea, et in nomine tuo levabo manus meas.²⁴ Hinc et Apostolus ad Timotheum: Volo, inquit, viros orare in omni loco, levantes puras manus sine ira et disceptatione.²⁵ Verumtamen in his per manus intelligi possunt opera et desideria virtuosa, quæ cum bona intentione, humilitate, fide ac perseverantia, ad Deum sunt elevanda, ne favor aut gloria hominum stulte quæratur. Itaque, Leva ad Deum manus tuas, pro animabus parvulorum tuorum, ut scilicet in sinu Abrahæ suscipiantur, vel ut Deus innocentium mortem attendendo, tibi fiat propitius, et hostibus tuis adversans. Verum, sicut nunc non est orandum pro animabus infantium baptizatorum, ante usum rationis migrantium, quoniam nulla pœna post mortem afficiuntur; sic in veteri Testamento orandum non fuit pro parvulis circumcisis defunctis nondum adultis, sed pro his qui proprio peccato pœnæ fuerunt obnoxii. Vicissim autem fideles mortem innocenter occisorum, in oratione commemorant coram Deo, ut adversariis adversetur, et sic propitietur: quemadmodum secundo Machabæorum libro Judas et sui inter cetera oraverunt, ut Deus memoraretur iniquissimas mortes innocentium parvulorum, et indignaretur super his.²⁶ Qui fame perierunt in capite omnium compitorum, ex instante obsidione Chaldæorum. Porro compitum vocatur locus quo diversæ viæ conveniunt.

Præterea, quamvis ista ad litteram ad plebem Jerusalem dicta sint, tamen per hæc salubriter ipsa Ecclesia et quilibet Christianus monetur, semper in statu vitæ præsentis laqueis plenæ modo præfato consurgere (dicente Apostolo:²⁷ Surge, qui dormis; et, Tempus est jam nos de somno surgere;²⁸²⁹ et, Si consurrexistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite, quæ sursum sunt sapite);³⁰ Deum quoque in adversis laudare, non tantum prædicta hora vigiliæ noctis, imo singulis horis diei ac noctis; cor etiam nostrum coram ipso effundere, et reliqua quæ nunc scripta sunt, observare, omni abjecto torpore acediæ.

Vide, Domine, et considera quem vindemiaveris ita, quod scilicet populum tuum olim tibi tam peculiarem et prædilectum, nunc ita prædari, vastari, et auferri permiseris.³¹ Ergone comedent mulieres fructum suum parvulos ad mensuram palmæ? Hoc ait Propheta dolendo ac admirando. Quasi dicat: Si ita homines tribulari permiseris, matres ex magnitudine famis compellentur comedere suos infantes quotidie certa mensura: quod et tempore obsidionis in Jerusalem contigisse, sequenti patebit capitulo, sicut et quarto Regum in Samaria legitur factum.³²³³ Si occiditur in sanctuario Domini, id est in templo, sacerdos et propheta: id est, tanta fuit nostra calamitas, quod Chaldæi in domo Dei interfecerunt sacerdotes et prophetas: quod de pseudo intelligi potest, vel forte de aliquo vero Propheta, quia in Jerusalem aliqui justi cum impiis fuerunt occisi, ut supra ex Ezechiele ostensum est.³⁴ Jacuerunt in terra foris puer et senex :³⁵ quod intelligi potest vel de his qui (ut præcedenti capitulo scriptum est) in plateis præ inedia corruerunt, vel de cadaveribus eorum inhumatis. Virgines meæ et juvenes mei ceciderunt in gladio, interfecti in die furoris tui, o Deus, id est districtæ ultionis : fuitque tam dura Chaldæorum crudelitas, quod nec virginibus pepercerunt. Percussisti omnes hos per Chaldæos, peste quoque et fame, nec misertus es a corporali hac vastitate, quanquam pœnitentibus, quantum ad animarum salutem, misertus sis.

Vocasti quasi ad diem solennem, id est, cum gaudio adduxisti, sicut ad festa confluunt homines, qui terrerent me de circuitu, id est eos qui cum Chaldæis contra me venerunt de provinciis circa Judæam jacentibus. Hæc ait Jerusalem in persona habitatorum suorum. Et non fuit qui effugeret manus istorum, in die furoris Domini, et relinqueretur in vita, vel in proprio loco. Hoc intelligendum est de his quos hostes poterant invenire; vel si generaliter sumitur, per hyperbolen dictum est, ad innuendum quod comparative loquendo evaserunt pauci. Quos educavi et enutrivi, id est habitantes in me et infra me, a suis parentibus educatos, inimicus meus, puta exercitus Chaldæorum, consumpsit eos gladio, obsidione, fame, captivitate.

1 Mach. 1, 23. ↩
Is. xxvii, 8. ↩
Matth. vii, 2. ↩
II Reg. viii, 2. ↩
Job xlii, 6. ↩
Jonæ iii, 5. 6. ↩
Jer. xiv, 17. ↩
Jer. xxx, 12. ↩
Mich. 1, 9. ↩
Jer. XL, 2, 3. ↩
Job 1, 11. ↩
Is. XXVI, 9. ↩
Ps. CXVIII, 62. ↩
Mich. VII, 8. ↩
Ps. LXXXIX, 4. ↩
Job I, 11. ↩
Ps. xxxvi, 5. ↩
Ps. cxli, 3. ↩
I Reg. 1, 15. ↩
Ps. cxlii, 6. ↩
Ps. cxl, 2. ↩
III Reg. viii, 22. ↩
Exod. xvii, 11. ↩
Ps. lxii, 5. ↩
I Tim. ii, 8. ↩
II Mach. viii, 4. ↩
Ephes. vi, 14. ↩
Rom. xiii, 14. ↩
Rom. xiii, 11. ↩
Coloss. iii, 1, 2. ↩
Deut. vii, 6; xiv, 2; xxvi, 18. ↩
IV Reg. vi, 29. ↩
Thren. iv, 10. ↩
Ephes. v, 14. ↩
21 Thren. 1, 19. ↩

Chapter 5 of 13

Articulus 4

Footnotes