Liber: Ecclesiastici

HABET CAPITULA QUINQUAGINTA UNUM. ET AGITUR IN EO DE OBEDIENTIA SUBDITORUM, DE INSTITUTIONE BONORUM MORUM, DE NOBILITATE SAPIENTIÆ ET DE LAUDE SANCTORUM.

CAPITULUM I. — Omnis sapientia a Domino Deo est; et cum illo fuit semper, et est ante ævum.

Sapientiam Dei præcedentem omnia quis investigavit ?

Prior omnium creata est sapientia.

Fons sapientiæ, verbum Dei in excelsis.

Radix sapientiæ cui revelata est ?

Unus est Altissimus, creator omnium omnipotens, rex potens et metuendus nimis, sedens super thronum. Ipse creavit illam in Spiritu Sancto; et effudit illam super omnia opera sua, et super omnem carnem, et præbet illam diligentibus se.

Timor Domini delectabit cor, et dabit lætitiam et gaudium in longitudinem dierum.

Timenti bene erit in extremis, et in die defunctionis benedicetur.

Initium sapientiæ timor Domini, et cum fidelibus in vulva concreatus est.

Religiositas custodiet et vivificabit cor.

Plenitudo sapientiæ timere Deum.

Timor Domini expellit peccatum.

Qui sine timore est, non poterit justificari.

Iracundia animositatis hominis, subversio ejus est.

Fili, concupiscens sapientiam, conserva justitiam, et Deus præbebit illam tibi.

Ne accesseris ad Deum duplici corde; et ne fueris hypocrita in conspectu hominum.

CAPITULUM II. — Fili, accedens ad servitutem Dei, sta in justitia et in timore, et præpara animam tuam ad tentationem.

Deprime cor tuum et sustine; et in humilitate tua patientiam habe: quoniam in igne probatur argentum et aurum; homines vero receptibiles, in camino humiliationis.

Crede Deo, et recuperabit te.

Metuentes Dominum, sustinete misericordiam ejus; et non deflectatis ab eo, ne cadatis.

Qui timetis Dominum, credite illi, et non evacuabitur merces vestra.

Qui timetis Dominum, sperate in illum, et in oblectationem veniet vobis misericordia.

Qui timetis Dominum, diligite illum, et illuminabuntur corda vestra.

Respicite, filii, nationes hominum, et scitote quia nullus speravit in Domino et confusus est, permansit in mandatis ejus et derelictus est. Et quis invocavit illum et despexit eum? Quoniam pius et misericors est Deus, et remittet in tempore tribulationis peccata, et protector est omnibus exquirentibus se in veritate.

Væ duplici corde et labiis scelestis.

Væ dissolutis corde.

Væ his qui perdiderunt sustinentiam.

Qui timent Dominum, præparabunt corda sua, et in conspectu illius sanctificabunt animas suas.

Si pœnitentiam non egerimus, incidemus in manus Domini et non in manus hominum.

CAPITULUM III. — Judicium patris audite, filii; et sic facite, ut salvi sitis.

Qui diligit Deum, exorabit pro peccatis, et continebit se ab illis, et exaudietur.

Qui timet Dominum, honorat parentes, et quasi dominis serviet eis in opere et sermone, et omni patientia.

Gloria hominis ex honore patris sui; et dedecus filii, pater sine honore.

Fili, suscipe senectam patris tui, et non contristes eum in vita illius; et si defecerit sensu, veniam da, et ne spernas eum.

Quam malæ famæ est, qui relinquit patrem! Et est maledictus a Deo, qui exasperat matrem.

Fili, in mansuetudine opera tua perfice, et super hominum gloriam diligeris.

Quanto magnus es, humilia te in omnibus, et coram Deo invenies gratiam, quoniam ab humilibus honoratur.

Altiora te ne quæsieris, et fortiora te ne scrutatus fueris; sed quæ præcepit tibi Deus, illa cogita semper, et in pluribus operibus ejus ne fueris curiosus. Non est enim tibi necessarium ea quæ abscondita sunt videre oculis tuis.

In supervacuis rebus noli scrutari multipliciter.

Multos supplantavit suspicio eorum.

Cor durum male habebit in novissimo.

Cor ingrediens duas vias non habebit successus.

Cor nequam gravabitur doloribus, et peccator adjiciet ad peccandum.

Auris bona audiet cum omni concupiscentia sapientiam.

Ignem exstinguit aqua, et eleemosyna resistit peccatis.

Deus prospector est ejus qui reddit gratiam: meminit in posterum, et in tempore casus sui inveniet firmamentum.

CAPITULUM IV. — Oculos tuos ne transvertas a paupere.

Animam esurientem ne despexeris, et ne exasperes pauperem in inopia sua.

Congregationi pauperum affabilem te facito; et presbytero humilia animam tuam, et magnato humilia caput tuum.

Responde pacifice in mansuetudine.

Libera eum qui injuriam patitur, de manu superbi.

Eos qui diligunt sapientiam diligit Deus; qui audit illam judicabit gentes.

Fili, conserva tempus, et devita a malo.

Pro anima tua ne confundaris dicere verum: est enim confusio adducens peccatum, et est confusio adducens gloriam et gratiam.

Non confundaris confiteri peccata tua.

Noli resistere contra faciem potentis, nec coneris contra ictum fluvii.

Pro justitia agonizare pro anima tua, et usque ad mortem certa pro justitia; et Deus expugnabit pro te.

Noli citatus esse in lingua tua, et remissus in operibus tuis.

Noli esse sicut leo in domo tua, evertens domesticos tuos, et opprimens subjectos tibi.

Non sit porrecta manus tua ad accipendum, et ad dandum collecta.

CAPITULUM V. — Non sequaris concupiscentiam cordis tui.

Altissimus est patiens redditor.

Non adjicias peccatum super peccatum; et ne dicas, Miseratio Domini magna est: misericordia enim et ira ab illo cito proximant, et in peccatores respicit ira illius.

Ne tardes converti ad Dominum, et ne differas de die in diem: subito enim veniet ira illius.

Non ventiles te in omnem ventum.

Esto firmus in via Domini, et in veritate sensus tui; et prosequatur te verbum pacis.

Esto mansuetus ad audiendum verbum Dei.

Si est tibi intellectus, responde proximo; sin autem, manus tua sit super os tuum, ne capiaris in verbo indisciplinato, et confundaris.

Denotatio pessima super bilinguem.

CAPITULUM VI. — Noli fieri pro amico inimicus proximo.

Improperium et contumeliam malus hereditabit.

Non te extollas in cogitatione animæ tuæ velut taurus.

Verbum dulce multiplicat amicos et mitigat inimicos, et lingua eucharis in bono homine abundabit.

Multi pacifici sint tibi; et consiliarius tibi sit unus de mille.

Si possides amicum, in tentatione poside eum, et ne facile credas ei te ipsum.

Est enim amicus secundum tempus suum, et non permanet in die tribulationis.

Amicus si permanserit fixus, erit tibi quasi coæqualis.

Amicus fidelis, protectio fortis; qui autem invenit illum, invenit thesaurum. Amico fideli nulla est comparatio, et non est digna ponderatio auri et argenti contra bonitatem fidei illius.

Amicus fidelis, medicamentum vitæ et immortalitatis; et qui metuunt Dominum, invenient illum.

Fili, a juventute tua accipe doctrinam, et usque ad canos invenies sapientiam.

Quam aspera est nimis indoctis hominibus sapientia !

In multitudine presbyterorum prudentium sta, et sapientiæ illorum ex corde conjungere.

Si videris sensatum, evigila ad illum.

CAPITULUM VII. — Non te justifices ante Deum.

Noli quærere fieri judex, nisi valeas virtute irrumpere iniquitates.

Noli esse pusillanimis in anima tua.

Non irrideas hominem in amaritudine animæ. Noli verbosus esse in multitudine presbyterorum, et ne iteres verbum in tua oratione.

Non oderis laboriosa opera, et rusticationem ab Altissimo creatam.

Humilia valde spiritum tuum, quoniam vindicta carnis impii ignis et vermis.

Servus sensatus sit tibi dilectus quasi anima tua.

Filiæ tibi sunt? Serva corpus illarum, et ne ostendas faciem tuam hilarem ad illas.

Gemitus matris tuæ ne obliviscaris.

In tota anima time Deum, et sacerdotes illius sanctifica.

Non desis plorantibus in consolatione.

Non te pigeat visitare infirmum: ex his enim in dilectione firmaberis.

In omnibus operibus tuis memorare novissima tua, et in æternum non peccabis.

CAPITULUM VIII. — Non litiges cum homine potente; nec litiges cum homine linguato; nec communices homini indocto.

Memento quoniam omnes in corruptione sumus.

Noli de mortuo inimico tuo gaudere.

Non te prætereat narratio seniorum.

Non stes contra faciem contumeliosi.

Cum audace non eas in via.

Cum iracundo non facias rixam.

Non omni homini cor tuum manifestes, ne forte convitietur tibi.

CAPITULUM IX. — Non des mulieri potestatem animæ tuæ.

Virginem ne conspicias, ne scandalizeris decore ejus.

Noli circumspicere in vicis civitatis.

Averte faciem tuam a muliere compta.

Propter speciem mulieris multi perierunt.

Ne derelinquas amicum antiquum: novus enim non erit similis illi.

Vinum novum amicus novus; veterascat, et cum suavitate bibes illud.

Non zeles gloriam et opes peccatoris.

Temerarius in verbo suo, odibilis erit.

CAPITULUM X. — Principatus sensati stabilis erit.

Secundum judicem populi, sic et ministri ejus; et qualis est rector civitatis, tales et inhabitantes in ea.

Omnis injuriæ proximi ne memineris.

Odibilis coram Deo et hominibus est superbia.

Avaro nihil est scelestius.

Quid superbit terra et cinis?

Nihil est iniquius quam amare pecuniam: hic enim animam suam venalem habet.

Omnis potentatus brevis vita: sic et rex hodie est, et cras morietur.

Quum morietur homo, hereditabit serpentes, et bestias, et vermes.

Initium superbiæ hominis, apostatare a Deo: quoniam ab eo qui fecit illum recessit cor ejus, quoniam initium omnis peccati est superbia.

Qui tenuerit illam implebitur maledictis, et subvertet eum in finem.

Sedes ducum superborum destruxit Deus, et sedere fecit mites pro eis.

Vir prudens et disciplinatus non murmurabit correptus.

Noli te extollere in faciendo opere tuo.

Fili, in mansuetudine serva animam tuam.

CAPITULUM XI. — Sapientia humiliati exaltabit caput illius.

Non laudes hominem in specie sua, neque spernas hominem in visu suo.

In vestitu ne glorieris unquam, nec in die honoris tui extollaris.

Priusquam audias, ne respondeas verbum; et in medio seniorum ne adjicias loqui.

De ea re quæ te non molestat, ne certeris.

Fili, ne in multis sint actus tui.

Bona et mala, vita et mors, paupertas et honestas a Deo sunt.

In die bonorum ne immemor sis malorum, et in die malorum ne immemor sis bonorum.

Ante mortem ne laudes hominem quemquam.

Attende tibi a pestifero.

CAPITULUM XII. — Benefac justo, et invenies retributionem magnam.

Quoniam Altissimus odio habet peccatores.

Non credas inimico tuo in æternum.

CAPITULUM XIII. — Qui tetigerit picem, inquinabitur ab ea; et qui communicaverit superbo, induet superbiam.

Humiliare Deo, et exspecta manus ejus.

Omni vita dilige Deum.

Omne animal diligit simile sibi, sic omnis homo proximum sibi.

Omnis caro ad similem sibi conjungetur, et omnis homo simili sibi sociabitur.

Si communicabit lupus cum agno aliquando, sic peccator justo.

Quæ communicatio sancto homini ad canem ?

Abominatio superbo humilitas, sic et exsecratio divitis pauper.

Pauper locutus est sensate, et non est datus ei locus.

Cor hominis immutat faciem illius, sive in bono, sive in malo.

CAPITULUM XIV. — Beatus vir qui non est lapsus in verbo ex ore suo, et non est stimulatus in tristitia delicti.

Qui sibi nequam est, cui alii bonus erit ?

Memor esto quoniam mors non tardat, et testamentum inferorum.

Ante obitum tuum operare justitiam, quoniam non est apud inferos invenire cibum.

Beatus vir qui in sapientia morabitur, et qui in justitia meditabitur, et in sensu cogitabit circumspectionem Dei.

CAPITULUM XV. — Qui timet Deum faciet bona, et qui continens est justitiæ apprehendet illam, etc. Cibabit illum pane vitæ et intellectus.

Non est speciosa laus in ore peccatoris.

Deus ab initio constituit hominem, et reliquit illum in manu consilii sui. Adjecit præcepta sua.

Apposuit ignem et aquam : ad quod volueris porrige manum tuam.

Nemini dedit Deus spatium peccandi.

CAPITULUM XVI. — Ne jucunderis in filiis impiis, si multiplicentur.

Melior est unus timens Deum, quam mille filii impii; et utile est mori sine filiis, quam relinquere filios impios.

Misericordia et ira cum Deo : secundum misericordiam ejus, sic et correptio ejus.

Ecce cœlum et cœli cœlorum, abyssus, et universa terra, et omnia quæ in eis sunt, in conspectu Dei commovebuntur; montes simul et colles et fundamenta terræ, et quum conspexerit illa Deus, tremore concutientur : et in omnibus his insensatum est cor hominis.

Qui minoratur corde, cogitat inania.

Post hæc Deus in terram respexit, et implevit illam bonis suis.

CAPITULUM XVII. — Deus creavit de terra hominem, et secundum imaginem suam fecit illum; et iterum convertit illum in ipsam. Numerum dierum et tempus dedit illi. Posuit timorem illius super omnem carnem.

Creavit illis scientiam spiritus, sensu implevit corda illorum.

Ante mortem confitere : a mortuo, quasi nihil, perit confessio.

Confiteberis vivens et sanus, et laudabis Deum.

Quam magna misericordia Dei convertentibus ad se !

Quid lucidius sole ? et hic deficiet, etc.

Omnes homines terra et cinis.

CAPITULUM XVIII. — Qui vivit in æternum, creavit omnia simul. Deus solus justificabitur. Quis sufficiet enarrare opera ejus ?

Non est minuere neque adjicere, nec est invenire magnalia Dei. Quum consummaverit homo, tunc incipiet, etc.

Nonne ardorem refrigerabit ros ? Sic et verbum melius quam datum. Nonne ecce verbum super datum bonum ?

Antequam loquaris, disce. Ante languorem, adhibe medicinam; et ante judicium, interroga te ipsum.

Non impediaris semper orare; et ante orationem præpara animam tuam, et noli esse quasi homo qui tentat Deum.

Memento paupertatis in tempore abundantiæ, et necessitatum pauperis in die divitiarum.

Homo sapiens in omnibus metuit.

Post concupiscentias tuas non eas, et a voluptate tua avertere.

Si præstes animæ tuæ concupiscentias ejus, faciet te in gaudium inimicis tuis.

CAPITULUM XIX. — Qui spernit modica, paulatim decidit.

Vinum et mulieres apostatare faciunt etiam sapientes; et qui se jungit fornicariis, erit nequam.

Qui credit cito, levis est corde, et minorabitur.

Qui odit loquacitatem, exstinguit malitiam.

Ne iteres verbum nequam et durum.

Corripe amicum, ne forte non intellexerit, et dicat, Non feci; aut si fecit, ne iterum addat facere.

Est qui labitur lingua sua, sed non ex animo: quis est enim qui non deliquerit in lingua sua?

Melior est homo qui minuitur sapientia in timore Dei, quam qui abundat sensu, et transgreditur legem Altissimi.

Est qui nequiter humiliat se, et interiora ejus plena sunt dolo.

Ex visu cognoscitur vir, et ab occursu faciei cognoscitur sensatus.

Amictus corporis, et risus dentium, et ingressus hominis, annuntiant de illo.

CAPITULUM XX. — Quam bonum est arguere, quam irasci!

Quam bonum est correptum manifestare pœnitentiam! sic enim effugies peccatum.

Est tacens, qui invenitur sapiens; et est odibilis, qui procax est ad loquendum.

Est autem tacens, non habens sensum loquelæ; et est tacens, sciens tempus aptum.

Homo sapiens tacebit usque ad tempus; lascivus autem et imprudens non servabit tempus.

Qui multis utitur verbis lædit animam suam; et qui potestatem sibi assumit injuste, odietur.

Sapiens in verbis, se ipsum amabilem facit.

Homo acharis quasi fabula vana, in ore indisciplinatorum assidua erit.

Potior fur, quam assiduitas viri mendacis.

Sapientia absconsa et thesaurus invisus, quæ utilitas in utrisque?

CAPITULUM XXI. — Fili, peccasti? non adjicias iterum; sed de præteritis deprecare, ut tibi dimittantur.

Quasi a facie colubri fuge peccata.

Qui odit correptionem, vestigium est peccatoris; et qui timet Deum, convertetur ad cor suum.

Consummatio timoris Dei, sapientia.

Non est sensus ubi abundat amaritudo.

Cor fatui quasi vas confractum, omnem sapientiam non tenebit.

In labiis sensati invenietur gratia.

Fatuus in risu exaltat vocem suam; vir autem sapiens vix tacite ridebit.

Stultitia hominis auscultare per ostium.

Verba autem sapientium statera ponderabuntur.

In ore fatuorum cor illorum, et in corde sapientium os illorum.

Dum maledicit impius diabolum, maledicit ipse animam suam.

Susurro coinquinabit animam suam, et in omnibus odietur.

Tacitus et sensatus honorabitur.

CAPITULUM XXII. — In lapide luteo lapidatus est piger.

Qui narrat verbum non audienti, quasi qui excitat dormientem de gravi somno.

Cum dormiente loquitur, qui narrat stulto sapientiam.

Modicum plora super mortuum, quoniam requievit.

Luctus mortui septem dies; fatui autem et impii, omnes dies vitæ illorum.

Arenam, et salem, et massam ferri facilius est ferre, quam hominem imprudentem, et fatuum, et impium.

Cogitatus sensati in omni tempore metu non depravabitur.

Qui convitiatur amico, dissolvit amicitiam.

In tempore tribulationis suæ permane amico fidelis.

Quis dabit ori meo custodiam, et super labia mea signaculum certum, ut non cadam ab ipsis, et lingua mea me perdat?

CAPITULUM XXIII. — Domine pater, et dominator vitæ meæ, ne derelinquas me in cogitatu et in consilio illorum, et incidam in conspectu adversariorum meorum, et gaudeat inimicus meus.

Extollentiam oculorum meorum ne dederis mihi, et omne desiderium pravum averte a me. Aufer a me ventris concupiscentias, et concubitus concupiscentiæ ne apprehendant me, et animæ irreverenti ne tradas me.

Jurationi non assuescat os tuum : multi enim casus in illa.

Vir multum jurans replebitur iniquitate, et non discedet a domo illius plaga.

Memento patris tui et matris, dum in medio magnatorum consistis.

Homo assuetus in verbis improperii, omnibus diebus vitæ suæ non erudietur.

Oculi Domini multo plus lucidiores super solem, circumspicientes omnes vias hominum. Domino enim Deo, antequam crearentur, omnia sunt cognita.

Nihil melius quam timor Domini, et nihil dulcius quam respicere in mandatis ejus.

Gloria magna est sequi Dominum.

CAPITULUM XXIV. — Sapientia laudabit animam suam, et in Domino honorabitur, et inter benedictos benedicetur, dicens :

Ego ex ore Altissimi prodivi, primogenita ante omnem creaturam. Ego feci in cœlis ut oriretur lumen indeficiens, etc.

Ego in altissimis habitavi, et thronus meus in columna nubis. Gyrum cœli circuivi sola, etc.

Omnium excellentium et sublimium corda virtute calcavi.

Ab initio et ante sæcula creata sum, etc.

Ego quasi terebinthus extendi ramos meos, et rami mei honoris et gratiæ. Ego quasi vitis fructificavi, etc.

Ego mater pulchræ dilectionis, et timoris, et agnitionis, et sanctæ spei, etc.

Transite ad me, omnes qui concupiscitis me, etc.

Spiritus meus super mel dulcis. Qui edunt me adhuc esurient, etc.

Ego sapientia effudi flumina; ego quasi fluvius Dorix, et sicut aquæductus exivi de paradiso.

Videte quoniam non solum mihi laboravi, sed omnibus exquirentibus veritatem.

CAPITULUM XXV. — In tribus placitum est spiritui meo, quæ sunt probata coram Deo et hominibus : concordia fratrum, amor proximorum, et vir et mulier bene sibi consentientes.

Tres species odivit anima mea : pauperem superbum, divitem mendacem, et senem fatuum et insensatum.

Quæ in juventute tua non congregasti, quomodo invenies in senectute tua ?

Beatus qui habitat cum muliere sensata, et qui lingua sua non est lapsus, et qui non servivit indignis se.

Beatus qui invenit amicum verum, et qui enarrat justitiam auri audienti.

Timor Dei, initium dilectionis ejus.

Omnis plaga, tristitia cordis; et omnis nequitia, nequitia mulieris.

Non est caput nequius super caput colubri, et non est ira super iram mulieris.

Commorari leoni et draconi placebit, quam habitare cum muliere nequam.

In specie mulieris, ira et irreverentia et confusio magna.

A muliere initium factum est peccati, et per illam omnes morimur.

CAPITULUM XXVI. — Mulieris bonæ beatus vir : numerus enim annorum illorum duplex.

Mulier fortis oblectat virum suum.

Gratia super gratiam, mulier sancta et pudorata et tacita.

Omnis autem ponderatio non est digna continentis animæ.

Sicut sol oriens in mundo in altissimis Dei, sic mulieris bonæ species in ornamentum domus suæ.

In duobus contristatum est cor meum: vir bellator deficiens per inopiam, et vir sensatus contemptus.

CAPITULUM XXVII. — Propter inopiam multi deliquerunt.

Si non in timore Domini tenueris te instanter, cito subvertetur domus tua.

Vasa figuli probat fornax, et homines justos tentatio tribulationis.

Ante sermonem non collaudes virum.

Veritas ad illos qui operantur eam revertetur.

Homo sanctus in sapientia manet sicut sol: nam stultus sicut luna mutatur.

Qui denudat arcana, amici fidem perdit.

Denudare autem amici mysteria, desperatio est animæ infelicis.

Annuens oculo fabricat iniqua.

Qui fodit foveam incidet in eam.

Facienti nequissimum consilium, super ipsum devolvetur, et non cognoscet unde illi adveniet illusio.

CAPITULUM XXVIII. — Qui vindicari vult a Deo, inveniet vindictam, et peccata illius servans servabit.

Relinque proximo tuo nocenti te, et tunc deprecanti tibi peccata solventur.

Homo homini servat iram, et a Deo quærit medelam?

In hominem sibi similem non habet misericordiam, et de peccatis suis deprecatur?

Ipse quum caro sit servat iram, quis exorabit pro delictis illius?

Memento novissimorum tuorum, et desine inimicari; et non irascaris proximo; et abstine te a lite.

Homo iracundus incendit litem, et vir peccator turbabit amicos.

Susurro et bilinguis maledictus: multos enim turbabit pacem habentes.

Multi ceciderunt in ore gladii; sed non sicut qui interierunt per linguam suam.

Sepi aures tuas spinis, et noli audire linguam nequam, et ori tuo facito ostia, et seras auribus tuis.

CAPITULUM XXIX. — Fœnerare proximo tuo in tempore necessitatis. Confirma verbum, et fideliter age cum illo.

Donec accipiunt, osculantur manum dantis, et in promissionibus humiliant vocem suam.

Perde pecuniam propter fratrem et amicum.

Pone thesaurum tuum in præceptis Altissimi.

Conclude eleemosynam in corde pauperis, et hæc pro te exorabit in omni malo.

Gratiam fidejussoris ne obliviscaris: dedit enim pro te animam suam.

Qui conatur multa agere, incidet in judicium.

Recupera proximum tuum secundum virtutem tuam.

CAPITULUM XXX. — Qui diligit filium suum, assiduat illi flagella, ut lætetur in novissimo suo.

Qui docet filium suum, laudabitur in illo, et in obitu suo non contristabitur de illo.

Non des filio potestatem in juventute; sed curva cervicem illius, et tunde latera ejus, dum infans est.

Melior est pauper sanus et fortis viribus, quam dives imbecillis et flagellatus malitia.

Salus animæ in sanctitate justitiæ; et melius corpus validum quam census immensus.

Non est census super salutem corporis, et non est oblectatio super cordis gaudium.

Melior est mors quam vita amara.

Bona abscondita in ore clauso, quasi appositiones epularum circumpositæ sepulcro.

Spado complectens virginem, et suspirans.

Tristitiam non des animæ tuæ, et non affligas te ipsum in consilio tuo.

Jucunditas cordis, hæc est vita hominis.

Miserere animæ tuæ placens Deo, et contine; et congrega cor tuum in sanctitate ejus; et tristitiam longe expelle a te. Multos enim occidit tristitia, et non est utilitas in ea.

Zelus et contentio minuent dies, et ante tempus senectam adducet cogitatus.

CAPITULUM XXXI. — Vigilia honestatis tabefaciet carnes, et cogitatus illius auferet somnum.

Beatus dives qui inventus est sine macula, qui post aurum non abiit, etc. Ideo stabilita sunt bona illius in Domino.

Nequius oculo quid creatum est?

Ne extendas manum tuam prior. Cessa prior, causa disciplinæ; nec prior poscas bibere.

Quam sufficiens est homini erudito vinum exiguum! et in dormiendo non laborabis ab illo, nec senties dolorem.

Si coactus fueris in edendo multum, surge de medio, et vome, et refrigerabit te.

In omnibus operibus tuis esto velox.

Vinum in jucunditatem creatum est, non in ebrietatem.

In convivio vini non arguas proximum, et non despicias eum in jucunditate illius.

CAPITULUM XXXII. — Rectorem te posuerunt? noli extolli. Esto in illis quasi unus ex ipsis. Curam illorum habe et sic considera.

Loquere, major natu: decet enim te.

Ubi non est auditus, non effundas sermonem.

Audi tacens, et pro reverentia accedet tibi bona gratia.

Adolescens, loquere in causa tua vix, quum necesse fuerit. Si bis interrogatus fueris, habeat caput responsum suum.

In multis esto quasi inscius, et audi, tacens simul et quærens.

Et loqui in medio magnatorum non præsumas; et ubi sunt senes, non multum loquaris. Ante verecundiam præibit gratia.

Peccator homo vitabit omnem correptionem.

Fili, sine consilio nihil facias, et post facta non pœnitebis.

A filiis tuis cave, et a domesticis tuis attende.

CAPITULUM XXXIII. — Timenti Deum non occurrent mala; sed in tentatione Deus illum conservabit, et liberabit a malis.

Præcordia fatui quasi rota carri, et quasi axis versatilis cogitatus illius.

Filio et mulieri, fratri et amico, non des potestatem super te in vita tua, et ne dederis aliis possessionem tuam. Melius est enim ut filii tui te rogent, quam te respicere in manus filiorum tuorum.

Cibaria, et virga, et onus asino; panis, et disciplina, et opus servo.

Servum inclinent operationes assiduæ.

Multam malitiam docuit otiositas.

Verum sine judicio nihil facias grave.

Servus fidelis sit tibi quasi anima tua.

CAPITULUM XXXIV. — Somnia extollunt imprudentes. Quasi qui apprehendit umbram, et persequitur ventum: secundum hoc visio somniorum. Sicut parturientis, cor tuum phantasias patitur, nisi ab Altissimo fuerit visitatio emissa. Multos errare fecerunt somnia.

Qui non est tentatus, quid scit? Vir in multis expertus cogitabit multa. Qui non est expertus, pauca recognoscit.

Oculi Dei in diligentes se. Qui timet Dominum, nihil trepidabit.

Immolantis ex iniquo oblatio est maculata. Nec respicit Dominus in oblationibus injustorum.

Qui effundit sanguinem, et qui fraudem facit mercenario, fratres sunt. Unus ædificans, et unus destruens, quid illis prodest, nisi labor?

Homo qui jejunat in peccatis suis, et iterum eadem faciens, quid proficit humiliando se?

CAPITULUM XXXV. — Salutare sacrificium est, attendere mandatis, et discedere ab omni iniquitate.

Oblatio justi impinguat altare, et odor suavitatis est in conspectu Altissimi. Sacrificium justi acceptum est.

In omni dato hilarem fac vultum tuum.

Qui adorat Deum in oblectatione, suscipietur, et deprecatio illius usque ad nubes appropinquabit.

CAPITULUM XXXVI. — Miserere nostri, Deus omnium, et respice nos, et ostende nobis lucem miserationum tuarum, etc.

Miserere plebi tuæ, super quam invocatum est nomen tuum, etc.

CAPITULUM XXXVII. — O præsumptio nequissima, unde creata es?

Non obliviscaris amici tui in animo tuo, nec immemor sis illius in operibus tuis.

Cum viro sancto assiduus esto, quemcumque cognoveris observantem timorem Dei, cujus anima est secundum animam tuam.

Anima viri sancti enuntiat aliquando vera, quam septem circumspectores sedentes in excelso ad speculandum.

Ante omnia opera verbum verax præcedat te, et ante omnem actum consilium stabile.

Vir peritus multos erudivit, et animæ suæ suavis est.

Qui sophistice loquitur odibilis est, et in omni re defraudabitur. Non est illi data a Domino gratia: omni enim sapientia defraudatus est (scilicet sophistice loquens).

Vir sapiens plebem suam erudit, et fructus sensus illius fidelis est.

Sapiens in populo hereditabit honorem.

Non omnia omnibus expediunt.

Noli avidus esse in omni epulatione, nec te effundas super omnem escam. In multis enim escis erit infirmitas.

Propter crapulam multi obierunt; qui autem abstinens est, adjiciet vitam.

CAPITULUM XXXVIII. — Honora medicum: propter necessitatem enim creavit eum Altissimus. A Deo est omnis medela.

Altissimus de terra creavit medicinam, et vir prudens non abhorrebit illam.

Fili, in tua infirmitate non despicias te ipsum; sed ora Dominum, et ipse curabit te.

Tristitia cordis flectit cervicem.

Memor esto judicii mei: sic enim erit et tuum. Mihi heri, et tibi hodie.

Consolare morientem in exitu spiritus sui.

Sapientiam scribe in tempore vacuitatis; et qui minoratur actu, sapientiam percipiet.

CAPITULUM XXXIX. — Sapientiam omnium antiquorum exquiret sapiens, et in Prophetis vacabit. Cor suum tradet ad vigilandum diluculo ad Dominum qui fecit illum, et in conspectu Altissimi deprecabitur. Collaudabunt multi sapientiam ejus, et usque, etc.

Audite me, divini fructus, et quasi rosa plantata, etc. Benedicite Dominum in operibus suis. Date magnificentiam nomini ejus, etc.

Opera Domini universa bona valde.

Omnia in tempore suo quærentur.

Omnia sanctis in bona, impiis autem et peccatoribus in mala convertentur.

Sunt spiritus qui ad vindictam creati sunt. Ignis, grando, fames et mors: hæc omnia in vindictam creata sunt.

Non est dicere: Hoc illo nequius est. Omnia enim in tempore suo comprobabuntur.

Et nunc in omni corde et ore collaudate et benedicite nomen Domini.

CAPITULUM XL. — Occupatio magna creata est omnibus hominibus, et jugum grave super omnes filios Adam, a die exitus de ventre matris eorum, usque in diem sepulturæ in matrem omnium. Cogitationes eorum, et timores cordis, etc.

Omnia quæ de terra sunt, in terram convertentur, et aquæ omnes in mare revertentur.

Vinum et musica lætificant cor; et super utraque, dilectio sapientiæ.

Tibiæ et psalterium suavem faciunt melodiam; et super utraque, lingua suavis.

Timor Domini sicut paradisus benedictionis.

Fili, in tempore vitæ tuæ ne indigeas: melius est enim mori quam indigere.

CAPITULUM XLI. — O mors, quam amara est memoria tua homini pacem habenti in substantiis suis, viro quieto cujus viæ directæ sunt in omnibus!

O mors, bonum est judicium tuum homini indigenti, et qui minoratur viribus, et cui cura est de omnibus.

Noli metuere judicium mortis.

Curam habe de bono nomine.

Disciplinam in pace conservate, filii : sapientia enim abscondita, et thesaurus invisus, quæ utilitas in utrisque ?

CAPITULUM XLII. — Non duplices sermonem de revelatione sermonis absconditi, et eris vere sine confusione.

Omni homini noli intendere in specie, et in medio mulierum noli commorari : de vestimentis enim procedit tinea, et a muliere iniquitas viri.

Melior est iniquitas viri, quam mulier benefaciens.

Sol illuminans per omnia respexit, et gloria Domini plenum est opus ejus.

Nonne Deus fecit sanctos enarrare omnia mirabilia sua, quæ confirmavit Dominus omnipotens stabilis in gloria sua? Quam desiderabilia sunt omnia opera ejus! Et quis satiabitur videns gloriam ejus?

CAPITULUM XLIII. — Species cœli in visione gloriæ. Sol in adspectu vas admirabile, opus Excelsi, radios igneos exsufflans. Magnus Dominus qui fecit illum, et in sermonibus ejus festinavit iter.

Luna ostensio temporis et signum ævi; mensis secundum nomen ejus est: crescens mirabiliter in consummatione, vas castrorum in excelsis, in firmamento cœli resplendens gloriose.

Species cœli, gloria stellarum: mundum illuminans in excelsis Dominus.

Vide arcum, et benedic eum qui fecit illum: valde speciosus est splendore suo. Gyravit cœlum in circuitu gloriæ suæ.

Frigidus ventus Aquilo flavit, et gelavit crystallus ab aqua.

Multa dicimus et deficimus in verbis: consummatio autem sermonum ipse est.

Terribilis Dominus et magnus vehementer, et omnipotens super omnia opera sua.

Glorificantes Dominum quantumcumque poteritis, supervalebit adhuc. Benedicentes Dominum, exaltate illum quantum potestis: major est enim omni laude. Exaltantes eum, replemini virtute; ne laboretis: non pervenietis. Quis vidit eum, et enarrabit? et quis magnificabit eum sicuti est ab initio? Multa sunt abscondita majora his: pauca enim vidimus operum ejus. Et pie agentibus dedit Dominus sapientiam.

CAPITULUM XLIV. — Laudemus viros gloriosos, et parentes nostros in generatione sua.

Corpora Sanctorum in pace sepulta sunt, etc.

Enoch placuit Deo, et translatus est in paradisum, ut det gentibus pœnitentiam.

CAPITULUM XLV. — Dilectus Deo et hominibus Moyses, etc. In fide et lenitate ipsius sanctum fecit illum Dominus.

CAPITULUM XLVI. — Fortis in bello Jesus Nave. An non in iracundia ejus impeditus est sol, et factus est dies unus quasi duo? Invocavit Altissimum, et exaudivit eum magnus et sanctus Deus.

Post hæc dormivit Samuel; et notum fecit regi, et ostendit illi finem suum (id est Sauli).

CAPITULUM XLVII. — Nathan propheta quasi adeps separatus est a carne.

David cum leonibus lusit quasi cum agnis, et in ursis similiter fecit sicut in agnis ovium. Christus purgavit peccata illius, et exaltavit in æternum cornu ejus.

Salomon, inclinasti femora tua mulieribus, et dedisti maculam in gloria tua.

CAPITULUM XLVIII. — Et surrexit Elias propheta quasi ignis; et verba illius quasi facula ardebant. Beati sunt qui te audierunt et in amicitia tua decorati sunt.

Eliseus non timuit principem; et mortuum prophetavit corpus ejus. In vita sua fecit monstra, et in morte sua mirabilia operatus est.

Fecit Ezechias quod placuit Deo, et fortiter ivit in via David patris sui, quam mandavit illi Isaias, propheta magnus et fidelis in conspectu Dei.

CAPITULUM XLIX. — Memoria Josiæ in compositione odoris facta, opus pigmentarii. In omni ore quasi mel indulcabitur memoria ejus, et ut musica in convivio vini.

Præter David, Ezechiam, et Josiam, omnes reges peccatum commiserunt. Nam reliquerunt legem Altissimi.

Zorobabel quasi signum in dextera manu Israel.

Nemo natus est in terra qualis Enoch.

CAPITULUM L. — Simon Oniæ filius, sacerdos magnus, quasi stella matutina in medio nebulæ, et quasi luna plena, et quasi sol refulgens; sic ille effulsit in templo Dei, etc. Circa illum corona fratrum, quasi plantatio cedri in monte Libano, et quasi rami palmæ, circa illum steterunt.

Doctrinam sapientiæ et disciplinæ scripsit in codice isto, Jesus filius Sirach Jerosolymita, qui renovavit sapientiam.

Beatus qui in istis versatur bonis.

CAPITULUM LI. — Confitebor tibi, Domine rex, et collaudabo te Deum salvatorem meum. Confitebor nomini tuo, quoniam adjutor et protector factus es mihi, etc. Laudabit usque ad mortem anima mea Dominum.

Circumdederunt me undique, et non erat qui adjuvaret. Respexi ad adjutorium hominum, et non erat. Memoratus sum misericordiæ tuæ, Domine, et cooperationis tuæ, quæ a sæculo sunt: quoniam eruis sustinentes te, et liberas eos de manu gentium, etc. Invocavi Dominum Patrem Domini mei, ut non derelinquat me in die tribulationis meæ et in tempore superborum.

Laudabo nomen tuum, Domine, assidue; et confitebor tibi quum adhuc junior sum, antequam oberrem.

A juventute mea investigabam sapientiam. Inclinavi modice aurem meam, et multum profeci in ea. Danti mihi sapientiam dabo gloriam. Venter meus conturbatus est quærendo sapientiam: propterea bonam possidebo possessionem. Dedit mihi Dominus linguam mercedem meam, etc.

Congregate vos in domum disciplinæ, indocti. Animæ vestræ sitiunt vehementer. Comparate vobis sine argento sapientiam, et collum vestrum subjicite jugo ejus. Videte oculis vestris quia modicum laboravi, et inveni mihi multam requiem.

Operamini opus vestrum ante tempus, et dabit vobis mercedem vestram in tempore suo.

PROPHETIA ISAIÆ

CONTINET CAPITULA SEXAGINTA SEX. ET AGITUR IN EA DE REPREHENSIONE JUDÆORUM, ET ADVENTU CHRISTI IN CARNEM, ET EJUS PASSIONE; DE VOCATIONE GENTIUM; DE REGNO JUDA ET ISRAEL.

CAPITULUM I. — Filios enutrivi et exaltavi; ipsi autem spreverunt me. Cognovit bos possessorem suum, et asinus præsepe domini sui; Israel autem me non cognovit. Væ genti peccatrici, populo gravi iniquitate.

A planta pedis usque ad verticem capitis non est in eo sanitas; vulnus, et livor, et plaga tumens.

Holocausta arietum et adipem pinguium, etc., nolui.

Quum extenderitis manus vestras, avertam oculos meos a vobis, etc., manus enim vestræ sanguine plenæ sunt.

Lavamini, mundi estote; auferte malum cogitationum vestrarum ab oculis meis; discite benefacere, quærite judicium, etc. Si fuerint peccata vestra ut coccinum, quasi nix dealbabuntur.

Omnes diligunt munera.

Propter hoc ait Dominus: Heu! ego consolabor super hostibus meis, et vindicabor de inimicis meis. Sion judicio redimetur. Qui dereliquerunt Dominum consumentur. Erit fortitudo impiorum ut favilla stuppæ, et opus quasi scintilla; et succendetur utrumque simul.

CAPITULUM II. — Erit in novissimis diebus præparatus mons domus Domini in vertice montium, etc. (Nota. Istud intelligitur de initio militantis Ecclesiæ.)

Judicabit gentes, et arguet populos multos. Et conflabunt gladios suos in vomeres, etc. (Istud nobis objiciunt Judæi, sed male intelligunt.)

Ingredere in petram, abscondere in fossa humo, a facie timoris Domini, et a gloria majestatis ejus.

Oculi sublimes hominis humiliati sunt, et incurvabitur altitudo virorum.

Dies Domini exercituum super omnem superbum et excelsum, et super omnem arrogantem, et humiliabitur. Incurvabitur sublimitas hominum, et humiliabitur altitudo virorum.

Elevabitur Dominus solus in die illa, et idola penitus conterentur.

Ingredientur cavernas saxorum, a facie formidinis Domini, quum surrexerit percutere terram.

Quiescite ab homine cujus spiritus in naribus ejus.

CAPITULUM III. — Dabo pueros principes eorum, et effeminati dominabuntur eis.

Non sum medicus, et non est in domo mea panis; nolite me constituere principem populi.

Agnitio vultus eorum respondebit eis: peccatum suum quasi Sodoma prædicaverunt, nec absconderunt.

Dicite justo quoniam bene. Væ impio in malum. Retributio enim manuum ejus fiet ei.

Popule meus, qui te beatum dicunt, ipsi te decipiunt, et viam gressuum tuorum dissipant.

Stat ad judicandos populos Dominus. Dominus ad judicium veniet cum senibus populi sui et principibus ejus.

Pro eo quod elevatæ sunt filiæ Sion, et ambulaverunt collo extento, decalvabit Dominus verticem filiarum Sion. Erit pro suavi odore fœtor, et pro crispanti crine calvitium.

CAPITULUM IV. — Apprehendent septem mulieres, etc.

In die illa erit germen Domini in magnificentia et gloria, etc. Sanctus vocabitur omnis qui scriptus est in vita in Jerusalem.

CAPITULUM V. — Exspectavi ut faceret vinea mea uvas, et fecit labruscas.

Vinea Domini exercituum domus Israel est, et vir Juda germen ejus delectabile.

Væ qui conjungitis domum ad domum, et agrum agro copulatis. Numquid habitatis vos soli in medio terræ?

Væ qui consurgitis mane ad ebrietatem sectandam, et potandum usque ad vesperam.

Captivus ductus est populus meus, quia non habuit scientiam. Propterea dilatavit infernus animam suam, et aperuit os suum absque ullo termino. Incurvabitur homo et humiliabitur vir, et oculi sublimium deprimentur.

Væ qui trahitis iniquitatem in funiculis vanitatis, et quasi vinculum plaustri peccatum. Væ qui dicitis malum bonum, et bonum malum. Væ qui sapientes estis in oculis vestris, et coram vobismetipsis prudentes.

Sicut devorat stipulam lingua ignis, et calor flammæ exurit, sic radix impiorum quasi favilla erit, et germen eorum ut pulvis ascendet. Abjecerunt enim legem Domini.

Elevabit Dominus signum in nationibus procul, et sibilabit ad eum de finibus terræ.

CAPITULUM VI. — Vidi Dominum sedentem super solium excelsum et elevatum, et plena erat omnis domus a majestate ejus.

Clamabant alter ad alterum: Sanctus, Sanctus, Sanctus, Dominus Deus exercituum; plena est omnis terra gloria ejus.

Væ mihi quia tacui : vir pollutus labiis ego sum.

Audivi vocem Domini dicentis : Quem mittam? Et dixi : Ecce ego, mitte me.

Audite audientes, et nolite intelligere, etc. Excæca cor populi hujus, et aures ejus aggrava, etc.

Semen sanctum erit quod steterit. CAPITULUM VII. — Hæc dicit Dominus : Non stabit, et non erit istud. Caput Syriæ Damascus. Si non credideritis, non permanebitis.

Adjecit Dominus loqui ad Achaz dicens: Pete tibi signum a Domino Deo tuo, etc. Ecce virgo concipiet, etc.

CAPITULUM VIII. — Dominum exercituum ipsum sanctificate : ipse pavor vester et ipse terror vester.

Exspectabo Dominum, qui abscondit faciem suam a domo Jacob, et præstolabor eum.

Ecce ego et pueri mei quos dedit mihi Dominus in signum, etc.¹ (Istud allegat Apostolus.)

CAPITULUM IX. — (Istud inducit Matthæus de illuminatione gentium, scilicet ea quæ sequuntur.) Primo tempore alleviata est terra Zabulon, etc.² Populus qui ambulabat in tenebris, etc. Parvulus natus est nobis, et filius datus est nobis; et factus est principatus super humerum ejus, etc.

Populus non est reversus ad percutientem se, et Dominum exercituum non exquisierunt.

Erunt qui beatificant populum istum, seducentes; et qui beatificantur, præcipitati.

Succensa est quasi ignis impietas, et erit populus quasi esca ignis.

CAPITULUM X. — Væ qui condunt leges iniquas, et injustitiam scripserunt. Quid facietis in die visitationis et calamitatis? Ad cujus confugietis auxilium?

Væ Assur. Virga furoris mei et baculus ipse est. Ipse autem non sic arbitrabitur.

Numquid gloriabitur securis contra eum qui secat in ea? etc.

Reliquiæ convertentur : reliquiæ, inquam, Jacob ad Dominum. Si enim fuerit populus tuus, Israel, quasi arena maris, reliquiæ convertentur ex eo. Consummatio abbreviata inundabit justitiam. Consummationem et abbreviationem Dominus Deus exercituum faciet in medio omnis terræ.

CAPITULUM XI. — Egredietur virga de radice Jesse, et flos de radice ejus ascendet, et requiescet super eum spiritus Domini, etc.

Non secundum visionem oculorum judicabit.

Spiritu labiorum suorum interficiet impium (id est Antichristum).

Habitabit lupus cum agno, et pardus cum hœdo accubabit. Vitulus, et leo, et ovis simul morabuntur, etc. (Ista domesticatio ferarum spiritualiter sumenda est.)

Repleta est terra scientia Domini, sicut aquæ maris operientes.

In die illa radix Jesse, qui stat in signum populorum, ipsum gentes deprecabuntur; et erit sepulcrum ejus gloriosum. (Hoc in Christo Jesu impletum est. Nota in isto capitulo multa de Christo, et vocatione primitivæ Ecclesiæ ex Judæis et gentibus.)

Levabit Dominus signum in nationes, et congregabit dispersos Israel, etc.

CAPITULUM XII. — Confitebor tibi, Domine, quoniam iratus es mihi; conversus est furor tuus, etc. Ecce Deus salvator meus; fiducialiter agam et non timebo : quia fortitudo mea, etc.

CAPITULUM XIII. — Omne cor hominis tabescet. Torsiones et dolores tenebunt quasi parturientis. Facies combustæ vultus eorum.

Ecce dies Domini veniet, crudelis et indignatione plenus, ad ponendam terram in solitudinem, et peccatores ejus conterendos de ea : quoniam stellæ cœli et splendor earum non expandent lumen suum. Obtenebratus est sol in ortu suo, et luna non splendebit in lumine suo. Et visitabo super orbis mala, et contra impios iniquitatem eorum; et requiescere faciam superbiam infidelium, et arrogantiam fortium humiliabo.

CAPITULUM XIV. — Prope est ut veniat tempus ejus, et dies ejus non elongabuntur.

Detracta est ad inferos superbia tua, concidit cadaver tuum. Subter te sternetur tinea, et operimentum tuum erunt vermes. Quomodo cecidisti de cœlo, Lucifer, qui mane oriebaris? Qui dicebas in corde tuo: In cœlum conscendam, super astra cœli exaltabo solium meum; sedebo in monte testamenti, in lateribus aquilonis; ascendam super altitudinem nubium, similis ero Altissimo. Verumtamen in infernum detraheris, in profundum laci.

Dominus exercituum decrevit, et quis poterit infirmare?

Pauperes fiducialiter requiescent.

CAPITULUM XVI. — Emitte Agnum, Domine, dominatorem terræ, de petra deserti ad montem filiæ Sion.

Audivimus superbiam Moab: superbus est valde. Superbia ejus et indignatio ejus, plus quam fortitudo ejus. Idcirco ululabit Moab ad Moab; universus ululabit.

CAPITULUM XVII. — Eris deserta, quia oblita es Dei salvatoris tui, et fortis adjutoris tui non es recordata.

CAPITULUM XIX. — (Nota in isto capitulo de vocatione Ægypti ad Christum.)

Ecce Dominus ascendet super nubem levem, et ingredietur Ægyptum, et movebuntur simulacra Ægypti, etc. (Istud jam positum intelligitur de Christi incarnatione, et ingressu in Ægyptum a facie Herodis.)

Dominus miscuit in medio ejus spiritum vertiginis.

In die illa erit altare Domini in medio terræ Ægypti, et titulus Domini juxta terminum ejus. Et cognoscetur Dominus ab Ægypto. Colent Dominum in hostiis et muneribus.

In die illa erit Israel tertius Ægyptio et Assyrio.

CAPITULUM XX. — Locutus est Dominus Isaiæ: Vade, et solve saccum de lumbis tuis. Et fecit sic, vadens nudus et discalceatus.

Hæccine erat spes nostra? Et quomodo effugere poterimus nos?

CAPITULUM XXI. — Qui incredulus est infideliter agit.

Propterea repleti sunt lumbi mei dolore: corrui quum audirem; conturbatus sum quum viderem; emarcuit cor meum.

Super speculam Domini ego sum, stans jugiter per diem; et super custodiam meam ego sum, stans totis noctibus.

Custos, quid de nocte? custos, quid de nocte?

CAPITULUM XXII. — Comedamus et bibamus, cras enim moriemur.

CAPITULUM XXIII. — Dominus Deus exercituum cogitavit hoc, ut detraheret superbiam omnis gloriæ, et ad ignominiam deduceret universos inclytos terræ.

CAPITULUM XXIV. — Erit sicut populus, sic sacerdos.

In doctrinis glorificate Dominum; in insulis maris nomen Domini Dei Israel. A finibus terræ laudes audivimus, gloriam justi. (Hoc de amplificatione fidei Jesu Christi dixit Propheta.)

Secretum meum mihi, secretum meum mihi.

Cataractæ de excelsis apertæ sunt, et concutientur fundamenta terræ.

In die illa visitabit Dominus super militiam cœli in excelso (id est super dæmones qui sunt in aere), et super reges terræ; et congregabuntur in congregatione unius fascis in lacum, et claudentur ibi in carcere, et post dies multos visitabuntur. (Istud intelligitur de universali et æterna damnatione reproborum angelorum et hominum.)

Et erubescet luna et confundetur sol, quum regnaverit Dominus exercituum in monte Sion (id est triumphanti Ecclesia).

CAPITULUM XXV. — Domine, Deus meus es tu; exaltabo te, et confitebor nomini tuo, quoniam fecisti mirabilia. Quia factus es fortitudo pauperi et egeno in tribulatione sua.

Faciet Dominus exercituum omnibus populis in monte hoc (scilicet in monte Sion) convivium pinguium, etc. (Istud exponitur de institutione Eucharistiæ, quam Christus verus Deus in monte Sion instituit.)

Præcipitabit Dominus mortem in sempiternum; et auferet lacrimam ab omni facie, et opprobrium populi sui auferet.

Ecce Deus noster iste; exspectavimus eum, et salvabit nos. Iste Dominus, sustinuimus eum; exsultabimus, et lætabimur in salutari ejus.

Et triturabitur Moab (id est Antichristus) sub eo (id est Christo, quia in monte Sion occidetur).

CAPITULUM XXVI. — Urbs fortitudinis nostræ Sion; Salvator ponetur in ea murus, etc.

Semita justi recta est.

Et in semita judiciorum tuorum, Domine, sustinuimus te: nomen tuum et memoriale tuum in desiderio animæ.

Anima mea desideravit te in nocte, sed et spiritu meo in præcordiis meis, de mane vigilabo ad te.

Domine, dabis pacem nobis: omnia enim opera nostra operatus es nobis; tantum in te recordemur nominis tui.

Domine, in angustia requisierunt te, in tribulatione murmuris doctrina tua eis.

A facie tua, Domine, concepimus, et quasi parturivimus, et peperimus spiritum salutis.

Vivent mortui tui, interfecti mei resurgent.

Vade, popule meus, intra cubicula tua; claude ostia tua super te, abscondere modicum ad momentum, donec pertranseat indignatio mea. Ecce Dominus egredietur de loco suo ut visitet iniquitatem orbis terræ contra eum; et revelabit terra sanguinem suum, et non operiet ultra interfectos suos.

CAPITULUM XXVII. — Visitabit Dominus super Leviathan, serpentem tortuosum, et occidet cetum qui in mari est.

Florebit et germinabit Israel, et implebunt faciem orbis semine.

Iste omnis fructus, ut auferatur peccatum.

Non est populus sapiens: propterea non miserebitur ejus qui fecit illum.

CAPITULUM XXVIII. — Erit Dominus exercituum corona gloriæ, et sertum exsultationis residuo populi sui.

Quem docebit Dominus scientiam? et quem intelligere faciet auditum? Ablactatos a lacte, avulsos ab ubere (id est qui solidum cibum capere possunt, quia carnales mollities et voluptates vicerunt: hos Deus docebit).

Dixistis: Percussimus fœdus cum morte, et cum inferno fecimus pactum.

Hæc dicit Dominus: Ecce ego mittam in fundamentis Sion lapidem, lapidem probatum, angularem, pretiosum, in fundamento fundatum.³ (Istud Petrus in sua Canonica inducit.)

Tantummodo sola vexatio intellectum dabit auditui.

Et nunc nolite illudere, ne forte constringantur vincula vestra.

CAPITULUM XXIX. — Erit sicut somnium visionis nocturnæ.

Inebriamini, et non a vino.

Appropinquat populus iste ore suo, et labiis suis glorificat me, cor autem ejus longe est a me.

Quasi si lutum contra figulum cogitet, et dicat opus factori suo, Quid me fecisti sic? et figmentum dicat fictori suo, Non intelligis. Sic omnes quorum sunt in tenebris opera, et dicunt: Quis videt nos? et quis novit nos?

Audient surdi in die illa verba libri, et de tenebris et caligine oculi cæcorum videbunt. Addent mites in Domino lætitiam, et pauperes homines in Sancto Israel exsultabunt.

CAPITULUM XXX. — Væ, filii desertores, dicit Dominus, ut faceretis consilium, et non ex me, et ordiremini telam, et non per spiritum meum, ut adderetis peccatum super peccatum; et os meum non interrogastis.

Superbia tantum est; quiesce.

Dicunt videntibus, Nolite videre; et adspicientibus, Nolite adspicere nobis ea quæ recta sunt; loquimini nobis placentia, videte nobis errores.

Hæc dicit Dominus: Si revertamini et quiescatis, salvi eritis; in silentio et in spe erit fortitudo vestra.

Dixistis: Ad equos fugiemus; ideo fugietis. Et super veloces ascendemus; ideo velociores erunt qui persequentur vos.

Propterea exspectat Dominus, ut misereatur vestri. Exaltabitur Dominus parcens vobis. Deus judicii Dominus: beati omnes qui exspectant eum. Miserans miserebitur tui; ad vocem clamoris tui, statim ut audierit, respondebit tibi.

Erunt oculi tui videntes præceptorem tuum. Et aures tuæ audient verbum post tergum monentis: Hæc est via; ambulate in ea, et non declinetis neque ad dextram neque ad sinistram.

Et erit lux lunæ sicut lux solis, et lux solis septempliciter, sicut lux septem dierum, in die qua alligaverit Dominus vulnus populi sui, et percussuram plagæ ejus sanaverit.

Ecce nomen Domini venit de longinquo, ardens furor ejus, et gravis ad portandum. Labia ejus repleta sunt indignatione; spiritus ejus, torrens inundans ad perdendas gentes in nihilum.

Auditam faciet Dominus gloriam vocis suæ, et terrorem brachii sui ostendet in comminatione furoris et flamma ignis devorantis.

Præparata est ab heri Topheth, a rege præparata, profunda, et dilatata, etc. (Topheth, id est gehenna, præparata est reprobis ab heri, id est a principio mundi, quia simul facta sunt cœlum empyreum et infernalis ignis.)

CAPITULUM XXXI. — Ægyptus homo, et non Deus; et equi eorum caro, et non spiritus.

Dixit Dominus, cujus ignis est in Sion et caminus in Jerusalem.

CAPITULUM XXXII. — Lingua balborum velociter loquetur.

Stultus enim fatua loquetur, ut perficiat simulationem et loquatur fraudulenter.

Fraudulenti vasa pessima sunt: ipse enim cogitationes concinnavit ad perdendos mites in sermone mendacii.

Princeps ea quæ digna sunt principe cogitabit.

Erit opus justitiæ pax, et cultus justitiæ silentium et securitas usque in sempiternum. Et sedebit populus meus in pulchritudine pacis, et in tabernaculis fiduciæ, et in requie opulenta.

Beati qui seminatis super omnes aquas.

CAPITULUM XXXIII. — Væ qui prædaris: nonne et ipse prædaberis? Et qui spernis, nonne et ipse sperneris. Quum fatigatus desieris contemnere, contemneris.

Domine, miserere nostri, te enim exspectavimus; esto brachium nostrum in mane, et salus nostra in tempore tribulationis.

Divitiæ salutis, sapientia et scientia; timor Domini ipse est thesaurus ejus.

Angeli pacis (id est nuntii Ezechiæ) amare flebunt.

Nunc consurgam, dicit Dominus; nunc exaltabor, etc.

Qui obturat aures suas ne audiat sanguinem, et claudit oculos suos ne videat malum. Iste in excelsis habitabit, etc. Regem in decore suo videbunt oculi ejus.

Ubi est litteratus? ubi est verba legis ponderans? ubi est doctor parvulorum?

Dominus judex noster, Dominus legifer noster, Dominus rex noster, ipse veniet et salvabit nos.

CAPITULUM XXXIV. — Complicabuntur sicut liber cœli. Erit terra ejus in picem ardentem die ac nocte; non exstinguetur in sempiternum. Ascendet fumus ejus a generatione in generationem; et desolabitur in sæcula sæculorum.

Onocentaurus et pilosus clamabunt ibi.

Requirite diligenter in libro Domini, et legite.

CAPITULUM XXXV. — (Istud de vocatione gentium ad fidem accipiendum est.)

Lætabitur deserta et invia, et exsultabit solitudo. Confortate manus dissolutas, etc. Pusillanimes, confortamini, et nolite timere : ecce Deus vester ipse veniet (scilicet per incarnationem) et salvabit vos. Tunc aperientur oculi cæcorum, et aures surdorum patebunt. Tunc saliet sicut cervus claudus, et aperta erit lingua mutorum.

Via sancta vocabitur; non transibit per eam pollutus; sed qui liberati fuerint et redempti a Domino, venient in Sion cum laude. Lætitia sempiterna super capita eorum; gaudium et lætitiam obtinebunt, et fugiet dolor et gemitus.

CAPITULUM XXXVI. — Quæ est ista fiducia qua confidis ?

CAPITULUM XXXVII. — Leva orationem pro reliquiis quæ repertæ sunt. (Verba Ezechiæ.) Domine exercituum, Deus Israel, qui sedes super Cherubim, tu es Deus solus omnium regnorum terræ. Inclina, Domine, aurem tuam, et audi; aperi oculos tuos, et vide.

Despexit te, subsannavit te, virgo filia Sion.

Quum fureres adversum me, superbia tua ascendit in aures meas, dicit Dominus. Ponam ergo circulum in naribus tuis et frenum in maxillis tuis.

Angelus Domini percussit in castris Assyriorum centum octoginta quinque millia.

CAPITULUM XXXVIII. — Convertit Ezechias faciem suam ad parietem, et oravit : Obsecro, Domine, memento, quæso, quomodo ambulaverim coram te in veritate et in corde perfecto, et quod bonum est in oculis tuis feci. Et flevit Ezechias fletu magno.

Et dixit ei Dominus : Ecce ego adjiciam super dies tuos quindecim annos.

Reversus est sol decem lineis per gradus quos descenderat in horologio Achaz.

Ego dixi : In dimidio dierum meorum vadam ad portas inferi, etc. Præcisa est velut a texente vita mea; dum adhuc ordirer succidit me, etc. Sicut pullus hirundinis, sic clamabo; meditabor ut columba, etc. Recogitabo omnes annos meos in amaritudine animæ meæ, etc. Ecce in pace amaritudo, etc. Tu autem eruisti animam meam ut non periret, etc. Quia non infernus confitebitur tibi, etc.

CAPITULUM XXXIX. — Dixit Ezechias : Bonum verbum Domini quod locutus est. Fiat tantum pax et veritas in diebus meis.

CAPITULUM XL. — (Istud capitulum loquitur de Christo et ejus præcursore.)

Consolamini, consolamini, popule meus, dicit Deus vester, etc.

Vox clamantis in deserto : Parate viam Domini, etc. Omnis vallis exaltabitur, etc. (Istud spiritualiter intelligi debet.) Revelabitur gloria Domini, et videbit omnis caro salutare Dei nostri.

Omnis caro fœnum, et omnis gloria ejus quasi flos agri. Vere fœnum est populus. Verbum Dei nostri stabit in æternum.

Ecce Dominus in fortitudine veniet, etc. Quis mensus est pugillo aquas, et cœlos palmo ponderavit? Quis appendit tribus digitis molem terræ, etc.? Quis adjuvit spiritum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit ac ostendit illi? Cum quo iniit consilium et instruxit eum, etc.? Ecce gentes quasi stilla situlæ, et quasi momentum stateræ reputatæ sunt, etc. Omnes gentes quasi non sint, sic sunt coram illo, et quasi nihilum et inane reputatæ sunt ei, etc.

Cui similem fecistis Deum? aut quam imaginem ponetis ei? Qui extendit velut nihilum cœlos, et expandit illos sicut tabernaculum ad inhabitandum. Dat scutatores secretorum quasi non sint, etc. Et cui assimilastis me? dicit Sanctus. Levate in excelsum oculos vestros, et videte quis creavit hæc.

Deus sempiternus Dominus, qui creavit terminos terræ, non deficiet neque laborabit, nec est investigatio sapientiæ ejus. Qui dat lasso virtutem.

Qui autem sperant in Domino, mutabunt fortitudinem, assument pennas sicut aquilæ, current et non laborabunt, ambulabunt et non deficient.

CAPITULUM XLI. — Ego Dominus, primus et novissimus ego sum.

Glutino bonum est.

Ne timeas, quia ego tecum sum; ne declines, quia ego Deus tuus. Ecce confundentur omnes qui pugnant contra te.

Ego Dominus exaudiam egenum et pauperem; non derelinquam eos.

Annuntiate quæ ventura sunt in futurum, et sciemus quia dii estis vos.

Primus ad Sion dicet: Ecce adsum, et Jerusalem evangelistam dabo.

CAPITULUM XLII. — Ecce servus meus, suscipiam eum; electus meus, complacuit sibi in illo anima mea. Dedi spiritum meum super eum; judicium gentibus proferet. Non clamabit, nec audietur foris vox ejus, etc. (Nota. De Christo ista inducit S. Matthæus.) Non erit tristis, neque turbulentus;⁴ et legem ejus insulæ exspectabunt.

Ego Dominus, dans flatum populo qui est super terram, et spiritum calcantibus eam. Ego Dominus vocavi te in justitia, et apprehendi manum tuam, et servavi te. Et dedi te in fœdus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos cæcorum, et educeres de conclusione vinctum, de domo carceris sedentes in tenebris.

Ego Dominus, hoc est nomen meum. Gloriam meam alteri non dabo.

Cantate Domino canticum novum, laus ejus ab extremis terræ. (Nota in isto capitulo de illuminatione gentium.) Ponent Domino gloriam, et laudem ejus in insulis nuntiabunt. Dominus sicut fortis egredietur, etc. Ducam cæcos in viam quam nesciunt.

Quis cæcus, nisi servus meus? et quis surdus, nisi ad quem nuntios meos misi? Qui multa vides, nonne custodies?

CAPITULUM XLIII. — Quum transieris per aquas, tecum ero, et flumina non operient te. Quum ambulaveris in igne, non combureris, ait Dominus.

Omnem qui invocat nomen meum, in gloriam meam creavi eum.

Ante me non est formatus Deus, et post me non erit.

Ne memineritis priorum, et antiqua ne intueamini.

Populum istum formavi mihi, laudem meam annuntiabit.

Servire me fecisti in peccatis tuis, præbuisti mihi laborem in iniquitatibus tuis. (Hoc in Christo Deo incarnato impletum est, qui propter nostra peccata occisus est, etc.)

Ego sum qui deleo iniquitates tuas propter me. Reduc me in memoriam.

CAPITULUM XLIV. — Noli timere, serve meus Jacob. Effundam spiritum meum super semen tuum, et benedictionem meam super stirpem tuam.

Iste dicet: Domini ego sum, etc.

Ego sum Dominus, faciens omnia, extendens cœlos solus, stabiliens terram, et nullus mecum; irrita faciens signa divinorum.

CAPITULUM XLV. — (In isto capitulo loquitur Propheta aliqua de Christo sub persona Cyri regis.)

Ego Dominus et non est alter, formans lucem et creans tenebras, faciens pacem et creans malum.

Rorate, cœli, desuper, et nubes pluant Justum, etc.

Væ qui contradicit factori suo. Numquid dicit lutum figulo suo, Quid facis?

Vere tu es Deus absconditus, Deus Israel.

Ego Dominus, et non est alius. Non in abscondito locutus sum. Deus justus et salvans non est præter me. Convertimini ad me, et salvi eritis, omnes fines terræ.

(Nota de divinitate Patris et Christi.) In memetipso juravi: egredietur de ore meo justitiæ verbum et non revertetur, quia mihi curvabitur omne genu, et jurabit omnis lingua. Ad eum venient et confundentur omnes qui repugnant ei.

CAPITULUM XLVI. — Audite me, domus Jacob, qui portamini a meo utero, qui gestamini a mea vulva.

Redite, prævaricatores, ad cor.

Consilium meum stabit, et omnis voluntas mea fiet.

Audite me, duro corde. Prope feci justitiam meam, non elongabitur, et salus mea non morabitur. Dabo in Sion salutem, et in Israel gloriam meam.

CAPITULUM XLVII. — Descende, sede in pulvere, virgo filia Babylon. Ultionem capiam, et non resistet mihi homo. Redemptor noster, Dominus exercituum nomen ejus, Sanctus Israel. Sapientia tua et scientia tua hæc decepit te. Veniet super te malum atque calamitas, et nescies ortum eorum. Veniet super te miseria repente.

CAPITULUM XLVIII. — Scivi quia durus es tu, et nervus ferreus cervix tua, et frons tua ærea, ait Dominus.

Propter nomen meum longe faciam furorem meum. Excoxi te, elegi te in camino paupertatis. Propter me, propter me ego faciam, ut non blasphemer; et gloriam meam alteri non dabo. Ego primus et ego novissimus. Manus quoque mea fundavit terram, etc.

Non a principio in abscondito locutus sum, ex tempore antequam fierent, ibi eram; et nunc Dominus misit me, et Spiritus ejus. (Nota hic apertissime mysterium supersanctæ Trinitatis. Dicit enim Dominus a Domino et Spiritu ejus se missum.)

Hæc dicit Dominus redemptor tuus: Ego Deus tuus, docens te utilia, gubernans te in via qua ambulas. Utinam attendisses mandata mea. Facta fuisset quasi flumen pax tua, et justitia tua sicut gurgites maris.

CAPITULUM XLIX. — (Nota in isto capitulo multa de Christo et vocatione principum gentilium ad ejus fidem.)

Audite, insulæ, etc. Dominus ab utero vocavit me, etc. Posuit os meum quasi gladium acutum; in umbra manus suæ protexit me.

Judicium meum cum Domino, et opus meum cum Deo meo.

Et nunc dicit Dominus, formans me ex utero servum sibi ut reducam Jacob ad eum, et Israel non congregabitur; et glorificatus sum in oculis Domini. Et dixit: Parum est ut sis mihi ad suscitandas tribus Jacob, et fæces Israel convertendas: dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ.

Hæc dicit Dominus, etc., ad contemptibilem animam, etc.: Reges videbunt et consurgent principes, et adorabunt, etc.

Hæc dicit Dominus: In tempore placito exaudivi te, etc. Non esurient neque sitient, et non percutiet eos æstus et sol. Laudate, cœli; et exsulta, terra; jubilate, montes, laudem Domino; quia consolatus est Dominus populum suum, et pauperum suorum miserebitur.

(In isto capitulo sunt aliqua, quæ Judæi allegant pro se litteraliter, et male intelligunt.)

Numquid oblivisci potest mater infantem suum, ut non misereatur filio uteri sui? Et si oblita fuerit, ego tamen non obliviscar tui.

Angustus est mihi locus, fac spatium mihi ut habitem.

Ecce levabo ad gentes manum meam, et exaltabo ad populos signum meum.

Ego Dominus, super quo non confundentur qui exspectant eum.

CAPITULUM L. — Numquid abbreviata et parvula facta est manus mea, ut non possim redimere?

Dominus dedit mihi linguam eruditam, ut sciam sustentare eum qui lassus est verbo. Dominus Deus aperuit mihi aurem, ego autem non contradico. Corpus meum dedi percutientibus, et genas meas vellentibus. Faciem meam non averti ab increpantibus et conspuentibus in me, etc. Quis est adversarius meus? Accedat ad me. Ecce Dominus Deus auxiliator meus.

Quis ambulat in tenebris, et non est lumen ei? Speret in nomine Domini et innitatur super Deum suum.

CAPITULUM LI. — Gaudium et lætitia invenietur in ea, et gratiarum actio, et vox laudis.

Attendite ad me, popule meus, quia lex a me exiet, et judicium meum in lucem populorum requiescet. Me insulæ expectabunt.

Cœli sicut fumus liquescent, et terra sicut vestimentum atteretur.

Nolite timere opprobrium hominum et blasphemias eorum.

Qui redempti sunt a Domino, revertentur; et venient in Sion laudantes, et lætitia sempiterna super capita eorum. Gaudium et lætitiam obtinebunt, et fugiet dolor et gemitus.

Quis tu, ut timeas ab homine mortali, et a filio hominis qui quasi fœnum arescit ?

CAPITULUM LII. — Excutere de pulvere, consurge, sede, Jerusalem.

Propter hoc sciet populus meus nomen meum in die illa: quia ego ipse qui loquebar, ecce adsum (scilicet per incarnationem).

Simul laudabunt, quia oculo ad oculum videbunt, quum converterit Dominus Sion.

Paravit Dominus brachium sanctum suum in oculis omnium gentium; et videbunt omnes fines terræ salutare Dei nostri.

Recedite, recedite; exite inde, pollutum nolite tangere. Mundamini, qui fertis vasa Domini.

(Nota multa pulchra de Christo, et despectu et gloria ejus, de dilatatione fidei ejus, et gentium vocatione, etc.) Ecce intelliget servus meus, et exaltabitur, et revelabitur, et sublimis erit valde. Sicut obstupuerunt super te multi, sic inglorius erit inter viros adspectus ejus. Super ipsum continebunt reges os suum: quia quibus non est narratum de eo viderunt, et qui non audierunt contemplati sunt.

CAPITULUM LIII. — (Nota in isto capitulo de Christi passione magis historiam quam prophetiam, propter prophetiæ hujus excellentiam evidentissimam.)

Quis credidit auditui nostro? etc. Non est species ei neque decor; et vidimus eum, et non erat adspectus, etc.

Vere languores nostros ipse tulit, et dolores nostros ipse portavit; et nos putavimus illum quasi leprosum, et percussum a Deo, et humiliatum. Ipse autem vulneratus est propter iniquitates nostras, etc.

Tradidit in mortem animam suam, et cum sceleratis reputatus est, et pro transgressoribus rogavit.

CAPITULUM LIV. — Lauda, sterilis, quæ non paris; decanta laudem, et hinni, etc.

(Istud de Ecclesia ex gentibus congregata exponitur.)

Redemptor tuus, Sanctus Israel, Deus omnis terræ vocabitur.

Ad punctum in modico dereliqui te, et in miserationibus magnis congregabo te. In momento indignationis meæ abscondi parumper faciem meam a te; et in misericordia sempiterna misertus sum tui, dixit Redemptor tuus.

Ecce ego creavi fabrum sufflantem in igne prunas, et proferentem vas in opus suum; et ego creavi interfectorem ad disperdendum.

CAPITULUM LV. — Omnes sitientes, venite ad aquas, etc. Feriam vobiscum pactum sempiternum, misericordias David fideles.

Ecce testem populis dedi eum, ducem ac præceptorem gentibus. Ecce gentem quam nesciebas vocabis, etc.

Quærite Dominum, dum inveniri potest; invocate eum, dum prope est. Derelinquat impius viam suam, et vir iniquus cogitationes suas, etc.

Non enim cogitationes meæ, cogitationes vestræ; neque viæ meæ, viæ vestræ, dicit Dominus. Quia sicut exaltantur cœli a terra, sic exaltatæ sunt viæ meæ a viis vestris, et cogitationes meæ a cogitationibus vestris.

Verbum meum quod egredietur de ore meo, non revertetur ad me vacuum, sed faciet quæcumque volui, prosperabitur in his ad quæ misi illud.

Erit Dominus nominatus in signum æternum quod non auferetur.

CAPITULUM LVI. — Custodite judicium et facite justitiam, quia prope est salus mea ut veniat, et justitia mea ut reveletur. Non dicat eunuchus: Ecce ego lignum aridum, etc.

Domus mea domus orationis vocabitur cunctis gentibus.

Speculatores ejus cæci omnes, canes multi non valentes latrare, videntes vana, et dormientes. Ipsi pastores ignoraverunt intelligentiam, unusquisque in viam suam declinavit.

CAPITULUM LVII. — Justus perit, et non est qui recogitet in corde suo; et viri misericordiæ tolluntur, et non est qui intelligat.

Mei non es recordata, quia ego tacens, et quasi non videns.

Hæc dicit Dominus excelsus et sublimis, habitans æternitatem, et sanctum nomen ejus, in excelso et in sancto habitans, et cum contrito et humili spiritu: ut vivificet spiritum humilium et cor contritorum. Spiritus a facie mea egredietur, et flatus ego faciam. Abscondi a te faciem meam; et abiit vagus in via cordis sui.

Impii quasi mare fervens, quod requiescere non potest. Non est pax impiis, dicit Dominus.

CAPITULUM LVIII. — Clama, ne cesses, quasi tuba exalta vocem tuam, et annuntia populo meo scelera eorum, etc.

Frange esurienti panem tuum, etc.

Requiem dabit tibi Dominus semper, et implebit splendoribus animam tuam.

Si glorificaveris Dominum dum non facis vias tuas, et non invenitur voluntas tua ut loquaris sermonem; tunc delectaberis super Domino, et sustollam te super altitudinem terræ, ait Dominus, etc.

CAPITULUM LIX. — Ecce non est abbreviata manus Domini, ut salvare nequeat; neque aggravata est auris ejus, ut non exaudiat. Sed iniquitates vestræ diviserunt inter vos et Deum vestrum; et peccata vestra absconderunt faciem ejus a vobis, ne exaudiret.

Confidunt in nihilo, et loquuntur vanitates.

Peccata nostra responderunt nobis.

Et vidit Dominus, et malum apparuit in oculis ejus.

CAPITULUM LX. — Surge, illuminare, Jerusalem, quia venit lumen tuum, et gloria Domini super te orta est, etc. Et ambulabunt gentes in lumine tuo.

Qui sunt isti qui ut nubes volant, et quasi columbæ ad fenestras suas?

Ponam visitationem tuam pacem, et præpositos tuos justitiam. Occupabit salus muros tuos. Non erit tibi amplius sol ad lucendum per diem, nec splendor lunæ illuminabit te; sed erit tibi Dominus in lucem sempiternam, et Deus tuus in gloriam tuam. Non occidet ultra sol tuus, etc.

CAPITULUM LXI. — Spiritus Domini super me, eo quod unxerit me; ad annuntiandum mansuetis misit me, etc., ut darem lugentibus coronam pro cinere, oleum gaudii pro luctu, pallium pro spiritu mœroris.

Isti sunt semen cui benedixit Dominus.

Gaudens gaudebo in Domino, et exsultabit anima mea in Deo meo.

CAPITULUM LXII. — Videbunt gentes Justum tuum, et cuncti reges Inclytum tuum; quia complacuit Domino in te.

Super muros tuos, Jerusalem, constitui custodes; tota die et tota nocte in perpetuum non tacebunt.

Qui reminiscimini Domini, ne taceatis, et ne detis silentium ei.

Juravit Dominus in dextera sua.

CAPITULUM LXIII. — Quis est iste qui venit de Edom, etc.? (Istud loquitur de Christi ascensione.)

Miserationum Domini recordabor, laudem Domini super omnibus quæ reddidit nobis Dominus, quæ largitus est secundum indulgentiam suam.

Afflixerunt spiritum Sancti ejus.

Attende de cœlo et vide. Multitudo viscerum tuorum et miserationum tuarum super me continuerunt se. Abraham nescivit nos. Tu, Domine, pater noster, redemptor noster, a sæculo nomen tuum. Quare errare nos fecisti de viis tuis? etc.

CAPITULUM LXIV. — Utinam dirumperes cœlos et descenderes.

Oculus non vidit, Deus, absque te, quæ præparasti exspectantibus te.

Ecce tu iratus es, et peccavimus. Et facti sumus ut immundi omnes nos; quasi pannus menstruatæ, universæ justitiæ nostræ.

Et nunc pater noster es tu, nos vero lutum; et fictor noster tu, et opera manuum tuarum omnes nos. Non irascaris, Domine, satis, et ne ultra memineris iniquitatis nostræ; ecce, respice, populus tuus omnes nos.

CAPITULUM LXV. — (Nota in isto capitulo de excaecatione Judaeorum, et illuminatione gentium.)

Quaesierunt me, qui non interrogabant me, etc. Impii fumus erunt coram me, ignis ardens tota die.

Ecce servi mei laudabunt præ exsultatione cordis, et vos clamabitis præ dolore cordis, et præ contritione spiritus ululabitis. Servos suos vocabit Dominus nomine alio, in quo qui benedictus est super terram, benedicetur in Deo, amen. Oblivioni traditæ sunt angustiæ priores, etc.

Ecce enim ego creo cœlos novos et terram novam; et non erunt in memoria priora. Sed gaudebitis et exsultabitis usque in æternum in his quæ ego creo. Puer centum annorum morietur, et peccator centum annorum maledictus erit. Electi mei non laborabunt frustra, quia semen benedictorum Domini est. Antequam clament, ego exaudiam; adhuc illis loquentibus, ego audiam.

CAPITULUM LXVI. — Hæc dicit Dominus: Cœlum mihi sedes est, et terra scabellum pedum meorum. Quæ est ista domus quam ædificabitis mihi? Omnia hæc manus mea fecit.

Ad quem autem respiciam, nisi ad pauperculum et contritum spiritu et trementem sermones meos?

Qui immolat bovem, quasi qui interficiat virum; qui mactat pecus, quasi qui excerebret canem, etc.

Antequam parturiret, peperit; antequam veniret tempus partus ejus, peperit masculum. Quis audivit unquam tale? et quis vidit huic simile? Numquid ego qui alios parere facio, ipse non pariam? dicit Dominus. Si ego qui generationem ceteris tribuo, sterilis remanebo? ait Dominus Deus tuus.

Ecce ego declinabo in eos ut flumen pacis. Quomodo si mater blandiatur, ita et ego consolabor vos. Videbitis, et gaudebit cor vestrum, etc.

Ecce Dominus in igne veniet, reddere in indignatione furorem suum, et increpationem suam in flamma ignis.

Ego autem opera eorum et cogitationes eorum venio ut congregem. Mittam ex eis qui salvati fuerint, ad gentes, in mare, in Africam, in Lydiam, tenentes sagittam; in Italiam et Græciam, ad insulas longe, etc. Et annuntiabunt gloriam meam gentibus; et adducent omnes fratres vestros in equis et quadrigis, et in lectulis et mulis, et in carrucis, ad montem sanctum meum Jerusalem, etc. (Ista vehicula spiritualiter intelligenda sunt.)

Erit mensis ex mense, et sabbatum ex sabbato. Egredientur, et videbunt cadavera virorum qui prævaricati sunt in me. Vermis eorum non morietur, et ignis eorum non exstinguetur; et erunt usque ad satietatem visionis omni carni.

PROPHETIA JEREMIÆ

HABET CAPITULA QUINQUAGINTA DUO. ET AGITUR IN EA DE CAPTIVITATE JUDÆORUM, ET DE DESTRUCTIONE CIVITATIS JERUSALEM; DE PLANCTU ET LAMENTATIONE PROPTER DESTRUCTIONEM ISTAM.

CAPITULUM I. — Dixit Dominus ad Jeremiam: Priusquam te formarem in utero, novi te; et antequam exires de vulva, sanctificavi te, etc.

Et dixi: A, a, a, Domine Deus, ecce nescio loqui, quia puer ego sum.

Ne timeas a facie eorum, quia tecum ego sum ut eruam te, dicit Dominus.

Bellabunt adversum te, et non prævalebunt, quia ego tecum sum, dicit Dominus, ut liberem te.

CAPITULUM II. — Quid invenerunt patres vestri in me iniquitatis, dicit Dominus, quia elongaverunt a me, et ambulaverunt post vanitatem et vani facti sunt?

Sacerdotes non dixerunt, Ubi est Dominus? et tenentes legem nescierunt me, et pastores prævaricati sunt in me.

Duo mala fecit populus meus: me dereliquerunt fontem aquæ vitæ, et foderunt sibi cisternas dissipatas, quæ continere non valent aquas.

Arguet te malitia tua, et aversio tua increpabit te. Scito et vide quia malum et amarum est reliquisse te Dominum Deum tuum, et non esse timorem ejus apud te, dicit Dominus Deus exercituum.

A sæculo confregisti jugum meum, rupisti vincula mea, et dixisti: Non serviam.

Quomodo conversa es in pravum, vinea aliena?

Verterunt ad me tergum et non faciem.

Ecce ego judicio contendam tecum, eo quod dixeris: Non peccavi. Quam vilis facta es nimis, iterans vias tuas!

CAPITULUM III. — Tu fornicata es cum amatoribus multis: tamen revertere ad me, dicit Dominus.

Leva oculos tuos in directum, et vide ubi prostrata sis. Frons mulieris meretricis facta est tibi, noluisti erubescere. Ergo saltem amodo voca me: Pater meus es tu.

Revertere ad me, et non avertam faciem meam. Tamen scito iniquitatem tuam, quia in Dominum Deum tuum prævaricata es.

Dabo vobis pastores juxta cor meum, et pascent vos scientia et doctrina. Non dicent ultra, Arca testamenti Domini; neque ascendet super cor, etc.

In tempore illo vocabunt Jerusalem solium Domini; et congregabuntur ad eam omnes gentes, etc.

Convertimini ad me, et sanabo aversiones vestras. Vere in Domino Deo nostro salus Israel.

CAPITULUM IV. — Si reverteris, Israel, ait Dominus, ad me convertere. Si abstuleris offendicula tua a facie mea, dicit Dominus, non commoveberis.

Novate vobis novale, et nolite serere super spinas. Circumcidimini, et auferte præputia cordium vestrorum, ne forte egrediatur ut ignis indignatio mea, et succendatur, et non sit qui exstinguat.

Lava a malitia cor tuum, ut salva fias. Usquequo morabuntur in te cogitationes noxiæ?

Viæ tuæ et cogitationes tuæ fecerunt hæc tibi, ait Dominus.

Sensus cordis mei turbati sunt in me.

Sapientes sunt ut faciant mala, bene autem facere nescierunt.

CAPITULUM V. — Domine, oculi tui respiciunt fidem. Percussisti eos, et non doluerunt; renuerunt accipere disciplinam. Induraverunt facies suas super petram, et noluerunt reverti.

Numquid super his non visitabo, ait Dominus, et in gente tali non ulciscetur anima mea ?

Prævaricatione prævaricata est in me domus Israel et domus Juda, ait Dominus. Negaverunt Dominum, et dixerunt : Non est ipse. (Istud in Christi passione evidenter impletum est.)

Audi, popule stulte, qui non habes cor. Me non timebitis ? qui posui arenam terminum mari, præceptum sempiternum quod non præteribit; intumescent fluctus ejus, et non transibunt illud.

Peccata vestra prohibuerunt bonum a vobis.

CAPITULUM VI. — Erudire, ait Dominus, ne forte recedat anima mea a te.

A minore usque ad majorem omnes avaritiæ student. Pax, pax; et non erat pax. Confusione autem non sunt confusi et erubescere nescierunt. Quamobrem cadent inter corruentes in tempore visitationis suæ.

Interrogate quæ sit via bona, et ambulate in ea; et invenietis refrigerium animabus vestris.

Holocautomata vestra non sunt accepta, etc.

Filia populi mei, accingere cilicio, et conspergere cinere; luctum unigeniti fac tibi, planctum amarum, quia repente veniet vastator super vos.

Frustra conflavit conflator.

CAPITULUM VII. — Bonas facite vias vestras, dicit Dominus, et habitabo vobiscum.

Tu ergo, noli orare pro populo hoc, nec assumas pro eis laudem et orationem, et non obsistas mihi, quia non exaudiam te.

Numquid me ad iracundiam provocant? dicit Dominus. Nonne semetipsos in confusione vultus sui ?

Non sum locutus cum patribus vestris, nec præcepi eis, in die qua eduxi eos de terra Ægypti, de verbo holocautomatum; sed hoc verbum præcepi eis : Audite vocem meam, etc.

Facti sunt retrorsum, et non in ante.

CAPITULUM VIII. — Eligent magis mortem quam vitam omnes de generatione hac pessima.

Quare aversus est populus iste aversione contentiosa ?

Milvus in cœlo cognovit tempus suum, etc.; populus autem meus non cognovit judicium Domini.

Numquid resina non est in Galaad? etc.

CAPITULUM IX. — Quis dabit capiti meo aquam, et oculis meis fontem lacrimarum? et plorabo die ac nocte interfectos populi mei. Quis dabit mihi in solitudine diversorium viatorum? et derelinquam populum meum, et recedam ab eis.

Unusquisque se a proximo suo custodiat, et in omni fratre suo non habeat fiduciam, etc.

Sagitta vulnerans, lingua eorum. In ore suo pacem cum amico suo loquitur, et occulte ponit ei insidias.

Quis est vir sapiens qui intelligat hoc, et ad quem verbum oris Domini fiat ?

Hæc dicit Dominus : Ecce ego cibabo populum istum absinthio, et potum dabo ei aquam fellis.

Deducant oculi vestri lacrimas, et palpebræ vestræ defluant aquis.

Hæc dicit Dominus : Non glorietur sapiens in sapientia sua, et non glorietur fortis in fortitudine sua, et non glorietur dives in divitiis suis; sed in hoc glorietur qui gloriatur, scire et nosse me, quia ego sum Dominus qui facio misericordiam et judicium et justitiam in terra. Hæc enim placent mihi, ait Dominus.

Omnes gentes habent præputium, omnis autem domus Israel incircumcisi sunt corde.

CAPITULUM X. — A signis cœli nolite metuere quæ timent gentes, quia leges populorum vanæ sunt.

Non est similis tui, Domine. Magnus es tu, et magnum nomen tuum in fortitudine. Quis non timebit te, o Rex gentium? Tuum enim est decus.

Dominus autem Deus verus est, ipse

Deus vivens, et rex sempiternus. Ab indignatione ejus commovebitur terra, et non sustinebunt gentes comminationem ejus. Qui fecit terram in fortitudine sua, præparans orbem in sapientia sua, et extendens cœlos prudentia sua.

Stultus factus est omnis homo a scientia sua.

Dixi: Plane hæc infirmitas mea est, et portabo illam.

Quia stulte egerunt pastores, et Dominum non quæsierunt, propterea omnis grex eorum dissipatus est, nec intellexerunt.

Scio, Domine, quia non est hominis via ejus, nec viri est ut ambulet et dirigat gressus suos.

Corripe me, Domine: verumtamen in judicio, et non in furore tuo, ne forte ad nihilum redigas me.

CAPITULUM XI. — Quid est, quod dilectus meus in domo mea fecit scelera multa? Numquid carnes sanctæ auferent a te malitias tuas?

Ego quasi agnus mansuetus qui portatur ad victimam. Et non cognovi quia super me cogitaverunt consilia, dicentes: Mittamus lignum in panem ejus, et eradamus eum de terra viventium, et nomen ejus non memoretur ultra.

Tu autem, Domine Sabaoth, qui judicas juste, et probas renes et corda, videam ultionem tuam ex eis. Tibi enim revelavi causam meam.

CAPITULUM XII. — Justus quidem tu es, Domine, si disputem tecum. Verumtamen justa loquar ad te: Quare via impiorum prosperatur? et bene est omnibus qui prævaricantur et inique agunt? Plantasti eos, et proficiunt, etc. Prope es tu ori eorum, et longe a renibus eorum.

Tu, Domine, nosti me; vidisti me, et probasti cor meum.

(Nota de reprobatione Judæorum.) Reliqui domum meam, dimisi hereditatem meam; dedi dilectam animam meam in manum inimicorum ejus. Facta est mihi hereditas mea quasi leo in silva. Dedit contra me vocem, ideo odivi eam. Pastores multi demoliti sunt vineam meam, etc.

CAPITULUM XIII. — Computrescere faciam superbiam populi pessimi, qui nolunt audire verba mea, et ambulant in pravitate cordis sui.

Hæc dicit Dominus: Sicut adhæret lumbare ad lumbos viri, sic agglutinavi mihi domum Israel, ut essent mihi in populum, et in nomen, et in laudem, et in gloriam; et non audierunt.

Nolite elevari; sed date Domino Deo vestro gloriam, antequam contenebrescat, et antequam offendant pedes vestri ad montes caliginosos.

Dic regi et dominanti: Humiliamini.

Si mutare potest Æthiops pellem suam, et pardus varietates suas, et vos poteritis benefacere quum didiceritis malum.

CAPITULUM XIV. — Si iniquitates nostræ responderint nobis, Domine, fac propter nomen tuum, quoniam multæ sunt aversiones nostræ. Tibi peccavimus, exspectatio Israel, salvator in tempore tribulationis.

(Nota pulcherrima de Dei incarnatione.) Quare quasi colonus venturus es in terra, et quasi viator declinans ad manendum? Quare venturus es velut vir vagus, aut fortis qui non potest salvare? Tu autem in nobis es, Domine, et nomen tuum invocatum est super nos, ne derelinquas nos.

Deducant oculi mei lacrimam per diem et noctem, et non taceant, etc. Cognovimus, Domine, impietates nostras, etc. Ne nos des in opprobrium, propter nomen tuum, etc.

CAPITULUM XV. — Si steterint Moyses et Samuel coram me, non est anima mea ad populum istum.

Væ mihi, mater mea: quare me genuisti, virum rixæ, virum discordiæ?

Tu scis, Domine, recordare mei, et visita me, et tuere me ab his qui persequuntur me.

Inventi sunt sermones tui, et comedi eos. Et factum est mihi verbum tuum in gaudium et in lætitiam cordis mei.

Non sedi in concilio ludentium; a facie manus tuæ solus sedebam, quoniam amaritudine replesti me.

Hæc dicit Dominus: Si converteris, convertam te, et ante faciem meam stabis; et si separaveris pretiosum a vili, quasi os meum eris.

CAPITULUM XVI. — (Nota in isto capitulo de liberatione Judæorum a captivitate in qua erant dispersi.)

Ecce ego mittam piscatores multos, dicit Dominus, et piscabuntur eos. Oculi mei super omnes vias eorum; non sunt absconditæ ab oculis meis.

Domine, fortitudo mea et robur meum, et refugium meum in die tribulationis, ad te gentes venient ab extremis terræ, et dicent: Vere mendacium possederunt patres nostri, vanitatem quæ eis non profuit.

CAPITULUM XVII. — Ignem succendisti in furore meo, usque in æternum ardebit.

Hæc dicit Dominus: Maledictus homo qui confidit in homine et ponit carnem brachium suum, et a Domino recedit cor ejus.

Benedictus vir qui confidit in Domino, et erit Dominus fiducia ejus.

Pravum est cor hominis et inscrutabile: quis cognoscat illud? Ego Dominus scrutans cor et probans renes; qui do unicuique juxta vias suas, et juxta fructum adinventionum suarum.

Domine, omnes qui te derelinquunt, confundentur; recedentes a te, in terra scribentur, quoniam dereliquerunt venam aquarum viventium, Dominum. Sana me, Domine, et sanabor; salvum me fac, et salvus ero.

Ego non sum turbatus, te pastorem sequens; et diem hominis non concupivi, tu scis. Quod egressum est de labiis meis, rectum fuit in conspectu tuo. Non sis mihi tu formidini, spes mea in die afflictionis. Confundantur qui me persequuntur, et non confundar ego, etc.

Custodite animas vestras.

CAPITULUM XVIII. — Numquid sicut figulus, non potero facere vobis, domus Israel? Ecce sicut lutum in manu figuli, sic vos in manu mea. Repente loquar adversus gentem et regnum, ut eradicem et destruam illud. Si pœnitentiam egerit gens ista, agam et ego pœnitentiam super malo quod cogitavi ut facerem ei, etc.

Attende, Domine, ad me, et audi voces adversariorum meorum. Numquid redditur pro bono malum? etc. Tu, Domine, scis omne consilium eorum adversum me. Ne propitieris iniquitati eorum, et peccatum eorum non deleatur.

CAPITULUM XX. — Seduxisti me, Domine, et seductus sum; fortior me fuisti, et invaluisti.

Factus est mihi sermo Domini in opprobrium et in derisum tota die. Et factus est in corde meo quasi ignis exæstuans claususque in ossibus meis, et defeci, ferre non sustinens. Audivi contumelias multorum, et terrorem in circuitu. Persequimini et persequamur eum, ab omnibus viris qui erant pacifici mei, etc.

Dominus mecum est quasi bellator fortis: idcirco qui me persequuntur cadent, et infirmi erunt. Confundentur vehementer, quia non intellexerunt opprobrium sempiternum quod nunquam delebitur.

Cantate Domino, laudate Dominum, quia liberavit animam pauperis de manu malorum.

Maledicta dies in qua natus sum, etc. Quare de vulva egressus sum, ut viderem laborem et dolorem, et consumerentur in confusione dies mei?

CAPITULUM XXI. — Hæc dicit Dominus: Ecce ego do coram vobis viam vitæ, et viam mortis.

CAPITULUM XXII. — Terra, terra, terra, audi sermonem Domini.

CAPITULUM XXIII. — Væ pastoribus qui dispergunt et dilacerant gregem pascuæ meæ, dicit Dominus.

Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et suscitabo David germen justum; et regnabit rex, et sapiens erit, et faciet judicium et justitiam in terra. In diebus illis salvabitur Juda, et Israel habitabit confidenter; et hoc est nomen quod vocabunt eum,

Dominus justus noster. (Istud intelligitur de Christo, et in Hebræo habetur nomen Domini tetragrammaton.)

Contritum est cor meum in medio mei, contremuerunt omnia ossa mea; factus sum quasi vir ebrius, et quasi homo madidus a vino, a facie Domini, et a facie verborum sanctorum ejus.

Via impiorum erit quasi lubricum in tenebris; impellentur et corruent in ea.

Ecce ego cibabo eos absinthio, et potabo eos (scilicet impios) felle.

Quis adfuit in consilio Domini, et vidit, et audivit sermonem ejus? Ecce turbo dominicæ indignationis egredietur, et tempestas erumpens super caput impiorum veniet. Non revertetur furor Domini usque dum faciat, et usque dum compleat Dominus cogitationes cordis sui. In novissimis diebus intelligetis consilium ejus.

Putasne Deus e vicino ego sum, dicit Dominus, et non Deus de longe? Si occultabitur vir in absconditis, et ego non videbo eum? dicit Dominus.

(Nota de immensitate Dei.) Numquid non cœlum et terram ego impleo? dicit Dominus.

Quid paleis ad triticum? Numquid non verba mea sunt quasi ignis, ait Dominus, et quasi malleus conterens petram?

Derelinquam vos, et civitatem quam dedi vobis et patribus vestris; et dabo vos in opprobrium sempiternum, et in ignominiam æternam, quæ nunquam oblivione delebitur.

CAPITULUM XXV. — Dominus de excelso rugiet: quia judicium Domino cum gentibus. Judicatur ipse cum omni carne.

Ululate, pastores, et clamate; et adspergite vos cinere, optimates gregis: quia completi sunt dies vestri ut interficiamini, et cadetis quasi vasa pretiosa.

CAPITULUM XXVI. — Dixit Jeremias: Scitote quia si occideritis me, sanguinem innocentem tradetis contra vosmetipsos.

CAPITULUM XXVIII. — Propheta qui vaticinatus est, quum venerit verbum ejus scietur Propheta quem misit Dominus in veritate.

CAPITULUM XXIX. — Ego scio cogitationes quas cogito super vos, ait Dominus, cogitationes pacis et non afflictionis, ut dem vobis finem et patientiam.

Invenietis me, quum quæsieritis me in toto corde vestro.

Dabo eos in vexationem, et in maledictionem, et in stuporem, et in sibilum, et in opprobrium, eo quod non audierint verba mea, dicit Dominus.

Ego sum judex et testis, ait Dominus.

CAPITULUM XXX. — Væ, quia magna dies illa, et non est similis ei.

Non dominabuntur Jacob amplius alieni; sed servient Domino Deo suo, et David regi suo, quem suscitabo eis (id est Messiæ).

Castigo te in judicio, ut non tibi videaris innoxius; non autem te faciam in consummationem.

Plaga inimici percussi te, castigatione crudeli. Quid clamas ad me? Insanabilis est dolor tuus.

Quis est iste qui applicet cor suum ut appropinquet mihi? ait Dominus.

CAPITULUM XXXI. — In caritate perpetua dilexi te: ideo attraxi te miserans.

Factus sum Israeli pater, et Ephraim primogenitus meus est.

Erit anima eorum quasi hortus irriguus, et ultra non esurient.

Vox in excelsis audita est lamentationis et fletus Rachel plorantis filios suos, et nolentis consolari super eis, quia non sunt. Hæc dicit Dominus: Quiescat vox tua a ploratu, et oculi tui a lacrimis, quia est merces operi tuo.

Castigasti me, et eruditus sum, quasi juvenculus indomitus. Converte me, Domine, et convertar, quia tu es Dominus Deus meus. Postquam enim convertisti me, egi pœnitentiam; et postquam ostendisti mihi, percussi femur meum.

Dirige cor tuum in viam directam. Usquequo deliciis dissolveris, filia vaga?

(Nota de Christifera Virgine.) Creavit

Dominus novum super terram : femina circumdabit virum.

Unusquisque in iniquitate sua morietur. Omnis qui comederit uvam acerbam, obstupescent dentes ejus.

(Nota. Sequentia verba allegat Apostolus de datione novæ legis.) Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et feriam domui Israel et domui Juda pactum novum, etc. Non docebit ultra vir proximum suum dicens : Cognosce Dominum. Omnes enim cognoscent me, a minimo eorum usque ad maximum, ait Dominus.

Hæc dicit Dominus, qui dat solem in lumen diei, ordinem lunæ atque stellarum in lumine noctis, etc.

CAPITULUM XXXII. — Domine Deus, ecce tu fecisti cœlum et terram in fortitudine tua magna; non erit tibi difficile omne verbum : qui facis misericordiam in millibus, et reddis iniquitatem patrum in sinum filiorum post eos. Fortissime, magne, potens, Dominus exercituum nomen tibi. Magnus consilio et incomprehensibilis cogitatu : cujus oculi aperti sunt super omnes filios Adam, ut reddas unicuique secundum vias suas, etc.

Ecce ego Dominus Deus universæ carnis : numquid mihi difficile erit omne verbum?

Dabo eis cor unum et viam unam. Et lætabor super eis, quum bene eis fecero. (Nota in isto capitulo de reductione filiorum Israel de captivitate sua.)

CAPITULUM XXXIII. — Clama ad me, et exaudiam te; et annuntiabo tibi grandia et firma quæ nescis.

(Nota et in isto capitulo de reductione et liberatione filiorum Israel.)

In tempore illo, germinare faciam David germen justitiæ, et faciet judicium et justitiam in terra.

Si irritum fieri potest pactum meum cum die, etc.

CAPITULUM XXXVI. — Dixit Baruch ad principes Juda : Ex ore suo loquebatur Jeremias quasi legens omnes sermones istos ad me, et ego scribebam in volumine atramento.

CAPITULUM XXXIX. — Eruens liberabo te, et erit tibi anima tua in salutem, quia in me habuisti fiduciam, ait Dominus.

CAPITULUM XLIII. — Dixerunt Johanan et omnes viri superbi ad Jeremiam : Mendacium tu loqueris; non misit te Dominus, etc.

CAPITULUM XLIV. — Non poterat vos Dominus ultra portare, propter malitiam studiorum vestrorum.

CAPITULUM XLV. — Væ mihi misero, quia Dominus addidit dolorem dolori meo. Laboravi in gemitu meo, et requiem non inveni.

CAPITULUM XLVII. — O mucro Domini ! usquequo non quiescis ?

CAPITULUM XLVIII. — Maledictus qui facit opus Dei fraudulenter.

Transfusus non est de vase in vas : ideo permansit gustus ejus in eo, et odor ejus non est immutatus.

Audivimus superbiam Moab, etc.

Quia plus fecit quam potuit : idcirco periit, etc.

CAPITULUM XLIX. — Arrogantia tua et superbia cordis tui decepit te. Quum exaltaveris quasi aquila nidum tuum, inde detraham te, dicit Dominus.

Quis similis mei? et quis sustinebit me? ait Dominus. Et quis est iste pastor qui resistat vultui meo ?

CAPITULUM L. — In tempore illo venient filii Israel et filii Juda simul, etc., et apponentur ad Dominum fœdere sempiterno, etc. (Sensum horum verborum diligenter inquire in textu et glossis, quia expedit contra Judæos.)

Aperuit Dominus thesaurum suum, et protulit vasa iræ suæ.

Ecce ego ad te, o superbe, ait Dominus exercituum, quia venit dies tuus, et tempus visitationis tuæ. Et cadet superbus, et corruet, et non erit qui suscitet eum.

CAPITULUM LI. — Curavimus Babylonem, et non est sanata; derelinquamus eam.

Ecce ego ad te, mons pestifer, ait Dominus, qui corrumpis universam terram.

THRENI

HABENT CAPITULA QUINQUE. ET CONTINENTUR IN EIS LAMENTATIONES JEREMIÆ SUPER CIVITATEM JERUSALEM.

CAPITULUM I. — Peccatum peccavit Jerusalem : propterea instabilis facta est.

O vos omnes qui transitis per viam, attendite, et videte si est dolor sicut dolor meus.

De excelso misit ignem in ossibus meis, et erudivit me.

Torcular calcavit Dominus virgini filiæ Juda.

Vide, Domine, quoniam tribulor; conturbatus est venter meus; subversum est cor meum in me.

CAPITULUM II. — Deduc quasi torrentem lacrimas per diem et noctem, et non des requiem tibi, neque taceat pupilla oculi tui.

Consurge, lauda in nocte, in principio vigiliarum, et effunde sicut aquam cor tuum ante conspectum Domini Dei tui. Leva ad eum manus tuas, etc.

CAPITULUM III. — Ego vir videns paupertatem meam, in virga indignationis ejus.

Factus sum in derisum omni populo, canticum eorum tota die.

Memoria memor ero, et tabescet in me anima mea. Hæc recolens in corde meo, in Deo sperabo.

Misericordiæ Domini quod non sumus consumpti, quia non defecerunt miserationes ejus.

Novi diluculo, multa est fides tua.

Pars mea Dominus, dixit anima mea : propterea exspectabo eum.

Bonus est Dominus sperantibus in eum, animæ quærenti illum.

Bonum est præstolari cum silentio salutare Dei.

Bonum est viro quum portaverit jugum ab adolescentia sua.

Sedebit solitarius, et tacebit, quia levabit se super se. Ponet in pulvere os suum, si forte sit spes. Dabit percutienti se maxillam, saturabitur opprobriis.

Quia non repellet in sempiternum Dominus : quia et si abjecit, miserebitur secundum multitudinem misericordiarum suarum.

Quis est iste qui dixit ut fieret, Domino non jubente ?

Scrutemur vias nostras, et quæramus, et revertamur ad Dominum. Levemus corda nostra cum manibus ad Dominum in cœlos. Nos inique egimus, et te ad iracundiam provocavimus : idcirco tu inexorabilis es.

Opposuisti nubem tibi, ne transeat oratio.

Oculus meus deprædatus est animam meam, etc. Inundaverunt aquæ super caput meum. Ne avertas aurem tuam a singultu meo.

CAPITULUM IV. — Quomodo obscuratum est aurum, mutatus est color optimus ?

Qui nutriebantur in croceis, amplexati sunt stercora.

Manus mulierum misericordium coxerunt filios suos; facti sunt cibus earum.

Spiritus oris nostri, Christus Dominus, captus est in peccatis nostris; cui diximus : In umbra tua vivemus in gentibus.

CAPITULUM V. — Ex oratione Jeremiæ.

Recordare, Domine, quid acciderit nobis; intuere et respice opprobrium nostrum.

Defecit gaudium cordis nostri, versus est in luctum chorus noster. Væ nobis quia peccavimus. Propterea mœstum factum est cor nostrum; ideo contenebrati sunt oculi nostri.

Quare ergo in perpetuum oblivisceris nostri, derelinques nos in longitudine dierum? Converte nos, Domine, ad te, et convertemur; innova dies nostros sicut a principio.

PROPHETIA BARUCH

(QUÆ NON EST IN CANONE) HABET CAPITULA SEX. ET AGITUR IN EA DE VERBIS QUÆ LEGIT BARUCH CAPTIVIS IN BABYLONE; DE PRÆNUNTIATIONE REDITUS POPULI ISRAEL, ET EORUM QUÆ FUTURA ERUNT TEMPORIBUS ULTIMIS.

CAPITULUM I. — Domino Deo nostro justitia, nobis autem confusio faciei nostræ, sicut est dies hæc, etc.

CAPITULUM II. — Facti sumus subtus et non supra, quia peccavimus Domino Deo nostro, et non obedivimus ei.

Avertatur, Domine, ira tua, quia derelicti sumus pauci. Exaudi, Domine, et educ nos propter te, et da nobis invenire gratiam.

Non mortui qui sunt in inferno, quorum spiritus acceptus est a visceribus eorum, dabunt honorem Domino; sed anima quæ tristis est super magnitudine mali, et incedit curva et infirma, et oculi deficientes, et anima esuriens, dat gloriam et justitiam tibi Domino.

Fecisti in nobis, Domine Deus noster, secundum omnem benignitatem tuam, et secundum omnem miserationem tuam illam magnam.

Dabo eis cor, et intelligent; et aures, et audient; et laudabunt me.

CAPITULUM III. — Et nunc, Domine Deus Israel, anima in angustiis, et spiritus anxius, clamat ad te. Audi, Domine, et miserere, quia Deus misericors es. Domine omnipotens, Deus Israel, audi nunc orationem mortuorum tuorum. Propter hoc dedisti timorem tuum in cordibus nostris, ut laudemus te, et invocemus nomen tuum.

Audi, Israel, mandata vitæ; auribus percipe, ut scias viam prudentiæ, etc.

Dereliquisti fontem sapientiæ. Nam si in via Dei ambulasses, habitasses utique in pace super terram. Disce ubi sit prudentia, ubi sit virtus, ubi sit intellectus, ut scias simul ubi sit longiturnitas vitæ, ubi sit lumen oculorum, et pax.

Quis invenit locum ejus (scilicet sapientiæ)? aut quis intravit in thesauros ejus? Ubi sunt principes gentium, et qui dominantur super bestias terræ? Qui in avibus cœli ludunt, qui argentum thesaurizant, et aurum in quo confidunt homines, et non est finis acquisitionis eorum. Exterminati sunt, et ad inferos descenderunt, et alii in loco eorum surrexerunt. Viam autem disciplinæ ignoraverunt, neque intellexerunt semitas ejus. Filii quoque Agar, qui exquirunt prudentiam quæ de terra est, viam sapientiæ nescierunt.

O Israel, quam magna est domus Dei, et ingens locus possessionis ejus! Magnus, et non habens finem; excelsus, et immensus. Ibi fuerunt gigantes nominati illi, qui ab initio fuerunt statura magna, scientes bellum. Non hos elegit Dominus, neque viam disciplinæ invenerunt: propterea perierunt. Et quia non habuerunt sapientiam, interierunt propter suam insipientiam.

Quis ascendit in cœlum, et accepit eam, et deduxit eam de nubibus? etc. Non est qui possit scire vias ejus.

Stellæ autem dederunt lumen in custodiis suis, et lætatæ sunt; vocatæ sunt, et dixerunt, Adsumus; et luxerunt ei cum jucunditate. Qui fecit illas, hic est Deus noster, et non æstimabitur alius ab illo.

Hic adinvenit omnem viam disciplinæ, et tradidit illam Jacob puero suo, et Israel dilecto suo. Post hæc in terris visus est, et cum hominibus conversatus est.

CAPITULUM IV. — Hic liber mandatorum Dei, et lex quæ est in æternum. Omnes qui tenent eam pervenient ad vitam; qui autem derelinquunt eam, ad mortem.

Convertere, et apprehende eam; ambula per viam ad splendorem ejus. Beati sumus, quoniam quæ Deo placita sunt, manifesta sunt nobis.

Animæquior esto, popule Dei. Exacerbatis eum qui fecit vos, Deum æternum.

Animæquiores estote, filii, clamate ad Dominum, et eripiet vos de manu principum inimicorum.

Filii, patienter sustinete iram quæ supervenit vobis. Qui enim induxit vobis mala, ipse rursus adducet vobis sempiternam jucunditatem cum vestra salute.

Circumspice ad orientem, et vide jucunditatem a Deo tibi venientem.

CAPITULUM V. — Exsurge, et sta in excelso. Constituit enim Deus humiliare omnem montem excelsum et rupes perennes, et convalles replere in æqualitatem terræ, ut ambulet Israel diligenter in honorem Dei.

PROPHETIA EZECHIELIS

CONTINET CAPITULA QUADRAGINTA OCTO. ET AGITUR IN EA DE VISIONIBUS IPSIUS; DE SCELERIBUS JUDÆORUM; DE RUINA JERUSALEM, ET DE EJUS COMPARATIONE.

CAPITULUM I. — Quatuor facies et quatuor pennæ uni. Pedes eorum, pedes recti. Non revertebantur quum incederent. Facies eorum et pennæ eorum extentæ desuper. Ubi erat impetus spiritus, illuc gradiebantur, nec revertebantur quum ambularent. Totum corpus plenum oculis in circuitu ipsorum quatuor.

CAPITULUM II. — Tu ergo, fili hominis, ne timeas, quia increduli et subversores sunt tecum, et cum scorpionibus habitas.

CAPITULUM III. — Dixit Dominus ad Ezechielem: Fili hominis, non ad populum profundi sermonis et ignotæ linguæ tu mitteris: et si ad illos mittereris, ipsi audirent te.

Benedicta gloria Domini de loco suo.

Fili hominis, speculatorem te dedi domui Israel. Si dicente me ad impium, Morte morieris, non annuntiaveris ei ut avertatur a via sua impia; ipse impius in iniquitate sua morietur, sanguinem autem ejus de manu tua requiram. Si autem tu annuntiaveris impio, et ille non fuerit conversus; ipse quidem in iniquitate sua morietur, tu autem animam tuam liberasti. Sed et si justus conversus a justitia, etc.

Linguam tuam adhærere faciam palato tuo, et eris mutus, nec quasi vir objurgans, quia domus exasperans est.

Qui audit, audiat; et qui quiescit, quiescat.

CAPITULUM V. — Complebo furorem meum, et quiescere faciam indignationem meam, et consolabor, ait Dominus.

CAPITULUM VI. — Contrivi cor eorum fornicans et recedens a me, ait Dominus; et displicebant sibimet super malis quæ fecerant.

CAPITULUM VII. — Finis venit, venit finis super quatuor plagas terræ.

Angustia superveniente, requirent pacem, et non erit. Conturbatio super conturbationem veniet impiis.

CAPITULUM IX. — A sanctuario meo incipite percutere. Omnem autem super quem videritis signum Thau, ne occidatis.

CAPITULUM XI. — (Nota in hoc capitulo de reductione filiorum Israel a captivitate eorum.) Congregabo vos de populis, et adunabo de terris, etc.

CAPITULUM XII. — Hæc dicit Dominus ad Ezechielem: Portentum te dedi domui Israel. Dic: Ego portentum vestrum.

CAPITULUM XIII. — Non ascendistis ex adverso, neque opposuistis vos murum pro domo Israel, ut staretis in prælio in die Domini.

Interfecerunt animas quæ non moriuntur, et vivificabant animas quæ non vivunt, mentientes.

Mœrere fecistis cor justi mendaciter, quem ego non contristavi; et confortastis manus impii.

CAPITULUM XIV. — Propheta quum erraverit, ego Dominus decepi prophetam illum.

Terra quum peccaverit, interficiam de ea hominem et jumentum. Et si fuerint tres viri isti in medio ejus, Noe, Daniel, et Job, ipsi justitia sua liberabunt animas suas, filium autem et filiam non liberabunt.

CAPITULUM XVI. — Sicut mater, ita et filia ejus.

Ecce hæc fuit iniquitas Sodomæ: superbia, saturitas panis, abundantia, et otium ejus.

CAPITULUM XVII. — Qui dissolvit pactum, numquid effugiet?

CAPITULUM XVIII. — Patres comederunt uvam acerbam, et dentes filiorum obstupuerunt. Non erit vobis istud in proverbium, ait Dominus. Ecce omnes animæ meæ sunt. Ut anima patris, ita et anima filii mea est. Anima quæ peccaverit, ipsa morietur. Filius non portabit iniquitatem patris, et pater non portabit iniquitatem filii, etc.

Si impius egerit pœnitentiam, omnium iniquitatum ejus non recordabor amplius. Numquid voluntatis meæ est mors impii, dicit Dominus, et non ut avertatur a viis suis et vivat?

Si autem averterit se justus et fecerit iniquitatem, omnes justitias quas fecerat non recordabor. In prævaricatione sua et in peccato suo morietur.

Idcirco unumquemque juxta vias suas judicabo, dicit Dominus.

Revertimini et vivite: quia nolo mortem morientis, sed ut convertatur et vivat, dicit Dominus.

CAPITULUM XX. — Unusquisque offensiones oculorum suorum abjiciat, ait Dominus.

Vivo ego, dicit Dominus Deus, quoniam in manu forti, et in brachio extento, et in furore effuso regnabo super vos.

CAPITULUM XXI. — Tu autem, profane, impie dux Israel, cujus venit dies in tempore iniquitatis præfinita, dicit Dominus.

CAPITULUM XXII. — Ecce complosi manus meas, dicit Dominus, super malitias quas fecisti. Numquid sustinebit cor tuum, aut prævalebunt manus tuæ, in diebus quos ego faciam tibi?

Et conflabo vos, et congregabo vos, et succendam vos in igne furoris mei; et conflabimini in medio ejus, sicut conflatur argentum in medio fornacis; et requiescam.

Sacerdotes inter mundum et pollutum non intellexerunt.

Hæc dicit Dominus: Quæsivi virum qui interponeret sepem, et staret oppositus contra me pro terra, ne dissiparem eam; et non inveni. Et effudi super eos indignationem meam.

CAPITULUM XXIV. — Immunditia tua exsecrabilis: quia mundare te volui, et non es mundata a sordibus tuis.

Ezechiel erit portentum vestrum.

CAPITULUM XXVII. — (Nota de Pigmæis.) Sed et Pigmæi qui erant in turribus tuis (o Tyre), pharetras suas suspenderunt in muris tuis per gyrum. Ipsi compleverunt pulchritudinem tuam.

CAPITULUM XXVIII. — Ecce sapientior tu es Daniele: omne secretum non est absconditum a te.

Fili hominis, leva planctum super regem Tyri dicens (nota de angelo apostata): Tu signaculum similitudinis, plenus sapientia, perfectus decore, in deliciis paradisi Dei fuisti. Omnis lapis pretiosus operimentum tuum: sardius, topazius, et jaspis, chrysolithus, et onyx, et beryllus, sapphirus, carbunculus, et smaragdus. Tu Cherub extentus et protegens; et posui te in monte sancto Dei. In medio lapidum ignitorum ambulasti. Perfectus in viis tuis a die conditionis tuæ, donec inventa est iniquitas in te. Repleta sunt interiora tua iniquitate; et ejeci te de monte sancto Dei, et perdidi te, o Cherub protegens, de medio lapidum ignitorum. Elevatum est cor tuum in decore tuo, et perdidisti sapientiam tuam in decore tuo; in terram projeci te.

CAPITULUM XXXI. — Cedri non fuerunt altiores illo in paradiso Dei, etc. (Istud exponi potest de Lucifero, eo quod cedri, id est angeli, non fuerunt altiores eo, quia summus erat.)

CAPITULUM XXXIV. — (Nota in isto capitulo de pastoribus.) Hæc dicit Dominus: Væ pastoribus Israel, qui pascebant semetipsos, etc. Lac comedebatis, et lanis operiebamini, etc.; gregem autem meum non pascebatis. Quod infirmum fuit non consolidastis, etc.; sed cum austeritate imperabatis eis et cum potentia. Et dispersæ sunt oves meæ, eo quod non esset pastor.

Ecce ego Dominus requiram gregem meum de manu eorum, etc. Ego ipse pascam oves meas.

Salvabo gregem meum, ait Dominus. Et suscitabo super eas pastorem unum qui pascat eas, David (id est Messiam) servum meum. Ego Dominus ero eis in Deum; et servus meus David princeps eorum.

CAPITULUM XXXVI. — Effundam super vos aquam mundam, et mundabimini ab inquinamentis vestris. Et dabo vobis cor novum, et spiritum novum ponam in medio vestri. Et auferam cor lapideum de carne vestra, et dabo vobis cor carneum, etc. Et faciam ut in præceptis meis ambuletis, et judicia mea custodiatis et operemini.

Non propter vos ego faciam, ait Dominus Deus: notum sit vobis; sed propter nomen sanctum meum. Confundimini, et erubescite super viis vestris, ait Dominus.

CAPITULUM XXXVII. — (Nota istud capitulum, ut bene exponatur.)

B Hæc dicit Dominus Deus: Ecce ego aperiam tumulos vestros, et educam vos de sepulcris vestris, popule meus, et inducam vos in terram Israel, etc.

(Nota quæ sequuntur, quia de Christo loquuntur. Item, nota de Gog et Magog, capitulis XXXVIII et XXXIX.)

CAPITULUM XLIV. — Porta hæc clausa erit et non aperietur, et vir non transiet per eam: quoniam Dominus Deus Israel ingressus est per eam; eritque clausa.

C Sacerdotes docebunt populum meum quid sit inter sanctum et pollutum, et inter mundum et immundum.

(Nota. Quæ in isto et sequenti capitulo dicuntur de sacrificiis et templo, spiritualiter et de futura triumphanti Ecclesia sunt exponenda. Item de aquis, quæ exponuntur de fonte Baptismatis, nota capitulo XLVII.)

PROPHETIA DANIELIS

HABET CAPITULA QUATUORDECIM. ET AGITUR IN EA DE DANIELE SOCIISQUE EJUS ET CANTICO EORUM; DE MUNDI MONARCHIA; DE MUTATIONIBUS TEMPORUM; DE POTESTATE, ÆTERNITATE REGNI CHRISTI; DE HISTORIA SUSANNÆ; DE DESTRUCTIONE BEL ATQUE INTERFECTIONE DRAGONIS.

CAPITULUM I. — Ait rex Asphanez præposito eunuchorum, ut introduceret de filiis Israel pueros in quibus nulla esset macula, decoros forma, et eruditos omni sapientia, cautos scientia, et doctos disciplina.

D Proposuit autem Daniel in corde suo, ne pollueretur de mensa regis, neque de vino potus ejus. Dedit autem Deus Danieli gratiam et misericordiam in conspectu principis eunuchorum.

Et dixit Daniel: Tenta nos, obsecro, servos tuos, diebus decem, et dentur nobis legumina ad vescendum, et aqua ad bibendum; et contemplare vultus nostros et vultus puerorum qui vescuntur cibo regio; et sicut videris, facies cum servis tuis.

Post dies autem decem, apparuerunt vultus eorum meliores et corpulentiores, præ omnibus pueris qui vescebantur cibo regio.

Pueris autem his dedit Deus scientiam et disciplinam in omni libro et sapientia. Non sunt inventi tales de universis, ut Daniel, Ananias, Misael et Azarias.

CAPITULUM II. — (Visio Danielis de lapide qui abscissus est de monte sine manibus, de Christo pulchre exponitur.)

Benedixit Daniel Deum cœli, et locutus ait: Sit nomen Domini benedictum a sæculo et usque in sæculum, quia sapientia et fortitudo ejus sunt. Et ipse mutat tempora et ætates; transfert regna, atque constituit; dat sapientiam sapientibus. Ipse revelat profunda et abscondita, et novit in tenebris constituta. Tibi, Deus patrum meorum, confiteor, teque laudo, quia sapientiam et fortitudinem dedisti mihi, et ostendisti mihi quæ rogavi te.

Est Deus in cœlo revelans mysteria.

CAPITULUM III. — Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum, et laudabilis, et gloriosum nomen tuum in sæcula; quia justus es in omnibus quæ fecisti nobis, et universa opera tua vera, et viæ tuæ rectæ, et omnia judicia tua vera.

Non est confusio confidentibus in te, Domine. Et nunc sequimur te in toto corde nostro, et timemus te, et quærimus faciem tuam. Ne confundas nos, sed fac nobiscum juxta mansuetudinem tuam, et secundum multitudinem misericordiæ tuæ; et erue nos in mirabilibus tuis, et da gloriam nomini tuo; et confundantur omnes qui ostendunt servis tuis mala.

Benedictus es, Domine Deus patrum nostrorum, et laudabilis, et superexaltatus in sæcula. Benedictum nomen gloriæ tuæ sanctum, et laudabile, et superexaltatum in omnibus sæculis. Benedictus es in templo sancto gloriæ tuæ, et superlaudabilis, et superexaltatus in sæcula. Benedictus es in throno regni tui, etc. Benedictus es qui intueris abyssos, et sedes super Cherubim, et laudabilis, et superexaltatus in sæcula. Benedictus es in firmamento cœli, et laudabilis, et gloriosus, et superexaltatus in sæcula. Benedicite, omnia opera Domini, Domino, etc.

Benedicite Domino, qui eruit nos de inferno, et salvavit nos de manu mortis.

Benedicite, omnes religiosi, Deo deorum, etc.

Dixit Nabuchodonosor: Ecce video viros quatuor ambulantes in medio ignis, et species quarti similis filio Dei.

CAPITULUM IV. — Peccata tua eleemosynis redime, et iniquitates tuas misericordiis pauperum, dixit Daniel regi Nabuchodonosor.

Ego Nabuchodonosor oculos meos ad cœlum levavi, et Altissimo benedixi, et Viventem in sempiternum laudavi et glorificavi, quia potestas ejus potestas sempiterna, et regnum ejus in generationem et generationem; et omnes habitatores terræ apud ipsum in nihilum reputantur. Juxta voluntatem suam facit, tam in virtutibus cœli, quam in habitatoribus terræ; et non est qui resistat manui ejus, et dicat, Quare sic fecisti? Nunc igitur laudo, magnifico, et glorifico Regem cœli, quia omnia opera ejus vera.

CAPITULUM V. — Tu quoque non humiliasti cor tuum; sed adversus Dominatorem cœli elevatus es.

CAPITULUM VI. — Eductus est Daniel de lacu leonum, et nulla læsio apparuit in eo, quia credidit Deo suo.

CAPITULUM VII. — Adspiciebam donec throni positi sunt, et Antiquus dierum sedit. Vestimentum ejus candidum quasi nix, et capilli capitis ejus quasi lana munda. Thronus ejus flammæ ignis; rotæ ejus ignis accensus. (Cetera quære.) Millia millium ministrabant ei, et decies millies centena millia adsistebant ei. Judicium sedit, et libri aperti sunt.

(In isto capitulo et sequentibus multa scribuntur de Antichristo, quæ in Historia scholastica satis convenienter exponuntur; et cetera quære.)

Adspiciebam propter vocem sermonum grandium quos cornu illud (scilicet Antichristus) loquebatur.

Adspiciebam in visione noctis; et ecce in nubibus cœli, quasi Filius hominis veniebat, et usque ad Antiquum dierum pervenit; et in conspectu ejus obtulerunt eum. Et dedit ei potestatem et honorem et regnum; et omnes populi, tribus, et linguæ servient ei. Potestas ejus potestas æterna quæ non auferetur, et regnum ejus quod non corrumpetur.

Horruit spiritus meus.

Adspiciebam, et ecce cornu illud (scilicet Antichristus) faciebat bellum adversus sanctos, et prævalebat eis, donec venit Antiquus dierum, etc. (Nota hic de Antichristo diligenter.) Et tradentur in manus ejus (scilicet Antichristi, sancti et boni Christiani), usque ad tempus, et tempora, et dimidium temporis (id est tres annos cum dimidio).

CAPITULUM VIII. — Ego Daniel langui et ægrotavi post visionem per dies.

CAPITULUM IX. — Propter temetipsum inclina, Deus meus, aurem tuam, et audi. Neque enim in justificationibus nostris prosternimus preces ante faciem tuam, sed in miserationibus tuis multis. Exaudi, Domine; placare, Domine; ne moreris.

Dixit Gabriel ad Danielem: Septuaginta hebdomades (supple, annorum) abbreviatæ sunt super populum tuum, et super urbem sanctam tuam, ut consummetur prævaricatio, et finem accipiat peccatum, et deleatur iniquitas, et adducatur justitia sempiterna, et impleatur visio et prophetia, et ungatur Sanctus Sanctorum (id est Christus), etc. (Quære in textu. Nota hic pulcherrima de tempore adventus Christi, et passione ipsius, ac obstinatione Judæorum. Bene exponitur in Scholastica historia. Quære diligenter.)

Et post hebdomades sexaginta duas occidetur Christus; et non erit ejus populus qui eum negaturus est. Et civitatem et sanctuarium dissipabit populus cum duce venturo; et finis ejus vastitas, et usque in finem perseverabit desolatio (scilicet Judæorum excæcatio).

CAPITULUM X. — Intelligentia opus est in visione.

Daniel, vir desideriorum, intellige, etc. (Nota in isto capitulo de controversia inter angelos provinciarum ac populi custodes.)

Ex die primo quo posuisti cor tuum ad intelligendum, ut te affligeres in conspectu Dei tui, exaudita sunt verba tua.

Noli timere, vir desideriorum; pax tibi; esto robustus.

CAPITULUM XI. — (In undecimo capitulo nota de Antichristo: quæ tamen partim exponuntur de Antiocho.)

CAPITULUM XII. — In tempore illo consurget Michael, princeps magnus, qui stat pro filiis populi tui; et veniet tempus quale non fuit ab eo ex quo gentes esse cœperunt, usque ad tempus illud. (Istud tempore Antichristi implebitur.)

Multi de his qui dormiunt in pulvere terræ, evigilabunt, alii in vitam æternam, alii in opprobrium ut videant semper. Qui autem docti fuerint fulgebunt quasi splendor firmamenti; et qui ad justitiam erudiunt multos, quasi stellæ in perpetuas æternitates.

(Item, nota residuum hujus capituli, in quo de Antichristo tangitur: quod scilicet post mortem ejus convertentur ab eo decepti, ad agendam pœnitentiam.)

CAPITULUM XIII. — Iniquitas egressa est de Babylone a senioribus, qui videbantur regere populum, ait Dominus.

Angustiæ mihi sunt undique. Sed melius est mihi absque opere incidere in manus vestras, quam peccare in conspectu Domini, dixit Susanna.

Flens autem Susanna suspexit in cœ- lum : erat enim cor ejus fiduciam habens in Domino.

Deus æterne, qui absconditorum es cognitor, qui scis omnia antequam fiant.

Revertimini ad judicium. Semen Chanaan, et non Juda, species decepit te, et concupiscentia subvertit cor tuum.

CAPITULUM XIV. — Apprehendit angelus Domini Habacuc in vertice ejus, et portavit eum capillo capitis sui; posuitque eum in Babylone, super lacum, in impetu spiritus sui.

Recordatus es mei, Domine Deus meus, et non dereliquisti diligentes te.

PROPHETIA OSEE

CONTINET CAPITULA QUATUORDECIM. ET LOQUITUR DE IDOLOLATRIA POPULI ISRAEL, SIGNATA PER MULIEREM MERETRICEM; DE MUNDATIONE PECCATORUM; ET EXHORTATUR UT FILII ISRAEL AD DOMINUM CONVERTANTUR.

CAPITULUM I. — Principium loquendi Domino ad Osee. Et dixit Dominus ad Osee : Vade, sume tibi uxorem fornicationum, et fac tibi filios fornicationum, quia fornicans fornicabitur terra a Domino.

Erit in loco ubi dicitur eis, Non populus meus vos, dicetur eis, Filii Dei viventis. (Istud allegat Apostolus ad Romanos de vocatione gentium.)⁵

CAPITULUM II. — Ecce ego sepiam viam tuam spinis, et sepiam eam maceria.

Ecce ego lactabo eam, et ducam eam in solitudinem, et loquar ad cor ejus.

Sponsabo te mihi in sempiternum; et sponsabo te mihi in justitia, et judicio, et in misericordia, et in miserationibus; et sponsabo te mihi in fide, et scies quia ego Dominus.

CAPITULUM III. — Dies multos sedebunt filii Israel sine rege, et sine principe, et sine sacrificio, et sine altari, et sine ephod, et sine theraphim. Et post hæc revertentur filii Israel, et quærent Dominum Deum suum, et David regem suum (id est Messiam); et pavebunt ad Dominum, et ad bonum ejus, in novissimo dierum. (Istud modo in Judæis obstinatis verificatum est; sed in fine mundi, Antichristi detecta perfidia, ad Christum revertentur.)

CAPITULUM IV. — Judicium Domino cum habitatoribus terræ. Non est veritas, et non est misericordia, et non est scientia Dei in terra. Maledictum, et mendacium, et homicidium, et furtum, et adulterium inundaverunt, et sanguis sanguinem tetigit.

Unusquisque non judicet. Populus tuus sicut hi qui contradicunt sacerdoti.

Conticuit populus meus, eo quod non habuerit scientiam Dei.

Quia tu scientiam repulisti, repellam te, ne sacerdotio fungaris mihi. Quia oblita es mei, obliviscar et ego filiorum tuorum; gloriam eorum in ignominiam commutabo.

Peccata populi mei comedent, et ad iniquitatem sublevabunt animas eorum. Et erit sicut populus, sic sacerdos. Dominum dereliquerunt in non custodiendo.

Fornicatio, et ebrietas, et vinum auferunt cor. Spiritus fornicationis decepit eos, et fornicati sunt a Deo suo.

Populus non intelligens vapulabit.

Sicut vacca lasciviens declinavit Israel.

CAPITULUM V. — Attendite hoc, sacerdotes, quia vobiscum judicium est : quoniam laqueus facti estis speculationi, et sicut rete expansum super montem Thabor. Victimas declinastis in profundum.

CAPITULUM VI. — In tribulatione sua mane consurgent ad me : Venite, et revertamur ad Dominum, quia ipse cepit, et sanabit nos; percutiet, et curabit nos.

Misericordiam volui, et non sacrificium; et scientiam Dei plus quam holocausta. Ipsi autem sicut Adam prævaricati sunt.

In domo Israel vidi horrendum.

CAPITULUM VII. — Circumdederunt eos adinventiones suæ, coram facie mea factæ sunt. Omnes adulterantes, quasi clibanus succensus a coquente.

Comederunt alieni robur ejus, et ipse nescivit.

Factus est Ephraim quasi columba seducta non habens cor.

Væ eis, quoniam recesserunt a me. Vastabuntur, quoniam prævaricati sunt in me. Et ego redemi eos, et ipsi locuti sunt contra me mendacia, etc. Et recesserunt a me. Et ego erudivi eos, et confortavi brachia eorum, et in me cogitaverunt malitiam. Reversi sunt ut essent absque jugo, etc.

CAPITULUM VIII. — Ipsi regnaverunt, et non ex me; principes exstiterunt, et non cognovi.

Ventum seminabunt, et turbinem metent.

CAPITULUM IX. — Noli lætari, Israel, et noli exsultari, quia fornicatus es a Deo tuo.

Non libabunt Domino vinum, et non placebunt ei sacrificia eorum. Profunde peccaverunt. Væ eis, quum recessero ab eis.

Exosos habui eos propter malitiam adinventionum eorum; de domo mea ejiciam eos; non addam ut diligam eos: omnes principes eorum recedentes.

Radix eorum exsiccata est, fructum nequaquam facient.

Abjiciet eos Dominus Deus meus, quia non audierunt eum; et erunt vagi in nationibus.

CAPITULUM X. — Divisum est cor eorum, nunc interibunt.

Confundetur Israel in voluntate sua.

Dicent montibus, Operite nos; et colibus, Cadite super nos.

Juxta desiderium meum corripiam eos.

Seminate vobis in justitia, et metite in ore misericordiæ, et innovate vobis novale. Tempus requirendi Dominum, quum venerit qui docebit vos justitiam.

CAPITULUM XI. — Puer Israel, et dilexi eum; et ex Ægypto vocavi filium meum.

Ego quasi nutricius Ephraim; portavi eos in brachiis meis, et nescierunt quod curarem eos.

In funiculis Adam traham eos, in vinculis caritatis. Populus meus pendebit ad reditum meum.

CAPITULUM XII. — Juxta vias ejus, et juxta adinventiones ejus reddet ei.

Misericordiam et judicium custodi, et spera in Deo tuo semper.

In manu Prophetarum assimilatus sum.

CAPITULUM XIII. — Ego Dominus Deus tuus, et salvator non est præter me.

Saturati sunt; et elevaverunt cor suum, et obliti sunt mei. Occurram eis quasi ursa raptis catulis; et dirumpam interiora eorum, et consumam eos ut leo.

Perditio tua, Israel, ex te; in me tantummodo auxilium tuum. Dabo tibi regem in furore meo.

De manu mortis liberabo eos, de morte redimam eos. Ero mors tua, o mors; ero morsus tuus, inferne.

CAPITULUM XIV. — Convertere ad Dominum Deum tuum, quoniam corruisti in iniquitate tua. Tollite vobiscum verba, et convertimini ad Dominum, et dicite ei: Omnem aufer iniquitatem, et accipe bonum; et reddemus vitulos labiorum nostrorum.

Sanabo contritiones eorum, diligam eos spontanee, quia aversus est furor meus ab eis. Ero quasi ros. Israel germinabit quasi lilium. Convertentur sedentes in umbra ejus.

Quis sapiens, et intelliget ista? intelligens, et sciet hæc? Quia rectæ viæ Domini, et justi ambulabunt in eis; prævaricatores vero corruent in eis.

PROPHETIA JOEL

HABET CAPITULA TRIA. ET LOQUITUR DE CONSUMPTIONE TERRÆ PER ERUCAM, BRUCHUM, LOCUSTAM, ET RUBIGINEM; DE INDUCTIONE AD POENITENTIAM, ET DE JUDICIO FUTURO.

CAPITULUM I. — Expergiscimini, ebrii, et flete; et ululate, omnes qui bibitis vinum in dulcedine.

Computruerunt jumenta in stercore suo.

CAPITULUM II. — Conturbentur omnes habitatores terræ, quia venit dies Domini, dies tenebrarum et caliginis. Similis ei non fuit a principio, et post eum non erit. Ante faciem ejus ignis vorans, et post eum exurens flamma. A facie ejus cruciabuntur populi; omnes vultus redigentur in ollam. A facie ejus contremuit terra, moti sunt cœli, sol et luna obtenebrati sunt, et stellæ retraxerunt splendorem suum. Multa sunt nimis castra Domini (id est angeli sancti), fortia, et facientia verbum ejus. Magnus dies Domini et terribilis valde: et quis sustinebit eum?

Nunc ergo, dicit Dominus, convertimini ad me in toto corde vestro, in jejunio, et fletu, et planctu; et scindite corda vestra et non vestimenta vestra. Et convertimini ad Dominum Deum vestrum, quia benignus et misericors est, patiens et multæ misericordiæ, et præstabilis super malitia.

Quis scit si ignoscat Deus, et relinquat post se benedictionem? Sacrificium et libamen Domino Deo nostro.

Inter vestibulum et altare plorabunt sacerdotes, etc.

Exsultate in Domino Deo vestro, qui dedit vobis doctorem justitiæ.

Non confundetur populus meus in sempiternum.

Post hæc, effundam spiritum meum super omnem carnem; et prophetabunt filii vestri et filiæ vestræ, etc.⁶ (Istud Petrus allegat in Actibus.)

In monte Sion et in Jerusalem erit salvatio, et in residuis quos Dominus vocaverit.

CAPITULUM III. — (Nota de judicio ultimo.) Congregabo omnes gentes, et deducam eas in vallem Josaphat, et disceptabo ibi cum eis. Cito velociter reddam vicissitudinem super caput vestrum. Consurgant et ascendant gentes in vallem Josaphat, quia ibi sedebo ut judicem omnes gentes in circuitu, etc. Et Dominus de Sion rugiet, et de Jerusalem dabit vocem suam, et movebuntur cœli et terra; et Dominus spes populi sui.

PROPHETIA AMOS

COMPLECTITUR CAPITULA NOVEM. ET LOQUITUR DE SCELERIBUS JUDÆORUM ET GENTIUM; DE IRA DEI ET VINDICTA SUPER EOS VENTURA. INDUCIT QUOQUE AD POENITENTIAM, ET PRÆDICIT FINALEM REPARATIONEM.

CAPITULUM I. — Dominus de Sion rugiet, etc.

CAPITULUM II. — Super tribus sceleribus Israel, et super quatuor non convertam eum, pro eo quod vendiderit pro argento justum, et pauperem pro calceamento.

Ecce ego stridebo subter vos sicut stridet plaustrum onustum fœno. Et peribit fuga a veloce, et fortis non salvabit animam suam.

CAPITULUM III. — Visitabo super vos omnes iniquitates vestras.

Si erit malum in civitate quod Dominus non fecit? Quia non faciet Dominus verbum, nisi revelaverit secretum suum ad servos suos Prophetas. Leo rugiet, quis non timebit? Dominus Deus locutus est, quis non prophetabit?

Nescierunt facere rectum, dicit Dominus, thesaurizantes iniquitatem.

CAPITULUM IV. — Juravit Dominus in sancto suo, quia ecce dies venient super vos, et levabunt vos in contis, et reliquias vestras in ollis ferventibus. Et per aperturas exibitis altera contra alteram, et projiciemini in Armon, dicit Dominus.

Præparare in occursum Dei tui, Israel: quia ecce formans montes, et creans ventum, et annuntians homini eloquium suum, faciens matutinam nebulam, etc. Dominus exercituum nomen ejus.

CAPITULUM V. — Domus Israel cecidit, non adjiciet ut resurgat.

Faciens Arcturum et Orionem, convertens tenebras in mane, et diem nocte mutans; qui vocat aquas, et effundit eas super faciem terræ: Dominus nomen ejus.

Odio habuerunt corripientem, loquentem perfecte abominati sunt.

Cognovi multa scelera vestra, et fortia peccata vestra.

Numquid hostias et sacrificium obtulistis mihi in deserto quadraginta annis, domus Israel? etc. (Istud inducit Stephanus Act. vii, 42. in Actibus Apostolorum.)

CAPITULUM VI. — Væ qui dormitis in lectis eburneis, et lascivitis in stratis vestris.

Juravit Dominus Deus in anima sua: Detestor ego superbiam Jacob, et domos ejus odi.

Væ qui lætamini in nihili; qui dicitis, Numquid non in fortitudine nostra assumpsimus nobis cornua? Qui convertistis in amaritudinem judicium, et fructum justitiæ in absinthium, etc.

CAPITULUM VII. — Domine Deus, propitius esto, et quiesce, obsecro.

Non sum propheta, et non sum filius prophetæ.

CAPITULUM VIII. — Venit finis super populum meum Israel; non adjiciam ultra ut pertranseam eum.

Juravit Dominus: Si oblitus fuero usque ad finem omnia opera eorum.

Ecce dies veniunt, dicit Dominus, et emittam famem in terram; non famem panis, neque sitim aquæ, sed audiendi verbum Dei, etc.

CAPITULUM IX. — Qui ædificat in cœlo ascensionem suam, etc.

In die illo suscitabo tabernaculum David, quod cecidit; et reædificabo aperturas ejus, etc. (Nota. Istud allegat apostolus Jacobus in Actibus Apostolorum, tamen secundum translationem Septuaginta interpretum.)⁷

PROPHETIA ABDIÆ

UNICUM HABET CAPITULUM. ET LOQUITUR DE COMMINATIONE ET DESTRUCTIONE EDOM ET ESAU.

Superbia cordis tui extulit te, habitantem in scissuris petrarum, exaltantem solium tuum. Si exaltatus fueris ut aquila, et si inter sidera posueris nidum tuum, inde detraham te, dicit Dominus.

Omnes viri fœderis tui, illuserunt tibi, etc. Qui comedunt tecum, ponent insidias subter te. Propter iniquitatem in fratrem tuum, Operiet te confusio, et peribis in æternum. Sicut fecisti, fiet tibi.

Ascendent salvatores in montem Sion judicare; et erit Domino regnum.

PROPHETIA JONÆ

CONTINET CAPITULA QUATUOR. ET LOQUITUR DE NAUFRAGIO JONÆ, QUI IN HOC CHRISTI PASSIONEM PRÆFIGURANS, MUNDUM AD POENITENTIAM REVOCAT; ATQUE SUB NOMINE NINIVE SALUTEM GENTIUM PRÆFIGURAT.

CAPITULUM I. — Quid tu sopore deprimeris? Surge, et invoca Deum tuum, si forte recogitet Deus de nobis, et non pereamus.

CAPITULUM II. — Præparavit Dominus piscem grandem; et erat Jonas in ventre piscis tribus diebus et tribus noctibus.

Dixit Jonas: Clamavi ad Dominum de tribulatione mea, et exaudivit me. Sublevabis de corruptione vitam meam, Domine Deus meus. Quum angustiaretur in me spiritus meus, Domini recordatus sum. Qui custodiunt vanitates, frustra misericordiam suam derelinquunt. Ego autem in voce laudis immolabo tibi; quæcumque vovi, reddam Domino pro salute.

Et dixit Dominus pisci, et evomuit Jonam in aridam.

CAPITULUM III. — Ninive erat civitas magna itinere dierum trium.

Et crediderunt Ninivitæ Domino, et operti sunt saccis, etc.

Quis scit si convertatur et ignoscat Deus, et revertatur a furore iræ suæ, et non peribimus?

Et vidit Deus opera eorum, et misertus est.

CAPITULUM IV. — Et nunc, Domine, tolle, quæso, animam meam, quia melior est mihi mors quam vita.

Putasne bene irasceris tu?

PROPHETIA MICHÆÆ

HABET CAPITULA SEPTEM. ET PRÆDICIT SAMARIÆ DEVASTATIONEM ET CAPTIVITATEM, ATQUE INTERITUM PRINCIPUM ISRAEL ET PSEUDOPROPHETARUM; ET DE INGRATITUDINE ET MALITIA EORUMDEM.

CAPITULUM I. — Faciam planctum velut draconum, et luctum quasi struthionum, quia desperata est plaga ejus.

CAPITULUM II. — Væ qui cogitatis inutile, et operamini malum in cubilibus vestris: quoniam contra Dominum est manus eorum.

Hæc dicit Dominus: Ecce ego cogito super familiam istam malum, unde non auferetis colla vestra; et non ambulabitis superbi, quoniam tempus pessimum est.

Nonne verba mea bona sunt cum eo qui recte graditur?

Dixit Michæas: Utinam non essem vir habens spiritum, et mendacium potius loquerer.

Congregatione congregabo te, Jacob, totum, etc. (Inquire in textu et expositionem scrutare.)

CAPITULUM III. — Numquid vestrum est scire judicium, qui odio habetis bonum? Qui comederunt carnem populi mei, et pellem desuper excoriaverunt. Tunc clamabunt ad Dominum, et non exaudiet eos, sicut nequiter egerunt, etc.

Verumtamen ego repletus sum fortitudine spiritus Domini, judicio et virtute, ut annuntiem Israel scelus et peccatum suum.

Audite hæc, qui abominamini judicium et recta pervertitis.

CAPITULUM IV. — Et erit in novissimo dierum, erit mons domus Domini præparatus in vertice montium, etc. (Nota. Istud habetur supra in Isaia. Quære ergo et inspice utrobique textum ac sensum.)⁸

Nos ambulabimus in nomine Dei nostri in æternum et ultra.

Et tu, turris gregis nebulosa filiæ Sion, ad te veniet potestas prima, regnum filiæ Jerusalem. Nunc quare mœrore contraheris? Numquid rex non est tibi, aut consiliarius tuus periit, quia comprehendit te dolor sicut parturientem?

CAPITULUM V. — (Nota in isto de duplici Christi natura ac generatione æterna. Item nota totum capitulum, quoniam pulcherrimum est.)

Et tu, Bethlehem Ephrata, parvulus es in millibus Juda. Ex te mihi egredietur qui sit dominator in Israel, et egressus ejus ab initio, a diebus æternitatis. Et stabit, et pascet in fortitudine Domini; et convertentur, quia nunc magnificabitur usque ad terminos terræ, in medio universæ terræ. Et erit iste pax, Assyrius quum venerit, et quando calcaverit in domibus nostris.

Exaltabitur manus tua super hostes tuos, et omnes inimici tui interibunt.

CAPITULUM VI. — Judicium Domini cum populo suo.

Popule meus, quid feci tibi? aut quid molestus fui tibi? responde mihi, etc.

Quid dignum offeram Domino? Curvabo genu Deo excelso? Numquid offeram ei et holocautomata? Numquid placari potest Dominus in millibus arietum, aut in multis millibus hircorum pinguium?

Indicabo tibi, o homo, quid sit bonum, et quid Dominus requirat a te: utique facere judicium, et diligere misericordiam, et sollicitum ambulare cum Deo tuo.

Salus erit timentibus nomen tuum, Domine.

CAPITULUM VII. — Væ mihi, quia factus sum sicut qui colligit in autumno racemos vindemiæ. Præcoquas ficus desideravit anima mea.

Periit sanctus de terra, et rectus in hominibus non est. Vir fratrem suum venatur ad mortem.

Ab ea quæ dormit in sinu tuo, custodi claustra oris tui. Quia filius contumeliam facit patri, etc. Inimici hominis domestici ejus.

Ego autem ad Dominum adspiciam, et exspectabo Deum salvatorem meum. Audiet me Deus meus. Ne læteris, inimica mea, super me, quia cecidi; consurgam. Quum sedero in tenebris, Dominus lux mea est. Iram Domini portabo, quia peccavi ei, donec causam meam judicet.

Educet me Dominus in lucem, et videbo justitiam ejus. Et adspiciet me inimica mea, et operietur confusione, quæ dicit ad me, Ubi est Deus tuus?

Pasce populum tuum in virga tua, gregem hereditatis tuæ.

Videbunt gentes, et confundentur super omni fortitudine sua.

Non immittet Dominus ultra furorem suum, quoniam volens misericordiam est. Revertetur, et miserebitur nostri. Deponet iniquitates nostras, et projiciet in profundum maris omnia peccata nostra.

PROPHETIA NAHUM

HABET CAPITULA TRIA. ET LOQUITUR DE IRA DEI ET VINDICTA GRAVI CONTRA NINIVITAS, QUI AD PRÆDICATIONEM JONÆ POENITENTIAM EGERUNT DE PECCATIS, ET POSTEA FUERUNT PECCATIS MAJORIBUS INVOLUTI.

CAPITULUM I. — Deus æmulator et ulciscens Dominus. Ulciscens Dominus et habens furorem, ulciscens in hostes suos. Dominus in tempestate et turbine viæ ejus. Increpans mare, et exsiccans illud. Ante faciem indignationis ejus quis stabit? et quis resistet in ira furoris ejus?

Bonus Dominus, et confortans in die tribulationis, et sciens sperantes in se.

Quid cogitatis contra Dominum? Consummationem ipse faciet. Non consurget duplex tribulatio.

Ecce super montes pedes evangelizantis et annuntiantis pacem.

CAPITULUM III. — Aquam propter obsidionem hauri tibi, exstrue munitiones tuas.

PROPHETIA HABACUC

CONTINET CAPITULA TRIA. ET LOQUITUR DE DISPUTATIONE QUAM PROPHETA FECIT CUM DEO ET HOC MUNDO, ET QUOMODO JUSTI CONCULCANTUR ET PROSPERANTUR INIQUI.

CAPITULUM I. — Usquequo, Domine, clamabo, et non exaudies? vociferabor ad te, vim patiens, et non salvabis? Quare respicis contemptores, et taces conculcante impio justiorem se? Propter hoc lacerata est lex. Quia impius prævalet adversus justum, propterea egreditur judicium perversum.

Numquid non tu a principio, Domine Deus meus, sancte meus, et non moriemur? Mundi sunt oculi tui, ne videas malum, et respicere ad iniquitatem non poteris. Quare non respicis super inique agentes, et taces devorante impio justiorem se?

CAPITULUM II. — Super custodiam meam stabo, et figam gradum meum super munitionem, et contemplabor, ut videam quid dicatur mihi, et quid respondeam ad arguentem me.

Apparebit Dominus in finem, et non mentietur; si moram fecerit, exspecta eum, quia veniens veniet, et non tardabit.

Ecce qui incredulus est, non erit recta anima ejus in semetipso. Justus autem in sua fide vivet.

Quomodo vinum potantem decipit, sic erit vir superbus, et non decorabitur: qui dilatavit quasi infernus animam suam, et ipse quasi mors, et non adimpletur.

Væ ei qui multiplicat non sua. Usquequo aggravat contra se lutum densum?

Væ qui potum dat amico suo, mittens fel suum, et inebrians, ut adspiciat nuditatem ejus.

Dominus autem in templo sancto suo: sileat a facie ejus omnis terra.

CAPITULUM III. — Domine, audivi auditionem tuam, et timui, etc.

Operuit cœlos gloria ejus, et laudis ejus plena est terra. Cornua in manibus ejus; ibi abscondita est fortitudo ejus.

Egressus es in salutem populi tui, in salutem cum Christo tuo, etc.

Ego autem in Domino gaudebo; et exsultabo in Deo Jesu meo.

Deus Dominus fortitudo mea, et ponet pedes meos quasi cervorum. Et super excelsa mea deducet me victor, in psalmis canentem.

PROPHETIA SOPHONIÆ

HABET CAPITULA TRIA. ET LOQUITUR DE JUDICIO DEI CONTRA JUDÆOS ET GENTES, ET DE CONSOLATIONE ISRAEL.

CAPITULUM I. — Ruinæ impiorum erunt, et disperdam eos a facie terræ, dicit Dominus. Disperdam eos qui avertuntur de post tergum Domini, dicit Dominus, et qui non quæsierunt Dominum, nec investigaverunt eum. Silete a facie Domini Dei, quia juxta est dies Domini.

Visitabo super omnem qui arroganter ingreditur, et qui complevit domum Dei sui iniquitate et dolo.

Et erit in tempore illo: Scrutabor Jerusalem in lucernis, et visitabo super viros defixos in fæcibus suis: qui dicunt, Non faciet bene Dominus, et non faciet male.

Juxta est dies Domini magnus, juxta et velox nimis. Vox diei Domini amara, tribulabitur ibi fortis. Dies iræ dies illa, dies tribulationis et angustiæ, dies calamitatis et miseriæ, dies tenebrarum et caliginis, dies nebulæ et turbinis, dies tubæ et clangoris.

Ambulabunt ut cæci, quia Domino peccaverunt.

In igne zeli Domini devorabitur omnis terra, quia consummationem cum festinatione faciet Dominus cunctis habitantibus terram.

CAPITULUM II. — Quærite Dominum, omnes mansueti terræ, qui judicium ejus estis operati. Quærite justum, quærite mansuetum, si quo modo abscondamini in die furoris Domini.

Horribilis Dominus super impios, et attenuabit omnes deos terræ; et adorabunt eum viri de loco suo, omnes insulæ gentium.

CAPITULUM III. — Exspecta me, dicit Dominus, in die resurrectionis meæ in futurum, etc. (Quære totum istud, quia de Christo exponitur resurgente.)

Lauda, filia Sion; jubila, Israel; exsulta in omni corde tuo, filia Jerusalem. Abstulit Dominus judicium tuum, avertit inimicos tuos rex Israel; Dominus in medio tui, non timebis malum ultra.

Noli timere; non dissolvantur manus tuæ. Dominus Deus in medio tui fortis, ipse salvabit. Gaudebit super te Dominus in lætitia, silebit in dilectione tua, et exsultabit super te in laude.

PROPHETIA AGGÆI

HABET CAPITULA DUO. ET PRÆDICIT REVERSIONEM JUDÆORUM; DE REÆDIFICATIONE TEMPLI, AC CIVITATIS RENOVATIONE.

CAPITULUM I. — Ponite corda vestra super vias vestras.

CAPITULUM II. — Spiritus meus erit in medio vestri, nolite timere.

Adhuc unum modicum, et ego commovebo cœlum et terram, et mare et aridam; et movebo omnes gentes. Et veniet Desideratus cunctis gentibus, et implebo domum istam gloria, dicit Dominus. Magna erit gloria domus istius novissimæ plus quam primæ, dicit Dominus; et in loco isto dabo pacem. (Nota de Christi adventu prophetiam evidentem atque pulcherrimam. Loquitur autem Propheta de domo facta per Zorobabel.)

Percussi vos vento urente, et aurugine, et grandine; et non fuit in vobis qui reverteretur ad me, dicit Dominus.

In die illo, dicit Dominus, assumam te, Zorobabel fili Salathiel, serve meus, dicit Dominus; et ponam te quasi signaculum, quia te elegi, dicit Dominus exercituum.

PROPHETIA ZACHARIÆ

HABET CAPITULA QUATUORDECIM. ET LOQUITUR DE LIBERATIONE JUDÆORUM ET DE VINDICTA CONTRA INIMICOS EORUM; DE HUMILITATE ADVENTUS CHRISTI ET PASSIONE EJUSDEM.

CAPITULUM I. — Hæc dicit Dominus exercituum: Convertimini ad me, et convertar ad vos. Ne sitis sicut patres vestri. Convertimini de viis vestris malis, et de cogitationibus vestris pessimis, dicit Dominus.

Ira magna ego irascor super gentes opulentas, dicit Dominus.

Revertar ad Jerusalem in misericordiis.

CAPITULUM II. — Ecce angelus qui loquebatur in me egrediebatur, et alius angelus egrediebatur in occursum ejus, et dixit ad eum: Curre, loquere ad puerum istum, dicens: Absque muro habitabitur Jerusalem.

Hæc dicit Dominus exercituum: Post gloriam misit me ad gentes quæ spoliaverunt vos. Qui tetigerit vos, tanget pupillam oculi ejus. Et cognoscetis quia Dominus exercituum misit me. Lauda et lætare, filia Sion, quia ecce ego venio, et habitabo in medio tui, ait Dominus. Et applicabuntur gentes multæ ad Dominum in die illa, et erunt mihi in populum, et habitabo in medio tui; et scies quia Dominus exercituum misit me ad te. (Nota. In verbis istis dicit Dominus exercituum se mitti a Domino exercituum: in quo tangitur pluralitas Personarum, ac Christi divinitas.)

Sileat a facie Domini omnis caro, quoniam consurrexit de habitaculo sancto suo.

CAPITULUM III. — Dixit Dominus ad Satan: Increpet Dominus in te, Satan: et increpet Dominus in te. (Nota. Hic dicitur ter, Dominus, ad designandum in simplici Deo personalem Trinitatem.)

Ecce ego adducam servum meum Orientem (id est Christum). (Item Oriens, id est Messias, secundum translationem Chaldaicam.)

Super lapidem unum septem oculi sunt. Ecce ego cælabo sculpturam ejus, ait Dominus; et auferam iniquitatem terræ illius in una die. (Nota. In Christo lapide angulari sunt septem dona Sancti Spiritus. Item Spiritus Sanctus formavit sculpturam, id est corpus ejus; et in die Parasceves abstulit Christus mundi peccata.)

CAPITULUM IV. — Non in exercitu, nec in robore, sed in spiritu meo, dicit Dominus exercituum.

Isti sunt duo filii olei, qui adsistunt Dominatori universæ terræ.

CAPITULUM VI. — Ecce vir, Oriens nomen ejus; et subter eum orietur, et ædificabit templum Domino. Et ipse portabit gloriam, et sedebit et dominabitur in solio suo; et erit sacerdos super solio suo, et consilium pacis erit inter duos illos (quia in Christo pagani et Judæi in una fide congregati sunt). (Item hæc prophetia in Christo impleta est, qui ædificavit templum, id est Ecclesiam, et dominatur in militanti Ecclesia.)

CAPITULUM VII. — Judicium verum judicate, et misericordiam et miserationes facite, unusquisque cum fratre suo; et malum vir fratri suo non cogitet in corde suo.

Noluerunt attendere, et averterunt scapulam recedentes; et aures suas aggravaverunt, ne audirent. Cor suum posuerunt ut adamantem, ne audirent legem.

CAPITULUM VIII. — Zelatus sum Sion zelo magno, dicit Dominus.

Sicut cogitavi ut affligerem vos, quum me ad iracundiam, etc.

Veritatem tantum et pacem diligite.

Ibimus vobiscum: audivimus enim quoniam Dominus vobiscum est.

CAPITULUM IX. — Exsulta satis, filia Sion; jubila, filia Jerusalem: ecce Rex tuus venit tibi justus et salvator; ipse pauper et ascendens super asinam, et super pullum filium asinæ. Et loquetur pacem gentibus. Potestas ejus a mari usque ad mare, et a fluminibus usque ad fines terræ.

Tu quoque in sanguine testamenti tui, emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua. (Christus enim eduxit patres de limbo.)

Quid bonum Domini, et quid pulchrum ejus, nisi frumentum electorum, et vinum germinans virgines? (Istud intelligitur de corpore et sanguine Christi.)

CAPITULUM X. — Petiit pluviam a Domino in tempore serotino.

Super pastores iratus est furor meus, ait Dominus.

CAPITULUM XI. — Benedictus Dominus, divites facti sumus.

Dixi: Si bonum est in oculis vestris, afferte mercedem meam; et si non, quiescite. Et appenderunt mercedem meam triginta argenteos. Et dixit Dominus ad me: Projice eos ad statuarium, decorum pretium quo appretiatus sum ab eis. (Nota de Christi venditione.)

(Nota in isto capitulo de malo pastore quid faciat, etc.) O pastor et idolum derelinquens gregem! Brachium ejus ariditate siccabitur, etc.

CAPITULUM XII. — Dixit Dominus extendens cœlum, et fundans terram, et fingens spiritum hominis in eo.

Et erit qui offenderit ex eis in die illa (id est tempore gratiæ) quasi David, et domus David quasi Dei, sicut angelus Domini in conspectu eorum. (Istud dicit Propheta ad designandum magnitudinem misericordiæ Dei tempore Christi et gratiæ.)

Effundam super domum David spiritum gratiæ et precum. Adspicient ad me quem confixerunt; et plangent eum planctu quasi super unigenitum, et dolebunt super eum sicut doleri solet in morte primogeniti.

CAPITULUM XIII. — (Nota de fonte Baptismi.) In die illa erit fons patens domui David (id est Ecclesiæ Christi) et habitantibus Jerusalem, in ablutionem peccatoris et menstruatæ.

In die illa, dicit Dominus, disperdam nomina idolorum de terra.

Non sum propheta; homo agricola ego sum.

Et dicetur ei: Quid sunt plagæ istæ in medio manuum tuarum? Et dicet: His plagatus sum in medio eorum qui diligebant me.

Framea, suscitare super pastorem meum (id est Christum), et super virum cohærentem mihi, dicit Dominus exercituum; percute pastorem, et dispergentur oves gregis.

Ducam eos per ignem, et uram eos sicut uritur argentum, et probabo eos sicut probatur aurum. Et ego exaudiam eum et dicam: Populus meus es; et ipsi dicent: Dominus Deus meus.

CAPITULUM XIV. — Stabunt pedes Domini in die illa super montem Olivarum, qui est contra Jerusalem.

(Nota in isto capitulo multa pulcherrima et difficilia, etiam aliqua de Antichristo.)

Veniet Dominus Deus meus, omnesque Sancti ejus cum eo.

Et erit in die illa: non erit lux, sed frigus et gelu. Erit dies una quæ nota est Domino, non dies neque nox, etc. Et in die illa exibunt aquæ vivæ de Jerusalem, etc. In die illa erit Dominus rex super omnem terram. In die illa erit Dominus unus, et nomen ejus unum.

PROPHETIA MALACHIÆ

HABET CAPITULA QUATUOR. ET LOQUITUR DE ABJECTIONE POPULI JUDÆORUM ET SACRIFICIORUM EJUS; ET DE ADVENTU CHRISTI.

CAPITULUM I. — Dilexi vos, dicit Dominus. Nonne frater erat Esau Jacob? Et dilexi Jacob, Esau autem odio habui.

Filius honorat patrem, et servus timet dominum suum. Si ergo pater ego sum, ubi est honor meus? Et si Dominus ego sum, ubi est timor meus? dicit Dominus.

Ad vos, o sacerdotes, qui despicitis nomen Domini. Et nunc deprecamini vultum Domini, ut misereatur vestri, si quo modo suscipiat facies vestras.

(Nota de sacrificio novæ legis.) Non est mihi voluntas in vobis, dicit Dominus exercituum, et munus non suscipiam de manu vestra. Ab ortu enim solis usque ad occasum, magnum est nomen meum in gentibus, et in omni loco sacrificatur et offertur nomini meo oblatio munda, quia magnum est nomen meum in gentibus, dicit Dominus exercituum.

Maledictus dolosus: quia rex magnus ego sum, dicit Dominus, et nomen meum horribile in gentibus.

CAPITULUM II. — Labia sacerdotis custodiunt scientiam, et legem requirent de ore ejus, quia angelus Domini exercituum est. Vos autem recessistis de via, et scandalizastis plurimos in lege. Propter quod dedi vos contemptibiles omnibus populis.

Numquid non pater unus omnium nostrum? numquid non Deus unus creavit nos? Quare ergo despicit unusquisque nostrum fratrem suum, violans pactum patrum nostrorum. Disperdat Dominus virum qui fecit hoc. Custodite ergo spiritum vestrum, et nolite despicere.

Laborare fecistis Dominum in sermonibus vestris, in eo quod dicitis: Omnis qui facit malum bonus est in conspectu Domini, et tales ei placent; aut certe, ubi est dies judicii?

CAPITULUM III. — (Nota de præcursore adventuque Christi.) Ecce ego mitto angelum meum, et præparabit viam ante faciem meam. Et statim veniet ad templum suum Dominator quem vos quæritis, et Angelus testamenti quem vos vultis. Et quis poterit cogitare diem adventus ejus? aut quis stabit ad videndum eum? lpse enim quasi ignis conflans.

Accedam ad vos in judicio, et ero testis velox maleficis, et adulteris, et qui calumniantur et opprimunt, nec timuerunt me, dicit Dominus.

Ego Dominus, et non mutor.

Revertimini ad me, et revertar ad vos, dicit Dominus exercituum.

Si affiget homo Deum, quia vos configitis me? dicit Dominus.

Inferte omnem decimam in horreum meum, et sit cibus in domo mea, ait Dominus.

Invaluerunt super me verba vestra, dicit Dominus. Et dixistis: Vanus est qui servit Domino; et quod emolumentum quia custodimus præcepta ejus, et quia ambulavimus tristes coram Domino? Ergo nunc beatos dicimus arrogantes: siquidem ædificati sunt, etc.

Parcam timentibus me, dicit Dominus, sicut parcit vir filio suo servienti sibi.

Convertimini, et videbitis quid sit inter justum et impium, et inter servientem Deo et non servientem ei.

CAPITULUM IV. — Ecce dies veniet succensa quasi caminus; et erunt omnes superbi et omnes facientes impietatem stipula; et inflammabit eos dies veniens, dicit Dominus, quæ non derelinquet eis radicem.

Orietur vobis timentibus nomen meum Sol justitiæ, et sanitas in pennis ejus. Egrediemini et salietis quasi vitulus de armento; et calcabitis impios, in die qua ego facio, dicit Dominus.

(Nota de Eliæ adventu ante finem mundi.) Ecce ego mittam vobis Eliam prophetam, antequam veniat dies Domini magnus et horribilis; et convertet cor patrum ad filios, et cor filiorum ad patres, ne forte veniam et percutiam terram anathemate.

LIBER MACHABÆORUM PRIMUS

HABET CAPITULA SEXDECIM. ET AGITUR IN EO DE PRÆLIIS INTER HEBRÆORUM DUCES ET GENTEM PERSARUM; ET DE LIBERATIONE POPULI SUB MATHATHIA, JUDA, JONATHA ET SIMONE.

CAPITULUM I. — Regnavit Alexander annis duodecim, et mortuus est.

Exiit ex pueris ejus radix peccati, Antiochus Illustris, filius Antiochi regis, qui fuerat Romæ obses.

Secundum gloriam ejus multiplicata est ignominia ejus.

Ædificavit Antiochus rex abominandum idolum desolationis super altare Dei.

Multi de populo Israel elegerunt magis mori, quam cibis coinquinari immundis.

CAPITULUM II. — Mathathias habebat filios quinque: Joannem, Simonem, Judam Machabæum, Eleazarum, et Jonathan. Dixit Mathathias: Væ mihi! Ut quid natus sum videre contritionem populi mei et civitatis sanctæ? Quæ erat libera, facta est ancilla. Ecce sancta nostra, et pulchritudo nostra, et claritas nostra desolata est. Propitius sit nobis Deus; non est nobis utile relinquere legem et justitias Dei. Omnis qui zelum habet legis exeat post me.

Moriamur omnes in simplicitate nostra, et testes erunt super nos cœlum et terra. (Nota quod Judæi malebant occidi, quam in die sabbati inimicis pugnando resistere.)

Nunc ergo, filii, æmulatores estote legis, et date animas vestras pro testamento patrum, et mementote operum patrum quæ fecerunt, et accipietis gloriam magnam et nomen æternum. Abraham nonne in tentatione inventus est fidelis, et reputatum est ei ad justitiam? Joseph in tempore angustiæ suæ custodivit mandatum, et factus est dominus Ægypti. Daniel in sua simplicitate liberatus est de ore leonum. Omnes qui sperant in Domino non infirmantur. A verbis peccatoris ne timueritis, quia gloria ejus stercus et vermis: hodie extollitur, et cras non invenietur, quia conversus est in terram suam, et cogitatio ejus periit. Ecce Simon, frater vester, scio quod vir consilii est; ipsum audite semper, et ipse erit vobis pater. Et Judas Machabæus, fortis viribus a juventute sua, sit vobis princeps militiæ. (Hæc omnia sunt verba Mathathiæ, cum aliis quæ habentur in isto capitulo: quæ sunt valde notabilia. Quære ergo.)

CAPITULUM III. — (Nota præconia Judæ Machabæi.) Surrexit Judas Machabæus pro patre; et adjuvabant eum omnes fratres ejus, et qui se conjunxerant patri ejus; et præliabantur prælium Israel cum lætitia. Et dilatavit gloriam populo suo; et induit se loricam sicut gigas, et accinxit se arma bellica sua in præliis. Similis factus est leoni in operibus suis, et sicut catulus leonis rugiens in venatione. Et persecutus est iniquos; et qui perturbabant populum suum succendit flammis; et omnes operarii iniquitatis conturbati sunt; et in sæculum memoria ejus in benedictione. Et nominatus est usque ad novissimum terræ, et congregavit pereuntes.

Dixit Judas: Non est differentia in conspectu Dei cœli liberare in multis et in paucis, quia non in multitudine exercitus victoria belli, sed de cœlo fortitudo est.

Accingimini, et estote filii potentes (ait Judas), et estote parati ut pugnetis, quoniam melius est nobis mori in bello, quam videre mala gentis nostræ et sanctorum. Sicut autem fuerit voluntas in cœlo, sic fiat.

CAPITULUM IV. — Dixit Judas: Impetum inimicorum ne formidetis. Mementote qualiter salvi facti sunt patres nostri. Et nunc clamemus in cœlum, et miserebitur nostri Deus noster.

Non concupiscatis spolia, quia bellum contra nos est; sed state nunc contra inimicos, etc.

Dejice, Domine, inimicos gladio diligentium te.

Dixit Judas et fratres ejus: Ecce contriti sunt inimici nostri; ascendamus nunc mundare sancta et renovare. Et ascenderunt in montem Sion, etc.

CAPITULUM V. — Convenit Judas et fratres ejus, et ecclesia magna, cogitare quid facerent fratribus suis qui in tribulatione erant, etc.

Erat Judas congregans extremos, et hortabatur populum per totam viam.

CAPITULUM VI. — Vocavit Antiochus rex omnes amicos suos, et dixit: Recessit somnus ab oculis meis, et concidi, et corui corde præ sollicitudine; et dixi in corde meo: In quantam tribulationem deveni, et in quos fluctus tristitiæ, qui jucundus eram et dilectus in potestate mea!

Elephantis ostenderunt sanguinem uvæ et mori, ad acuendos eos in prælium. (Nota in hoc loco multa de robore elephantorum, et de audacia Eleazari filii Saura, qui pro populo suo supposuit se elephanto, etc.)

CAPITULUM VII. — Satis agebat impius Alcimus pro principatu sacerdotii sui, etc.

CAPITULUM VIII. — Possederunt Romani omnem locum consilio suo et patientia. (Nota in isto capitulo multa de Romanis.)

CAPITULUM IX. — Ait Judas: Si appropriavit tempus nostrum, moriamur in virtute propter fratres nostros, et non inferamus crimen gloriæ nostræ.

Et ingravatum est prælium, et multi ceciderunt; et Judas cecidit, et ceteri fugerunt. (Nota. Postquam iniit pactum cum Romanis, occisus est Judas.)

Cetera verba Judæ, bellorum et virtutum quas fecit, non sunt descripta: multa enim erant valde, etc.

CAPITULUM XI. — Occidebant tria millia Judæorum, centum millia in die illa, et liberaverunt regem Demetrium.

CAPITULUM XII. — Habemus solatio sanctos libros qui sunt in manibus nostris.

CAPITULUM XIII. — Nunc non mihi contingat parcere animæ meæ pro fratribus in omni tempore tribulationis.

Occidit Tryphon Jonathan et duos filios ejus.

CAPITULUM XIV. — (Nota de Simone fratre Machabæi.) Confirmavit Simon omnes humiles populi sui, et legem exquisivit, et abstulit omne malum et iniquum. Sancta glorificavit, et multiplicavit vasa sanctorum. Et quæsivit bona genti suæ, et placuit eis potestas ejus et gloria cunctis diebus.

CAPITULUM XVI. — Auxilium de cœlo vobiscum sit.

Ptolemæus socer Simonis occidit Simonem et duos filios ejus.

LIBER MACHABÆORUM SECUNDUS

HABET CAPITULA QUINDECIM. ET RECAPITULANTUR IN EO QUÆDAM IN PRIMO LIBRO DICTA; DEINDE AGITUR DE TRIBULATIONE POPULI, DE CONSTANTIA SEPTEM FRATRUM ET MATRIS EORUM, ET DE LIBERATIONE POPULI PER JUDAM MACHABÆUM.

CAPITULUM I. — Benefaciat vobis Deus; et det vobis cor omnibus, ut colatis eum, et faciatis ejus voluntatem corde magno et animo volenti. Adaperiat cor vestrum in lege sua et in præceptis suis, et faciat pacem. Exaudiat orationes vestras, et reconcilietur vobis, nec vos deserat in tempore malo.

Oravimus ad Dominum, et exauditi sumus. De magnis periculis a Deo liberati, magnifice gratias agimus ipsi. Per omnia benedictus qui tradidit impios.

(Nota in isto capitulo de igne absconso in puteo tempore captivitatis Babylonicæ.)

(Oratio Nehemiæ.) Domine Deus, omnium creator, terribilis et fortis, justus et misericors, qui solus es rex bonus, solus præstans, solus justus, omnipotens, et æternus, custodi partem tuam et sanctifica. Afflige opprimentes nos et contumeliam facientes in superbia; constitue populum tuum in loco sancto tuo.

CAPITULUM III. — Facies et color immutatus declaravit animi internum dolorem.

Ipse qui habet in cœlis habitationem, visitator et adjutor est loci sui.

CAPITULUM IV. — In leges divinas impie agere, impune non cedit.

(Nota in isto capitulo de laude Oniæ pontificis.)

CAPITULUM V. — Contigit per universam Jerosolymorum civitatem videri diebus quadraginta per aera equites discurrentes, auratas stolas habentes, et hastas, quasi cohortes armatas, et cursus equorum per ordinem digestos et congressiones feri, etc. (Nota in textu istam visionem.)

Erant autem toto triduo in Jerusalem octoginta millia ab Antiocho interfecti, quadraginta millia vincti, non minus autem venundati.

Verum, non propter locum gentem, sed propter gentem locum Dominus elegit. Qui derelictus est in ira Dei omnipotentis, iterum in magna Dei reconciliatione cum summa gloria exaltabitur.

Existimavit se Antiochus rex, præ superbia, terram quidem ad navigandum, pelagus vero ad iter agendum deducturum, propter mentis elationem.

Judas autem Machabæus secessit in desertum locum, ibique inter feras vitam in montibus cum suis agebat; et fœni cibo vescentes, demorabantur, ne participes essent coinquinationis.

CAPITULUM VI. — (Nota in isto capitulo, quomodo Deus electos in præsenti punit. Require in textu.) Etenim multo tempore non sinere peccatoribus ex sententia agere, sed statim ultiones adhibere, magni beneficii est indicium.

Eleazarus, ætate provectus, gloriosissimam mortem magis quam odibilem vitam complectens, voluntarie præibat ad supplicium: destinavit enim non admittere illicita propter vitæ amorem. Cogitare cœpit ætatis ac senectutis suæ eminentiam dignam, et ingenuam nobilitatis canitiem: Non enim ætati nostræ dignum est, inquit, fingere, ut multi adolescentium decipiantur. Domine, qui habes sanctam scientiam, manifeste scis quia duros corporis sustineo dolores; secundum animam vero, propter timorem tuum libenter hæc patior.

CAPITULUM VII. — (Nota in isto capitulo de martyrio fratrum Machabæorum et matris eorum, et verbis eorum, etc.)

Parati sumus magis mori, quam patrias Dei leges prævaricari.

Rex mundi Deus defunctos nos pro suis legibus, in æternæ vitæ resurrectione suscitabit.

De cœlo ista possideo, sed propter Dei leges nunc hæc ipsa despicio.

Potestatem inter homines habens, quum sis corruptibilis, facis quod vis; sed sustine, et videbis qualiter Deus te torquebit.

Peto, nate, ut adspicias ad cœlum et terram, et ad omnia quæ in eis sunt, et intelligas quia ex nihilo fecit illa Deus; ita fiet ut non timeas carnificem istum. Tu vero qui inventor omnis malitiæ effectus es, non effugies manum Dei. Tu autem, o sceleste et flagitiosissime, noli frustra extolli. Nondum enim omnipotentis Dei et omnia inspicientis judicium effugisti. Tu vero judicio Dei, justas superbiæ tuæ pœnas exsolves.

CAPITULUM VIII. — Ira Dei in misericordiam conversa est.

Nos autem in omnipotenti Deo confidimus, qui potest et venientes adversum nos et universum mundum uno nutu delere.

CAPITULUM IX. — Justum est subditum esse Deo, et mortalem non paria Deo sentire.

Orabat autem scelestus Antiochus Dominum, a quo non esset misericordiam consecuturus.

Si bene valetis, maximas agimus gratias.

CAPITULUM X. — (Nota capitulo decimo de quinque viris de cœlo apparentibus, et succurrentibus Judæ Machabæo et suis, etc.)

In hymnis et confessionibus benedicebant Dominum, qui magna fecit in Israel, et victoriam dedit illis.

CAPITULUM XI. — (Nota in isto capitulo etiam de apparitione, etc.)

Ibant prompti, de cœlo habentes adjutorem et miserantem eos Dominum.

Si bene valetis, sic estis ut volumus; sed et nos ipsi bene valemus.

CAPITULUM XII. — Fortissimus Judas collatione facta, duodecim millia drachmas argenti misit Jerosolymam, etc. Sancta ergo et salubris est cogitatio pro defunctis exorare, etc.

CAPITULUM XIV. — Tu, Domine universitatis, qui nullam habes indigentiam, voluisti templum habitationis tuæ fieri in nobis. Et nunc, Sancte Sanctorum, omnium Domine, conserva domum istam impollutam.

(Nota hic de Razia, qui se virtuose occidit, etc.)

CAPITULUM XV. — Machabæus autem confidebat semper cum omni spe auxilium sibi a Deo adfuturum. Et hortabatur suos ne formidarent, sed sperarent ab Omnipotente sibi adfuturam victoriam; et allocutus est eos de lege et Prophetis. Judas singulos armavit, non hasta et clypeo, sed sermonibus optimis et exhortationibus.

(Nota hic de apparitione Oniæ et Jeremiæ prophetæ facta Judæ.) Onias sacerdos vir bonus et benignus, verecundus visu, modestus moribus, et eloquio decorus, a puero in virtutibus exercitatus fuit. — Hic est fratrum amator, qui multum orat pro populo, Jeremias propheta Dei. Et dedit Judæ Machabæo gladium aureum dicens: Accipe sanctum gladium, munus a Domino, in quo dejicies adversarios Israel.

Dominator cœlorum, mitte angelum tuum bonum ante nos, in timore et tremore magnitudinis brachii tui.

Judas autem et qui cum eo erant, manu quidem pugnabant, Dominum autem cordibus exorabant.

Judas per omnia corpore et animo mori pro civibus paratus erat.

Sicut vinum semper bibere, aut semper aquam, contrarium est; alternis autem uti, delectabile: ita legentibus, si semper exactus sit sermo, non erit gratus.

EVANGELIUM MATTHÆI

HABET CAPITULA VIGINTI OCTO. ET AGITUR IN EO PRINCIPALITER DE CHRISTI HUMANITATE.

CAPITULUM I. — Liber generationis Jesu Christi, filii David, filii Abraham, etc. Jacob genuit Joseph, virum Mariæ, de qua natus est Jesus. (Nota quod Lucas dicit Joseph esse filium Heli. Ergo quære concordiam.)

Dixit angelus ad Joseph : Vocabis nomen ejus Jesum ; ipse enim salvum faciet populum suum a peccatis eorum.

CAPITULUM II. — Per aliam viam reversi sunt Magi in regionem suam.

CAPITULUM III. — Dixit Joannes Baptista : Pœnitentiam agite, appropinquabit enim regnum cœlorum.

Joannes habebat vestimentum de pilis camelorum, et zonam pelliceam circa lumbos suos, etc.

Progenies viperarum, quis ostendit vobis fugere a ventura ira? Facite ergo fructum dignum pœnitentiæ. Jam securis ad radicem arboris posita est. Omnis ergo arbor quæ non facit fructum bonum excidetur, et in ignem mittetur. Christus congregabit triticum in horreum suum, paleas autem comburet igne inexstinguibili.

Respondens Jesus Joanni, dixit : Sine modo : sic enim decet nos implere omnem justitiam. (Nota hic de baptismo Christi, et de descensu Spiritus Sancti in eum, ac voce paterna : Hic est Filius meus dilectus, etc.)

CAPITULUM IV. — Ductus est Jesus in desertum, ut tentaretur a diabolo, etc.

Non in solo pane vivit homo, sed in omni verbo quod procedit de ore Dei.

Non tentabis Dominum Deum tuum.

Ecce angeli accesserunt, et ministrabant ei (id est Christo).

Populus qui sedebat in tenebris, vidit lucem magnam, etc.

Circuibat Jesus, sanans omnem languorem et omnem infirmitatem in populo.

CAPITULUM V. — Beati pauperes spiritu, quoniam ipsorum est regnum cœlorum. Beati mites, quoniam ipsi possidebunt terram. Beati qui lugent, quoniam ipsi consolabuntur. Beati qui esuriunt et sitiunt justitiam, quoniam ipsi saturabuntur. Beati misericordes, quoniam ipsi misericordiam consequentur. Beati mundo corde, quoniam ipsi Deum videbunt. Beati pacifici, quoniam filii Dei vocabuntur. Beati qui persecutionem patiuntur propter justitiam, quoniam ipsorum est regnum cœlorum. Beati estis quum maledixerint vobis homines, et persecuti vos fuerint, et dixerint omne malum adversum vos, mentientes, propter me. Gaudete et exsultate, quoniam merces vestra copiosa est in cœlis.

Vos estis sal terræ. Vos estis lux mundi. Non potest civitas abscondi supra montem posita. Sic luceat lux vestra coram hominibus, ut videant opera vestra bona, et glorificent Patrem vestrum qui in cœlis est.

Non veni solvere legem, sed implere. Donec transeat cœlum et terra, unus apex non præteribit de lege. Qui autem fecerit et docuerit, magnus vocabitur in regno cœlorum.

Omnis qui irascitur fratri suo, reus erit judicio. Qui autem dixerit fratri suo, Raca, reus erit consilio. Qui autem dixerit, Fatue, reus erit gehennæ ignis.

Vade prius reconciliari fratri tuo, et tunc veniens, offeres munus tuum.

Esto consentiens adversario tuo dum es in via cum eo.

Omnis qui viderit mulierem ad concupiscendum eam, jam mœchatus est eam in corde suo.

Si oculus tuus dexter scandalizat te, erue eum et projice abs te, etc.

Omnis qui dimiserit uxorem suam, excepta fornicationis causa, facit eam mœchari; et qui dimissam duxerit, adulterat.

Ego dico vobis, non jurare omnino, neque per cœlum, neque per terram, neque per caput tuum, etc. Sit autem sermo vester: Est, est; Non, non. Quod his abundantius est, a malo est.

Si quis te percusserit in dexteram maxillam, præbe ei et alteram. Qui vult tecum judicio contendere et tunicam tuam tollere, dimitte ei et pallium, etc.

Diligite inimicos vestros, benefacite his qui oderunt vos, et orate pro persequentibus et calumniantibus vos: ut sitis filii Patris vestri qui in cœlis est, qui solem suum oriri facit super bonos et malos, et pluit super justos et injustos.

Estote ergo et vos perfecti, sicut et Pater vester cœlestis perfectus est. Attendite ne justitiam vestram faciatis coram hominibus, ut videamini ab eis: alioqui mercedem non habebitis apud Patrem. Te autem faciente eleemosynam, nesciat sinistra tua quid faciat dextera tua, et Pater tuus qui videt in abscondito reddet tibi.

CAPITULUM VI. — Et quum oratis, non eritis sicut hypocritæ, qui amant in synagogis et in angulis platearum stantes orare, ut videantur ab hominibus. Tu autem quum oraveris, intra in cubiculum, et clauso ostio, ora Patrem in abscondito. Orantes autem, nolite multum loqui: scit enim Pater vester quid opus sit vobis, antequam eum petatis. Sic ergo orabitis: Pater noster, etc.

Quum autem jejunatis, nolite fieri sicut hypocritæ, tristes. Tu autem quum jejunas, unge caput tuum, et faciem tuam lava, ne videaris hominibus jejunans.

Nolite thesaurizare vobis thesauros in terra, ubi ærugo et tinea demolitur. Thesaurizate autem vobis thesauros in cœlo. Ubi est thesaurus tuus, ibi est et cor tuum.

Lucerna corporis tui est oculus tuus.

Si fuerit oculus tuus simplex, totum corpus lucidum erit.

Nemo potest duobus dominis servire.

Non potestis Deo servire et mammonæ.

Ne solliciti sitis animæ vestræ quid manducetis, neque corpori vestro quid induamini. Respicite volatilia cœli, quoniam non serunt neque metunt; et Pater vester cœlestis pascit ea. Scit enim Pater vester cœlestis quia his omnibus indigetis. Quærite ergo primum regnum Dei et justitiam ejus, et hæc omnia adjicientur vobis.

Nolite solliciti esse in crastinum. Crastinus enim dies sollicitus est sibi ipsi. Sufficit diei malitia sua.

CAPITULUM VII. — Nolite judicare, ut non judicemini. Qua mensura mensi fueritis, remetietur vobis. Quid vides festucam in oculo fratris tui, et trabem in oculo tuo non vides? Hypocrita, ejice primum trabem de oculo tuo, et tunc videbis ejicere festucam de oculo fratris tui.

Nolite sanctum dare canibus, neque margaritas vestras ante porcos, ne conculcent eas pedibus suis.

Petite, et dabitur vobis; quærite, et invenietis; pulsate, et aperietur vobis. Omnis enim qui petit, accipit; et qui quærit, invenit; et pulsanti aperietur.

Omnia quæcumque vultis ut faciant vobis homines, ita et vos facite illis. Hæc est enim lex et Prophetæ.

Intrate per angustam portam, quia lata et spatiosa via est quæ ducit ad perditionem, et multi sunt qui intrant per eam. Quam angusta porta et arcta via est quæ ducit ad vitam, et pauci inveniunt eam!

Attendite a falsis prophetis, qui veniunt ad vos in vestimentis ovium, intrinsecus autem sunt lupi rapaces. A fructibus eorum cognoscetis eos. Omnis arbor bona fructus bonos facit; mala autem arbor fructus malos facit.

Non omnis qui dicit mihi, Domine, Domine, intrabit in regnum cœlorum; sed qui facit voluntatem Patris mei, qui in cœlis est. Multi dicent mihi in die illo:

Domine, Domine, nonne in nomine tuo prophetavimus, etc.?

Omnis qui audit verba hæc et facit ea, assimilabitur viro sapienti qui ædificavit domum suam supra petram. Et omnis qui audit verba hæc et non facit ea, similis erit viro stulto qui ædificavit domum suam supra arenam, etc.

Erat Jesus docens sicut potestatem habens, non sicut Scribæ et Pharisæi.

CAPITULUM VIII. — Domine, si vis, potes me mundare.

Dixit Jesus leproso curato: Vide nemini dixeris; sed vade, ostende te sacerdoti, etc.

Domine, non sum dignus ut intres sub tectum meum, sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus. (Hæc sunt verba centurionis.)

Filii regni ejicientur in tenebras exteriores. Ibi erit fletus et stridor dentium.

Vulpes foveas habent, et volucres cœli nidos; Filius autem hominis non habet ubi caput reclinet.

Dixit Jesus discipulo: Sequere me, et dimitte mortuos sepelire mortuos suos.

Domine, salva nos, perimus.

Quid timidi estis, modicæ fidei?

Imperavit Jesus ventis et mari, et facta est tranquillitas magna.

Dæmones rogabant Jesum, dicentes: Si ejicis nos, mitte nos in gregem porcorum. (Ecce quam nihil possunt diaboli, nisi permissi.)

CAPITULUM IX. — Non est opus valentibus medicus, sed male habentibus.

Numquid possunt filii sponsi lugere, quamdiu cum illis est sponsus? Veniet autem dies quum auferetur ab eis sponsus, et tunc jejunabunt.

Dixit Jesus: Puella, surge.⁹ Et statim surrexit a mortuis.

Miserere nostri, fili David.

Secundum fidem vestram fiat vobis.

Messis quidem multa, operarii vero pauci. Rogate ergo Dominum messis ut mittat operarios in messem suam.

CAPITULUM X. — Dedit Jesus duodecim discipulis potestatem spirituum immundorum, et ut curarent omnem languorem. Et misit eos dicens: Infirmos curate, mortuos suscitate, leprosos mundate, dæmones ejicite. Gratis accepistis, gratis date. Nolite possidere aurum, neque argentum, nec calceamenta, etc. Intrantes in domum, salutate eam, dicentes: Pax huic domui, etc.

Ecce ego mitto vos sicut oves in medio luporum. Estote prudentes sicut serpentes, et simplices sicut columbæ. Non enim vos estis qui loquimini, sed Spiritus Patris vestri qui loquitur in vobis, etc.

Eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum. Qui autem perseveraverit usque in finem, hic salvus erit. Non est discipulus super magistrum, nec servus super dominum suum. Nihil opertum, quod non revelabitur; et occultum, quod non sciatur. Nolite timere eos qui occidunt corpus, animam autem non possunt occidere; sed potius timete eum qui habet potestatem et animam et corpus perdere in gehennam ignis.

Nonne duo passeres asse veneunt? et unus ex illis non cadit super terram sine Patre vestro. Vestri autem et capilli capitis omnes numerati sunt.

Non veni pacem mittere in terram, sed gladium. Veni enim hominem separare a patre, etc. Inimici hominis domestici ejus. (In Michæa propheta.)¹⁰

Qui amat patrem aut matrem aut filium plus quam me, non est me dignus.

Qui recipit Prophetam in nomine Prophetæ, aut justum in nomine justi, mercedem Prophetæ et justi accipiet. Qui potum dederit uni ex minimis istis calicem aquæ frigidæ, amen dico vobis, non perdet mercedem suam.

CAPITULUM XI. — Ecce qui mollibus vestiuntur, in domibus regum sunt.

Inter natos mulierum, non surrexit major Joanne Baptista. Qui autem minor est in regno cœlorum, major est illo.

Regnum cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud.

Cecinimus vobis, et non saltastis; lamentavimus, et non planxistis. Venit Filius hominis manducans et bibens, et dicunt: Ecce homo vorax, et potator vini, publicanorum et peccatorum amicus, etc. (Nota in textu istam parabolam.)

Respondens Jesus, dixit: Confiteor tibi, Pater, Domine cœli et terræ, quia abscondisti hæc a sapientibus et prudentibus, et revelasti ea parvulis. Ita, Pater, quia sic placitum fuit ante te. Omnia mihi tradita sunt a Patre meo. Nemo novit Filium, nisi Pater; neque Patrem quis novit, nisi Filius, et cui voluerit Filius revelare.

Venite ad me, omnes qui laboratis et onerati estis, et ego reficiam vos. Tollite jugum meum super vos, et discite a me quia mitis sum et humilis corde; et invenietis requiem animabus vestris. Jugum enim meum suave est, et onus meum leve.

CAPITULUM XII. — Dominus est Filius hominis etiam sabbati.

Ecce puer meus, quem elegi, etc. (Nota istum passum in textu, qui habetur in Isaia.)

Omne regnum contra se divisum, desolabitur, etc. Qui non est mecum, contra me est.

Qui dixerit verbum contra Spiritum Sanctum, non remittetur ei, neque in hoc sæculo, neque in futuro.

Progenies viperarum, quomodo potestis bona loqui, quum sitis mali? Ex abundantia cordis os loquitur. Bonus homo de bono thesauro profert bona, etc. Omne verbum otiosum quod locuti fuerint homines, reddent de eo rationem in die judicii. Ex verbis tuis justificaberis, et ex verbis tuis condemnaberis.

(Nota hic de figura Jonæ prophetæ in ventre piscis, etc.)

Quicumque facit voluntatem Patris mei qui in cœlis est, ipse meus frater, et soror, et mater est.

CAPITULUM XIII. — Alia ceciderunt in terram bonam; et dabant fructum, aliud centesimum, aliud sexagesimum, aliud tricesimum. Qui habet aures audiendi audiat.

Qui habet, dabitur ei, et abundabit; qui autem non habet, et quod habet auferetur ab eo.

(Nota hic allegationem Isaiæ de excæcatione Judæorum, etc.)

Vestri beati oculi, quia vident, et aures, quia audiunt.

Hic est qui verbum Dei audit, et cum gaudio suscipit illud; non habet autem in se radicem, sed est temporalis. Facta autem tribulatione et persecutione propter verbum, continuo scandalizatur, etc. (Nota in isto capitulo de differentia eorum qui audiunt verbum Dei.)

Inimicus homo hoc fecit. Sinite utraque crescere usque ad messem, etc.

Mittet Filius hominis angelos suos, et colligent de regno ejus omnia scandala et eos qui faciunt iniquitatem, et mittent eos in caminum ignis. Ibi erit fletus, etc. Tunc fulgebunt justi sicut sol in regno Patris eorum.¹¹

In consummatione sæculi exibunt angeli, et separabunt malos de medio justorum, etc.

Unde huic sapientia hæc et virtutes? Dixit Jesus: Non est Propheta sine honore, nisi in patria sua, et in domo sua.

CAPITULUM XIV. — Ascendit Jesus in montem solus orare.

Venit Jesus ad discipulos ambulans super mare, etc.

Modicæ fidei, quare dubitasti?

Quicumque tetigerunt fimbriam vestimenti Jesu, salvi facti sunt, etc.

CAPITULUM XV. — Quare vos transgredimini mandata Dei propter traditionem vestram?

Populus hic labiis me honorat, cor autem eorum longe est a me. In vanum autem colunt me, etc.

Non quod intrat in os, coinquinat hominem, sed quæ procedunt de ore, hæc coinquinant hominem.

Omnis plantatio quam non plantavit Pater meus cœlestis, eradicabitur. Sinite illos: cæci sunt, et duces cæcorum. Cæcus autem si cæco ducatum præstet, ambo in foveam cadunt.

Adhuc et vos sine intellectu estis? Omne quod intrat in os, in ventrem vadit, et in secessum emittitur.

Miserere mei, Domine, fili David. — Non est bonum sumere panem filiorum et mittere canibus. — Catelli edunt de micis, etc.

CAPITULUM XVI. — (Nota. Increpat Jesus Judæos quod non adverterunt ex Prophetis, maxime ex Daniele, tempus sui adventus, etc.) Ait Jesus Pharisæis: Faciem cœli dijudicare nostis, signa autem temporum non potestis.

Caro et sanguis non revelavit tibi, sed Pater.

Præcepit Jesus discipulis ne dicerent quod ipse esset Christus.

Vade post me; scandalum es mihi, quia non sapis ea quæ Dei sunt, sed quæ sunt hominum.

Si quis vult post me venire, abneget semetipsum, et tollat crucem suam, et sequatur me.

Quid prodest homini, si mundum universum lucretur, animæ vero suæ detrimentum patiatur? aut quam commutationem dabit homo pro anima sua?

CAPITULUM XVII. — Transfiguratus est Jesus ante eos. Et resplenduit facies ejus sicut sol, etc. Domine, bonum est nos hic esse.

Hic est Filius meus dilectus, in quo mihi bene complacui; ipsum audite.

Elias venturus est, et restituet omnia. (Nota de Eliæ futuro adventu.)

Si habueritis fidem sicut granum sinapis, dicetis monti huic, Transi hinc, et transibit; et nihil impossibile erit vobis.

CAPITULUM XVIII. — Nisi conversi fueritis, et efficiamini sicut parvuli, non intrabitis in regnum cœlorum.

Quicumque ergo humiliaverit se sicut parvulus iste, hic est major in regno cœlorum.

Qui autem scandalizaverit unum ex his pusillis, expedit ei ut suspendatur mola asinaria in collo ejus, et demergatur in profundum maris. Væ mundo a scandalis. Necesse est enim ut veniant scandala.

Verumtamen væ homini illi per quem scandalum venit.

Videte ne contemnatis unum ex his pusillis, quia angeli eorum in cœlis semper vident faciem Patris mei. Non est voluntas ante Patrem ut pereat unus ex istis pusillis.

Si autem peccaverit in te frater tuus, vade et corripe eum inter te et ipsum solum. Si te audierit, lucratus es fratrem tuum. Si autem te non audierit, adhibe tecum unum vel duos, ut in ore duorum vel trium testium stet omne verbum. Quod si non audierit, dic Ecclesiæ; si autem Ecclesiam non audierit, sit tibi sicut ethnicus et publicanus.

Si duo ex vobis consenserint de omni re quamcumque petierint, fiet illis a Patre meo qui est in cœlis. Ubi enim sunt duo vel tres congregati in nomine meo, ibi sum in medio eorum.

Patientiam habe in me, etc. Serve nequam, omne debitum dimisi tibi, quoniam rogasti me: nonne ergo oportuit et te misereri conservi tui, sicut et ego tui misertus sum?

CAPITULUM XIX. — Quos Deus conjunxit, homo non separet.

Sunt eunuchi qui castraverunt se ipsos propter regnum cœlorum. Qui potest capere capiat.

Dixit Jesus: Sinite parvulos venire ad me; talium est enim regnum cœlorum.

Quid me interrogas de bono? Unus est bonus, Deus.

Si vis ad vitam ingredi, serva mandata.

Si vis perfectus esse, vade, vende omnia quæ habes, et da pauperibus, et sequere me.

Facilius est camelum per foramen acus transire, quam divitem intrare in regnum cœlorum.

Apud Deum omnia possibilia sunt.

Amen dico vobis, quod vos qui secuti estis me, in regeneratione, quum sederit Filius hominis in sede majestatis suæ, sedebitis et vos super sedes duodecim, judicantes duodecim tribus Israel. Omnis qui reliquerit domum, vel fratres, aut sorores, aut patrem, etc., centuplum accipiet, et vitam æternam possidebit.

Multi erunt primi novissimi, et novissimi primi.

CAPITULUM XX. — Quid hic statis tota die otiosi? Ite et vos in vineam meam, etc.

Amice, non facio tibi injuriam. Tolle quod tuum est, et vade. An non licet mihi quod volo facere? An oculus tuus nequam est quia ego bonus sum?

Multi sunt vocati, pauci vero electi.

Quicumque voluerit inter vos major fieri, sit vester minister: sicut Filius hominis non venit ministrari, sed ministrare.

CAPITULUM XXI. — Dicite filiæ Sion: Ecce Rex tuus venit tibi mansuetus, etc.

(In Zacharia.)¹²

Domus mea, domus orationis vocabitur.

Omnia quæcumque petieritis in oratione credentes, accipietis.

(Nota in isto capitulo de parabola vineæ: in qua videntur Evangelistæ discordes, sed in sententia non discordant.)

CAPITULUM XXII. — Nuptiæ quidem paratæ sunt, sed qui invitati erant, non fuerunt digni.

Amice, quomodo huc intrasti non habens vestem nuptialem? At ille obmutuit.

Ligatis manibus ejus et pedibus, mittite eum in tenebras exteriores. Ibi erit fletus et stridor dentium.

Scimus quia verax es, et viam Dei in veritate doces, et non est tibi cura de aliquo.

Quid me tentatis, hypocritæ? Reddite quæ sunt Cæsaris Cæsari, et quæ sunt Dei Deo.

Erratis, nescientes Scripturas, neque virtutem Dei. In resurrectione, non nubent neque nubentur, sed erunt sicut angeli Dei.

Non est Deus mortuorum, sed viventium.

Diliges Dominum Deum tuum, etc. Hoc est primum et maximum, etc. (Quære postea plenius.)

CAPITULUM XXIII. — Omnia quæcumque dicunt facite; secundum opera autem illorum nolite facere: dicunt enim et non faciunt. Alligant autem onera gravia super humeros hominum; digito autem suo nolunt tangere.

Vos vero nolite vocari Rabbi: unus est enim magister vester; omnes autem vos fratres estis. Et patrem nolite vocare vobis super terram: unus est enim Pater vester in cœlis. Neque vocemini magistri, etc. Qui se exaltaverit, humiliabitur; et qui se humiliaverit, exaltabitur.

Vos non intratis in regnum cœlorum, nec introeuntes sinitis intrare. Væ vobis, duces cæci. Duces cæci, excolantes culicem, camelum autem glutientes.

Væ vobis qui mundatis quod deforis est, intus autem pleni estis immunditia. Cæce, munda prius quod intus est, etc.

Væ vobis, qui similes estis sepulcris dealbatis, quæ a foris parent hominibus speciosa, intus vero plena sunt ossibus mortuorum et omni spurcitia. Sic et vos quidem a foris paretis hominibus justi, intus vero pleni estis hypocrisi et iniquitate.

Vos implete mensuram patrum vestrorum. Genimina viperarum, quomodo fugietis a judicio gehennæ?

CAPITULUM XXIV. — Videte ne quis vos seducat. Multi enim venient in nomine meo, dicentes: Ego sum Christus, etc. Eritis odio omnibus hominibus propter nomen meum, etc. Quoniam abundavit iniquitas, refrigescet caritas multorum. Qui autem perseveraverit usque in finem, etc.

(Nota hic de Antichristo, et finali judicio, consummationeque mundi.)

Erit tunc tribulatio magna, qualis non fuit ab initio usque modo, neque fiet. Et nisi breviati fuissent dies illi, non fieret salva omnis caro; sed propter electos breviabuntur dies illi. Surgent pseudochristi et pseudoprophetæ, et dabunt signa magna et prodigia: ita ut in errorem ducantur, si fieri potest, etiam electi.

Sicut fulgur exit ab oriente, et paret usque in occidentem, sic erit adventus Filii hominis.

Statim post tribulationem dierum illorum, sol obscurabitur, et luna non dabit splendorem suum, etc.; et tunc apparebit signum Filii hominis in cœlo, etc.

De die autem illa et hora nemo scit, neque angeli cœlorum, nisi Pater solus.

Ideo et vos estote parati, quia nescitis qua hora Filius hominis venturus sit.

CAPITULUM XXV. — Prudentes virgines acceperunt oleum secum in vasis suis cum lampadibus. Media nocte clamor factus est: Ecce sponsus venit, exite obviam ei. Quæ paratæ erant, intraverunt cum eo ad nuptias, et clausa est janua, etc. Amen dico vobis, nescio vos.

Vigilate itaque, quia nescitis diem neque horam.

Euge, serve bone et fidelis, quia super pauca fuisti fidelis, supra multa te constituam, intra in gaudium domini tui.

Inutilem servum ejicite in tenebras exteriores.

Dicet rex his qui a dextris ejus erunt: Venite, benedicti Patris mei, possidete paratum vobis regnum a constitutione mundi. Esurivi enim, etc. Tunc dicet his qui a sinistris erunt: Discedite a me, maledicti, in ignem æternum, qui paratus est diabolo et angelis ejus, etc.

CAPITULUM XXVI. — Dixit Jesus discipulis suis: Scitis quia post biduum Pascha fiet, et Filius hominis tradetur ut crucifigatur.

Cœnantibus illis, accepit Jesus panem, et benedixit ac fregit, deditque discipulis suis, et ait: Accipite et manducate; hoc est corpus meum, etc.

Tristis est anima mea usque ad mortem.

Vigilate et orate, ut non intretis in tentationem. Spiritus quidem promptus est, caro autem infirma.

Omnes qui acceperint gladium, gladio peribunt.

Discipuli omnes relicto eo fugerunt.

Amodo videbitis Filium hominis sedentem a dextris virtutis Dei, et venientem in nubibus cœli.

CAPITULUM XXVII. — Jesus autem stetit ante præsidem; et quum accusaretur, nihil respondit.

Plectentes coronam de spinis, posuerunt super caput ejus; et genu flexo ante eum, illudebant ei dicentes: Ave, rex Judæorum. Et exspuerunt in faciem ejus, et percutiebant caput ejus arundine, etc. (Compatere mitissimo atque dulcissimo Agno, o lector.)

Dederunt ei vinum bibere cum felle mixtum.

A sexta hora tenebræ factæ sunt super universam terram usque ad horam nonam.

Jesus clamans voce magna, emisit spiritum. Et ecce velum templi scissum est, etc.

Erit novissimus error pejor priore.

CAPITULUM XXVIII. — Erat adspectus angeli sicut fulgur, vestimenta autem ejus sicut nix. Præ timore autem ejus exterriti sunt custodes, etc.

Ecce Jesus occurrebat mulieribus, dicens: Avete. Tunc accesserunt et tenuerunt pedes ejus, etc.

Locutus est Jesus discipulis, dicens: Data est mihi omnis potestas in cœlo et in terra. Euntes ergo, docete omnes gentes, baptizantes eas in nomine Patris, et Filii, et Spiritus Sancti. Ecce ego vobiscum sum omnibus diebus, usque ad consummationem sæculi.

EVANGELIUM MARCI

CONTINET CAPITULA SEDECIM. ET AGITUR IN EO PRINCIPALITER DE CHRISTI FORTITUDINE ET RESURRECTIONE.

CAPITULUM I. — Prædicabat Joannes dicens : Venit fortior me post me, cujus non sum dignus procumbens solvere corrigiam calceamentorum ejus.

Tu es Filius meus dilectus, in te complacui.

Erat Jesus cum bestiis, et angeli ministrabant ei.

Scio quia sis Sanctus Dei.

Non sinebat Jesus dæmonia loqui quoniam sciebant eum.

Egressus est Jesus in desertum locum, et ibi orabat.

CAPITULUM II. — Fili, dimittuntur tibi peccata tua.

Cognito Jesus spiritu suo quia sic cogitarent, ait, etc.

Sabbatum propter hominem factum est, non homo propter sabbatum. Itaque Dominus est Filius hominis etiam sabbati.

CAPITULUM III. — Observabant Judæi Jesum si sabbatis curaret, ut accusarent eum, etc. Circumspiciens eos cum ira, contristatus est Jesus super cæcitate cordis eorum, etc.

Spiritus immundi, quum Jesum videbant, procidebant ei, dicentes : Tu es Filius Dei. Et vehementer comminabatur eis ne manifestarent eum.

Dicebant (quidam de Jesu) : Quoniam in furorem versus est.

Qui blasphemaverit in Spiritum Sanctum, non habebit remissionem in æternum, sed reus erit æterni delicti.

CAPITULUM IV. — Vobis datum est scire mysterium regni Dei; illis vero qui foris sunt, fiunt omnia in parabolis : ut videntes non videant, et audientes non intelligant.

Ærumnæ sæculi, et deceptio divitiarum, et circa reliqua concupiscentiæ, introeuntes in cor suffocant verbum Dei, et sine fructu efficitur, etc.

Erat Jesus in puppi super cervical dormiens. Et surgens, comminatus est vento, et dixit mari : Tace et obmutesce. Et facta est tranquillitas magna.

Quis, puta, est hic, quia ventus et mare obediunt ei?

CAPITULUM V. — Jesu, Fili Dei summi.

Dixit diabolus ad Jesum : Legio mihi nomen est, quia multi sumus.

Vade, et nuntia quanta tibi fecerit Deus, et misertus sit tui.

CAPITULUM VI. — Non est Propheta sine honore, nisi in patria sua, et in domo sua, et in cognatione sua.

Mirabatur Jesus propter incredulitatem eorum.

Audito Herodes nomine Jesu ait : Quem ego decollavi Joannem, hic a mortuis resurrexit; et ideo virtutes operantur in eo. Herodes metuebat Joannem, sciens eum virum justum et sanctum, etc.

Dixit Jesus discipulis : Venite seorsum in desertum locum, requiescite pusillum.

CAPITULUM VII. — Sic et vos imprudentes estis.

Catelli comedunt sub mensa de micis puerorum.

Suspiciens Jesus in cœlum, ingemuit, et ait : Adaperire.

Bene omnia fecit : et surdos fecit audire, et mutos loqui.

CAPITULUM VIII. — Adhuc cæcatum habetis cor vestrum?

Interrogabat Jesus discipulos suos, dicens : Quem me esse dicunt homines?

CAPITULUM IX. — Transfiguratus est Jesus coram discipulis, etc. Et venit vox de nube, dicens: Hic est Filius meus carissimus; audite illum.

Elias quum venerit primo, restituet omnia.

Si quid potes, adjuva nos. — Si potes credere, omnia possibilia sunt credenti. — Credo, Domine, adjuva incredulitatem meam.

Hoc genus dæmoniorum in nullo potest exire, nisi in oratione et jejunio.

Si quis vult primus esse, erit omnium novissimus et minister.

Qui non est adversum nos, pro nobis est.

Bonum est sal: quod si sal insulsum fuerit, in quo illud condietis? Habete in vobis sal, et pacem habete inter vos.

CAPITULUM X. — Erunt duo in carne una. Itaque jam non sunt duo, sed una caro.

Complexans Jesus parvulos, et imponens manus super illos, benedicebat eos.

Quid me dicis bonum? Nemo bonus, nisi unus Deus, dixit Jesus.

Quam difficile qui pecunias habent, in regnum Dei introibunt!

Filius hominis non venit ut ministraretur ei, sed ut ministraret, et daret animam suam redemptionem pro multis.

Animæquior esto. Vade, fides tua te salvum fecit.

CAPITULUM XI. — Habete fidem Dei. Amen dico vobis, quia quicumque dixerit huic monti, Tollere, et mittere in mare, etc. Propterea dico vobis: Omnia quæcumque orantes petitis, credite quia accipietis, et evenient vobis.

Quum stabitis ad orandum, dimittite si quid habetis adversum aliquem. Si non dimiseritis, nec Pater vester qui in cœlis est, dimittet vobis peccata vestra.

In qua potestate hæc facis? et quis dedit tibi hanc potestatem ut ista facias?

CAPITULUM XII. — Coloni dixerunt: Hic est heres; venite, occidamus eum, et nostra erit hereditas.

Respondit Jesus: Primum omnium mandatum est: Audi, Israel: Dominus Deus tuus unus est; et diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex tota mente tua, et ex tota virtute tua. Secundum autem simile est illi: Diliges proximum tuum tanquam te ipsum. — Diligere Deum ex toto corde, et ex toto intellectu, et ex tota anima, et ex tota fortitudine, et diligere proximum tanquam se ipsum, majus est omnibus holocautomatibus et sacrificiis. — Non es longe a regno Dei.

Hæc vidua plus omnibus misit.

CAPITULUM XIII. — Qui autem sustinuerit usque in finem, hic salvus erit.

De die illa et hora nemo scit, neque angeli in cœlo, neque Filius, nisi Pater.

Videte, vigilate, et orate. Vigilate: nescitis enim quando Dominus veniat: sero, an media nocte, an galli cantu, an mane; ne quum venerit repente, inveniat vos dormientes.

CAPITULUM XIV. — (Incipit Passio.) Cœpit Jesus pavere, et tædere, etc. (Quære sensum istius.)

Non quod ego volo, Pater, sed quod tu. Tu es Christus, Filius Dei benedicti?

CAPITULUM XV. — Erat autem hora quasi tertia, et crucifixerunt eum.

Hora nona, exclamavit Jesus voce magna: Eloi, Eloi, lamma sabacthani? etc.

CAPITULUM XVI. — Exeuntes mulieres, fugerunt de monumento, et nemini quidquam dixerunt. (Quære sensum istius, quia videtur contrarium aliis Evangelistis.)

Surgens Jesus mane, prima sabbati, apparuit primo Mariæ Magdalene, etc.

Exprobravit Jesus incredulitatem illorum et duritiam cordis, etc.

Prædicate Evangelium omni creaturæ. Qui crediderit et baptizatus fuerit, salvus erit; qui vero non crediderit, condemnabitur. Signa autem eos qui crediderint, hæc sequentur: in nomine meo dæmonia ejicient, linguis loquentur novis, serpentes tollent, etc.

Dominus Jesus assumptus est in cœlum, et sedet a dextris Dei. Illi autem profecti, prædicaverunt ubique, Domino cooperante, et sermonem confirmante sequentibus signis.

EVANGELIUM LUCÆ

CONTINET CAPITULA VIGINTI QUATUOR. ET AGITUR IN EO PRINCIPALITER DE INCARNATIONE, PASSIONE ET MORTE CHRISTI.

CAPITULUM I. — Ipse (scilicet Joannes) præcedet ante illum (scilicet Christum) in spiritu et virtute Eliæ, etc., parare Domino plebem perfectam.

Sic fecit mihi Dominus, in diebus quibus respexit auferre opprobrium meum inter homines.

In mense autem sexto (scilicet a conceptione Joannis), missus est Gabriel angelus a Deo, etc. Ave, gratia plena, Dominus tecum, etc. Dabit illi Dominus Deus sedem David patris ejus, etc.

Dixit autem Maria : Ecce ancilla Domini, etc.

Beata quæ credidisti, etc.

Magnificat anima mea Dominum, etc. (Nota profunde canticum Mariæ.) Dispersit superbos mente cordis sui.

Quis, putas, puer iste erit?

Benedictus Dominus Deus Israel, quia visitavit et fecit redemptionem plebis suæ, etc.

CAPITULUM II. — (Nota in isto capitulo multa pulcherrima, et de sancta Anna prophetissa vidua.)

Peperit Maria filium suum primogenitum, et pannis eum involvit, et reclinavit eum in præsepio, quia non erat ei locus in diversorio.

Gloria in altissimis Deo, et in terra pax hominibus bonæ voluntatis.

Transeamus usque Bethlehem.

Maria autem conservabat omnia verba hæc, conferens in corde suo.

Nunc dimittis, Domine, servum tuum in pace : quia, etc.

Puer Jesus crescebat, plenus sapientia. Fili, quid fecisti nobis sic ? etc.

Nesciebatis quia in his quæ Patris mei sunt oportet me esse?

Jesus proficiebat sapientia, et ætate, et gratia apud Deum et homines. (Quære intellectum.)

CAPITULUM III. — (Verba Isaiæ allegat.) Parate viam Domini, etc.¹³

Dixit Joannes Baptista : Qui habet duas tunicas, det non habenti; et qui habet escas, similiter faciat. Nihil amplius quam constitutum est vobis, faciatis.

(Verba Joannis ad milites.) Neminem concutiatis neque calumniam faciatis, et contenti estote stipendiis vestris.

Factum est autem, Jesu baptizato et orante, apertum est cœlum; et descendit Spiritus Sanctus corporali specie sicut columba in ipsum; et vox de cœlo facta est: Tu es Filius meus dilectus, in te complacuit mihi, etc.

(Nota hic de genealogia Salvatoris.)

CAPITULUM IV. — Consummata omni tentatione, diabolus recessit ab eo usque ad tempus.

Spiritus Domini super me, etc. (Nota in textu verba Isaiæ de Christo.)

Quum plicuisset Jesus librum, reddidit ministro. — Medice, cura te ipsum.

Duxerunt Jesum ad supercilium montis, ut præcipitarent eum. Ipse autem transiens per medium illorum, ibat.

CAPITULUM V. — Exi a me, quia homo peccator sum, Domine.

Non veni vocare justos, sed peccatores, ad pœnitentiam (dixit Jesus).

CAPITULUM VI. — Vellebant discipuli Jesu spicas per sata, et manducabant, confricantes manibus.

Exiit Jesus in montem orare, et erat pernoctans in oratione Dei.

Quærebant Jesum tangere, quia virtus de illo exibat, et sanabat omnes.

Elevatis Jesus oculis in discipulos suos dicebat : Beati pauperes, quoniam vestrum est regnum cœlorum, etc.¹⁴ (Supra in Matthæo.)

Verumtamen, væ vobis divitibus, qui habetis consolationem vestram. Væ vobis qui saturati estis, quia esurietis. Væ vobis qui ridetis nunc, quia lugebitis et flebitis. Væ quum benedixerint vobis omnes homines.

Diligite inimicos vestros, benedicite maledicentibus vobis. Omni autem petenti te tribue; et qui aufert quæ tua sunt, ne repetas. Si diligitis eos qui vos diligunt, quæ vobis est gratia ?

Eritis filii Altissimi, quia ipse benignus est super ingratos et malos.

Estote misericordes, sicut et Pater vester misericors est. Nolite judicare, et non judicabimini; nolite condemnare, et non condemnabimini. Dimittite, et dimittimini; date, et dabitur vobis. Mensuram bonam, et confertam, et coagitatam, et superfluentem dabunt in sinum vestrum. Eadem quippe mensura, etc.

Unaquæque arbor de fructu suo cognoscitur. Neque enim de spinis colligunt ficus, etc.

CAPITULUM VII. — Domine, non sum dignus ut sub tectum meum intres: propter quod memetipsum non sum dignum arbitratus ut venirem ad te; sed tantum dic verbo, et sanabitur puer meus.

Ait Jesus: Adolescens, tibi dico, surge. Et resedit qui erat mortuus, et cœpit loqui, etc.

Ecce qui in veste pretiosa sunt et in deliciis, in domibus regum sunt.

Pharisæi autem et legisperiti consilium Dei spreverunt in semetipsis.

Similes sunt homines isti pueris sedentibus in foro, et dicentibus: Cantavimus vobis tibiis, et non saltastis; lamentavimus vobis, et non planxistis.

Justificata est sapientia ab omnibus filiis suis.

Stans mulier retro secus pedes ejus, lacrimis cœpit rigare pedes ejus, et capillis capitis sui tergebat, et osculabatur pedes ejus, et unguento ungebat.

Quis magis diligit? — Æstimo quia is cui plus donavit. — Recte judicasti. Intravi in domum tuam, aquam pedibus meis non dedisti. Osculum mihi non dedisti, etc. Remittuntur ei peccata multa, quia dilexit multum. Cui autem minus dimittitur, minus diligit.

CAPITULUM VIII. — Quod autem in terram bonam cecidit, hi sunt qui in corde bono et optimo audientes verbum retinent, et fructum afferunt in patientia.

Nemo accendit lucernam, et operit eam vase, sed ponit eam super candelabrum, etc.

Videte ergo quomodo auditis. Qui enim habet, dabitur illi, etc.

Mater mea et fratres mei hi sunt, qui audiunt verbum Dei et faciunt, dixit Jesus.

Quid mihi et tibi est, Jesu, Fili Dei altissimi? Obsecro te, ne me torqueas.

Rogabant Jesum dæmonia ne imperarent eis ut in abyssum irent, sed in porcos, etc.

Narra quanta tibi fecit Deus.

Jesus clamavit: Puella, surge. Et reversus est spiritus ejus, et surrexit continuo.

CAPITULUM IX. — (Nota in isto capitulo de Christi transfiguratione.)

Si quis vult venire post me, etc.

Nescitis cujus spiritus estis. Filius hominis non venit animas perdere, sed salvare.

Tu autem vade, et annuntia regnum Dei.

Nemo mittens manum suam ad aratrum et respiciens retro, aptus est regno Dei.

CAPITULUM X. — Ecce ego mitto vos sicut agnos inter lupos.

In eadem domo manete, edentes et bibentes quæ apud illos sunt: dignus est enim operarius mercede sua.

Qui vos audit, me audit; et qui vos spernit, me spernit, ait Jesus.

Videbam Satanam sicut fulgur de cœlo cadentem.

Ecce dedi vobis potestatem calcandi super serpentes et scorpiones, et super omnem virtutem inimici; et nihil vobis nocebit. Verumtamen in hoc nolite gaudere quia spiritus vobis subjiciuntur; gaudete autem quia nomina vestra scripta sunt in cœlis.

Exsultavit Jesus Spiritu Sancto, et dixit: Confiteor tibi, Pater, etc. (Supra in Matthæo.)

Diliges Dominum Deum tuum ex toto corde tuo, et ex tota anima tua, et ex omnibus viribus tuis, et ex omni mente tua. Hoc fac et vives.

Maria sedens secus pedes Domini, audiebat verbum illius. Maria optimam partem elegit, quæ non auferetur ab ea.

CAPITULUM XI. — Qui non colligit mecum dispergit.

Væ vobis legisperitis, qui tulistis clavem scientiæ. Ipsi non introistis, et eos qui introibant prohibuistis.

CAPITULUM XII. — Quæ in tenebris dixistis, in lumine dicentur. Dico autem vobis amicis meis: Ne terreamini ab his qui occidunt corpus, etc.¹⁵ (Supra in Matthæo.)

Nonne quinque passeres veneunt dipondio? et unus ex illis non est in oblivione coram Deo. (Nota de providentia Dei.) Vestri autem et capilli capitis numerati sunt. Nolite ergo timere: multis passeribus pluris estis.

Anima, habes multa bona reposita in annos plurimos; requiesce, comede, bibe, epulare. Dixit autem illi Deus: Stulte, hac nocte animam tuam repetunt a te; quæ autem parasti, cujus erunt? Sic est omnis qui thesaurizat, et non est in Deo dives.

Nolite timere, pusillus grex, quoniam complacuit Patri vestro dare vobis regnum.

Facite vobis sacculos qui non veterascunt, thesaurum non deficientem in cœlo, etc.

Sint lumbi vestri præcincti, et lucernæ ardentes in manibus vestris, etc. Estote parati, quia qua hora non putatis, Filius hominis veniet.

Servus qui cognovit voluntatem domini sui et non fecit, plagis vapulabit multis; qui autem non cognovit, et fecit digna plagis, vapulabit paucis. Cui multum datum est, multum quæretur ab eo; et cui multum commendatum est, plus quæretur ab eo.

Ignem veni mittere in terram, et quid volo, nisi ut accendatur?

CAPITULUM XIII. — Dico vobis: nisi pœnitentiam egeritis, omnes similiter peribitis.

Omnis populus gaudebat in universis quæ gloriose fiebant a Jesu.

Contendite intrare per angustam portam.

Ite, dicite vulpi, etc., (dixit Jesus de Herode).

Benedictus qui venit in nomine Domini.

CAPITULUM XIV. — Quum invitatus fueris, recumbe in novissimo loco, etc. Omnis qui se exaltat, humiliabitur.

Quum facis convivium, voca pauperes, debiles, claudos et cæcos; et beatus eris, quia non habent retribuere tibi.

Beatus qui manducabit panem in regno Dei.

Compelle intrare, ut impleatur domus mea.

Si quis venit ad me, et non odit patrem suum, et matrem, et uxorem, et filios, et fratres, et sorores, adhuc autem et animam suam, non potest meus esse discipulus. Qui non bajulat crucem suam, et venit post me, non potest meus esse discipulus. Quis ex vobis volens turrim, etc.? Hic homo cœpit ædificare, et non potuit consummare. Qui non renuntiat omnibus quæ possidet, non potest meus esse discipulus.

Bonum est sal, etc. (Quære in textu.)

CAPITULUM XV. — Congratulamini mihi, quia inveni ovem meam quæ perierat. Dico vobis, gaudium erit in cœlo super uno peccatore pœnitentiam agente, quam super nonaginta novem justis qui non indigent pœnitentia. Gaudium erit coram angelis Dei super uno peccatore, etc.

Quanti mercenarii in domo patris mei abundant panibus! Ego autem hic fame pereo. Surgam, et ibo ad patrem meum, et dicam ei: Pater, peccavi in cœlum et coram te, et jam non sum dignus vocari filius tuus; fac me sicut unum ex mercenariis tuis.

Epulari et gaudere oportebat, quia hic frater tuus mortuus fuerat, et revixit; perierat, et inventus est.

CAPITULUM XVI. — Redde rationem villicationis tuæ: jam enim non poteris villicare.

Fodere non valeo, mendicare erubesco.

Filii hujus sæculi prudentiores filiis lucis in generatione sua sunt.

Facite vobis amicos de mammona iniquitatis, etc. Qui fidelis est in minimo, in majori fidelis est; et qui in modico iniquus est, in majori iniquus est.

Nemo servus potest duobus dominis servire.

Vos estis qui justificatis vos coram hominibus, Deus autem novit corda vestra: quia quod hominibus altum est, abominatio est ante Deum.

Mortuus est dives, et sepultus est in inferno, etc.

Fili, recordare quia recepisti bona in vita tua, et Lazarus similiter mala; nunc autem hic consolatur, tu vero cruciaris.

Si Moysen et Prophetas non audiunt, neque si quis ex mortuis resurrexerit, credent.

CAPITULUM XVII. — Si septies in die peccaverit frater tuus in te, et septies in die conversus fuerit ad te dicens, Pœnitet me, dimitte illi.

Adauge nobis fidem.

(Nota in textu similitudinem de servo.) Quum feceritis omnia quæ præcepta sunt vobis, dicite: Servi inutiles sumus: quod debuimus facere, fecimus.

Jesu præceptor, miserere nostri. — Ite, ostendite vos sacerdotibus.

Regnum Dei intra vos est.

Sicut fulgur coruscans de sub cœlo, in ea quæ sub cœlo sunt fulget, ita erit Filius hominis in die sua.

(Nota in textu de tempore ante judicium.) Memores estote uxoris Lot.

In illa nocte erunt duo in lecto uno: unus assumetur, et alter relinquetur.

Ubicumque fuerit corpus, illic congregabuntur et aquilæ.

CAPITULUM XVIII. — Oportet semper orare, et non deficere. (Nota in textu parabolam.)

Deus, propitius esto mihi peccatori, etc. (Item nota de publicano pœnitente, etc.)

Quid me dicis bonum? Nemo bonus, nisi solus Deus.

Increpabant turbæ cæcum; ipse vero multo magis clamabat: Fili David, miserere mei. — Quid vis ut faciam tibi?

CAPITULUM XIX. — Dixit Jesus: Zachæe, festinans descende, quia hodie in domo tua oportet me manere. Et festinans excepit illum gaudens.

Dixit Zachæus: Ecce dimidium bonorum meorum, Domine, do pauperibus; et si quid aliquem defraudavi, reddo quadruplum.

Hodie huic domui salus facta est. Venit Filius hominis quærere et salvum facere quod perierat.

Negotiamini dum venio.

Nolumus hunc regnare super nos.

Timui te, quia homo austerus es, etc. — De ore tuo te judico, serve nequam.

Benedictus qui venit rex in nomine Domini, pax in cœlo, et gloria in excelsis.

Et quidem in hac die tua, quæ ad pacem tibi, etc.

CAPITULUM XX. — Dixit dominus vineæ: Quid faciam? Mittam filium meum dilectum: forsitan, quum hunc viderint, verebuntur. (Nota quod in ista parabola videtur Lucas aliter ponere quam Matthæus.)

Illi qui digni habebuntur sæculo illo, æquales sunt angelis Dei, et filii Dei sunt; neque ultra mori poterunt. Deus non est mortuorum, sed vivorum: omnes enim vivunt ei.

CAPITULUM XXI. — Vere dico vobis, quia vidua hæc pauper plus quam omnes misit. Nam omnes hi ex abundanti sibi miserunt, etc.

(Nota in isto capitulo de præcedentibus judicium.)

Capillus de capite vestro non peribit.

In patientia vestra possidebitis animas vestras.

Jerusalem calcabitur a gentibus, donec impleantur tempora nationum, dixit Jesus.

Cœlum et terra transibunt, verba autem mea non transibunt.

Attendite vobis, ne graventur corda vestra crapula et ebrietate, et curis hujus vitæ.

Tanquam laqueus superveniet dies illa (scilicet judicii) in omnes qui sedent super faciem omnis terræ.

Vigilate itaque, omni tempore orantes, ut digni habeamini fugere omnia quæ futura sunt, et stare ante Filium hominis.

CAPITULUM XXII. — (Incipit Passio.)

Intravit Satanas in Judam qui cognominabatur Iscariotes, etc.

Dixit Jesus : Desiderio desideravi hoc pascha manducare vobiscum, antequam patiar.

Facta est autem contentio inter eos, quis eorum videretur esse major, etc.

Qui major est in vobis, fiat sicut minor; et qui præcessor est, sicut ministrator. Ego autem in medio vestrum sum sicut qui ministrat.

Vos estis qui permansistis mecum in tentationibus, etc.

Tu aliquando conversus, confirma fratres tuos.

Verumtamen non mea voluntas, sed tua fiat.

Apparuit Christo angelus de cœlo, confortans eum. Et factus in agonia, prolixius orabat. Et factus est sudor ejus sicut guttæ sanguinis decurrentis in terram.

Quid dormitis? Surgite, et orate, ut non intretis in tentationem.

Hæc est hora vestra, et potestas tenebrarum.

Conversus Dominus respexit Petrum. Et recordatus est Petrus verbi Domini Jesu, et flevit amare.

Viri qui tenebant illum, illudebant ei, cædentes eum. Et velaverunt eum, et percusserunt faciem ejus, etc.

Si vobis dixero, non credetis mihi; si autem interrogavero, non respondebitis mihi, nec dimittetis.

CAPITULUM XXIII. — Sprevit autem illum Herodes cum exercitu suo, et illusit indutum veste alba, et remisit ad Pilatum.

Filiæ Jerusalem, nolite flere super me, sed super vos ipsas flete, et super filios vestros, etc.

Si in viridi ligno hæc faciunt, in arido quid fiet? Tunc incipient dicere montibus, Cadite super nos; et collibus, Operite nos.

Hic est Christus Dei electus.

Neque tu times Deum, quod in eadem damnatione es? etc. Digna factis recepimus.

CAPITULUM XXIV. — Quid quæritis viventem cum mortuis?

Qui sunt hi sermones quos confertis ad invicem ambulantes, et estis tristes?

O stulti et tardi corde ad credendum in omnibus quæ locuti sunt Prophetæ! Nonne hæc oportuit pati Christum, et ita intrare in gloriam suam?

Mane nobiscum, Domine, quoniam advesperascit.

Nonne cor nostrum ardens erat in nobis, dum loqueretur nobis in via, et aperiret nobis Scripturas?

Surrexit Dominus vere, et apparuit Simoni.

Stetit Jesus in medio discipulorum, et dixit: Pax vobis, etc. Palpate, et videte, quia spiritus carnem et ossa non habet, sicut me videtis habere.

Dixit Jesus: Necesse est impleri omnia quæ scripta sunt in lege Moysis, et Prophetis, et Psalmis de me. Oportebat Christum pati, et resurgere die tertia, et prædicari in nomine ejus pœnitentiam et remissionem peccatorum in omnes gentes. Vos autem sedete in civitate, quoadusque induamini virtute ex alto; et ego mittam promissum Patris mei in vos.

Elevatis manibus, benedixit eis Jesus; et ferebatur in cœlum.

Erant (scilicet discipuli Christi et Apostoli) semper in templo, laudantes et benedicentes Deum.

EVANGELIUM JOANNIS

HABET CAPITULA VIGINTI UNUM. ET APERIUNTUR IN EO CHRISTI DIVINITAS ET SACRAMENTA.

CAPITULUM I. — In principio erat Verbum, et Verbum erat apud Deum, et Deus erat Verbum. Hoc erat in principio apud Deum. Omnia per ipsum facta sunt. Quod factum est, in ipso vita erat (quia in Filio Dei sunt omnia vita et lux).

Erat lux vera, quæ illuminat, etc.

Quotquot receperunt eum, dedit eis potestatem filios Dei fieri, etc.

Verbum caro factum est, etc.

De plenitudine ejus (scilicet Christi) accepimus omnes gratiam pro gratia.

Lex per Moysen data est, gratia et veritas per Jesum Christum facta est.

Deum nemo vidit unquam. Unigenitus qui est in sinu Patris ipse enarravit.

Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi.

Quem scripsit Moyses in lege, et Prophetæ, invenimus: Jesum, filium Joseph, a Nazareth.

(Verba Christi ad Nathanael.) Ecce vere Israelita, in quo dolus non est.

Rabbi, tu es Filius Dei, tu es rex Israel.

CAPITULUM II. — (Christus convertit aquam in vinum.)

Vocatus est Jesus et discipuli ejus ad nuptias.

Nondum venit hora mea.

Nolite facere domum Patris mei domum negotiationis.

Quod signum ostendis nobis quia hæc facis?

Multi crediderunt in Jesum. Ipse autem non credebat semetipsum eis, eo quod ipse nosset omnes, et quia opus ei non erat ut quis testimonium perhiberet de homine. Ipse enim sciebat quid esset in homine.

CAPITULUM III. — Nisi quis renatus fuerit ex aqua et Spiritu Sancto, non potest introire in regnum Dei. Quod natum est ex carne, caro est; et quod natum est ex spiritu, spiritus est. Spiritus ubi vult spirat; et vocem ejus audis, sed nescis unde veniat, aut quo vadat: sic est omnis qui natus est ex spiritu.

Tu es magister in Israel, et hæc ignoras?

Quod scimus loquimur, et quod vidimus testamur, etc. Si terrena dixi vobis, et non creditis, quomodo si dixero vobis cœlestia, credetis? Sicut Moyses exaltavit serpentem in deserto, ita exaltari oportet Filium hominis, etc.

Sic Deus dilexit mundum, ut Filium suum unigenitum daret: ut omnis qui credit in eum, non pereat, sed habeat vitam æternam. Non misit Deus Filium suum ut judicet mundum, sed ut salvetur mundus per ipsum. Qui credit in eum, non judicatur; qui autem non credit, jam judicatus est, quia non credit in nomine unigeniti Filii Dei.

Lux venit in mundum, et dilexerunt homines magis tenebras quam lucem, etc. Omnis qui male agit, odit lucem; et non venit ad lucem, ut non arguantur opera ejus. Qui facit veritatem, venit ad lucem, ut manifestentur opera ejus, quia in Deo sunt facta.

Non potest homo accipere quidquam, nisi ei datum fuerit de cœlo.

Qui habet sponsam, sponsus est. (Hæc sunt verba Joannis Baptistæ de Christo.) Amicus autem sponsi, qui stat et audit eum, gaudio gaudet propter vocem sponsi, etc. Illum oportet crescere, me autem minui.

Qui est de terra, de terra est, et de terra loquitur; qui de cœlo venit, super omnes est, et quod vidit testatur. Quem misit Deus, verba Dei loquitur. Non ad mensuram dat Deus Spiritum.

Pater diligit Filium, et omnia dedit in manu ejus.

Qui credit in Filium, habet vitam æternam; qui autem incredulus est Filio, ira Dei manet super eum.

CAPITULUM IV. — Jesus non baptizabat, sed discipuli ejus.

Jesus fatigatus ex itinere, etc.

Qui biberit ex aqua quam ego dabo ei, non sitiet in æternum; sed aqua quam ego dabo ei, fiet in eo fons aquæ salientis in vitam æternam (dixit Jesus mulieri Samaritanæ). Salus ex Judæis est. Veri adoratores adorabunt Patrem in spiritu et veritate. Nam et tales Pater quærit. Spiritus est Deus; et eos qui adorant eum, in spiritu et veritate oportet adorare.

Mirabantur discipuli quia cum muliere loquebatur Jesus. (Nota. Videtur ergo Jesus non habuisse consuetudinem loquendi cum eis.)

Meus cibus est ut faciam voluntatem Patris mei qui misit me, ut perficiam opus ejus.

Ipse Jesus testimonium perhibuit, quia Propheta in sua patria honorem non habet.

Nisi signa et prodigia videritis, non creditis.

(Nota. Hic sanavit filium reguli agonizantem solo verbo, etiam absens.)

CAPITULUM V. — Ecce sanus factus es, jam noli peccare, ne deterius aliquid tibi contingat.

Dixit Jesus: Pater meus usque modo operatur, et ego operor.

Quærebant Judæi Jesum interficere, quia non solum solvebat sabbatum, sed patrem suum dicebat Deum, æqualem se Deo faciens.

Non potest Filius a se facere quidquam, nisi quod viderit Patrem facientem. Quæcumque enim Pater facit, hæc et Filius similiter facit. Pater enim diligit Filium, et omnia demonstrat ei quæ ipse facit.

Sicut Pater suscitat mortuos et vivificat, sic et Filius quos vult vivificat. Pater omne judicium dedit Filio, ut omnes honorificent Filium sicut honorificant Patrem. Qui non honorificat Filium, non honorificat Patrem qui misit illum.

Mortui audient vocem Filii Dei.

Sicut enim Pater habet vitam in semetipso, sic dedit et Filio vitam habere in semetipso; et potestatem dedit ei et judicium facere, quia Filius hominis est.

Veniet hora in qua omnes qui in monumentis sunt, audient vocem Filii Dei, etc.

Dixit Jesus: Non possum ego a me ipso facere quidquam. Judicium meum justum est, quia non quæro voluntatem meam, etc.

Joannes erat lucerna ardens et lucens.

Opera quæ dedit mihi Pater, quæ facio, testimonium perhibent de me. Claritatem ab hominibus non accipio.

Ego veni in nomine Patris mei, et non accepistis me; si alius venerit in nomine suo, illum accipietis. (Hoc dixit Jesus de Antichristo.)

Quomodo vos potestis credere, qui gloriam ab invicem accipitis, et gloriam quæ a solo Deo est, non quæritis ?

CAPITULUM VI. — Hoc dicebat Jesus, tentans eum (scilicet Philippum), etc.

Quum cognovisset Jesus quia venturi erant ut facerent eum regem, fugit iterum in montem ipse solus.

Voluerunt discipuli Jesum accipere in navim, et statim navis fuit ad terram ad quam ibant.

Operamini non cibum qui perit, sed qui permanet in vitam æternam. Hunc enim Pater signavit Deus.

(Nota in isto capitulo multa de corpore a semetipso loquitur gloriam propriam Christi.)

Non Moyses dedit vobis panem, sed Pater meus dat vobis panem verum. Ego sum panis vitæ. Qui venit ad me, non esuriet; et qui credit in me, non sitiet unquam.

Domine, semper da nobis panem hunc.

Omne quod dat mihi Pater, ad me veniet; et eum qui venit ad me, non ejiciam foras.

Descendi de cœlo, non ut faciam voluntatem meam, sed voluntatem ejus qui misit me.

Nemo potest venire ad me, nisi Pater qui misit me traxerit eum. Omnis qui audivit a Patre et didicit, venit ad me. Patrem non vidit quisquam, nisi is qui est a Patre (scilicet Christus).

Panis quem ego dabo, caro mea est pro mundi vita. Nisi manducaveritis carnem Filii hominis, et biberitis ejus sanguinem, non habebitis vitam in vobis. Caro mea vere est cibus, et sanguis meus vere est potus. Qui manducat meam carnem, et bibit meum sanguinem, in me manet et ego in eo. Qui manducat me, et ipse vivet propter me. Qui manducat hunc panem, vivet in æternum.

Durus est hic sermo; quis potest eum audire? etc.

Spiritus est qui vivificat; caro non prodest quidquam.

Dicebat Jesus: Nemo potest venire ad me, nisi fuerit ei datum a Patre meo.

Respondit Petrus Christo: Domine, ad quem ibimus? verba vitæ æternæ habes. Et nos credimus et cognovimus quia tu es Christus Filius Dei.

CAPITULUM VII. — Dixit Jesus: Non potest mundus odisse vos; me autem odit, quia ego testimonium perhibeo de illo quia opera ejus mala sunt.

Quidam in turba dicebant de Jesu, Quia bonus est; alii autem, Non, sed seducit turbas, etc.

Si quis voluerit voluntatem Dei facere, cognoscet de doctrina an ex Deo sit. Qui quærit; qui autem quærit gloriam Dei, hic verax est, et injustitia in illo non est.

Nolite judicare secundum faciem, sed justum judicium judicate.

Christus quum venerit, nemo scit unde sit.

Clamabat Jesus: Si quis sitit, veniat ad me, et bibat. Qui credit in me, sicut dicit Scriptura, flumina de ventre ejus fluent aquæ vivæ. Hoc autem dicebat de Spiritu Sancto, quem accepturi erant credentes. Nondum erat Spiritus datus, quia Jesus nondum erat glorificatus, etc.

Nonne Scriptura dicit, Quia ex semine David, et de Bethlehem castello ubi erat David, venit Christus?

Dixerunt ministri Judæorum de Jesu: Nunquam sic locutus est homo, sicut hic loquitur.

Numquid lex nostra judicat hominem, nisi audierit ab ipso prius, et cognoverit quid faciat?

CAPITULUM VIII. — Qui sine peccato est vestrum, primus in illam lapidem mittat.

Vade, et amplius noli peccare, etc.

Locutus est Jesus: Ego sum lux mundi. Qui sequitur me, non ambulat in tenebris, sed habebit lumen vitæ.

Tu de te ipso testimonium perhibes: testimonium tuum non est verum.

Vos secundum carnem judicatis, ego non judico quemquam.

Dixit Jesus: Neque me scitis, neque Patrem meum. In peccato vestro moriemini.

Dixit Jesus: Vos deorsum estis, ego de sursum sum. Vos de mundo estis, ego non sum de mundo, etc.

Dixit Jesus: Ego sum principium, qui et loquor vobis.

Quum exaltaveritis Filium hominis, etc. Non reliquit me Pater solum, quia ego quæ placita sunt ei, facio semper.

Veritas liberabit vos.

Omnis qui facit peccatum, servus est peccati. Servus autem non manet in domo in æternum; filius autem manet in æternum.

Sermo meus non capit in vobis.

Unum patrem habemus Deum.

Vos ex patre diabolo estis, et desideria patris vestri vultis perficere.

Diabolus homicida erat ab initio, et in veritate non stetit, quia veritas non est in eo. Quum loquitur mendacium, ex propriis loquitur, quia mendax est, et pater ejus.

Si veritatem dico, quare vos non creditis mihi? Qui est ex Deo, verba Dei audit. Propterea vos non auditis, quia ex Deo non estis.

Ego non quæro gloriam meam: est qui quærat et judicet.

Dixerunt Judæi ad Jesum: Nunc cognovimus quia dæmonium habes.

Si glorifico me ipsum, gloria mea nihil est. Abraham exsultavit ut videret diem meum; et vidit, et gavisus est.

Antequam Abraham fieret ego sum.

Jesus autem abscondit se (id est, invisibilem reddidit se), et exivit de templo.

CAPITULUM IX. — Me oportet operari opera ejus qui misit me, donec dies est. Venit nox, quando nemo potest operari.

(Nota hic de cæco nato illuminato.) Dicebant Pharisæi: Non est hic homo a Deo, qui sabbatum non custodit. — Ipsum interrogate, ætatem habet, ipse de se loquatur, etc. — Da gloriam Deo. — Scimus quia peccatores Deus non audit; sed si quis Dei cultor est, et voluntatem ejus facit, hunc exaudit. A sæculo non est auditum quia aperuit quis oculos cæci nati. Nisi esset hic homo a Deo, non posset facere quidquam.

CAPITULUM X. — Qui non intrat per ostium in ovile ovium, sed ascendit aliunde, fur est et latro, etc.

Ego sum ostium (ait Jesus). Per me si quis introierit, salvabitur; et ingredietur, et egredietur, et pascua inveniet.

(Nota in isto capitulo de bono pastore, et mercenario.)

Ego sum pastor bonus. Bonus pastor animam suam dat pro ovibus suis. Mercenarius autem, et qui non est pastor, videt lupum venientem, et dimittit oves, et fugit, etc.

Ego sum pastor bonus, et cognosco oves meas, et cognoscunt me meæ. Sicut novit me Pater, et ego agnosco Patrem, et animam meam pono pro ovibus meis.

Fiet unum ovile et unus pastor.

Nemo tollit animam meam a me, sed ego pono eam. Potestatem habeo ponendi animam meam, et potestatem habeo iterum sumendi eam.

Dicebant multi ex Judæis de Jesu: Dæmonium habet, et insanit: quid eum auditis?

Quousque animam nostram tollis?

Opera quæ facio in nomine Patris mei, testimonium perhibent de me. Pater meus quod dedit mihi, majus omnibus est, etc. Ego et Pater unum sumus. Si non facio opera Dei, nolite credere mihi. Si autem facio, et si mihi non vultis credere, operibus credite.

Quærebant Jesum apprehendere; et exivit de manibus eorum. (Nota valde mirabile, quia imperceptibiliter exivit.)

Joannes signum nullum fecit (scilicet Baptista).

CAPITULUM XI. — Domine, ecce quem amas infirmatur. — Infirmitas hæc non est ad mortem, sed pro gloria Dei, etc.

Diligebat Jesus Martham, et sororem ejus Mariam, et Lazarum, etc.

Nonne duodecim sunt horæ diei? Si quis ambulaverit in die, non offendit, etc., si autem in nocte, offendit.

Scio quia quæcumque poposceris a Deo, dabit tibi Deus.

Dixit Jesus: Ego sum resurrectio et vita, etc.

Utique, Domine: ego credidi quia tu es Christus Filius Dei, qui in hunc mundum venisti.

Jesus ut vidit Mariam (scilicet Magdalene) plorantem, et Judæos, infremuit spiritu et turbavit se ipsum. Et lacrimatus est Jesus.

Si credideris, videbis gloriam Dei.

Jesus, elevatis sursum oculis, dixit:

Pater, gratias ago tibi quoniam audisti me. Ego autem sciebam quoniam semper me audis.

Jesus clamavit voce magna: Lazare, veni foras. Et statim prodiit, etc.

Jesus moriturus erat pro gente: et non tantum pro gente, sed ut filios Dei qui dispersi erant, congregaret in unum.

CAPITULUM XII. — Lazarus unus erat ex discumbentibus. (Nota hic de unctione pedum Jesu a Maria, etc.)

Venerunt non propter Jesum tantum, sed ut Lazarum viderent, etc.

Videtis quia nihil proficimus?

Nisi granum frumenti cadens in terram, etc. Qui odit animam suam in hoc mundo, in vitam æternam custodit eam. Ubi sum ego, illic et minister meus erit. Si quis mihi ministraverit, honorificabit eum Pater meus.

Nunc anima mea turbata est. Et quid dicam? Pater, salvifica me ex hac hora.

Nunc judicium est mundi, etc.

Adhuc modicum lumen in vobis est. Ambulate dum lucem habetis, ut non tenebræ vos comprehendant. Qui ambulat in tenebris, nescit quo vadat.

(Nota in isto passu allegationem Isaiæ prophetæ, et verba Evangelistæ in textu quære.)

Ex principibus multi crediderunt, etc. Dilexerunt gloriam hominum magis quam gloriam Dei.

Dixit Jesus: Qui me spernit, sermo quem locutus sum judicabit eum in novissimo die.

CAPITULUM XIII. — Ante diem festum Paschæ, sciens Jesus quia venit hora ejus ut transeat ex hoc mundo ad Patrem, quum dilexisset suos qui erant in mundo, usque in finem dilexit eos.

Quod ego facio, tu nescis modo, scies autem postea. Si non lavero te, non habebis partem mecum. Qui lotus est, non indiget nisi ut pedes lavet, sed est mundus totus.

Vos vocatis me, Magister, et Domine; et bene dicitis. Si ergo ego lavi pedes vestros Dominus et magister, et vos debetis alter alterius lavare pedes. Exemplum dedi vobis, ut quemadmodum ego feci, ita et vos faciatis. Non est servus major domino suo.

Si hæc scitis, beati eritis si feceritis ea.

Ego scio quos elegerim.

Erat recumbens unus ex discipulis in sinu Jesu, quem diligebat Jesus.

Post buccellam introivit in Judam Satanas.

Quod facis, fac citius.

Nunc clarificatus est Filius hominis, et Deus clarificatus est in eo.

Mandatum novum do vobis, ut diligatis invicem sicut dilexi vos. In hoc cognoscent omnes quia discipuli mei estis, si dilectionem habueritis ad invicem.

CAPITULUM XIV. — Non turbetur cor vestrum.

In domo Patris mei mansiones multæ sunt. Vado parare vobis locum, ut ubi sum ego et vos sitis.

Dixit Jesus: Ego sum via, veritas, et vita. Nemo venit ad Patrem nisi per me. Si cognovissetis me, et Patrem meum utique cognovissetis.

Domine, ostende nobis Patrem, et sufficit nobis.

Qui videt me, videt et Patrem.

Verba quæ ego loquor, a me ipso non loquor.

Qui credit in me, opera quæ ego facio et ipse faciet, et majora horum faciet, quia ego ad Patrem vado.

Quodcumque petieritis Patrem in nomine meo, hoc faciam, ut glorificetur Pater in Filio.

Si diligitis me, mandata mea servate, etc.

Non relinquam vos orphanos; veniam ad vos, etc.

Ego in Patre meo, et vos in me, et ego in vobis.

Qui diligit me, diligetur a Patre meo; et ego diligam eum, et manifestabo ei me ipsum.

Si quis diligit me, sermonem meum servabit. Et Pater meus diliget eum, et ad eum veniemus, et mansionem apud eum faciemus.

Paracletus autem Spiritus Sanctus, ille vos docebit omnia et suggeret vobis omnia, etc.

Pacem relinquo vobis, pacem meam do vobis. Non quomodo mundus dat, ego do vobis. Non turbetur cor vestrum, neque formidet.

Pater major me est.

Sicut mandatum dedit mihi Pater, sic facio.

CAPITULUM XV. — Ego sum vitis vera, et Pater meus agricola est. Omnem palmitem in me non ferentem fructum, tollet eum; et omnem qui fert fructum, purgabit eum, ut fructum plus afferat, etc.

Sine me nihil potestis facere.

Si manseritis in me, quodcumque volueritis, petetis, et fiet vobis.

Sicut dilexit me Pater, et ego dilexi vos. Manete in dilectione mea.

Hoc est præceptum meum, ut diligatis invicem sicut dilexi vos.

Majorem hac dilectionem nemo habet, ut animam suam ponat quis pro amicis suis.

Vos amici mei estis, si feceritis quæ ego præcipio vobis.

Jam non dicam vos servos, etc. Vos autem dixi amicos, quia omnia quæcumque audivi a Patre meo nota feci vobis.

Non vos me elegistis, sed ego elegi vos, etc.

Hæc mando vobis, ut diligatis invicem.

Si mundus vos odit, scitote quia me priorem vobis odio habuit. Si de mundo fuissetis, mundus quod suum erat diligeret; quia vero de mundo non estis, sed ego elegi vos de mundo, propterea odit vos mundus. Si me persecuti sunt, et vos persequentur, quia non est servus major domino suo.

Si opera non fecissem in eis quæ nemo alius fecit, peccatum non haberent (ait Jesus); nunc autem viderunt, et oderunt et me, et Patrem meum.

CAPITULUM XVI. — Hæc locutus sum vobis, ut non scandalizemini.

Venit hora ut omnis qui interficit vos arbitretur obsequium se præstare Deo, etc.

Si non abiero, Paracletus non veniet ad vos, etc.

Adhuc multa habeo vobis dicere; sed non potestis portare modo. Quum autem venerit ille Spiritus veritatis, docebit vos omnem veritatem. Non enim loquetur a semetipso, etc.

Omnia quæcumque habet Pater, mea sunt. Propterea dixi: Quia de meo accipiet (scilicet Spiritus Sanctus), etc.

Amen dico vobis, quia plorabitis et flebitis vos, mundus autem gaudebit; sed tristitia vestra vertetur in gaudium.

Et vos nunc quidem tristitiam habetis; iterum autem videbo vos, et gaudebit cor vestrum, et gaudium vestrum nemo tollet a vobis.

Amen dico vobis, si quid petieritis Patrem in nomine meo, dabit vobis. Petite et accipietis, ut gaudium vestrum sit plenum. Ipse Pater amat vos, quia vos me amastis.

Exivi a Patre, et veni in mundum, etc.

Non sum solus, quia Pater mecum est, etc.

In mundo pressuram habebitis: sed confidite, ego vici mundum.

CAPITULUM XVII. — Sublevatis Jesus oculis in cœlum, dixit: Pater, venit hora, clarifica Filium tuum, etc. Hæc est autem vita æterna, ut cognoscant te solum verum Deum, et quem misisti Jesum Christum. Clarifica me tu, Pater, apud temetipsum, claritate quam habui prius quam mundus fieret, etc.

Non pro mundo rogo, sed pro eis quos mihi dedisti, quia tui sunt. Et mea omnia tua sunt, et tua mea sunt.

Pater sancte, serva eos in nomine tuo quos dedisti mihi, ut sint unum sicut et nos, etc. Non rogo ut tollas eos de mundo, sed ut serves eos a malo. Sanctifica eos, Pater, in veritate. Sermo tuus veritas est.

Non pro his rogo tantum, sed pro eis qui credituri sunt per verbum eorum in me, ut omnes unum sint, sicut tu, Pater, in me, et ego in te, et ego in eis, ut sint consummati in unum.

Pater, quos dedisti mihi, volo ut ubi sum ego, et illi sint mecum, ut videant claritatem meam quam dedisti mihi: quia dilexisti me ante constitutionem mundi.

Pater juste, mundus te non cognovit. Ego autem te cognovi; et notum feci eis nomen tuum, ut dilectio tua in eis sit, et ego in ipsis.

CAPITULUM XVIII. — (Hic Passio incipit.)

Ut dixit Jesus, Ego sum, abierunt retrorsum, et ceciderunt in terram.

Calicem quem dedit mihi Pater, non vis ut bibam illum? etc.

Unus ministrorum dedit alapam Jesu, etc. Si male locutus sum, testimonium perhibe de malo; si autem bene, quid me cædis?

Quam accusationem affertis adversus hominem hunc? etc.

Dixit Jesus: Regnum meum non est de hoc mundo.

Tu dicis, quia rex sum ego. Ego in hoc natus sum, et ad hoc veni in mundum, ut testimonium perhibeam veritati. Omnis qui est ex veritate, audit vocem meam.

Quid est veritas?

CAPITULUM XIX. — Tunc apprehendit Pilatus Jesum et flagellavit.

Exiit Jesus, portans spineam coronam et purpureum vestimentum, etc.

Non haberes potestatem adversum me ullam, nisi tibi datum esset desuper.

Bajulans sibi crucem, exivit.

Crucifixerunt eum, et alios duos hinc et hinc, medium autem Jesum.

Jesus Nazarenus, rex Judæorum.

Quod scripsi, scripsi.

Stabat autem juxta crucem Jesu Mater ejus, etc.

Non fregerunt crura Jesu, sed unus militum lancea latus ejus aperuit, et continuo exivit sanguis et aqua, etc. Qui vidit, testimonium perhibuit, et verum est testimonium ejus, etc. — Os non comminuetis ex eo. — Videbunt in quem transfixerunt.

Venit Nicodemus ferens mixturam myrrhæ et aloes, quasi libras centum.

Acceperunt ergo corpus Jesu, et ligaverunt illud linteis cum aromatibus.

CAPITULUM XX. — Nondum sciebat discipulus ille (scilicet Joannes) Scripturam, quia oportebat Christum a mortuis resurgere, etc.

Vidit Maria duos angelos in albis, sedentes ubi positum fuerat corpus Jesu, etc.

Conversa Maria, vidit Jesum stantem, existimans quia hortulanus esset, etc.

Noli me tangere: nondum enim ascendi ad Patrem.

Ascendo ad Patrem meum et Patrem vestrum, etc.

Venit Jesus januis clausis, et stetit in medio discipulorum. Gavisi sunt discipuli, viso Domino.

Insufflavit Jesus et dixit: Accipite Spiritum Sanctum: quorum remiseritis peccata, remittuntur eis; et quorum retinueritis, retenta sunt. (Hic dat Jesus Spiritum Sanctum in terra.)

Noli esse incredulus, sed fidelis. Quia vidisti me, credidisti. Beati qui non viderunt, et crediderunt.

CAPITULUM XXI. — Domine, tu omnia nosti; tu scis quia amo te.

Quid ad te? Tu me sequere.

Sunt autem et alia multa quæ fecit Jesus: quæ si scribantur per singula, nec ipsum arbitror mundum capere posse eos qui scribendi sunt libros (non spatio locorum, sed capacitate legentium).

EPISTOLA AD ROMANOS

HABET CAPITULA SEDECIM. ET REVOCAT APOSTOLUS IN EA ROMANOS AB ERRORIBUS GENTIUM ET CÆRIMONIIS LEGIS AD VERAM CATHOLICAM FIDEM.

CAPITULUM I. — Evangelium ante promisit Deus per Prophetas suos in Scripturis sanctis de Filio suo, qui factus est ei ex semine David secundum carnem.

Jesus Christus prædestinatus est Filius Dei in virtute, secundum Spiritum sanctificationis, etc.

Gratia vobis et pax a Deo Patre nostro, et Domino Jesu Christo.

Testis mihi est Deus, cui servio in spiritu meo, quod sine intermissione memoriam vestri facio semper in orationibus meis.

Non erubesco Evangelium : virtus enim Dei est in salutem omni credenti, Judæo primum, et Græco.

Justus ex fide vivit.

Invisibilia Dei, a creatura mundi, per ea quæ facta sunt, intellecta, conspiciuntur; sempiterna quoque virtus ejus et divinitas : ita ut sint inexcusabiles : quia quod notum est Dei, manifestum est in illis. Quum cognovissent Deum, non sicut Deum glorificaverunt, aut gratias egerunt; sed evanuerunt in cogitationibus suis, et obscuratum est insipiens cor eorum. Dicentes enim se esse sapientes, stulti facti sunt. Qui mutaverunt gloriam incorruptibilis Dei in similitudinem imaginis corruptibilis hominis, etc. Servierunt creaturæ potius quam Creatori, qui est Deus benedictus in sæcula.

Propter quod tradidit illos Deus in passiones ignominiæ, etc. (In isto capitulo loquitur Apostolus de innaturali peccato. Si vis, quære.)

Tradidit illos Deus in reprobum sensum, etc. Quum justitiam Dei cognovissent, non intellexerunt quoniam qui mala agunt digni sunt morte; non solum qui faciunt, sed etiam qui consentiunt facientibus.

CAPITULUM II. — Inexcusabilis es, o homo omnis qui judicas. In quo enim alterum judicas, te ipsum condemnas : eadem enim agis.

Existimas autem, o homo qui judicas eos et talia agis, quia tu effugies judicium Dei? An divitias bonitatis Dei et patientiæ et longanimitatis contemnis? Ignoras quoniam benignitas Dei ad pœnitentiam te adducit? Secundum duritiam tuam et impœnitens cor tuum, thesaurizas tibi iram in die iræ et revelationis justi judicii Dei.

Gloria, honor et pax omni operanti bonum : Judæo primum, et Græco. Non est personarum acceptio apud Deum.

Quum gentes, quæ legem non habent, naturaliter ea quæ legis sunt faciunt, ipsi sibi sunt lex : qui ostendunt opus legis scriptum in cordibus suis, testimonium illis reddente conscientia ipsorum, etc.

Qui alium doces, te ipsum non doces; qui gloriaris in lege, per prævaricationem legis Deum inhonoras.

CAPITULUM III. — Est autem Deus verax, omnis autem homo mendax, etc.

Aiunt quidam, Faciamus mala ut veniant bona : quorum damnatio justa est.

Ex operibus legis non justificabitur omnis caro coram Deo.

Nunc autem sine lege justitia Dei manifestata est per fidem Jesu Christi in omnes et super omnes qui credunt in eum.

Omnes peccaverunt et egent gloria Dei, justificati gratis per gratiam ipsius.

An Judæorum Deus tantum? nonne et gentium? Imo et gentium.

CAPITULUM IV. — Credidit Abraham Deo, et reputatum est illi ad justitiam. Et signum accepit circumcisionis, signaculum justitiæ fidei quæ est in præputio, ut sit pater omnium credentium per præputium, etc.

Lex iram operatur. Ubi enim non est lex, nec prævaricatio, etc.

Deus vivificat mortuos, et vocat ea quæ non sunt, tanquam ea quæ sunt.

Abraham contra spem in spem credidit; et non est infirmatus in fide, plenissime sciens quia quæcumque promisit Deus, potens est et facere.

Non est autem scriptum tantum propter ipsum, sed et propter nos.

Jesus Christus traditus est propter delicta nostra, et resurrexit propter justificationem nostram.

CAPITULUM V. — Justificati ex fide, pacem habeamus ad Deum per Jesum Christum.

Gloriamur in spe gloriæ filiorum Dei. Non solum autem, sed et gloriamur in tribulationibus, scientes quod tribulatio patientiam operatur, patientia autem probationem, probatio autem spem.

Spes non confundit, quoniam caritas Dei diffusa est in cordibus nostris per Spiritum Sanctum, qui datus est nobis.

Commendat autem caritatem suam in nobis Deus, quoniam quum adhuc peccatores essemus, Christus pro nobis mortuus est. Si quum adhuc inimici essemus, reconciliati sumus Deo per mortem Filii ejus, multo magis nunc reconciliati, salvi erimus in vita ipsius.

Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors.

Regnavit mors ab Adam usque ad Moyssen, etiam in eos qui non peccaverunt. (Quære intellectum.)

Non sicut delictum ita et donum, etc.

Sicut per unius inobedientiam peccatores constituti sunt multi, ita per unius hominis obedientiam justi constituentur multi. Ubi abundavit delictum, superabundavit et gratia.

CAPITULUM VI. — Quid ergo dicemus? Permanebimus in peccato ut gratia abundet? Absit, etc.

Quicumque baptizati sumus in Christo Jesu, in morte ipsius baptizati sumus. (Nota hic in textu quomodo per Baptismum in Christo renascimur, et ei assimilamur.)

Christus resurgens ex mortuis jam non moritur, mors illi ultra non dominabitur.

Non ergo regnet peccatum in vestro mortali corpore, ut obediatis concupiscentiis ejus. Sed neque exhibeatis membra vestra arma iniquitatis peccato, sed arma justitiæ Deo.

Humanum dico, propter infirmitatem carnis vestræ. Sicut enim exhibuistis membra vestra servire immunditiæ et iniquitati, ad iniquitatem; ita et nunc exhibete membra vestra servire justitiæ, in sanctificationem.

Quem fructum habuistis in illis in quibus nunc erubescitis? Nam finis illorum mors est. Nunc autem liberati a peccato, servi autem facti Deo, habetis fructum vestrum in sanctificationem, finem vero vitam æternam.

Stipendia peccati, mors; gratia autem Dei, vita æterna.

CAPITULUM VII. — An ignoratis, fratres? scientibus enim legem loquor.

Peccatum non cognovi, nisi per legem, etc. Peccatum, ut appareat peccatum, per bonum operatum est mihi mortem: ut fiat supra modum peccans peccatum per mandatum.

Scio quia non habitat in me, hoc est in carne mea, bonum: nam velle adjacet mihi; perficere autem, non invenio. Condelector legi Dei secundum interiorem hominem; video autem alteram legem in membris meis, repugnantem legi mentis meæ, et captivantem me in lege peccati quæ est in membris meis.

Infelix ego homo! quis me liberabit de corpore mortis hujus? Gratia Dei per Jesum Christum Dominum nostrum.

Igitur ego ipse mente servio legi Dei: carne autem, legi peccati.

CAPITULUM VIII. — Nihil ergo damnationis est his qui sunt in Jesu Christo, qui non secundum carnem ambulant, etc.

Deus de peccato damnavit peccatum, etc.

Qui secundum carnem sunt, quæ carnis sunt sapiunt; qui vero secundum spiritum sunt, quæ sunt spiritus sentiunt. Prudentia carnis, mors est; prudentia autem spiritus, vita et pax. Quoniam sapientia carnis inimica est Deo: legi enim Dei non est subjecta. Qui autem in carne sunt, Deo placere non possunt.

Vos autem in carne non estis, sed in spiritu: si tamen Spiritus Dei habitat in vobis. Si quis autem Spiritum Christi non habet, hic non est ejus.

Fratres, debitores sumus non carni, ut secundum carnem vivamus. Si enim secundum carnem vixeritis, moriemini; si autem spiritu facta carnis mortificaveritis, vivetis.

Quicumque Spiritu Dei aguntur, hi filii Dei sunt. Non enim accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum, in quo clamamus: Abba (Pater). Ipse Spiritus testimonium reddit spiritui nostro, quod filii Dei sumus. Si autem filii, et heredes: heredes quidem Dei, coheredes autem Christi; si tamen compatimur, ut et conglorificemur.

Existimo enim quod non sunt condignæ passiones hujus temporis ad futuram gloriam quæ revelabitur in nobis. Nam exspectatio creaturæ, revelationem filiorum Dei exspectat, etc.

Spe salvi facti sumus. Spes autem quæ videtur, non est spes: nam quod videt quis, quid sperat? Si autem quod non videmus speramus, per patientiam exspectamus.

Similiter Spiritus adjuvat infirmitatem nostram. Nam quid oremus, sicut oportet, nescimus; sed ipse Spiritus postulat pro nobis gemitibus inenarrabilibus.

Scimus quoniam diligentibus Deum omnia cooperantur in bonum, his qui secundum propositum vocati sunt sancti. Nam quos præscivit, et prædestinavit conformes fieri imaginis Filii sui, ut sit ipse primogenitus in multis fratribus. Quos autem prædestinavit, hos et vocavit, etc. (Quære in textu: non possum omnia scribere.)

Si Deus pro nobis, quis contra nos? Qui etiam proprio Filio non pepercit, sed pro nobis omnibus tradidit illum, quomodo non etiam cum illo omnia nobis donavit? Quis accusabit adversus electos Dei? etc.

Quis nos separabit a caritate Christi? Tribulatio? an angustia? an fames? an persecutio? etc. In his omnibus superamus propter eum qui dilexit nos.

Certus sum quia neque mors, neque vita, neque Angeli, neque Principatus, neque Virtutes, neque instantia, etc., neque creatura alia poterit nos separare a caritate Dei, quæ est in Christo Jesu Domino nostro.

CAPITULUM IX. — Veritatem dico in Christo, non mentior, testimonium mihi perhibente conscientia mea in Spiritu Sancto. (Nota ineffabilem caritatem Apostoli.) Optabam ego ipse anathema esse a Christo pro fratribus meis, etc., ex quibus est Christus secundum carnem, qui est super omnia Deus benedictus in sæcula.

In Isaac vocabitur tibi semen, etc.

Quum nondum nati fuissent, aut aliquid egissent boni aut mali (scilicet Esau et Jacob), ut secundum electionem propositum Dei maneret, non ex operibus, sed ex vocante, dictum est, Major serviet minori, sicut scriptum est (scilicet in Malachia propheta): Jacob dilexi, Esau vero odio habui.¹⁶

Quid igitur dicemus? Numquid iniquitas est apud Deum? etc. Igitur non volentis neque currentis, sed miserentis est Dei. Dicit enim Scriptura Pharaoni: Quoniam in hoc ipsum excitavi te, ut ostendam in te virtutem meam. (In Exodo habetur.) Ergo cujus vult miseretur, et quem vult indurat.¹⁷

Dicis itaque: Voluntati autem ejus quis resistit? O homo, tu quis es qui respondeas Deo? Numquid dicit figmentum ei qui se finxit, Quid me fecisti sic? An non habet potestatem figulus luti, ex eadem massa facere aliud quidem vas in honorem, aliud vero in contumeliam? etc.

(Nota verbum Osee de vocatione gentium.) Vocabo non plebem meam, plebem meam, etc.

Verbum breviatum faciet Dominus super terram.

CAPITULUM X. — Æmulationem Dei habent, sed non secundum scientiam. Ignorantes Dei justitiam, et suam volentes constituere, justitiæ Dei non sunt subjecti.

Finis legis est Christus.

Corde creditur ad justitiam, ore autem confessio fit ad salutem.

Idem Dominus omnium, dives in omnes qui invocant illum. Omnis enim qui invocaverit nomen Domini, salvus erit.

(Nota in isto capitulo plures allegationes Apostoli ex Prophetis.)

Quam speciosi pedes evangelizantium pacem, etc. ! Fides est ex auditu, etc.

Isaias dicit: Inventus sum a non quærentibus me, etc. Ad Israel autem: Tota die expandi manus meas ad populum non credentem, etc. (Nota testimonium Isaiæ de illuminatione gentium, et excæcatione Judæorum.)

CAPITULUM XI. — Numquid repulit Deus populum suum? Absit.

Reliquiæ secundum electionem gratiæ Dei salvæ factæ sunt.

Si autem gratia, jam non ex operibus: alioqui gratia non est gratia.

(Nota testimonia de obstinatione Judæorum.) Dedit illis spiritum compunctionis, oculos ut non videant, etc. Fiat mensa eorum coram ipsis in laqueum, etc.

Ministerium meum honorificabo, etc.

Si delibatio sancta est, et massa; et si radix sancta, et rami.

Noli altum sapere, sed time. Si enim Deus naturalibus ramis non pepercit, ne forte nec tibi parcat.

(Nota. Apostolus loquitur de Judæis et gentibus sub parabola oleastri et olivæ.

Vide in textu.)

Vide bonitatem et severitatem Dei: in eos quidem qui ceciderunt, severitatem; in te autem, bonitatem Dei, si permanseris in bonitate: alioqui et tu excideris.

Non sitis vobis ipsis sapientes.

Cæcitas ex parte contigit in Israel, donec plenitudo gentium intraret, et sic omnis Israel salvus fieret.

O altitudo divitiarum sapientiæ et scientiæ Dei, quam incomprehensibilia sunt judicia ejus, et investigabiles viæ ejus! Quis enim cognovit sensum Domini? aut quis consiliarius ejus fuit? Ex ipso, et per ipsum, et in ipso sunt omnia: ipsi honor et gloria in sæcula sæculorum.

CAPITULUM XII. — Obsecro vos, fratres, per misericordiam Dei, ut exhibeatis corpora vestra hostiam viventem, sanctam, Deo placentem, rationabile obsequium vestrum.

Nolite conformari huic sæculo; sed reformamini in novitate sensus vestri, ut probetis quæ sit voluntas Dei bona, et beneplacens, et perfecta.

Non plus sapere quam oportet sapere, sed sapere ad sobrietatem. Qui præest, in sollicitudine. Dilectio sine simulatione; caritatem fraternitatis invicem diligentes; honore invicem prævenientes; spiritu ferventes; spe gaudentes; in tribulatione patientes. Benedicite persequentibus vos, etc.

Gaudere cum gaudentibus, flere cum flentibus. Id ipsum invicem sentientes; non alta sapientes, sed humilibus consensientes.

Nolite esse prudentes apud vosmetipsos: nulli malum pro malo reddentes; providentes bona, non tantum coram Deo, sed etiam coram omnibus hominibus.

Si fieri potest, quod in vobis est, cum omnibus hominibus pacem habentes. Non vosmetipsos defendentes, carissimi, sed date locum iræ. Mihi vindictam et ego retribuam, dicit Dominus.

Noli vinci a malo, sed vince in bono malum.

CAPITULUM XIII. — Omnis anima potestatibus sublimioribus subdita sit. Non est potestas nisi a Deo. Quæ autem a Deo sunt, ordinata sunt.

Itaque qui resistit potestati, Dei ordinationi resistit. Qui autem resistunt, sibi ipsis damnationem acquirunt. Nam principes non sunt timori boni operis, sed mali. Vis autem non timere? Fac bonum, et habebis laudem. Si autem male feceris, time.

(Nota in textu quomodo etiam sæculari potestati obediendum est.)

Reddite omnibus debitum: cui timorem, timorem; cui honorem, honorem.

Nemini quidquam debeatis, nisi ut invicem diligatis. Qui enim diligit proximum, legem implevit, etc.

Plenitudo legis, est dilectio.

Hora est jam nos de somno surgere, etc. Nox præcessit, dies autem appropinquavit. Abjiciamus ergo opera tenebrarum, et induamur arma lucis; sicut in die honeste ambulemus.

Carnis curam ne feceritis in desideriis; sed induimini Dominum Jesum Christum.

CAPITULUM XIV. — Infirmum in fide assumite.

Qui infirmus est, olus manducet.

Is qui manducat, non manducantem non spernat; et qui non manducat, manducantem non judicet, etc.

Tu quis es, qui judicas alienum servum? Suo domino stat aut cadit.

Nemo nostrum sibi vivit. Sive enim vivimus sive morimur, Domini sumus.

Tu quid judicas fratrem tuum? aut tu quare spernis fratrem tuum? Omnes enim stabimus ante tribunal Christi. Itaque unusquisque nostrum pro se rationem reddet Deo.

Non ergo amplius invicem judicemus; sed hoc judicate magis, ne ponatis offendiculum fratri vel scandalum. Noli illum perdere pro quo Christus mortuus est.

Non est regnum Dei esca et potus, sed justitia et pax et gaudium in Spiritu Sancto.

Itaque, quæ pacis sunt sectemur, et quæ ædificationis sunt in invicem custodiamus.

Omnia quidem munda sunt, etc.

Bonum est non manducare carnem, et non bibere vinum, etc.

Omne quod non est ex fide, peccatum est.

CAPITULUM XV. — Debemus autem nos firmiores, imbecillitates infirmorum sustinere, et non nobis placere. Unusquisque vestrum proximo suo placeat in bonum, ad ædificationem: etenim Christus non sibi placuit, etc.

Quæcumque scripta sunt, ad nostram doctrinam scripta sunt, ut per patientiam, et consolationem Scripturarum, spem habeamus.

Deus patientiæ et solatii det vobis id ipsum sapere in alterutrum secundum Jesum Christum, ut unanimes uno ore honorificetis Deum et Patrem Domini nostri Jesu Christi.

Suscipite invicem, sicut et Christus suscepit nos.

Deus spei repleat vos omni gaudio et pace in credendo, ut abundetis in spe et virtute Spiritus Sancti.

Audacius scripsi vobis, fratres, ex parte, tanquam in memoriam vos reducens.

Obsecro vos, fratres, per Dominum nostrum Jesum Christum, et per caritatem Spiritus Sancti, ut adjuvetis me orationibus vestris.

CAPITULUM XVI. — Salutate invicem in osculo sancto.

Volo vos sapientes esse in bono, et simplices in malo.

Deus autem pacis conteret Satanam sub pedibus vestris velociter.

Soli sapienti Deo per Jesum Christum honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen.

EPISTOLA PRIMA AD CORINTHIOS

HABET CAPITULA SEDECIM. IN QUA QUOSDAM A FALSIS APOSTOLIS ET PROPHETIS PER ELOQUENTIAM, QUOSDAM VERO PER OBSERVANTIAM LEGIS JUDAICÆ SEDUCTOS, REVOCAT AD VERAM FIDEM ET EVANGELICAM SAPIENTIAM.

CAPITULUM I. — Gratias ago Deo meo semper pro vobis, in gratia Dei quæ data est vobis in Christo Jesu, etc.

Obsecro vos, fratres, per nomen Domini nostri Jesu Christi, ut id ipsum dicatis omnes, et non sint in vobis schismata.

Verbum crucis pereuntibus quidem stultitia est; his autem qui salvi fiunt, id est nobis, virtus Dei est.

Perdam sapientiam sapientium, et prudentiam prudentium reprobabo, etc. Nonne stultam fecit Deus sapientiam hujus mundi ?

Judæi signa petunt, et Græci sapientiam quærunt. Nos autem prædicamus Jesum Christum, Judæis quidem scandalum, gentibus autem contumeliam; ipsis autem vocatis, Christum Dei virtutem et Dei sapientiam. Quod stultum est Dei, sapientius est hominibus.

Videte vocationem vestram, fratres, quia non multi sapientes secundum carnem, non multi potentes, non multi nobiles sunt inter vos.

Quæ stulta sunt mundi elegit Deus, ut confundat sapientes; et infirma mundi elegit Deus, ut confundat fortia, etc.

Vos estis in Christo Jesu, qui factus est nobis a Deo sapientia, et justitia, et sanctificatio, et redemptio.

CAPITULUM II. — Non judicavi me aliquid scire inter vos, nisi Jesum Christum, et hunc crucifixum. Et prædicatio mea non est in persuasibilibus humanæ sapientiæ verbis, sed in sapientia spiritus et virtutis, etc.

Sapientiam loquimur inter perfectos, sapientiam vero non hujus mundi, etc.; sed loquimur Dei sapientiam in mysterio, quæ abscondita est.

Si cognovissent, nunquam Dominum gloriæ crucifixissent.

Oculus non vidit, nec auris audivit, etc.

Spiritus omnia scrutatur, etiam profunda Dei. Quis enim hominum scit quæ sunt hominis, nisi spiritus hominis, qui in ipso est? Ita et quæ Dei sunt nemo cognovit, nisi Spiritus Dei.

Nos autem non spiritum hujus mundi accepimus, sed Spiritum qui ex Deo est, ut sciamus quæ a Deo donata sunt nobis.

Animalis homo non percipit ea quæ sunt Spiritus Dei. Stultitia enim est illi. Spiritualis autem omnia dijudicat, et ipse a nemine judicatur.

CAPITULUM III. — Ego, fratres, non potui vobis loqui quasi spiritualibus, sed quasi carnalibus, etc.

Quum sit inter vos zelus et contentio, nonne carnales estis, et secundum hominem ambulatis ?

Neque qui plantat, est aliquid, neque qui rigat, sed qui incrementum dat Deus.

Unusquisque videat quomodo superædificet. Fundamentum enim aliud nemo potest ponere, præter id quod positum est, quod est Jesus Christus. (Nota hic de superædificatione auri, argenti, lapidum, ligni, fœni, stipulæ, etc.)

Nescitis quia templum Dei estis, et Spiritus Dei habitat in vobis? Templum enim Dei sanctum est, quod estis vos.

Nemo se seducat. Si quis videtur inter vos sapiens esse, stultus fiat, ut sit sapiens. Sapientia hujus mundi, stultitia est apud Deum. Itaque nemo glorietur in hominibus.

CAPITULUM IV. — Sic nos existimet homo ut ministros Christi, etc.

Mihi pro minimo est ut a vobis judicer, etc.

Nolite ante tempus judicare, quoadque veniat Dominus, qui et illuminabit abscondita tenebrarum, et manifestabit consilia cordium: et tunc laus erit unicuique a Deo.

Quid habes quod non accepisti? Si autem accepisti, quid gloriaris quasi non acceperis?

Spectaculum facti sumus mundo, et angelis, et hominibus. Nos stulti propter Christum. Maledicimur, et benedicimus; blasphemamur, et obsecramus.

Non est in sermone regnum Dei, sed in virtute.

Quid vultis? In virga veniam ad vos, an in caritate et spiritu mansuetudinis?

CAPITULUM V. — Non est bona gloriatio vestra. Nescitis quia modicum fermentum totam massam corrumpit? Expurgate vetus fermentum, ut sitis nova conspersio, etc. Etenim pascha nostrum immolatus est Christus.

Quid mihi de his qui foris sunt judicare? Nam eos qui foris sunt Deus judicabit.

CAPITULUM VI. — An nescitis quoniam sancti de hoc mundo judicabunt? Nescitis quoniam angelos judicabimus?

Jam quidem omnino delictum est in vobis, quod judicia habetis inter vos. Quare non magis injuriam accipitis? quare non magis fraudem patimini?

Omnia mihi licent, sed non omnia expediunt.

Nescitis quoniam corpora vestra membra sunt Christi? etc.

Qui adhæret meretrici, unum corpus efficitur. Qui autem adhæret Domino, unus spiritus est.

An nescitis quoniam membra vestra templum sunt Spiritus Sancti, et non estis vestri?

Empti estis pretio magno. Glorificate et portate Deum in corpore vestro.

CAPITULUM VII. — Uxori vir debitum reddat, similiter autem et uxor viro. Mulier sui corporis potestatem non habet, etc.

Unusquisque proprium donum habet ex Deo: alius quidem sic, alius vero sic.

Melius est nubere quam uri.

(Nota in isto capitulo de matrimonio quorum alter infidelis est.)

In pace autem vocavit nos Deus.

Unusquisque in qua vocatione vocatus est, in ea permaneat.

Hoc itaque dico, fratres: Tempus breve est; reliquum est, ut qui utuntur hoc mundo, sint tanquam non utentes. Præterit enim figura hujus mundi. Volo autem vos sine sollicitudine esse.

CAPITULUM VIII. — Scientia inflat, caritas autem ædificat.

Si quis se existimat scire aliquid, nondum cognovit quomodo oporteat eum scire. Si quis autem diligit Deum, hic cognitus est ab eo.

Nullus Deus nisi unus Deus Pater, ex quo omnia, et nos in ipso; et unus Dominus Jesus Christus, per quem omnia, et nos per ipsum.

Peccantes in fratres, et percutientes scientiam eorum infirmam, in Christum peccatis.

Si esca scandalizat fratrem meum, non manducabo carnem in æternum, ne fratrem meum scandalizem.

CAPITULUM IX. — Quis militat suis stipendiis unquam? etc.

Numquid de bobus cura est Deo?

Si nos vobis spiritualia seminavimus, magnum est si carnalia vestra metamus? Nescitis quoniam qui in sacrario operantur, quæ de sacrario sunt edunt? etc.

Quum liber essem ex omnibus, omnium me servum feci, ut plures lucrifacerem. Factus sum infirmis infirmus, etc.

Nescitis quod hi qui in stadio currunt, etc.? Sic currite ut comprehendatis. Omnis qui in agone contendit, etc.

Ego sic curro, non quasi in incertum, etc. Sed castigo corpus meum, et in servitutem redigo, ne forte quum aliis prædicavero, ipse reprobus efficiar.

CAPITULUM X. — Petra autem erat Christus.

Hæc omnia in figura contingebant illis. Scripta sunt autem propter eruditionem nostram, in quos fines sæculorum devenerunt.

Qui se existimat stare, videat ne cadat. Tentatio vos non apprehendat nisi humana. Fidelis autem Deus est, qui non patietur vos tentari supra id quod potestis; sed faciet cum tentatione etiam proventum, ut possitis sustinere.

Ut prudentibus loquor: vos ipsi judicate quod dico. Calix benedictionis cui benedicimus, nonne communicatio sanguinis Christi est? Et panis quem frangimus, nonne participatio corporis Domini est?

Nemo quod suum est quærat, sed quod alterius.

Si quis vocat vos ad cœnam infidelium, et vultis ire, omne quod vobis apponitur manducate, etc.

Sive manducatis, sive bibitis, sive aliud aliquid facitis, omnia in gloriam Dei facite.

Sine offensione estote Ecclesiæ Dei: sicut et ego per omnia omnibus placeo, non quærens quod mihi utile est, sed quod multis, ut salvi fiant.

CAPITULUM XI. — Omnis viri caput est Christus; caput autem mulieris, vir; caput vero Christi, Deus.

Vir non debet velare caput, quoniam imago est et gloria Dei; mulier autem gloria est viri. Etenim non est creatus vir propter mulierem, sed mulier propter virum. Ideo debet mulier habere velamen super caput suum, etc. Vir si comam nutriat, ignominia est illi, etc. Si quis videatur contentiosus esse, nos talem consuetudinem non habemus.

Oportet hæreses esse, ut qui probati sunt, manifesti fiant in vobis.

Laudo vos? in hoc non laudo.

Ego accepi a Domino quod et tradidi vobis, etc.

Quicumque manducaverit panem hunc, vel biberit calicem Domini indigne, reus erit corporis et sanguinis Domini. Probet autem se ipsum homo: et sic de pane illo edat, et de calice bibat. Qui enim manducat et bibit indigne, judicium sibi manducat et bibit, non dijudicans corpus Domini.

Quod si nosmetipsos dijudicaremus, non utique judicaremur.

CAPITULUM XII. — Nemo potest dicere, Dominus Jesus, nisi in Spiritu Sancto.

Divisiones vero gratiarum sunt, unus autem Spiritus, etc. Idem Deus qui operatur omnia in omnibus. Alii datur per Spiritum sermo sapientiæ, alii sermo scientiæ, alii fides, alii gratia sanitatum, alii operatio virtutum, alii prophetia, alii discretio spirituum, etc. Hæc omnia operatur unus atque idem Spiritus, dividens singulis prout vult.

Non potest dicere oculus manui: Opera tua non indigeo, etc.

Quæ inhonesta sunt nostra, abundantiorem honestatem habent.

Quosdam posuit Deus in Ecclesia, primo Apostolos, secundo Prophetas, tertio doctores, etc.

Æmulamini autem charismata meliora. Et adhuc excellentiorem viam vobis demonstro.

CAPITULUM XIII. — Si linguis loquar angelorum et hominum, caritatem autem non habeam, factus sum velut æs sonans, aut cymbalum tinniens, etc.

Caritas patiens est, benigna est. Caritas non æmulatur, non agit perperam, non inflatur; non est ambitiosa, non quærit quæ sua sunt; non irritatur, non cogitat malum, non gaudet super iniquitate, etc. Omnia suffert, omnia credit, etc.

Caritas nunquam excidit. Scientia destruetur.

Ex parte cognoscimus, etc.; quum autem venerit quod perfectum est, evacuabitur quod ex parte est.

Quum essem parvulus, loquebar ut parvulus, sapiebam ut parvulus; quum autem factus sum vir, evacuavi quæ erant parvuli.

Videmus nunc per speculum in ænigmate; tunc autem facie ad faciem. Nunc cognosco ex parte; tunc autem cognoscam sicut et cognitus sum.

Nunc autem manent fides, spes, caritas, tria hæc; major autem horum est caritas.

CAPITULUM XIV. — Spiritus autem loquitur mysteria.

Nam si orem lingua, mens mea sine fructu est. Quid ergo? Orabo spiritu, orabo et mente; psallam spiritu, psallam et mente.

In ecclesia volo quinque verba sensu meo loqui, ut et alios instruam, quam decem millia lingua.

Fratres mei, nolite effici pueri sensibus, sed malitia parvuli estote; sensibus autem perfecti sitis.

Linguæ in signum sunt non fidelibus, sed infidelibus, etc.

Spiritus Prophetarum Prophetis subjecti sunt. Non enim est dissensionis Deus, sed pacis.

Si quis ignorat, ignorabitur.

Omnia autem honeste et secundum ordinem fiant in vobis.

CAPITULUM XV. — Visus est Christus post resurrectionem Cephæ (id est Petro), et post hæc undecim; deinde visus est plus quam quingentis fratribus simul; deinde visus est Jacobo; deinde Apostolis omnibus; novissime autem omnium tanquam abortivo, visus est et mihi. Ego enim sum minimus Apostolorum, etc.

Gratia Dei sum id quod sum, etc.

Si resurrectio mortuorum non est, neque Christus resurrexit, etc.

Si in hac vita tantum in Christo sperantes sumus, miserabiliores sumus omnibus hominibus.

Christus resurrexit primitiæ dormientium. Sicut in Adam omnes moriuntur, ita et in Christo omnes vivificabuntur.

Quotidie morior propter vestram gloriam, fratres, quam habeo in Christo Jesu Domino nostro.

Nolite seduci: corrumpunt enim mores bonos colloquia mala. Evigilate, justi, et nolite peccare.

Alia claritas solis, alia claritas lunæ, alia claritas stellarum, etc. Sic et resurrectio mortuorum. Seminatur in corruptione, surget in incorruptione. Seminatur in ignobilitate, surget in gloria. Seminatur in infirmitate, surget in virtute. Seminatur corpus animale, surget corpus spirituale. (Nota de quatuor dotibus corporum glorificatorum.)

Non prius quod spirituale; sed quod animale, deinde quod spirituale. Primus homo de terra, terrenus; secundus homo de cœlo, cœlestis. Qualis terrenus, tales et terreni; et qualis cœlestis, tales et cœlestes. Igitur sicut portavimus imaginem terreni, portemus et imaginem cœlestis.

Caro et sanguis regnum Dei possidere non possunt, neque corruptio incorruptelam possidebit. Ecce mysterium vobis dico: Omnes quidem resurgemus, etc. In momento, in ictu oculi, in novissima tuba: canet enim tuba, et mortui resurgent incorrupti, etc.

Stimulus mortis peccatum est, etc.

Deo gratias, qui dedit nobis victoriam per Dominum nostrum Jesum Christum.

Itaque, fratres mei dilecti, stabiles estote et immobiles; abundantes in opere Domini semper, scientes quod labor vester non est inanis in Domino.

CAPITULUM XVI. — Vigilate, state in fide, viriliter agite, confortamini, et omnia vestra in caritate fiant.

Salutate invicem in osculo sancto.

Si quis non amat Dominum nostrum Jesum Christum, sit anathema, Maranatha.

EPISTOLA SECUNDA AD CORINTHIOS

HABET CAPITULA TREDECIM. IN QUA EOSDEM QUOS SUPRA AD POENITENTIAM CONVERSOS ET EMENDATOS LAUDAT, CONSOLATUR, ET DOCET.

CAPITULUM I. — Benedictus Deus et Pater Domini nostri Jesu Christi, Pater misericordiarum, et Deus totius consolationis, qui consolatur nos in omni tribulatione nostra, ita ut possimus et ipsi consolari eos qui in omni pressura sunt.

Sicut abundant passiones Christi in nobis, ita et per Christum abundat consolatio nostra. Scitote quoniam sicut socii passionum estis, sic eritis et consolationis.

Gloria nostra hæc est, testimonium conscientiæ nostræ, etc.

Deus dedit pignus Spiritus in cordibus nostris.

CAPITULUM II. — Si ego vos contristo, et quis est qui lætificet me, nisi qui contristatur ex me?

Non ignoramus cogitationes ejus (scilicet Satanæ).

Deo gratias, qui semper triumphat nos in Christo Jesu.

Christi bonus odor sumus Deo.

CAPITULUM III. — Epistola nostra vos estis, scripta in cordibus nostris.

Fiduciam talem habemus ad Deum : non quod sufficientes simus cogitare aliquid a nobis, quasi ex nobis; sed sufficientia nostra ex Deo est.

Littera occidit, Spiritus autem vivificat.

Habentes autem talem spem, multa fiducia utimur.

Dominus Spiritus est; ubi autem Spiritus Domini, ibi libertas.

Nos vero omnes revelata facie gloriam Domini speculantes, in eamdem imaginem transformamur a claritate in claritatem, tanquam a Domini Spiritu.

CAPITULUM IV. — Deus hujus sæculi excæcavit mentes infidelium, etc.

Habemus thesaurum istum in vasis fictilibus, etc.

In omnibus tribulationem patimur, sed non angustiamur, semper mortificationem Jesu in corpore nostro circumferentes, ut et vita Jesu manifestetur in carne nostra mortali.

Propter quod non deficimus : licet is qui foris est noster homo corrumpatur, tamen is qui intus est renovatur de die in diem.

Id quod in præsenti est momentaneum et leve tribulationis nostræ, supra modum in sublimitate æternum gloriæ pondus operatur in nobis, non contemplantibus nobis quæ videntur, sed quæ non videntur. Quæ enim videntur temporalia sunt, quæ autem non videntur æterna sunt.

CAPITULUM V. — Scimus quoniam si terrestris domus nostra hujus habitationis dissolvatur, quod ædificationem habemus ex Deo, domum non manufactam, æternam in cœlis, etc.

Dum sumus in hoc corpore, peregrinamur a Domino : per fidem enim ambulamus, non per speciem.

Omnes nos manifestari oportet ante tribunal Christi, ut referat unusquisque propria corporis, prout gessit.

Caritas Christi urget nos.

Pro omnibus mortuus est Christus, ut et qui vivunt, jam non sibi vivant sed ei qui pro ipsis mortuus est et resurrexit.

Itaque nos ex hoc neminem novimus secundum carnem. Si cognovimus secundum carnem Christum, sed nunc jam non novimus, etc.

Deus erat in Christo, mundum reconcilians sibi.

Obsecramus pro Christo, reconciliamini Deo.

CAPITULUM VI. — Exhortamur ne in vacuum gratiam Dei recipiatis. Ait enim: Tempore accepto exaudivi te, etc. Ecce nunc tempus acceptabile, ecce nunc dies salutis.

Nemini dantes ullam offensionem, etc., in omnibus exhibeamus nosmetipsos sicut Dei ministros, in multa patientia, in tribulationibus, etc., in scientia, in longanimitate, in suavitate, in Spiritu Sancto, in caritate non ficta, in verbo veritatis, etc., per arma justitiæ a dextris et a sinistris, etc., quasi tristes, semper autem gaudentes.

Os nostrum patet ad vos, o Corinthii; cor nostrum dilatatum est.

Quæ societas luci ad tenebras? quæ autem conventio Christi ad Belial? aut quæ pars fideli cum infideli? etc.

Vos estis templum Dei vivi, sicut dicit Dominus: Quoniam inhabitabo in illis et inambulabo, et ero illorum Deus, etc.

CAPITULUM VII. — Has ergo promissiones habentes, carissimi, mundemus nos ab omni inquinamento carnis et spiritus, perficientes sanctificationem in timore Dei. Capite nos, etc.

Multa mihi fiducia est apud vos, multa mihi gloriatio pro vobis. Repletus sum consolatione, superabundo gaudio in omni tribulatione nostra. Qui consolatur humiles, consolatus est nos Deus.

Gaudeo, non quia contristati estis, sed quia contristati estis ad pœnitentiam. Quæ enim secundum Deum est tristitia, pœnitentiam in salutem stabilem operatur; sæculi autem tristitia, mortem operatur.

CAPITULUM VIII. — Altissima paupertas eorum abundavit in divitias simplicitatis eorum.

Propter nos Christus egenus factus est, quum esset dives, ut illius inopia nos divites essemus.

Providemus bona, non solum coram Deo, sed etiam coram hominibus.

CAPITULUM IX. — Qui parce seminat, parce et metet; et qui seminat in benedictionibus, de benedictionibus et metet, etc.

Hilarem datorem diligit Deus.

Potens est autem Deus omnem gratiam abundare facere in vobis, etc.

Gratias Deo super inenarrabili dono ejus.

CAPITULUM X. — In carne ambulantes, non secundum carnem militamus. Nam arma militiæ nostræ non carnalia, sed potentia Deo, etc., in captivitatem redigentes omnem intellectum in obsequium Christi.

Quales sumus verbo per epistolas, absentes, tales et præsentes in facto.

Ipsi nobis nos ipsos metientes et comparantes, etc.

Qui gloriatur, in Domino glorietur. Non enim qui se ipsum commendat, ille probatus est, sed quem Deus commendat.

CAPITULUM XI. — Utinam sustineretis modicum quid insipientiæ meæ. Sed et supportate me, etc.

Timeo ne sicut serpens seduxit Evam astutia sua, ita corrumpantur sensus vestri, et excidant a simplicitate quæ est in Christo.

Ipse Satanas transfigurat se in angelum lucis. Non ergo magnum si ministri ejus transfigurentur velut ministri justitiæ : quorum finis erit secundum opera eorum.

Libenter suffertis insipientes, quum sitis ipsi sapientes.

(Nota in isto capitulo de tribulationibus et afflictionibus sancti Apostoli.) Quis infirmatur, et ego non infirmor? Quis scandalizatur, et ego non uror? Si gloriari oportet, quæ infirmitatis meæ sunt gloriabor.

CAPITULUM XII. — Scio hominem in Christo, sive in corpore sive extra corpus nescio, Deus scit, raptum hujusmodi usque ad tertium cœlum : quoniam raptus est in paradisum, et audivit arcana verba quæ non licet homini loqui.

Ne revelationum magnitudo extollat me, datus est mihi stimulus carnis meæ, angelus Satanæ, qui me colaphizet.

Virtus in infirmitate perficitur.

(Nota in isto capitulo de miraculis Apostoli, sicut ipsemet asserit.)

Non quæro quæ vestra sunt, sed vos. Non debent filii parentibus thesaurizare, sed parentes filiis. Ego autem libentissime impendam, et superimpendar ipse pro animabus vestris.

CAPITULUM XIII. — In ore duorum vel trium, etc.

Si estis in fide, ipsi vos probate. An non cognoscitis vos ipsos? nisi forte reprobi estis.

Non possumus adversus veritatem, sed pro veritate.

Potestatem dedit mihi Dominus in ædificationem, et non in destructionem, etc.

EPISTOLA AD GALATAS

HABET CAPITULA SEX. IN QUA SEDUCTOS A FALSIS APOSTOLIS UT AD LEGEM ET CIRCUMCISIONEM REVERTERENTUR, REVOCAT AD VERAM FIDEM CATHOLICÆ VERITATIS.

CAPITULUM I. — Jesus Christus dedit semetipsum pro peccatis nostris, ut eriperet nos de præsenti sæculo nequam.

Licet nos, aut angelus de cœlo evangelizaret vobis præterquam evangelizavimus vobis, anathema sit. Sicut prædixi, et iterum dico : Si quis vobis evangelizaverit præter id quod accepistis, anathema sit.

Si adhuc hominibus placerem, Christi servus non essem.

Non acquievi carni et sanguini.

CAPITULUM II. — Deus personam hominis non accipit.

Quum venisset Cephas Antiochiam, in faciem restiti ei, quia reprehensibilis erat, etc.

Non justificatur homo ex operibus legis, nisi per fidem Jesu Christi.

Christo confixus sum cruci. Vivo autem, jam non ego; vivit vero in me Christus. Quod autem nunc vivo in carne, in fide vivo Filii Dei, qui dilexit me, et tradidit semetipsum pro me.

Non abjicio gratiam Dei.

CAPITULUM III. — Sic stulti estis, ut quum spiritu cœperitis, nunc carne consummemini.

Credidit Abraham Deo, et reputatum est ei ad justitiam. Qui ex fide sunt, hi sunt filii Abrahæ. Igitur qui ex fide sunt, benedicentur cum fideli Abraham.

Justus ex fide vivit, etc.

Christus nos redemit, factus pro nobis maledictum, quia scriptum est : Maledictus omnis qui pendet in ligno.

Lex propter transgressiones posita est, etc.

Mediator unius non est; Deus autem unus est.

Omnes filii Dei estis per fidem in Christo Jesu. Quicumque in Christo baptizati estis, Christum induistis. Omnes enim vos unum estis in Christo Jesu.

CAPITULUM IV. — Ubi venit plenitudo temporis, misit Deus Filium suum factum sub lege, natum ex Virgine, etc.

Quoniam estis filii Dei, misit Deus Spiritum Filii sui in corda vestra, clamantem, Abba, Pater, etc.

Ergo inimicus factus sum vobis, verum dicens vobis ?

Bonum in bono æmulamini semper, et non tantum quum præsens sum, etc.

Illa quæ sursum est Jerusalem, libera est, quæ est mater nostra. Scriptum est enim : Lætare, sterilis, etc.

CAPITULUM V. — In Christo Jesu neque circumcisio aliquid valet, neque præputium, sed fides quæ per caritatem operatur.

Currebatis bene. Quis vos fascinavit veritati non obedire? Utinam abscindantur qui vos conturbant.

Per caritatem Spiritus servite in invicem. Omnis enim lex in uno sermone impletur: Diliges proximum tuum sicut te ipsum. Quod si invicem mordetis et comeditis, videte ne ab invicem consumamini.

Spiritu ambulate, et desideria carnis non perficietis. Caro enim concupiscit adversus spiritum, et spiritus adversus carnem. Hæc enim sibi invicem adversantur, ut non quæcumque vultis, illa faciatis.

Manifesta autem sunt opera carnis, quæ sunt fornicatio, etc., inimicitiæ, contentiones, æmulationes, iræ, rixæ, etc. Qui talia agunt, regnum Dei non consequentur.

Fructus autem Spiritus est caritas, gaudium, pax, patientia, longanimitas, bonitas, etc. Adversus hujusmodi non est lex.

Qui autem sunt Christi, carnem suam crucifixerunt cum vitiis et concupiscentiis. Si spiritu vivimus, spiritu et ambulemus. Non efficiamur inanis gloriæ cupidi, invicem provocantes, invicem invidentes.

CAPITULUM VI. — Fratres, etsi præoccupatus fuerit homo in aliquo delicto, vos qui spirituales estis, hujusmodi instruite in spiritu lenitatis: considerans te ipsum, ne et tu tenteris.

Alter alterius onera portate, et sic adimplebitis legem Christi.

Si quis existimat se aliquid esse, quum nihil sit, ipse se seducit. Opus suum probet unusquisque. Unusquisque enim onus suum portabit.

Communicet autem is qui catechizatur verbo, ei qui se catechizat, in omnibus bonis.

Nolite errare: Deus non irridetur. Quæ enim seminaverit homo, hæc et metet. Qui seminat in carne sua, de carne metet corruptionem. Qui autem seminat in spiritu, de spiritu metet vitam æternam.

Ergo dum tempus habemus, operemur bonum ad omnes, maxime autem ad domesticos fidei.

Mihi absit gloriari nisi in cruce Domini mei Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo.

De cetero nemo mihi molestus sit. Ego enim stigmata Domini Jesu in corpore meo porto.

EPISTOLA AD EPHESIOS

HABET CAPITULA SEX. IN QUA EPHESII (QUI AB APOSTOLO VERBO VERITATIS ACCEPTO, PERSTITERUNT IN FIDE) LAUDANTUR.

CAPITULUM I. — Deus elegit nos in Christo ante mundi constitutionem, ut essemus sancti et immaculati in conspectu ejus.

Deus prædestinavit nos in adoptionem filiorum per Jesum Christum, secundum propositum voluntatis suæ, in laudem gloriæ gratiæ suæ, in qua gratificavit nos in dilecto Filio suo, etc.

Deus instauravit omnia in Christo, sive quæ in cœlis sunt, sive quæ in terris, etc.

Prædestinati sumus secundum propositum Dei, qui operatur omnia secundum consilium voluntatis suæ, ut simus in laudem gloriæ ejus.

Spiritus Sanctus est pignus hereditatis nostræ.

Pater gloriæ det vobis spiritum sapientiæ in agnitione ejus, illuminatos oculos cordis vestri, ut sciatis quæ sit spes vocationis ejus, etc.

(Nota de quatuor ordinibus angelorum.) Deus constituit Christum ad dexteram suam in cœlestibus, supra omnem Principatum, et Potestatem, et Virtutem, et Dominationem.

CAPITULUM II. — Nos aliquando conversati sumus in deliciis carnis nostræ, facientes voluntatem carnis et cogitationum; et era- mus natura filii iræ sicut et ceteri. Deus autem, qui dives est in misericordia, propter nimiam caritatem suam qua dilexit nos, quum essemus mortui peccatis, convivificavit nos in Christo, cujus gratia estis salvati.

Gratia salvati estis per fidem: et hoc, non ex vobis, Dei enim donum est; non ex operibus, ne quis glorietur.

Christus est pax nostra, qui fecit utraque unum: per crucem dissolvens inimicitias in semetipso.

Jam non estis hospites et advenæ; sed estis cives Sanctorum et domestici Dei, superædificati super fundamentum Apostolorum et Prophetarum, ipso summo angulari lapide Christo Jesu, etc.

CAPITULUM III. — Revelatum est sanctis Apostolis et Prophetis in spiritu, esse gentes coheredes, et concorporales, et comparticipes promissionis Dei in Christo Jesu.

(Nota de sancta Trinitate.) Flecto genua mea ad Patrem Domini nostri Jesu Christi, ex quo omnis paternitas in cœlo et in terra nominatur: ut det vobis secundum divitias gloriæ suæ virtutem corroborari per Spiritum Sanctum in interiori homine, habitare Christum per fidem in cordibus vestris, in caritate radicati et fundati, ut possitis comprehendere cum omnibus sanctis, quæ sit longitudo, et latitudo, et sublimitas, et profundum.

Ei autem qui potens est omnia facere superabundanter quam petimus aut intelligimus, ipsi gloria in sæcula sæculorum. Amen.

CAPITULUM IV. — (Nota optime et fac.) Obsecro vos in Domino, ut digne ambuletis vocatione qua vocati estis: cum omni humilitate et mansuetudine, cum patientia supportantes invicem in caritate, solliciti servare unitatem spiritus in vinculo pacis.

Unus Dominus, una fides, unum Baptisma. Unus Deus et Pater omnium, qui est super omnes, et per omnia, et in omnibus nobis.

Unicuique autem nostrum data est gratia secundum mensuram donationis Christi, etc. Occurramus omnes in unitatem fidei, in virum perfectum, in mensuram ætatis plenitudinis Christi. Non jam simus parvuli fluctuantes, nec circumferamur omni vento doctrinæ.

Deponite vos secundum pristinam conversationem, veterem hominem, qui corrumpitur secundum desideria erroris. Renovamini autem spiritu mentis vestræ, et induite novum hominem, qui secundum Deum creatus est.

Irascimini, et nolite peccare. Sol non occidat super iracundiam vestram. Nolite locum dare diabolo. Omnis sermo malus ex ore vestro non procedat. Nolite contristare Spiritum Sanctum Dei.

Omnis amaritudo et ira, et indignatio, et clamor tollatur a vobis. Estote invicem benigni, misericordes, donantes invicem, sicut et Deus in Christo donavit nobis.

CAPITULUM V. — Estote imitatores Dei, sicut filii carissimi; et ambulate in dilectione, sicut et Christus dilexit nos, et tradidit semetipsum pro nobis oblationem et hostiam Deo in odorem suavitatis.

Nemo vos seducat inanibus verbis.

Eratis aliquando tenebræ, nunc autem lux in Domino. Ut filii lucis ambulate, probantes quid sit beneplacitum Deo.

Surge, qui dormis, et exsurge a mortuis, et illuminabit te Christus.

Videte, fratres, quomodo caute ambuletis, redimentes tempus, quoniam dies mali sunt.

Nolite inebriari vino, in quo est luxuria; sed implemini Spiritu Sancto, loquentes vobismetipsis in psalmis, et hymnis, et canticis spiritualibus, cantantes et psallentes in cordibus vestris Domino, gratias agentes pro omnibus semper, etc.

Subjecti estote invicem in timore Dei.

Vir caput est mulieris, sicut et Christus est caput Ecclesiæ.

Christus dilexit Ecclesiam, et tradidit semetipsum pro ea, ut illam sanctificaret, mundans illam lavacro aquæ in verbo vitæ, ut exhiberet sibi gloriosam Ecclesiam, non habentem maculam neque rugam, etc.

Nemo unquam carnem suam odio habuit, sed fovet, etc.

Erunt duo in carne una. Sacramentum hoc magnum est: ego autem dico in Christo et in Ecclesia. Unusquisque uxorem suam sicut semetipsum diligat.

CAPITULUM VI. — Filii, obedite parentibus vestris in Domino, etc.

Patres, nolite ad iracundiam provocare filios vestros, sed educate illos in disciplina et correptione Domini.

Fratres, confortamini in Domino, et in potentia virtutis ejus. Induite vos armaturam Dei, ut possitis stare adversus insidias diaboli.

Non est nobis colluctatio adversus carnem et sanguinem, sed adversus principes et potestates, contra spiritualia nequitiæ in cœlestibus, etc.

Accipite armaturam Dei, ut possitis resistere in die malo: induti loricam justitiæ, in omnibus sumentes scutum fidei, in quo possitis omnia tela nequissimi ignea exstinguere, etc.

Orate omni tempore in spiritu, vigilantes in omni instantia et obsecratione, etc.

EPISTOLA AD PHILIPPENSES

CONTINET CAPITULA QUATUOR. IN QUA APOSTOLUS PHILIPPENSES COLLAUDAT, QUOD ACCEPTO VERBO VERITATIS, PERSTITERUNT IN FIDE, NEC FALSOS RECEPERUNT APOSTOLOS.

CAPITULUM I. — Confido quia qui cœpit in vobis opus bonum, perficiet.

Et hoc oro, ut caritas vestra magis ac magis abundet in scientia, ut probetis potiora, ut sitis sinceri et sine offensione. Mihi vivere Christus est, et mori lucrum. Desiderium habeo dissolvi et esse cum Christo: multo enim melius.

Tantum digne Evangelio Christi conversamini, etc.

Vobis donatum est pro Christo, non solum ut in illum credatis, sed ut etiam pro illo patiamini, etc.

CAPITULUM II. — Si qua consolatio in Christo, si quod solatium caritatis, si qua societas, si qua viscera misericordiæ, implete gaudium meum, ut idem sapiatis, unanimes, et id ipsum sentientes. Nihil agite per contentionem, neque per inanem gloriam, sed per humilitatem superiores sibi invicem arbitrantes: non quæ sua sunt singuli considerantes, sed quæ aliorum.

Christus quum in forma Dei esset, non rapinam arbitratus est esse se æqualem Deo; sed semetipsum exinanivit, etc. Humiliavit semetipsum factus obediens usque ad mortem, mortem autem crucis. Propter quod, etc. In nomine Jesu omne genu flectatur, cœlestium, terrestrium et infernorum, etc.

Deus operatur in vobis velle et perficere, pro bona voluntate.

In omni fiducia magnificabitur Christus in corpore meo, sive per vitam, sive per mortem. Omnia facite sine murmurationibus: ut sitis sine querela, et simplices filii Dei, in medio nationis pravæ atque perversæ, inter quos lucetis sicut luminaria in mundo, verbum vitæ continentes.

Omnes quæ sua sunt quærunt, non quæ Jesu Christi.

CAPITULUM III. — Gaudete in Domino semper.

Existimo omnia detrimentum esse, propter eminentem scientiam Domini nostri Jesu Christi, propter quem omnia arbitror ut stercora, ut Christum lucrifaciam.

Fratres, ego non arbitror me comprehendisse. Unum autem, quæ quidem retro sunt oblitus, ad ea vero quæ priora sunt extendens me ipsum, ad destinatum persequor, ad bravium vocationis supernæ.

Multi ambulant, quorum finis interitus, quorum deus venter est, et gloria in confusione eorum, qui terrena sapiunt.

Nostra conversatio in cœlis est.

Salvatorem exspectamus Dominum nostrum Jesum Christum, qui reformabit corpus humilitatis nostræ, configuratum corpori claritatis suæ.

CAPITULUM IV. — Fratres mei dilectissimi et desideratissimi, gaudium meum et corona mea, sic state in Domino.

Ego te rogo, Germane compar, adjuva illas, etc.

Gaudete in Domino semper; iterum dico, gaudete. Modestia vestra nota sit omnibus hominibus : Dominus prope est. Nihil solliciti sitis; sed in omni gratiarum actione et obsecratione, petitiones vestræ innotescant apud Deum. Pax Dei, quæ exsuperat omnem sensum, custodiat corda vestra et intelligentias vestras in Christo Jesu.

De cetero, fratres, quæcumque sunt vera, quæcumque amabilia, quæcumque justa, etc., hæc cogitate; et Deus pacis erit vobiscum.

Ego didici, in quibus sum, sufficiens esse. Scio humiliari, scio et abundare, ubique et in omnibus institutus sum, et satiari et esurire, etc. Omnia possum in eo qui me confortat.

Deus meus impleat omne desiderium vestrum, secundum divitias suas in Christo Jesu.

EPISTOLA AD COLOSSENSES

HABET CAPITULA QUATUOR. IN QUA APOSTOLUS COLOSSENSES PRÆVENTOS A FALSIS APOSTOLIS CORRIGIT, EOSQUE DE FIDEI VERITATE ADMONET.

CAPITULUM I. — Postulamus ut impleamini agnitione voluntatis Dei, in omni sapientia et intellectu spirituali : ut ambuletis digne Deo per omnia, crescentes in scientia Dei, etc.

(Nota hic quatuor ordines angelorum.) Gratias agimus Deo Patri, qui nos transtulit in regnum Filii dilectionis suæ : qui est imago Dei invisibilis, primogenitus omnis creaturæ, quia in ipso condita sunt universa in cœlis et in terra, visibilia et invisibilia, sive Throni, sive Dominationes, sive Principatus, sive Potestates, etc.

Exhibete vos sanctos, et immaculatos, et irreprehensibiles coram Deo, etc.

CAPITULUM II. — Volo vos scire qualem sollicitudinem habeam pro vobis. Nam si corpore absens sum, tamen spiritu vobiscum sum, gaudens, et videns ordinem vestrum.

Videte ne quis vos decipiat per philosophiam et inanem fallaciam, etc.

In Christo inhabitat omnis plenitudo divinitatis corporaliter, etc.

CAPITULUM III. — Si consurrexistis cum Christo, quæ sursum sunt quærite, ubi Christus est in dextera Dei sedens; quæ sursum sunt sapite, non quæ super terram. Mortui enim estis, et vita vestra abscondita est cum Christo in Deo.

Mortificate membra vestra quæ sunt super terram, etc., avaritiam, quæ est simulacrorum servitus, etc. Nunc autem deponite iram, indignationem, turpem sermonem de ore vestro.

Exspoliate vos veterem hominem cum actibus suis, et induite novum, qui renovatur in agnitionem Dei, secundum imaginem ejus qui creavit eum.

Induite vos ergo, sicut electi Dei, viscera misericordiæ, benignitatem, humilitatem, modestiam, patientiam: supportantes invicem, et donantes vobismetipsis, si quis adversus aliquem habet querelam, sicut et Christus donavit vobis.

Super omnia autem, caritatem habete, quod est vinculum perfectionis. Pax Christi exsultet semper in cordibus vestris: docentes et commonentes vosmetipsos in psalmis et hymnis, etc.

Omne quodcumque facitis in verbo aut in opere, omnia in nomine Domini nostri Jesu Christi facite, gratias agentes Deo et Patri per ipsum.

Viri, diligite uxores vestras, et nolite amari esse ad illas.

Quodcumque facitis, ex animo agite, etc.

CAPITULUM IV. — Orationi instate, vigilantes in ea in gratiarum actione.

In sapientia ambulate ad eos qui foris sunt. Sermo vester in gratia semper sale sit conditus, ut sciatis quomodo vos oporteat unicuique respondere. Stetis perfecti et pleni in omni voluntate Dei.

Vide ministerium quod accepisti in Domino, ut illud impleas.

Gratia Domini Jesu vobiscum. Amen.

EPISTOLA PRIMA AD THESSALONICENSES

HABET CAPITULA QUINQUE. IN QUA APOSTOLUS IPSOS THESSALONICENSES COLLAUDAT: QUIA VERBO VERITATIS ACCEPTO, QUUM PERSECUTIONEM PATERENTUR A CIVIBUS SUIS, PERSTITERUNT IN FIDE, NEC FALSOS APOSTOLOS RECEPERUNT.

CAPITULUM I. — Evangelium nostrum non fuit ad vos in sermone tantum, sed et in virtute, et in Spiritu Sancto, et in plenitudine multa.

Conversi estis servire Deo vero et vivo, et exspectare Filium ejus de cœlis.

CAPITULUM II. — Loquimur non quasi hominibus placentes, sed Deo, qui probat corda nostra.

Pervenit ira Dei super Judæos usque in finem.

CAPITULUM III. — Nemo moveatur in tribulationibus, quia in hoc positi sumus.

Nunc vivimus, si vos statis in Domino.

Ipse Deus et Pater noster, et Dominus Jesus Christus dirigat viam nostram, et abundare faciat caritatem vestram in invicem et in omnes.

CAPITULUM IV. — Hæc est voluntas Dei sanctificatio vestra: ut sciat unusquisque vestrum vas suum possidere in sanctificatione et honore.

Ne quis circumveniat fratrem suum.

Itaque qui hæc spernit, non hominem spernit, sed Deum.

Rogamus vos, fratres, ut abundetis magis, et operam detis ut quieti sitis; honeste ambuletis ad eos qui foris sunt, et nullius aliquid desideretis.

Nolumus vos ignorare de dormientibus, ut non contristemini sicut et ceteri qui spem non habent. Si enim credimus quod Jesus mortuus est et resurrexit, ita et Deus eos qui dormierunt per Jesum adducet cum eo.

Ipse Dominus in jussu et in voce archangeli, et in tuba Dei, descendet de cœlo, etc.

CAPITULUM V. — Dies Domini, sicut fur in nocte, ita veniet.

Non dormiamus sicut et ceteri, sed vigilemus et sobrii simus, induti loricam fidei et caritatis, et galeam spem salutis.

Christus mortuus est pro nobis, ut sive vigilemus sive dormiamus, simul cum illo vivamus.

Rogamus vos, fratres, ut noveritis eos qui laborant inter vos, et præsunt vobis in Domino, et monent vos, ut habeatis illos abundantius in caritate, propter opus illorum. Pacem habete cum illis.

Corripite inquietos, consolamini pusillanimes, suscipite infirmos, patientes estote ad omnes. Videte ne quis malum pro malo reddat; sed semper quod bonum est sectamini in invicem et in omnes. Semper gaudete. Sine intermissione orate. In omnibus gratias agite. Spiritum nolite exstinguere.

A Omnia probate; quod bonum est tenete. Ab omni specie mala abstinete vos.

Deus pacis sanctificet vos per omnia, ut integer spiritus vester, et anima, et corpus sine querela in adventu Domini nostri Jesu Christi servetur. Fidelis Deus qui vocavit vos: qui etiam faciet.

EPISTOLA SECUNDA AD THESSALONICENSES

HABET CAPITULA TRIA. IN QUA APOSTOLUS EOSDEM INSTRUIT DE TEMPORIBUS NOVISSIMIS; DE ADVENTU, PERSECUTIONE ET FALLACIA ANTICHRISTI; DE IPSIUS EXALTATIONE ATQUE RUINA.

CAPITULUM I. — In revelatione Domini nostri Jesu Christi de cœlo cum angelis virtutis ejus, in flamma ignis dantis vindictam his qui non noverunt Deum et qui non obediunt Evangelio Jesu Christi, pœnas dabunt in interitu æternas, a facie Domini, et a gloria virtutis ejus, quum venerit glorificari in Sanctis suis, et admirabilis fieri in omnibus qui crediderunt.

Dignetur vos vocatione sua Deus noster, et impleat omnem voluntatem bonitatis suæ, etc.

CAPITULUM II. — Non cito moveamini a vestro sensu, neque terreamini, neque per spiritum, neque per sermonem, etc.

Nisi venerit discessio primum, et revelatus fuerit homo peccati, filius perditionis, qui adversatur et extollitur supra omne quod dicitur Deus aut quod colitur. (Nota hic de Antichristo.)

Revelabitur ille iniquus, quem Dominus Jesus interficiet spiritu oris sui: cujus est adventus secundum operationem Satanæ, in omni virtute, et signis, et prodigiis mendacibus, et in omni seductione iniquitatis.

Dominus noster Jesus Christus, et Deus Pater qui dilexit nos, exhortetur corda vestra, et confirmet in omni opere et sermone bono.

CAPITULUM III. — Orate ut liberemur ab importunis et malis hominibus.

Non omnium est fides.

Subtrahatis vos ab omni fratre ambulante inordinate.

Non inquieti fuimus, nec gratis panem manducavimus, sed in labore et fatigatione, nocte et die operantes, ne quem vestrum gravaremus.

Si quis non vult operari, non manducet.

Obsecramus ut cum silentio operantes, suum panem manducent.

Si quis non obedierit verbo nostro, per epistolam hunc notate, et ne commiscea­mini cum illo, ut confundatur, etc.

EPISTOLA PRIMA AD TIMOTHEUM

HABET CAPITULA SEX. IN QUA TIMOTHEUM APOSTOLUS INSTRUIT DE ORDINATIONE ET OFFICIO EPISCOPATUS, DIACONATUS, ATQUE OMNIS ECCLESIASTICÆ DISCIPLINÆ.

CAPITULUM I. — Finis præcepti est caritas de corde puro, et conscientia bona, et fide non ficta : a quibus quidam aberrantes, conversi sunt in vaniloquium, volentes esse legis doctores, etc.

Scimus quia bona est lex, si quis ea legitime utatur. Justo non est lex posita, sed injustis et non subditis, etc.

Gratias ago ei qui me confortavit in Christo Jesu.

Fidelis sermo, et omni acceptione dignus, quia Christus Jesus venit in hunc mundum peccatores salvos facere : quorum primus ego sum.

Regi autem sæculorum immortali, invisibili, soli Deo, honor et gloria in sæcula sæculorum. Amen.

Hoc præceptum commendo tibi, fili, ut milites bonam militiam, habens fidem et conscientiam bonam : quam quidam repellentes, circa fidem naufragaverunt.

CAPITULUM II. — Obsecro primum omnium fieri obsecrationes, orationes, postulationes, gratiarum actiones, pro omnibus hominibus, pro regibus et omnibus qui in sublimitate sunt constituti, ut quietam et tranquillam vitam agamus in omni pietate.

Deus omnes homines vult salvos fieri, et ad agnitionem veritatis venire.

Unus est mediator Dei et hominum, homo Christus Jesus.

Volo viros orare in omni loco, levantes puras manus, sine ira et disceptatione.

Mulier in silentio discat cum omni humilitate. Docere autem mulieri non permitto, neque dominari in virum, sed esse in silentio. Adam non est seductus, mulier autem seducta in prævaricatione fuit.

CAPITULUM III. — Si quis episcopatum desiderat, bonum opus desiderat. Oportet ergo episcopum irreprehensibilem esse, sobrium, prudentem, ornatum, pudicum, hospitalem, doctorem, non percussorem, non litigiosum, etc., non neophytum, ne in superbiam elatus in judicium incidat diaboli. Oportet autem illum testimonium habere bonum ab his qui foris sunt.

Diaconos similiter pudicos, non bilingues, etc., habentes mysterium fidei in conscientia pura : et sic ministrent, nullum crimen habentes.

Scias quomodo oporteat te in domo Dei conversari, quæ est Ecclesia Dei vivi, columna et firmamentum veritatis.

Manifeste magnum est pietatis sacramentum, quod manifestatum est in carne, justificatum est in Spiritu, apparuit angelis, prædicatum est gentibus, creditum est in mundo, assumptum est in gloria.

CAPITULUM IV. — In novissimis temporibus discedent quidam a fide, attendentes spiritibus erroris, etc.

Omnis creatura Dei bona est, et nihil rejiciendum quod cum gratiarum actione percipitur. Sanctificatur enim per Verbum Dei et orationem.

Ineptas et aniles fabulas devita; exerce autem te ipsum ad pietatem. Nam corporalis exercitatio ad modicum utilis est; pietas autem ad omnia utilis est, promissionem habens vitæ quæ nunc est et futuræ.

Nemo adolescentiam tuam contemnat. Esto exemplum fidelium in verbo, in conversatione, in caritate. Attende lectioni, exhortationi, doctrinæ. Noli negligere gratiam quæ in te est, quæ data est tibi.

Hæc meditare, in his esto, ut profectus tuus manifestus sit omnibus. Hoc enim faciens, te ipsum salvum facies, et eos qui te audiunt.

CAPITULUM V. — Seniorem ne increpaveris, sed obsecra ut patrem; juvenes, ut fratres; anus, ut matres, etc.

Viduas honora, quæ veræ viduæ sunt. Nam quæ in deliciis est, vivens mortua est.

Si quis autem suorum, et maxime domesticorum, curam non habet, fidem negavit, et est infideli deterior.

Qui bene præsunt presbyteri, duplici honore digni habeantur, maxime qui laborant in verbo et doctrina.

Adversus presbyterum accusationem noli recipere, nisi sub duobus aut tribus testibus. Peccantes coram omnibus argue, ut ceteri timorem habeant. Sine præjudicio nihil facias, in aliam partem declinando. Manus nemini cito imposueris, neque communicaveris peccatis alienis.

Modico vino utere, propter stomachum tuum et frequentes tuas infirmitates.

CAPITULUM VI. — Qui sub jugo sunt servi, dominos suos omni honore dignos arbitrentur.

Superbus nihil sciens, languens circa quæstiones et pugnas verborum, ex quibus oriuntur invidiæ, contentiones, etc.

Est autem quæstus magnus, pietas cum sufficientia. Nihil intulimus in hunc mundum, haud dubium quia nec auferre quid possumus. Habentes autem alimenta et quibus tegamur, his contenti simus.

Qui volunt divites fieri, incidunt in tentationem et laqueum diaboli. Radix omnium malorum est cupiditas.

Tu autem, o homo Dei, hæc fuge. Sectare vero justitiam, pietatem, fidem, caritatem, patientiam, mansuetudinem. Certa bonum certamen fidei.

Serva mandatum sine macula, irreprehensibile, usque ad adventum Domini nostri Jesu Christi, quem ostendet beatus, et solus potens, Rex regum et Dominus dominantium, qui solus habet immortalitatem, et lucem habitat inaccessibilem, quem nullus hominum vidit, sed nec videre potest: cui honor et gloria et imperium in sempiternum. Amen.

Divitibus hujus sæculi præcipe non sublime sapere, neque sperare in incerto divitiarum, sed in Deo vivo, qui præstat nobis omnia abunde, etc., divites fieri in operibus bonis, facile tribuere.

O Timothee, devita profanas vocum novitates, et oppositiones falsi nominis scientiæ, etc.

EPISTOLA SECUNDA AD TIMOTHEUM

HABET CAPITULA QUATUOR. IN QUA HORTATUR APOSTOLUS IPSUM TIMOTHEUM AD CORONAM MARTYRII; INFORMATQUE EUM DE OMNI REGULA CATHOLICÆ VERITATIS, ET QUID FUTURUM SIT NOVISSIMIS TEMPORIBUS, ET DE SUA PASSIONE.

CAPITULUM I. — Admoneo te ut resuscites gratiam Dei quæ in te est. Non enim dedit Deus nobis spiritum timoris, sed virtutis, et dilectionis, et sobrietatis. Noli erubescere testimonium Domini nostri Jesu Christi, neque me.

Deus liberavit nos, et vocavit nos vocatione sua sancta, non secundum opera nostra, sed secundum propositum suum et gratiam quæ data est nobis in Christo Jesu ante tempora sæcularia; manifestata est autem nunc, etc.

Scio cui credidi, et certus sum quia potens est depositum meum servare in illum diem.

Formam habe sanorum verborum in fide, in dilectione Jesu, per Spiritum Sanctum qui habitat in nobis.

CAPITULUM II. — Tu ergo, fili mi, confortare in gratia Jesu Christi. Hæc commenda fidelibus hominibus, qui idonei erunt alios docere. Labora sicut bonus miles Christi Jesu. Nemo militans Deo, implicat se negotiis sæcularibus.

Intellige quæ dico. Dabit enim tibi Dominus de omnibus intellectum.

Fidelis sermo : si commortui sumus, et convivemus; si sustinemus, et conregnabimus, etc.

Noli verbis contendere : ad nihil enim utile est, nisi ad subversionem audientium. Sollicite cura te ipsum probabilem exhibere Deo, operarium inconfusibilem, recte tractantem verbum veritatis.

Sermo vaniloquorum ut cancer serpit.

Firmum fundamentum Dei stat, habens signaculum hoc : Cognovit Dominus qui sunt ejus; et discedat ab iniquitate omnis qui invocat nomen Domini. (Nota in textu quæ loquitur de prædestinatis et reprobis.) In magna domo, non solum sunt vasa aurea vel argentea, sed et lignea et fictilia, etc.

Juvenilia vero desideria fuge. Sectare autem justitiam, fidem, caritatem et pacem. Stultas autem et sine disciplina quæstiones devita, sciens quia generant lites.

Servum Domini non oportet litigare, sed docibilem esse ad omnes, patientem, cum modestia corripientem.

Det Deus illis pœnitentiam ad cognoscendam veritatem, et resipiscant a laqueis diaboli, a quo captivi detinentur ad ipsius voluntatem.

CAPITULUM III. — Scito quod in novissimis diebus instabunt tempora periculosa : et erunt homines se ipsos amantes, cupidi, elati, sine affectione, sine pace, criminatores, etc., voluptatis amatores magis quam Dei, habentes speciem quidem pietatis, virtutem autem ejus abnegantes. Et hos devita. Quemadmodum Jannes et Mambres restiterunt Moysi, ita et hi resistunt veritati; sed non proficient, etc.

Omnes qui pie volunt vivere in Christo, persecutionem patientur.

Tu vero permane in his quæ didicisti, et quia ab infantia sacras litteras nosti, quæ te possunt instruere.

Omnis scriptura divinitus inspirata utilis est ad docendum, ad arguendum, ad corripiendum, ad erudiendum in justitia; ut perfectus sit homo, ad omne opus bonum instructus.

CAPITULUM IV. — Prædica verbum; insta opportune, importune; argue, obsecra, increpa in omni patientia.

Erit tempus quum sanam doctrinam non sustinebunt, sed ad desideria sua coacervabunt sibi magistros, etc.

Tu vero vigila, in omnibus labora, ministerium tuum imple. Sobrius esto.

Bonum certamen certavi, cursum consummavi, fidem servavi. De reliquo reposita est mihi corona justitiæ, etc.

EPISTOLA AD TITUM

HABET CAPITULA TRIA. IN QUA TITUM INSTRUIT APOSTOLUS DE CONSTITUTIONE PRESBYTERORUM ET DE CONVERSATIONE SPIRITUALI, ATQUE HÆRETICIS VITANDIS.

CAPITULUM I. — Oportet episcopum sine crimine esse, sicut Dei dispensatorem; non superbum, non iracundum, etc. (Quære.)

Sunt multi inobedientes et vaniloqui, quos oportet redargui.

Omnia munda mundis; coinquinatis autem et infidelibus nihil est mundum, sed inquinatæ sunt eorum mens et conscientia. Confitentur se nosse Deum, factis autem negant, quum sint abominati et reprobi.

CAPITULUM II. — Tu loquere quæ decent sanam doctrinam : senes ut sobrii sint, pudici, prudentes, etc. Juvenes exhortare ut sobrii sint, etc.

In omnibus te ipsum præbe exemplum bonorum operum, in doctrina, in integritate, in gravitate, verbum sanum, irreprehensibile, ut is qui ex adverso est nihil mali habeat loqui de nobis.

Apparuit gratia Dei Salvatoris nostri omnibus hominibus, erudiens nos ut abnegantes impietatem et sæcularia desideria, sobrie et juste et pie vivamus in hoc sæculo, exspectantes beatam spem, et adventum gloriæ magni Dei.

Loquere, et exhortare, et argue cum omni imperio. Nemo te contemnat.

CAPITULUM III. — Apparuit benignitas et humanitas Salvatoris nostri Dei. Non ex operibus justitiæ quæ fecimus nos, sed secundum suam misericordiam salvos nos fecit.

Hæreticum hominem post unam et secundam correptionem devita, sciens quia subversus est qui ejusmodi est.

Discant nostri bonis operibus præesse ad usus necessarios, ut non sint infructuosi.

EPISTOLA AD PHILEMONEM

CAPITULUM HABET UNICUM. COMMENDAT IN EA APOSTOLUS PHILEMONEM DE FIDE ET CARITATE IN SANCTOS; ET ROGAT EUM UT INDULGEAT ONESIMO SERVO SUO, ET IPSUM BENIGNE SUSCIPIAT.

Multam fiduciam habens in Christo Jesu imperandi tibi quod ad rem pertinet, propter caritatem magis obsecro.

Tu autem illum (scilicet fratrem), id est viscera mea, suscipe. Sine consilio tuo nihil volui facere. Si aliquid nocuit tibi aut debet, hoc mihi imputa. Ita, frater, ego te fruar in Domino; refice viscera mea in Christo.

Confidens de obedientia tua scripsi tibi, sciens quoniam et super id quod dico facies, etc.

EPISTOLA AD HEBRÆOS

CONTINET CAPITULA TREDECIM. OSTENDIT IN EA APOSTOLUS DEFECTUM ET EVACUATIONEM LEGIS MOSAICÆ, ET PERFECTIONEM LEGIS EVANGELICÆ. OSTENDIT ITEM ET QUOD CHRISTUS VERUS DEUS SIT ET HOMO, DEI ET HOMINUM MEDIATOR.

CAPITULUM I. — Multifarie multisque modis olim Deus loquens patribus in Prophetis, novissime diebus istis locutus est nobis in Filio, quem constituit heredem universorum, per quem fecit et sæcula. Qui quum sit splendor gloriæ et figura substantiæ ejus, portansque omnia verbo virtutis suæ, purgationem peccatorum faciens, sedet ad dexteram majestatis in excelsis: tanto melior angelis effectus, quanto differentius præ illis nomen hereditavit. Cui enim dixit aliquando angelorum, Filius meus es tu, ego hodie genui te? Nonne omnes sunt administratorii spiritus, in ministerium missi propter eos qui hereditatem capiunt salutis?

(Nota in isto capitulo multa testimonia de divinitate Christi in littera.)

CAPITULUM II. — Abundantius oportet nos observare ea quæ audivimus, ne pereffluamus. Quomodo enim effugiemus, si tantam neglexerimus salutem, quæ in nos confirmata est, contestante Deo signis, et portentis, et virtutibus, et Spiritus Sancti distributionibus ?

Non angelis subjecit Deus orbem terræ.

Eum qui modico quam angeli minoratus est, videmus Jesum, propter passionem mortis, gloria et honore coronatum, ut gratia Dei pro omnibus gustaret mortem. Decebat eum, propter quem omnia et per quem omnia, qui multos filios in gloriam adduxerat, auctorem salutis eorum per passionem consummare.

Unde debuit per omnia fratribus similari, ut misericors fieret et fidelis pontifex ad Deum. In quo enim passus est ipse et tentatus, potens est eis qui tentantur auxiliari.

CAPITULUM III. — Fratres sancti, vocationis cœlestis participes, considerate apostolum et pontificem confessionis nostræ Jesum.

Moyses quidem fidelis erat in tota domo Dei tanquam famulus; Christus vero tanquam filius in domo sua : quæ domus sumus nos, si fiduciam et gloriam spei usque ad finem firmam retineamus.

Quapropter, sicut dicit Spiritus Sanctus, Hodie si vocem ejus audieritis, nolite obdurare corda vestra, etc.

Videte, fratres, ne forte sit in aliquo vestrum cor malum incredulitatis, discedendi a Deo vivo et vero; sed adhortamini vosmetipsos per singulos dies, ut non obduretur quis ex vobis fallacia peccati.

CAPITULUM IV. — Non profuit illis sermo auditus, non admixtus fidei.

Festinemus ingredi in illam requiem. Vivus est enim sermo Dei et efficax, et penetrabilior omni gladio ancipiti, et pertingens usque ad divisionem animæ ac spiritus. Et non est ulla creatura invisibilis in conspectu ejus. Omnia autem nuda et aperta sunt oculis ejus, ad quem nobis sermo, etc.

Habentes pontificem magnum qui penetravit cœlos, Jesum Filium Dei, teneamus spei nostræ confessionem. Non enim habemus pontificem qui non possit compati infirmitatibus nostris, etc. Adeamus ergo cum fiducia ad thronum gratiæ ejus, ut misericordiam consequamur, et gratiam inveniamus in auxilio opportuno.

CAPITULUM V. — Nec quisquam sumit sibi honorem, sed qui vocatur a Deo, tanquam Aaron. Sic et Christus non semetipsum clarificavit ut pontifex fieret, etc. Et quum esset Filius Dei, didicit ex his quæ passus est, obedientiam, etc.

Quum deberetis magistri esse propter tempus, rursum indigetis ut vos doceamini quæ sint elementa exordii sermonis Dei; et facti estis quibus lacte opus sit, non solido cibo.

Omnis qui lactis est particeps, expers est sermonis justitiæ : parvulus enim est. Perfectorum autem est solidus cibus : eorum qui pro consuetudine exercitatos habent sensus ad discretionem boni ac mali.

CAPITULUM VI. — Intermittentes igitur inchoationis Christi sermonem, ad perfectionem feramur, ut non segnes efficiamini, etc.

Abraham longanimiter ferens, adeptus est repromissionem.

Abundantius volens Deus ostendere pollicitationis heredibus immobilitatem consilii sui, interposuit jusjurandum, ut per duas res immobiles, quibus impossibile est mentiri Deum, fortissimum solatium habeamus, etc.

Præcursor pro nobis introiit Jesus, secundum ordinem Melchisedech factus sacerdos in æternum.

CAPITULUM VII. — (Nota hic de Melchisedech, et sacerdotio Christi, etc. Quære.) Melchisedech, rex Salem, quod est rex pacis, sine patre, sine matre, etc., assimilatus Filio Dei, etc.

Sine ulla contradictione, quod minus est a majore benedicitur.

Translato sacerdotio, necesse est ut legis translatio fiat.

Manifestum est quod ex Juda ortus sit Dominus noster.

Nihil ad perfectum adduxit lex. Introductio vero melioris spei, per quam approximamus ad Deum.

Christus eo quod maneat in æternum, sempiternum habet sacerdotium. Unde et salvare potest in perpetuum, accedens per semetipsum ad Deum, semper vivens ad interpellandum pro nobis. Talis decebat ut esset nobis pontifex, sanctus, innocens, impollutus, et excelsior cœlis factus, etc.

CAPITULUM VIII. — Talem habemus pontificem, qui consedit in dextera sedis magnitudinis in cœlis, sanctorum minister et tabernaculi veri quod fixit Deus et non homo.

Responsum est Moysi: Vide, omnia facito secundum exemplar quod tibi ostensum est in monte.

(Nota in isto capitulo testimonium Jeremiæ de novo Testamento.)

Quoniam ipsi non permanserunt in testamento meo, ego neglexi eos, dicit Dominus.

Quod antiquatur et senescit prope interitum est.

CAPITULUM IX. — Christus adsistens pontifex futurorum bonorum, etc., per proprium sanguinem introivit semel in Sancta, etc.

Si sanguis hircorum et vitulorum inquinatos sanctificat, quanto magis sanguis Christi, qui per Spiritum Sanctum semetipsum obtulit immaculatum Deo, emundabit conscientiam nostram ab operibus mortuis, ad serviendum Deo?

Novi testamenti Jesus mediator est, etc.

Ubi testamentum est, mors necesse est intercedat testatoris. Testamentum enim in mortuis confirmatum est: alioqui nondum valet dum vivit qui testatus est.

Omnia pene in sanguine mundantur secundum legem, et sine sanguinis effusione non fit remissio.

Non in manufacta Sancta Jesus introiit exemplaria verorum, sed in ipsum cœlum, ut appareat nunc vultui Dei pro nobis.

Quemadmodum hominibus statutum est semel mori, post hoc autem judicium; sic et Christus semel oblatus est ad multorum exhaurienda peccata. Secundo autem sine peccato apparebit exspectantibus se, in salutem.

CAPITULUM X. — Umbram habens lex futurorum bonorum, non ipsam imaginem rerum, etc., nunquam potest accedentes perfectos facere.

Impossibile est sanguine hircorum et taurorum auferri peccata.

Sanctificati sumus per oblationem corporis Jesu Christi semel.

Christus unam pro peccatis offerens hostiam, in sempiternum sedet in dextera Dei, de cetero exspectans donec ponantur inimici ejus scabellum pedum ejus.

Habentes, fratres, fiduciam in introitu Sanctorum in sanguine Christi, etc., accedamus cum corde vero in plenitudine fidei, adspersi corda a conscientia mala; teneamus spei nostræ confessionem indeclinabilem: fidelis est enim qui repromisit. Consideremus invicem in provocatione caritatis et bonorum operum: non deserentes collectionem nostram, sicut est consuetudinis quibusdam, sed consolantes, etc.

Terribilis quædam est exspectatio judicii, et ignis æmulatio, quæ consumptura est adversarios. Irritam quis faciens legem Moysis, sine ulla miseratione duobus vel tribus testibus moritur: quanto magis putatis deteriora mereri supplicia, qui Filium Dei conculcaverit, et sanguinem testamenti pollutum duxerit, et spiritui gratiæ contumeliam fecerit? Horrendum est incidere in manus Dei viventis.

Vinctis compassi estis, et rapinam bonorum vestrorum cum gaudio suscepistis. Patientia vobis necessaria est, ut voluntatem Dei facientes, reportetis promissionem.

Justus meus ex fide vivit: quod si subtraxerit se, non placebit animæ meæ. Nos autem non sumus subtractionis filii in perditionem, sed fidei in acquisitionem animæ.

CAPITULUM XI. — Est autem fides sperandarum substantia rerum, argumentum non apparentium. In hac testimonium consecuti sunt senes.

Fide intelligimus aptata esse sæcula verbo Dei, ut ex invisibilibus visibilia fierent.

(Nota in isto capitulo de fide antiquorum Sanctorum.)

Fide Enoch translatus est, ne videret mortem.

Sine fide impossibile est placere Deo. Credere enim oportet accedentem ad Deum quia est, et inquirentibus se remunerator sit.

Exspectabat Abraham fundamenta habentem civitatem, cujus artifex et conditor Deus.

Juxta fidem defuncti sunt omnes isti, non acceptis repromissionibus, sed a longe eas adspicientes et salutantes, et confitentes quia peregrini et hospites sunt super terram. Qui enim hæc dicunt, significant se patriam inquirere.

Magis elegit Moyses affligi cum populo Dei, quam temporalis peccati habere jucunditatem : majores divitias æstimans thesauro Ægyptiorum, improperium Christi. Invisibilem enim tanquam videns sustinuit.

Fide transierunt mare Rubrum tanquam per aridam terram, etc.

(Nota. Samson ponitur in numero Sanctorum.) Quid dicam de Gedeon, Barac, Samson, Jephthe, David, Samuel, et aliis Prophetis? qui per fidem vicerunt regna, operati sunt justitiam, adepti sunt repromissiones in Christo Jesu Domino nostro. Ludibria et verbera experti, egentes, angustiati, afflicti; quibus dignus non erat mundus; in solitudinibus errantes, in montibus et in speluncis, et in cavernis terræ, etc.

CAPITULUM XII. — Ideoque et nos tantam habentes impositam nobis nubem testium, deponentes omne pondus et circumstans nos peccatum, per patientiam curramus ad propositum nobis certamen : adspicientes in auctorem fidei et consummatorem Jesum, etc. Recogitate eum qui talem sustinuit a peccatoribus adversus semetipsum contradictionem, ut non fatigemini animis vestris. Nondum enim usque ad sanguinem restitistis, etc.

Fili mi, noli negligere disciplinam Domini, etc.

In disciplina perseverate : tanquam filiis vobis se offert Deus. Quis enim filius quem non corripit pater? Quod si extra disciplinam estis, cujus participes facti sunt omnes, ergo adulteri, et non filii estis. Omnis disciplina in præsenti quidem videtur non esse gaudii, sed mœroris; postea autem fructum pacatissimum exercitatis per eam reddet justitiæ.

Pacem sequimini cum omnibus, et sanctimoniam, sine qua nemo Deum videbit : contemplantes ne qua radix amaritudinis sursum germinans impediat, et per illam inquinentur multi.

Accessistis ad montem Sion, et civitatem Dei viventis, et Jerusalem cœlestem, et multorum millium angelorum frequentiam, et Ecclesiam primitivorum, qui conscripti sunt in cœlis, et judicem omnium Deum, et spiritum justorum perfectorum, etc.

Serviamus placentes Deo, cum metu et reverentia. Etenim Deus noster ignis consumens est.

CAPITULUM XIII. — Caritas fraternitatis maneat vobiscum; et hospitalitatem nolite oblivisci. Mementote vinctorum, tanquam simul vincti. Honorabile connubium, et torus immaculatus.

Mementote præpositorum vestrorum, qui vobis locuti sunt verbum Dei : quorum intuentes exitum, imitamini fidem.

Jesus Christus heri et hodie, ipse et in sæcula.

Doctrinis variis et peregrinis nolite abduci. Optimum est gratia stabiliri cor, non escis.

Jesus, ut sanctificaret populum, extra portam passus est. Exeamus igitur ad eum extra castra, improperium ejus portantes. Non enim habemus hic manentem civitatem, sed futuram inquirimus. Per ipsum ergo offeramus hostiam laudis Deo semper.

Beneficentiæ et communionis nolite oblivisci: talibus enim hostiis placatur Deus.

Obedite præpositis vestris et subjacete eis. Ipsi enim pervigilant, quasi rationem pro animabus vestris reddituri: ut cum gaudio hoc faciant, et non gementes. Hoc enim expedit vobis.

Deus pacis, qui eduxit de mortuis pastorem magnum, Dominum nostrum Jesum Christum, aptet vos in omni bono, ut faciatis ejus voluntatem, faciens in vobis quod placeat coram se per Jesum Christum, cui est gloria in sæcula sæculorum.

Rogo vos, fratres, ut sufferatis verbum solatii. Etenim perpaucis scripsi vobis.

Footnotes

1. Hebr. u. 13. ↩

2. Matth. iv, 15. ↩

3. ii Petr. 1, 6. ↩

4. Matth. xii, 18. ↩

5. Rom. IX, 26. ↩

6. Act. II, 17 et seq. ↩

7. Act. xv, 16. ↩

8. Is. II, 2. ↩

9. Luc. viii, 54. ↩

10. Mich. vii, 6. ↩

11. Is. XLII, 1. ↩

12. Zach. ix, 9. ↩

13. Is. XL, 3. ↩

14. Matth. v, 3 et seq. ↩

15. Matth. x, 28. ↩

16. Malach. 1, 2. ↩

17. Exod. 1x, 16. ↩