Skip to the text
Ember
PT

Articulus 5

ELUCIDATIO MYSTICA EJUSDEM SECUNDI CAPITULI.

QUEMADMODUM litteralis præsentis capituli intellectus, a præcedenti modice differt, imo quasi totaliter continetur in illo; ita et de mystico censendum est intellectu. Hinc minus arbitror immorandum, et allegoricam tropologicamque intelligentiam sub uno comprehendam articulo.

Itaque vir devotus calamitates Ecclesiæ militantis vel animæ christianæ, in malis pœnæ et culpæ considerans, easque deplorans, ait stupens ac mœrens : Quomodo obtexit caligine, id est tenebris ignorantiæ et peccati, nebulis passionum, tetris eventibus adversitatum, tristitiarum ac tentationum, in furore suo Dominus? de quo scriptum est : Deus æmulator, et ulciscens Dominus; ulciscens Dominus, et habens furorem, ulciscens ipse in hostes suos.1 Quæ omnia de invariabili, dulcissimo, deliciosissimo, et superquietissimo Deo metaphorice proferuntur per similitudinem operis, non per veritatem affectus, seu exsistentiam passionis. Filiam Sion, id est Ecclesiam, quæ statim post Christi passionem cœpit multipliciter tribulari, et de Sanctorum suorum crudelissimis persecutionibus mortibusque tristari : secundum quod divinus Dionysius in morte magistri sui B. Pauli dolebat. Et nunc ista Ecclesia præfatis tenebris errorum ac vitiorum infeliciter cernitur involuta. Vel, Filiam Sion, id est animam speculativam, quæ vicissim malis istis afficitur. Projecit de cœlo in terram, id est, a conversatione cœlesti ad vitam carnalem mundanam labi permisit, inclytam Israel, id est nobilem suam Ecclesiam, sponsam præclaram, seu animam summæ Trinitatis imagine insignitam. Istud deflendum est magis quam exponendum, quum oculis pateat, a quanta excellentia sanctitatis ac gratiæ sit collapsa Ecclesia. Et non est recordatus scabelli pedum suorum, id est Ecclesiæ in terra peregrinantis, vel animæ, quæ per gratiam fuit Dei locus atque stramentum, in die furoris sui, id est tempore tentationis, quo justo judicio reliquit scabellum istud a dæmonibus expugnari, passionibus vinci, spiritualiterque occidi.

Præterea scabellum Verbi, est humanitas Christi, cujus Verbum quasi oblivisci videbatur, quum tempore passionis solitam consolationem eidem subtraxit, ita ut ex parte naturæ assumptæ clamaret :2 Deus meus, Deus meus, ut quid dereliquisti me? Et in Psalmo : Factus sum sicut homo sine adjutorio, inter mortuos liber; sicut vulnerati dormientes in sepulcris, quorum non es memor amplius.3 Idque factum est in die furoris Dei, quando juxta Isaiæ oraculum, Dominus posuit in Christo iniquitatem omnium nostrum, et propter scelus populi sui percussit eum, ita ut Christus testetur alloquens Patrem :456 Super me confirmatus est furor tuus. Unde et tunc obtexit caligine afflictionum filiam Sion, scilicet animam Christi, sicut verbis inductis adjecit :7 Omnes fluctus tuos induxisti super me. Quam demum tunc projecit de cœlo, id est de collegio Apostolorum sanctorum, in terram, id est inter sceleratissimos peccatores, secundum quod passione instante dixit discipulis :8 Venit hora, et Filius hominis tradetur in manus peccatorum.

2 Præcipitavit Dominus, nec pepercit, omnia speciosa Jacob, id est ornamenta gratiæ in Christianis, quorum est vitia supplantare. Jacob namque supplantator interpretatur. Dextruxit munitiones virginis Juda, id est virtutes ac dona Ecclesiæ seu animæ lapsæ, quibus contra vitia fuit munita. Polluit regnum et principes, id est populum cum præsidentibus. Hæc dicitur Deus permissive fecisse, quando permisit Ecclesiam seu animam mortalibus inquinari peccatis. In tantum quippe omne bonum nostrum dependet a Deo, ut contrarium ejus esse dicatur ab illo, juxta illud in Psalmo : Declinasti semitas nostras a via tua.9 Et per Moysen Dominus :10 Indurabo, inquit, cor Pharaonis; obfirmabo cor Sehon regis Amorrhæorum.11 Quomodo autem Ecclesia in diversis locis mala ista corporaliter passa est ab infidelibus seu aliis persecutoribus, tam clarum est, ut superfluum sit ea conscribere. Confregit in ira furoris sui omne cornu Israel, id est prælatos Ecclesiæ, quos in mala culpæ ac pœnæ corruere permisit; vel, Omne cornu, id est potestatem et animositatem eorum, quæ per cornua designantur. Unde et Amos :12 Væ qui dicitis, Numquid non in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua? Avertit retrorsum dexteram suam a facie inimici, id est, ab impugnatione diaboli Ecclesiam seu animam non salvavit; et succendit in Jacob, de quo jam dictum est, quasi ignem flammœ devorantis in gyro, id est, ardore libidinis flammaque vitiorum corda populi sui succendi permisit. De quo igne scriptum est in Osee : Omnes adulterantes quasi clibanus succensus a coquente.13

Tetendit arcum suum, id est instrumenta vindictæ, vel antiqui hostis insidias sive tormenta, quasi inimicus : juxta sensum præcedentis articuli. Unde in Psalmo : Nisi conversi fueritis, gladium suum vibrabit; arcum suum tetendit, et paravit eum, et in eo paravit vasa mortis.14 Firmavit dexteram suam quasi hostis, ad inferendum mala pœnæ effective, et mala culpæ permissive. Quandoque enim fecit hæc quasi pater atque amator, scilicet in electis, quibus omnia cooperantur in bonum;15 quandoque ut judex metuendus ac hostis, puta in reprobis, quos cædit ut pereant. Et occidit omne quod pulchrum erat visu, id est, charismata gratiarum prædecora, internoque visu amœna, subtraxit, in tabernaculis filiæ Sion, id est ab intimis animæ, seu congregationibus Ecclesiæ.

Factus est Dominus velut inimicus, præsertim quantum ad impœnitentes, vel etiam quantum ad electos ac virtuosos, quos vicissim tot afflictionibus dispensative exercet, ut se a Deo relictos ac odio habitos

Jer. xxx, 14.

Job xxx, 20, 21.

Ibid. xiii, 15.

Ibid. xxxiv, 30.

16Prov. xiii, 31.

Ephes. iv, 27. suspicentur. Unde et dixit: Plaga inimici percussi te, castigatione crudeli. Et sanctus Job loquitur Deo: Clamo ad te, et non exaudis me; sto, et non respicis me; mutatus es mihi in crudelem, et in duritia manus tuæ adversaris mihi. Verumtamen fiducia nostra maneat semper fixa in Deo, ut cum sancto Job profiteamur: Etiamsi occiderit me, in ipso sperabo. Præcipitavit Israel, id est Ecclesiam seu animam, quæ fuit per fidem formatam et gratiam cernens Deum. Præcipitavit omnia mænia ejus, id est, bonorum prælatorum custodiis eam privavit, qui regnare facit hypocritam propter peccata populi; et replevit in filia Juda, id est Ecclesia Deo confitente, humiliatum et humiliatam, id est, de utroque sexu multos cadere seu perire permisit.

Et dissipavit quasi hortum tentorium suum, Ecclesiam illam per donorum gratiæ subtractionem spiritualiter annihilando. Peccatum enim nihil est, et peccator peccando fit nihil. Et ista Ecclesia est hortus deliciosus, quantum ad spirituales vere devotos, de quibus Deus per Salomonem testatur: Deliciæ meæ esse cum filiis hominum. Demolitus est tabernaculum suum, id est animam lapsam, quæ fuit membrum, tabernaculum, sedesque Christi, et nunc peccando facta est locus diaboli. Oblivioni tradidit Dominus in Sion festivitatem et sabbatum, id est, vitiosæ congregationis, Ecclesiæ, seu animæ impiæ celebritates non habet acceptas, quas animo explet polluto, et in terrenis quiescit; et in opprobrium, et in indignationem furoris sui, oblitus est regem et sacerdotem, id est reges et sacerdotes debitum suum officium non implentes. Vel, rex animæ dicitur intellectus; sacerdos, voluntas, qua se ipsam debet Deo offerre.

Repulit Dominus altare suum, maledixit sanctificationi suæ. Hoc corporaliter fit, dum sacra loca Ecclesiæ dissipari permittit; item, dum sacerdotum mysteria sibi non placent, et populo sibi in Baptismate consecrato magna mala infligit.17

Porro spiritualiter Dei altare, est mens, vel fides, in qua omne quod Deo offerimus, offerre oportet: quæ tunc a Deo repellitur, dum desinit esse formata, seu caritate actibusque virtutum polita. Sed et sanctificationi suæ Dominus maledicit, dum laudes, quibus eum sanctum fatemur, reprobat, eo quod ore, non corde, ipsum honoremus. Qui enim avertit aurem suam ne audiat legem, oratio (haud dubium quin et laudatio) ejus erit exsecrabilis. Ideo cum puritate animi Deum laudare, et sanctificare eumdem cum reverentia mentis debemus, dicente Psalmista: Sanctimonia et magnificentia in sanctificatione ejus. Tradidit in manus inimici muros turrium ejus, id est fortitudinem et altitudinem prælatorum ac principum. Vocem dederunt in domo Domini, sicut in die solenni: id est, invisibiles hostes de ruina et vitiis horum vehementer gavisi sunt, juxta illud: Qui tribulant me, exsultabunt si motus fuero. Etenim quo virtuosa conversatio præsidentium amplius in Dei gloriam ac subditorum redundat salutem, eo de illorum casu magis tripudiat hostis nequissimus. Oret ergo omnis præsidens illud Ecclesiastici: Dominator vitæ meæ, Domine pater, ne derelinquas me in cogitatu et consilio illorum, et incidam in conspectu adversariorum meorum, et gaudeat inimicus meus.18 Sed et omnes qui concupiscentiis acquiescunt, risus sunt dæmonum, juxta illud Ecclesiastici: Si præstes animæ tuæ concupiscentias ejus, faciet te in gaudium inimicis tuis. Quo constat, hos prorsus diabolicos esse, qui de aliorum ruina, discordia, excessu lætantur.

Cogitavit Dominus dissipare murum filiæ Sion, id est indignum prælatum Ecclesiæ, vel duritiam animæ. Nec subito facit hoc, sed longanimiter præstolatur, dissimulans peccata hominum propter pœnitentiam. Hinc ait Præcursor: Securis ad radicem arborum posita est. Tetendit funiculum suum: juxta præcedentis articuli intellectum; et non avertit manum suam a perditione ingratorum ac impiorum, quos19

Prov. xxviii, 9.

Ps. xcv, 6.

Ps. xii, 5.

Eccl. xxiii, 1, 3.

Ibid. xviii, 31.

Sap. xi, 24.

Matth. xii, 10. in inferno æternaliter punit. Luxitque antemurale, et murus pariter dissipatus est. Quemadmodum per murum prælatus seu princeps, sic per antemurale ejus vicarius designatur, qui simul lugebunt in pœnis, si indigne se habeant. Sed et Christus, de quo loquitur Isaias, Salvator ponetur in ea murus et antemurale;20 nostra luxit peccata, atque pro nobis occisus est.

Defixæ sunt in terra portæ ejus, id est, opera prælatorum ac principum, qui aliis essent exempla ac januæ intrandi regnum cœleste, temporalibus inhæserunt. Vel, portæ Ecclesiæ ac animæ, sunt sensus exteriores, qui si ad terrena atque carnalia totaliter convertantur, figuntur in terra. Portæ quoque sunt ipsæ virtutes, quæ in terra defixæ sunt quum actus earum propter humanum favorem, honorem, aut commodum fiunt.21 Idcirco Christus hortatur: Ne faciatis justitias vestras coram hominibus, ut videamini ab eis. Perdidit et contrivit vectes ejus, id est clausuras custodiasque virtutum ac sensuum. Hæc Deus effecit permissive, gratiam custodiendi virtutes ac sensus juste tollendo sive non influendo. Reges ejus et principes ejus in gentibus, id est conversatione gentium sæculari, ita quod instar gentium vivunt, juxta istud

Isaiæ: Erit sicut populus, sic sacerdos.22 Non est lex, id est custodia evangelicæ legis in Christianis qui vivunt sine jugo, et peccant sine timore; et prophetæ ejus, id est doctores, et prædicatores, non invenerunt visionem a Domino, id est, divina instructione ac revelatione indigni fuerunt, et sunt, dum quæ carnis sunt sapiunt, terrenis intenti.23

Sederunt in terra, conticuerunt senes filiæ Sion; consperserunt cinere capita sua, accincti sunt ciliciis. Abjecerunt in terra capita sua virgines Juda. Totum istud accipi potest in bono de senioribus, presbyteris ac prælatis virtuosis, potissime [de] religiosis, suas et aliorum miserias flentibus, Deique gratiam humili prostratione, ac carnis maceratione petentibus.

Defecerunt præ lacrimis oculi mei, etc.

Tam cordialiter de proximorum ruina ac desolatione dolere debet Christifidelis, præsertim prælatus ac præsidens, ut cum Jeremia versum hunc secundum sensum præhabitum dicere queat. Quum deficeret parvulus et lactens, id est pusilli ac imperfecti, quibus scribit Apostolus ad Corinthios: Quasi parvulis in Christo, lac vobis potum dedi, non escam; et denuo

I Cor. iii, 1, 2.

Hebr. v, 12. propter tempus, rursus indigetis ut vos doceamini quæ sint elementa exordii sermonum Dei; et facti estis quibus lacte opus sit, non solido cibo. In plateis oppidi, id est in latis viis, seu dissolutis operibus hujus mundi, in quibus qui ambulant, ex spiritualis alimenti moriuntur inopia: et tamen frequenter contingit tales desiderare verbum salutis a suis pastoribus. Ideo sequitur: Matribus suis, id est pastoribus, qui fovendo ac consolando, sunt matres; corripiendo, patres. Propter quod ait Apostolus ad Thessalonicenses, se24 pulos. Dixerunt: Ubi est triticum et vinum, id est spiritualis refectio? Quum deficerent quasi vulnerati peccatis in plateis civitatis; quum exhalarent animas suas, id est, dæmonibus per consensum illicitum exhiberent, et vitam gratiæ perderent, in sinu matrum suarum, id est sub custodia prælatorum. Unde in Amos Dominus ait: Emittam famem in terram;25 non famem panis, neque sitim aquæ, sed audiendi verbum Dei.

Quoniam ergo calamitates istæ Ecclesiæ seu animæ, sunt incomparabiles, quantum ad mala culpæ et gratiarum carentiam, atque æternæ damnationis periculum; imo quo majora sunt beneficia Christi in Ecclesia, eo de Christianorum negligentia atque ingratitudine amplius est dolendum: hinc subditur: Cui comparabo te, vel assimilabo te, filia Jerusalem? etc. Quod Dominus Ecclesiam seu animam toties nominat virginem et filiam, debet eam merito ad amorem ac pœnitentiam provocare, maxime quia et post lapsum ita vocatur.26

14

Prophetæ tui, videlicet sacerdotes, doctores, prælati, et prædicatores, viderunt tibi falsa et stulta; nec aperiebant iniquitatem tuam, ut te ad pœnitentiam provocarent. Hoc contra prædictos, qui subditorum vitia palpant, qui homines magis quam Deum verentur, qui quærunt placere, et carnalem pacem habere, atque pro verbis salutis proferunt vana ac frivola, quum tamen dicat Apostolus: Corrumpunt bonos mores colloquia prava.27 De talibus loquitur Isaias: Speculatores ejus cæci omnes, nescierunt universi; canes muti, non valentes latrare, videntes vana, dormientes, etc. De quibus in Ezechiele scribitur: Væ qui consuunt pulvillos sub omni cubito manus, et faciunt cervicalia sub capite universæ ætatis ad capiendas animas.

1 Cor. xv, 33.

Is. lvi, 10.

Ezech. xiii, 18.

15

Plauserunt super te manibus omnes transeuntes per viam; sibilaverunt, et moverunt capita sua. Hoc agunt diaboli et eorum ministri homines malitiosi, perfidi atque hæretici, qui de Ecclesiæ fidelisque animæ lapsu ac cladibus gloriantur, dicentes: Hæccine est urbs perfecti decoris, gaudium universæ terræ? id est, ecce quomodo Ecclesia seu anima, quæ se Dei civitatem vocavit et cunctis gratiis decoratam, ita ut de ejus eminentia alii hinc inde gauderent, quomodo nunc invenitur dejecta ac misera? Aperuerunt super te, o Ecclesia, vel anima, os suum omnes inimici tui, jam nominati, et dixerunt: Devorabimus te corporaliter vel spiritualiter. Fecit Dominus quæ cogitavit, id est, peccata tua ultus est sicut concepit. Lætificavit super te, id est de tua afflictione, inimicum, id est hostes præfatos. Clamavit cor eorum, videlicet inimicorum istorum, ad Dominum. Nam et dæmones a divina justitia expetunt sibi donari iniquos; et maxime clamant super muros filiæ Sion, id est contra prælatos ac principes Ecclesiæ, ut damnentur.

16

17

18

Propterea, o Ecclesia et anima christiana, pœnitentiam age, et Deduc quasi torrentem lacrimas per diem et noctem : juxta illud Psalmi, Exitus aquarum deduxerunt oculi mei, quia non custodierunt legem tuam. Denique, sacrificium Deo spiritus contribulatus, cor contritum et humiliatum Deus non spernit, qui pœnitentiam nostram in tantum desiderat, ut toties provocet nos ad eam. Consurge, lauda in nocte, etc. De verbis his præcedenti articulo satis dictum opinor. Leva ad eum manus tuas pro animabus parvulorum tuorum, id est subditorum ac pusillorum, sive humilium, vivorum ac mortuorum, ut vivis Deus gratiam, defunctis requiem donare dignetur; qui fame spirituali perierunt in capite omnium compitorum, id est tentationum, ac operum plura vitia in se virtualiter continentium, ita quod in eodem plures deformitates culpabiles attenduntur, sicut in compito plura concurrunt itinera.

Ps. cxviii, 136.

Ps. l, 19.

19

Vide, Domine, et considera quem vindemiaveris ita, id est, pensa, o Christe, quod populum christianum, pro cujus salute tanta fecisti ac perpessus es, tam graviter afflixisti ac reliquisti, et de cetero esto benignus. Ergone comedent mulieres fructum suum? Hoc fit, quando superiores sibi commissos spiritualiter perdunt, aut bona eorum diripiunt. Si occiditur in sanctuario Domini sacerdos et propheta. Si, pro quia. Nam in ecclesia sacerdotes, pastores, ac prædicatores, sæpe periculosius tentantur, peccant, ac pereunt. Denique, teste Petro, tempus est ut incipiat judicium a domo Domini.28 Et per Ezechielem Dominus loquitur: sanctuario meo incipite percutere. Jacuerunt in terra foris puer et senex, id est, superiores et inferiores, seniores et juniores, concorditer in terrenis sunt occupati et nimis intenti, sicut sus lota in volutabro luti;29 vel, Foris, per excommunicationem. Virgines meæ et juvenes mei ceciderunt in gladio diabolicæ tentationis, et mucrone carnalitatis, imperfecti, in anima morte peccati.

20

Insuper ait Ecclesia seu anima: Vocasti quasi ad diem solennem qui terrerent me, id est, visibilium ac invisibilium hostium

1 Petr. iv, 17.

Ezech. ix, 6

21

11 Petr. ii, 22.

22 multitudinem undique super me adduxisti; et non fuit qui effugeret. Pauci enim laqueos mundi, carnis, dæmonisque evadunt. Imo nemo adultus est, qui non vicissim mente lædatur, venialibus saltem: in multis enim offendimus omnes.30 Quos educavi et enutrivi, scilicet filios meos, quos in fide ac moribus instruxi, pane sacramentali refeci, consolationibus maternalibus confortavi, inimicus meus consumpsit, id est, diabolus, ei cooperans sæculum nequam, fomesque carnis ad peccata induxit, decepit, damnationi adjecit. De quo pia mater Ecclesia intime dolet, quum dicat Apostolus: Quis scandalizatur, et ego non uror?31

Footnotes

  1. 1 Nahum 1, 2. ↩

  2. Matth. XXVII, 46. ↩

  3. Ps. LXXXVII, 5, 6. ↩

  4. Ps. LXXXVII, 8. ↩

  5. Ibid. 8. ↩

  6. Is. LIII, 6. ↩

  7. Ibidem. ↩

  8. Marc. XIV, 41. ↩

  9. Ps. XLIII, 19. ↩

  10. Exod. IV, 21; VII, 3; XIV, 4. ↩

  11. Deut. II, 30. ↩

  12. Amos VI, 14. ↩

  13. Osee VII, 4. ↩

  14. Ps. VII, 13, 14. ↩

  15. Rom. VIII, 28. ↩

  16. Prov. viii, 31. ↩

  17. *ministeria ↩

  18. Eccli. xxiii, 1, 3. ↩

  19. Matth. iii, 10. ↩

  20. Is. xxvi, 1. ↩

  21. Matth. vi, 1. ↩

  22. Is. xxiv, 2. ↩

  23. Rom. viii, 5. ↩

  24. I Thess. u, 7, 11. ↩

  25. Amos viii, 11. ↩

  26. I Thess. ii, 7, 11. ↩

  27. I Cor. xv, 33. ↩

  28. I Petr. iv, 17. ↩

  29. II Petr. ii, 22. ↩

  30. Jacob. III, 2. ↩

  31. II Cor. XI, 29. ↩

Chapter 6 of 13