Skip to the text
Ember
PT

Expositio hymni

COMMENDATUR in eo sacer dies Paschæ, triumphali Christi resurrectione, generis humani redemptione, fidei institutione christianæ, angelorum exsultatione, latronis pœnitentia, mortis interemptione celeberrimus.

Auctor, ex phrasi, creditur Ambrosius. Carmen iambicum dimetrum.

OMNE tempus est Dei Creatoris, qui (ut in Daniele habetur) mutat tempora et ætates, et cui cantamus in Psalmo :1 Tuus est dies et tua est nox.2 Propter quod Christus in Evangelio protestatur : Dominus est Filius hominis, etiam sabbati.3 Quod ei secundum deitatis naturam potissimum convenit, quamvis et secundum naturam assumptam aliquo modo hoc ei competat, in quantum secundum eam quoque omni prælatus est creaturæ. Porro, quo in aliquo die aut tempore Deus præclariora exercet opera omnipotentiæ, justitiæ ac misericordiæ suæ, eo dies ille seu tempus appropriatius ac specialius dicitur dies seu tem pus Dei. Hinc de Christo in evangelio S. Joannis frequenter asseritur, Nondum venit hora ejus;4 aut simile aliquid, ut : Tempus meum nondum advenit. Sic itaque de hoc die solennitatis paschalis merito canitur :5 in una die. Tunc, inquam, sanguis Christi id egit quantum ad sufficientiam, et item quantum ad efficientiam quoad sanctos in limbo detentos, qui anima Christi ad eos descendente, protinus Deum videre cœperunt per speciem, ablato jam reatu originalis peccati pretio sanguinis Christi. Porro in die resurrectionis, Christi sanguis sacer id fecit in quibusdam viatoribus per efficientiam, qui tunc fidem et gratiam recuperaverunt; tunc item sanguis Christi fecit hoc ipsum quantum ad manifestationem, quoad eos quibus innotuit tunc fructus dominicæ passionis. Hinc sequitur:

Fidem refundens perditis, cæcosque visu illuminans. Quemadmodum dictum est, tempori adscribuntur ea quæ fiunt in tempore :6 et sic dies dominicæ resurrectionis perhibetur « perditis », id est incredulis et iniquis, fidem refundere, quia per Christi resurrectionem præcipue reparata, roborata et aucta est fides catholica, sicut per ejus sepulturam videbatur præcipue evacuata, in tantum quod discipuli ejus dixerunt :7 Nos autem sperabamus. Unde Apostoli potissimum curaverunt Christi

Hic est dies verus Dei, id est dies qui vere et propter realem veritatem rerum gestarum spiritualiter adscribitur Christo ac toti supersublimi Trinitati, propter Christi resurrectionem et frequentem apparitionem in die isto, et alia gratiæ atque potentiæ suæ opera die isto exhibita; sancto serenus lumine, id est clarus lumine Salvatoris, et clarificatus potentia suæ resurrectionis ac refulgentia suæ apparitionis, luce quoque suæ sapientissimæ informationis, qua eos informavit quibus apparuit, et item multiplici gratia qua consolabatur eos tunc, imo et sanctos quos hoc die de limbo eduxit, juxta illud Zachariæ : Tu quoque, in sanguine testamenti tui, emisisti vinctos tuos de lacu in quo non est aqua.8 Ideo scriptum est et prophetatum de die hoc :9 Hæc est dies quam fecit Dominus; exsultemus et lætemur in ea. Sic demum intelligi potest et verificari quod S. Maximus præsul ac alii quidam Sancti affirmant, solem hoc die solito clarius coruscare :10 non quod sit augmentatio lucis in ipso realiter sole, sed juxta modum loquendi Scripturæ, quo luminaria cœli clarius splendere aut obscurari scribuntur secundum quod hominibus in ipsis diebus majora prospera seu adversa eveniunt. Unde per Ezechielem Dominus loquitur Pharaoni : Quum exstinctus fueris, operiam cœlos caligine, et omnia luminaria cœli mœrere super te faciam.1112

Quo diluit sanguis sacer, id est, pretiosus et sanctus Christi « sanguis » et ejus effusio delevit et expiavit, probrosa mundi crimina, id est vitia hominum ignominiosa, improperiis atque convitiis plena, inhonestissima, detestanda. Verumtamen istud fecit sanguis Christi in die sancto Parasceves, de quo per Zachariam Dominus dixit :13 Auferam iniquitatem terræ illius14 resurrectionem probare, sicut in Actibus eorum recitatur : Virtute magna reddebant Apostoli testimonium resurrectionis Jesu Christi Domini nostri. Imo et tunc cœperunt Apostoli in fide firmari, qui tempore passionis et sepulturæ fuerunt in ea scandalizati ac infirmati, in tantum quod princeps eorum cœpit anathematizare et dicere : Quia non novi hominem istum.15 Verum hoc die confessi sunt quia surrexit Dominus vere et apparuit Simoni.16 Sic quoque dies iste, id est Christus in die hoc, illuminavit « cæcos », id est peccatis et infidelitate excæcatos, lumine fidei splendoreque gratiæ ac virtutum. Imo resurrectio Christi facta hoc die, toto orbe terrarum illuminavit gentiles multaque millia Judæorum ad credendum in Christum, prout apud Isaiam Deus Pater loquitur Christo : Dedi te in fœdus populi, in lucem gentium, ut aperires oculos cæcorum. In eodem quoque Propheta, Christus de fructificatione sua in gentilium conversione testatus est : Glorificatus sum in oculis Domini, et dixit :1718 Parum est ut sis mihi servus ad suscitandas tribus Jacob et fæces Israel convertendas ; dedi te in lucem gentium, ut sis salus mea usque ad extremum terræ.19 Cujus rei exemplum subjungitur interrogative :

Quem, supple, hominem quantumlibet lapsum ac reum, non solvit, id est absolvit, gravi metu, id est a formidine deprimente, immoderata atque ad desperationem inclinante, latronis absolutio? Quem Christus in cruce absolvit et purgavit totaliter a suis peccatis, quantum ad culpam et pœnam, quando et dixit ac promisit eidem :20 Amen dico tibi, Hodie mecum eris in paradiso. Tunc quippe infudit ei sufficientem et plenam contritionem, fidem et caritatem.

Qui, scilicet latro, præmium mutans cruce, id est, in cruce pendendo, patiendo ac pœnitendo, mutavit « præmium » suum, quia jam ante promeruit condemnari, et in cruce mox meruit salvari, Jesum brevi quæsivit fide, id est, gratiam et salutem a Christo petivit celeri confessione ac deprecatione, dicendo ad impœnitentem latronem qui Christum blasphemavit : Neque tu times Deum, quod in eadem damnatione es ? Et nos quidem juste, nam digna factis recipimus ; hic vero nil mali gessit.21 Justosque prævio gradu prævenit in regnum Dei, id est, etiam ante Apostolos ac ceteros justos adhuc in mundo hoc exsistentes pervenit in regnum Christi, pro quo oravit : Domine, memento mei quum veneris in regnum tuum, ut Lucæ vicesimo tertio recitatur. Denique, Christus ante latrones exspiravit, ut Joannis nonodecimo pátet :22 et ita ante animam latronis hujus in limbum ingressus est patrum, quos protinus beatifica illustravit visione, ut dictum est, deinde post modicum, animam latronis illuc pervenientem. Hæc vero beatifica visio, spiritualis est paradisus de quo protulit Dominus : Hodie mecum eris in paradiso.23 Idcirco, quod quidam exponendo hic dicunt, quod latro prævenit exsistentes in limbo in visione divinæ essentiæ, non videtur sapienter prolatum : imo in hac visione parumper secutus est eos.

Opus stupent et angeli, id est, angeli gloriosi admirabantur « opus » nostræ redemptionis, pœnam videntes corporis, id est, cognoscentes ineffabilem acerbitatem passionis Christi in corpore patientis, imo et in anima, etiam quantum ad singulas ejus vires, in quantum in essentia animæ erant fundatæ ac respectum habebant ad objectum creatum : nihilo minus vires superiores animæ Christi, per comparationem et respectum ad increatum objectum, erant in gaudio beatæ fruitionis. Quod totum revera tam vehementer mirabile est, quod angeli quoque hinc merito mirabantur, præsertim quod Deus et homo tanta et talia sustinebat. Potest item exponi, quod angeli intuentes latronem in tanta corporis sui afflictione Christum quærentem, pœnitentem ac veniam obtinentem, admirati sunt totum hoc opus et tantam Dei clementiam. Unde adjungitur : Christoque adhærentem reum, puta latronem, Christo per fidem, spem et caritatem, ceteras quoque virtutes, se applicantem, vitam beatam carpere, id est æternam salutem pro suæ conversionis, confessionis ac pœnitentiæ præmio obtinere, de qua ait Salvator :24 Hæc est vita æterna, ut cognoscant te, solum verum Deum.25 Seu « vitam beatam », id est summæ felicitatis objectum essentialiter felix et vivum. Unde et Christus fatetur : Ego sum via, veritas et vita. In hoc latrone proposuit Christus omnibus nobis pietatis ac gratiæ suæ exemplum, ut nemo omnino desperet, videns latronem tam facile ac repente contritum ac salvatum.

Mysterium mirabile, id est, res profunda, misericordia divina est istud quod subditur : ut abluat mundi luem, peccata tollat omnium, carnis vitia mundans caro : id est, « ut caro (supple, Christi) mundans vitia carnis », id est, sua morte et sanguinis sui effusione delens et expians peccata carnalium hominum mediatorie ac instrumentaliter. Christus etenim est mediator Dei et hominum; et ejus caro, imo tota humanitas sua fuit et est instrumentum animatum, immediatum, conjunctum ac proprium Verbi æterni sibi uniti: sicque caro Christi instrumentaliter ac mediatorie, virtute deitatis seu personæ Verbi sibi conjuncti, mundavit et abstulit omnium culpas, quantum in se erat. Ideo dicitur: ut « abluat », id est, purget et lavet, « luem mundi », id est infectionem originalis peccati, prout sacratissimus Joannes Baptista disseruit: Ecce Agnus Dei, ecce qui tollit peccata mundi; « peccata tollat omnium », id est, non solum originale generis humani peccatum, verum etiam actualia et personalia hominum universorum peccata, juxta illud Isaiæ: Dominus posuit in eo iniquitatem omnium nostrum. Unde ad Hebræos scripsit Apostolus: Christus oblatus est semel ad multorum exhaurienda peccata.26 Atque in prima sua Canonica princeps Apostolorum deprompsit: Christus semel pro peccatis nostris mortuus est, justus pro injustis, ut nos offerret Deo, mortificatos quidem carne, vivificatos autem spiritu; deglutiens mortem ut vitæ æternæ efficeremur heredes.

Quid hoc potest sublimius, id est, « quid potest » esse altius ac dignius inter opera misericordiæ Dei, ut culpa quærat gratiam, id est, consideratio propriæ culpæ in homine attrito emendationem proponente, instiget et moveat hominem talem ad quærendam veniam et « gratiam » gratum facientem a Deo? Hinc ubi abundavit peccatum, abundare solet et gratia. Et Psalmista fatetur: Conversus sum in ærumna mea (id est consideratione miseriæ meæ), dum configitur spina, id est remorsu et afflictione.27 Metumque solvat caritas, id est, dilectio Christi ad nos dissolvat et auferat « metum » servilem et inordinatum pœnarum a cordibus nostris. Nam et nos pensando quantum et qualiter ipse dilexit nos, spem et amorem concipimus, ac opprimentem metum abjicimus. Unde ad Romanos profert Apostolus: Non accepistis spiritum servitutis iterum in timore, sed accepistis spiritum adoptionis filiorum Dei; ad Timotheum quoque: Non dedit nobis Deus spiritum timoris, sed virtutis et dilectionis et sobrietatis. Insuper, caritas nobis infusa removet metum mere servilem, et quum perfecta exstiterit, metum illum prorsus expellit, juxta illud Joannis: Timor non est in caritate, sed perfecta caritas foras mittit timorem. Reddatque mors vitam novam, id est, « mors » et passio Christi per modum meritoriæ causæ reparet et obtineat nobis « vitam » gratiæ in præsenti et vitam gloriæ in futuro, glorificationemque animæ et corporis, utpote duplicem stolam, juxta quod in Proverbiis legitur:28 Omnes domestici ejus vestiti sunt duplicibus. In Osee quoque prædictum est: Vivificabit nos post duos dies, in die tertia suscitabit nos, et vivemus in conspectu ejus.

Hamum sibi mors devoret: id est, « mors » Christo injuste ac violenter illata « devoret sibi », id est, ad sui ipsius destructionem deglutiat et exstinguat, « hamum », id est vitam corporalem quæ in Christo fuit, quam ad tempus breve exstinxit: qua dum se voluit satiare ac illam vorare, ab eadem in resurrectione est perforata atque exstincta, Christo immortaliter resurgente impassibili corpore, qui et merito suæ mortis universis electis etiam corporis immortalitatem promeruit, quam in generali resurrectione adipiscentur. Suisque se nodis liget, id est, propriis ligamentis, quibus et innocentissimum Christum tenere et ligare præsumpsit, coarctet, ne in hominibus, ut ante, dominium habeat semper, sed tandem ab electis totaliter excludatur. Propter quod ait Apostolus: Oportet mortale hoc induere immortalitatem, et tunc fiet sermo qui scriptus est: Ubi est, mors, victoria tua? Ubi est, mors, stimulus tuus? Tuncque læti cantabimus: Laqueus contritus est, et nos liberati sumus.

Rom. v. 13.

II Tim. 1.

Prov. xiv. 21.

Osee vi. 1.

I Cor. xiv. 53-55.

Osee xii. 14.

Ps. cxxx. 7.2930

Moriatur vita omnium, id est, Christus causaliter, non formaliter, « vita omnium » hominum, qui et secundum naturam assumptam est meritoria causa vitæ gratiæ in cunctis fidelibus, immoletur in cruce pro omnibus, referendo hoc ad horam suæ crucifixionis, ita quod hoc dicitur per modum complacentiæ et gratulationis gratiarumque actionis, quia de Christi passione gaudent et gratias agunt electi, in quantum per illam sunt redempti. Propter quod affirmat Apostolus : Nos autem gloriari oportet in cruce Domini nostri Jesu Christi, in quo est salus et vita et resurrectio nostra, per quem salvati et liberati sumus. Et rursus : Mihi absit gloriari, nisi in cruce Domini nostri Jesu Christi, per quem mihi mundus crucifixus est, et ego mundo. Hinc quidam dixit devotus : Scio quia dulce vobis est Verbum in sinu Patris quiescens, dulcius Verbum caro factum, dulcissimum Verbum in cruce suspensum. Præterea, « vita omnium », utpote Christus, non est mortua neque passa secundum naturam divinam, qua essentialiter vita est, sed secundum naturam assumptam, qua vitam participavit et vitam corporalem in triduo mortis amisit. Ideo vita hæc dicitur mortua, propter unitatem personalem utriusque in Christo naturæ. Resurgat vita omnium : quod factum est tertia die, qua resurrexit a morte corporali ex mortuis, id est ex numero et de numero mortuorum; quod etiam per modum maximæ gratulationis depromitur, quia de Christi resurrectione omnes electi gavisi sunt et lætantur.

Quum mors per omnes transeat, id est, D « mors » naturæ « omnes » mortales occidat in corpore, juxta illud in Psalmo : Quis est homo qui vivet et non videbit mortem? De hoc ad Romanos diffuse scribit Apostolus, qualiter mors per omnes pertransiit. Hæc mors est effectus originalis peccati : quanquam sit etiam naturalis, ex commixtione elementorum et naturali complexione concomitans, quoniam omne complexionatum et mixtum ex sua corruptibile est natura. Omnes resurgant mortui, præsertim in die universalis judicii : quod supernaturaliter fiet et merito mortis Christi. Tunc consequentur beatam immortalitatem electi. Propter quod dixit Apostolus : Sicut in Adam omnes moriuntur, ita in Christo omnes vivificabuntur; et iterum : Per unum hominem peccatum in hunc mundum intravit, et per peccatum mors. Est autem originale peccatum defectus seu carentia originalis justitiæ debitæ inesse, secundum Anselmum. Potest item exponi de morte culpæ, de qua Salvator : Dimitte (inquit) mortuos sepelire mortuos suos ; et Paulus : Vidua quæ in deliciis vivit, vivens mortua est. Hæc mors transit per omnes, dicente apostolo Jacobo : In multis offendimus omnes. Et de utraque morte exponitur illud Sapientiæ : Invidia diaboli mors intravit in orbem terrarum. Consumpta mors, id est « mors » corporalis destructa, ictu suo, id est percussione et læsione quam formaliter intulit corpori Christi, cujus occisione in electis occisa est quantum ad hoc quod merito mortis Christi immortalitatem sunt sortituri, perisse se solam gemat in electis, et hoc jam radicaliter et virtualiter in merito Christi. Loquitur demum auctor hymni de morte hac metaphorice, quasi de re positiva et viva, quum tamen mors formaliter ac proprie non sit nisi privatio vitæ. Verum eo modo quo dicitur esse, vigere, durare, dicitur et perire, expelli et gemere, sicut et cæcitas dicitur esse in oculo et expelli ab eo.

Postremo, ut hunc hymnum debita alacritate cantemus, a morte animæ penitus resurgamus, et cum Christo spiritualiter elevemur, quæ sursum sunt quærendo et sapiendo, carnalia vilipendendo, vilia et externa vitando solatia, loquacitates et levitates, incustodiam cordis, et quidquid offensivum est Dei : cujus sanctam, summam ac metuendam præsentiam ubique et semper pensemus totisque viribus veneremur, erubescentes in ejus conspectu insipienter, inique ac viliter nos habere.

1 Cor. xv, 22.

Rom. v, 12.

Matth. viii, 22.

1 Tim. v, 6.

Jacob. iii, 2.

Sap. ii, 24.

Coloss. iii, 1, 2.

Galat. vi, 4.

8

Ps. xxviii, 49.

Rom. v.

IN ASCENSIONE DOMINI

HYMNUS

  1. Optatus votis omnium Sacratus illuxit dies, Quo Christus, mundi spes, Deus, Conscendit cœlos arduos.

  2. Ascendens in altum Dominus, Propriam sedem remeans, Gavisa sunt cœli regna Reditu Unigeniti.

  3. Magni triumphum prælii, Mundi perempto principe, Patris præsentans vultibus Victricis carnis gloriam.

  4. Est elevatus nubibus Et spem fecit credentibus, Aperiens paradisum, Quem Protoplastus clauserat.

  5. O grande cunctis gaudium, Quod partus nostræ Virginis,

Post sputa, flagra, post crucem, Paternæ sedi jungitur !

  1. Agamus ergo gratias Nostræ salutis Judici, Nostrum quod corpus vexerit Sublimem ad cœli regiam.

  2. Sit nobis cum cœlestibus Commune manens gaudium, Illis quod se præsentavit, Nobis quod se non abstulit.

  3. Nunc provocatis actibus Christum exspectare nos decet, Vitaque tali vivere Quæ possit cœlos scandere.

  4. Gloria tibi, Domine, Qui scandis supra sidera, Cum Patre et Sancto Spiritu, In sempiterna sæcula. Amen.

Footnotes

  1. Dan. II, 21. ↩

  2. Ps. Lxxiii, 6. ↩

  3. Marc. II, 28. ↩

  4. Joann. vu, 30. ↩

  5. Joann. , 6. ↩

  6. p. 26 B. ↩

  7. Luc. xii. ↩

  8. Zach. ix, 11. ↩

  9. Ps. cxvii, 24. ↩

  10. Act. iv, 31. ↩

  11. Luc. xvi. ↩

  12. Ezech. xxxii, 7, 8. ↩

  13. Is. xiii. ↩

  14. Zach. iii, 9. ↩

  15. Marc. xiv, 71. ↩

  16. Luc. xxiv, 34. ↩

  17. Is. xlii, 7. ↩

  18. Luc. xxiv, 21. ↩

  19. Is. XLIX, 5, 6. ↩

  20. Luc. XXIII, 43. ↩

  21. Ibid. 40, 41. ↩

  22. Joann. XIX, 12, 33. ↩

  23. Is. XXIII, 43. ↩

  24. Joann. XIV, 6. ↩

  25. Joann. XVII, 3. ↩

  26. Hebr. IX, 28. ↩

  27. Ps. XXXI, 4. ↩

  28. Joann. 18. ↩

  29. Joann. I, 29. ↩

  30. I Tim. II, 5. ↩

Chapter 9 of 32