Articulus 8
EXPOSITIO CAPITULI OCTAVI : POSTQUAM VERO CŒNAVERUNT, INTRODUXERUNT JUVENEM AD EAM.
ORATIONES Tobiæ et conjugis ejus hic describuntur. Postquam vero cœnaverunt, introduxerunt juvenem ad eam in cubiculum, quo ipsa prius intravit. Recordatus itaque Tobias sermonum angeli, quos ei de incensione cordis et jecoris piscis narratur dixisse, protulit de cassidili suo, id est repositorio, in quo erant reposita, cor, jecur et fel piscis. Et proprie appellatur cassidile, pera facta per modum retis, in qua aucupes ponunt aves captas, et panem pastores. Partem jecoris; posuitque eam super carbones vivos, id est ignitos. Qualiter intelligendum sit istud, supra de incensione cordis piscis patuit.1 Tunc Raphael angelus apprehendit dæmonium2, et religavit eum in desertum superioris Ægypti, ubi de cetero nemini posset nocere: et forsan solo præcepto id egit, vel imperceptibiliter ad momentum se subtraxit, quousque illud explevit, et protinus rediit. Sic in legenda beatissimi Bartholomæi apostoli angelus legitur dæmoni præcepisse ut abiret et maneret, ubi nulli hominum posset nocere.
Tunc hortatus est virginem sponsam suam Tobias, dixitque ei: Sara, exsurge mente et corpore, ad devotionem actualem te extendendo, et deprecemur Deum hodie, id est in hac nocte, et cras, id est nocte sequente, et secundum cras, id est etiam tertia nocte; quia istis tribus noctibus Deo jungimur, id est, Deo vacare debemus, ut consequamur tria spiritualia beneficia ab eodem; quæ supra sunt expressa. Tertia autem nocte transacta, videlicet nocte quarta, in nostro erimus conjugio, illud per carnalem copulam consummando.3 Filii quippe, id est proles, Sanctorum sumus: ut, Filius, non denotet sexum, sed dicat rem genitam, quia sic ambo erant filii Sanctorum, id est devotorum fideliumque parentum seu Patriarcharum. Et non possumus licite ita conjugi per consummationem matrimonii, sicut gentes idololatræ seu indevotæ, quæ ignorant Deum per fidem formatam: ideo sine prævia devotione et oratione carnaliter se cognoscunt. Surgentes autem pariter: quo constat quod Tobias sponsam suam hortando, juxta eam paululum sedit; instanter orabant, videlicet ferventer et perseveranter, ambo simul, quatenus communis oratio exaudibilior fieret, dum unius devotio devotioni alterius suffragabatur. Sicque in eis impletum est, quod
A Dominus universitati in Evangelio ait: Si duo ex vobis super terram consenserint de quacumque re quam petierint, fiet eis a Patre meo. Ubi enim fuerint duo vel tres congregati in nomine meo, ibi in medio eorum sum.4 Ut sanitas, id est conservatio sanitatis corporalis ac spiritualis, daretur eis, quousque suam complerent periodum.
Dixitque Tobias, orans Deum cum laudibus: quod est efficacissimum ad impetrandum, juxta quod scriptum est: Laudans invocabo Dominum, et ab inimicis meis salvus ero.5 Domine, Deus patrum nostrorum, benedicant te cœli et terra et mare et fontes et flumina, et omnes creaturæ tuæ quæ in eis sunt. Porro inanimata et irrationalia Creatorem suum materialiter benedicunt, id est, sua dispositione, natura et consistentia ipsum esse laudabilem monstrant; et considerantibus, materiam incitamentumque præbent laudandi Altissimum, cujus bonitas, sapientia, omnipotentia in ipsis relucent, sicut causa in suo effectu. Sic et in Psalmo cantamus:
Laudent illum cœli et terra, mare et omnia reptilia in eis. Et tres Pueri in sui hymni exordio cecinerunt: Benedicite, omnia opera Domini, Domino; laudate et superexaltate eum in sæcula. Tu fecisti Adam de limo terræ quantum ad corpus: juxta illud, Formavit Deus hominem de limo terræ; et dedisti ei adjutorium ad prolificandum, Evam: prout in Genesi inducitur: Dixit Dominus Deus, Non est bonum hominem esse solum, faciamus ei adjutorium simile sibi. Et nunc, Domine, tu scis, quia non luxuriæ causa accipio sororem meam, id est sponsam hanc mihi propinquam cognatione, fidei religione, amore, connubio ac natura specifica; sed sola posteritatis dilectione, in qua, et a qua posteritate, benedicatur nomen tuum in sæcula sæculorum: ita ut posteri nostri te jugiter benedicant, tamque devoti et honesti consistant, ut universi eos considerantes, te in tuis ministris collaudent, eo quod tantam eis contuleris gratiam.
Ps. lxviii, 35.
Dan. III, 57.
Gen. II, 7.
Ibid. 18.
D
Dixit itaque Sara : Miserere nostri, Domine, miserere nostri. Repetitio illa, fuit fervoris indicium. Et consenescamus ambo pariter sani sanitate mentis et corporis. Nam et sani corpore, ceteris paribus, aptiores sunt Deo servire quam ægri.
Et factum est circa pullorum cantum, scilicet in confinio noctis atque auroræ, quum adhuc tenebræ essent, accersiri, id est vocari jussit Raguel servos suos, et abierunt cum eo pariter ut foderent sepulcrum. Sicque corruerat Raguel magna ex parte a spe sua, qua dixisse legitur superius : Non dubito quod Deus preces et lacrimas meas admiserit;6 et credo quod ideo fecit vos venire ad me, etc. Solent equidem homines vacillare a spe arduorum, instante hora qua percepturi sunt, quid in tali casu evenerit. Ex nimio enim desiderio rei cupitæ, verentur contraria. Dicebat enim : Ne forte simili modo evenerit ei, quod et ceteris aliis septem viris, qui sunt ingressi ad eam. Quumque parascent fossam, regressus Raguel ad uxorem suam, dixit : Mitte unam ex ancillis tuis, et videat, si, id est an, mortuus sit, ut sepeliam eum antequam illucescat dies : ne cognita morte ejus, augeatur confusio nostra. At illa misit unam ex ancillis : quæ, scilicet ancilla, ingressa cubiculum latenter, reperit eos salvos et incolumes, secum pariter dormientes. Non puto quod nudi condormiebant in lecto uno; sed post fatigationem ex diuturna oratione, ploratione, vigilia, reclinaverunt se cum veste ad repausandum. Quæ reversa, nuntiavit bonum nuntium.
Et benedixerunt Dominum Raguel et Anna uxor ejus, gratias ei agendo de conservatione Tobiæ in vita, et dixerunt : Benedicimus te, Domine, Deus Israel, quia non contigit nobis quemadmodum putabamus. Fecisti enim nobiscum misericordiam tuam, hoc est, effectum pietatis tuæ nobis in hac re, et in aliis multis exhibuisti; et exclusisti a nobis inimicum persequentem nos, scilicet invisibilem hostem diabolum, qui viros alios nostræ filiæ occidendo, nos quoque dire afflixit, contristavit et diffamavit. Misertus es autem duobus unicis, scilicet unico filio senioris Tobiæ, et unicæ filiæ nostræ. Fac eos, Domine, plenius benedicere te, ut sint tibi quotidie gratiores, et sacrificium laudis tuæ et suæ sanitatis offerre : ita ut spiritualiter offerant tibi laudes pro sacrificio legis, et pro beneficio sanitatis suæ, id est concessæ eis a te, gratias referant tibi; ut cognoscat universitas gentium, ad quarum notitiam ista devenerint, quia tu es Deus solus in universa terra.
Statimque præcepit servis suis Raguel, ut replerent terra fossam quam fecerant, priusquam illucesceret. Uxori autem suæ dixit ut instrueret, id est pararet, convivium, et præpararet omnia quæ in cibos iter agentibus erant necessaria, eis quos intendebat mittere ad Gabelum, ad quem non volebat Tobiam permittere ire. Nam subditur : Et adjuravit Raguel Tobiam, ut duas hebdomadas moraretur apud se, quatenus interim mutuo adspectu gauderent in Domino. De omnibus autem quæ possidebat Raguel, dimidiam partem dedit Tobiæ. De bonis immobilibus videntur pauca aut nihil habuisse in terra illa aliena. Et fecit hanc scripturam, ut pars dimidia quæ supererat, post obitum eorum Tobiæ dominio deveniret. Textus autem tam planus est, ut immorari non congruat. Sed ex prædictis docentur conjugati fideles, ne instar infidelium absque prævia devotione et oratione conveniant.
Footnotes
Chapter 9 of 15