Expositio hymni

CELEBRATUR in eo gloriosa Christi ascensio, qua super omnes cœlos exaltatus, sedet ad dexteram Patris, angelicorum quoque spirituum veneranda exsultatio et humilis ad Christum laus ac gratiarum actio.

Auctor creditur Ambrosius. Carmen iambicum dimetrum.

IN hoc jucundissimo festo, hymnus iste spirituali jucunditate exuberans, cum interna lætitia est cantandus.

Optatus votis omnium sacratus illuxit dies, id est, « dies » iste ascensionis Christi, rememorativus et celebrativus illius, « sacratus », id est sacra Christi ascensione honoratus, et deputatus commemorationi ac venerationi ipsius, « optatus votis omnium », id est desideratus piis affectibus cunctorum fidelium, qui hoc die eminenter gaudent in Domino, contemplantur superna, atque ad Christi adspirant præsentiam, qui hoc die ascendendo ac redeundo ad Patrem, complevit totius itinerationis suæ progressum, quemadmodum in motu circulari reditur ad exitus punctum. Quo die Christus, mundi spes, id est objectum et causa atque materia spei fidelium in hoc mundo degentium, et bonum summum ab eis speratum, utpote Deus, ad quem orat Psalmista :¹ Exaudi nos, Deus salutaris noster, spes omnium finium terræ; conscendit cœlos arduos, id est sublimes, ad pertingendum difficiles, quoniam regnum cœlorum vim patitur, et violenti rapiunt illud.² Etenim arcta est via salutis perducens ad alta cœlorum.³ Hinc prædixit Propheta : Psallite Domino, qui ascendit super cœlos cœlorum.⁴

Ista ascensio competit Christo secundum naturam humanam. Verumtamen secundum naturam divinam etiam convenit ei ascensio per eminentiam ultra cuncta creata, et per innotescentiam excellentiæ suæ in cordibus contemplativorum, atque per operationem in summis. Unde in Deuteronomio Moyses scripsit : Ascensor cœli auxiliator tuus;⁵ et Psalmista :⁶ Ascendit super Cherubim, et volavit.

Ascendens in altum Dominus, quia (ut sanctus asserit Paulus) ascendit super omnes cœlos :⁷ non quod sit secundum humanitatem extra et supra convexum cœli empyrei, imo infra concavum ejus continetur ac residet; sed super cœlum illud dicitur ascendisse, quoniam usque ad supremum ejus pervenit. Propriam sedem remeans. Propria sedes Christi secundum deitatis naturam, est æqualitas ejus ad Patrem, in qua æternaliter et invariabiliter ac superbeatissime conquiescit, et a qua nunquam et nusquam recedit : ad quam nihilo minus fertur ascendendo remeasse, ostendendo se illic novo specialique modo, videlicet etiam in assumpta humanitate, quam assumendo dicitur descendisse, qui se ibi antea monstravit in sola deitate. Hinc « altum » in quod ascendit, potest intelligi cœlum Trinitatis, hoc est infinita majestas et excellentia Dei, omnia ambiens, continens, circumplectens. Porro propria sedes Christi secundum humanitatem, est quies et mansio ejus in potioribus bonis Patris, quoniam increatis ejus divitiis copiosissime fruitur usque ad omnimodam suæ capacitatis repletionem : a qua tamen sede secundum humanitatem ante non descendit; sed remeasse perhibetur, ad commendandam unitatem personæ in eo qui ab exordio exstitit ibi. Juxta quem sensum subjungitur :

Gavisa sunt cœli regna, id est chori et ordines seu agmina angelorum : qui omnes sunt unum totale regnum, in quo perfectissime regnat Creator, a quo nec in minimo et prorsus in nullo unquam dissentiunt; sunt autem plura particularia regna, sicut et agmina. Conformiter sunt una totalis universalis triumphans Ecclesia : attamen dici possent plures particulares triumphantes Ecclesiæ, quemadmodum militans quoque Ecclesia interdum dicitur una, aliquando plures. Gavisa sunt ergo reditu Unigeniti, de cujus recessu seu descensu non fuerunt contristata, sed in ejus ascensu ac reditu cum tanto triumpho ac spolio, novum et ineffabiliter grande gaudium, ad accidentale pertinens præmium, in Beatis illis est ortum sive refulsit. Imo credendum videtur, quod omnes illi gloriosi cives superni reverendissime, celeberrime ac jucundissime ei obviam processerunt, ac usque ad Patris dexteram deduxerunt : nempe si super uno peccatore pœnitentiam agente gaudium est angelis⁸ Dei, de uno quoque Sancto ad eorum societatem ac beatitudinem pertingente exsultant, quam indicibiliter amplius super reditu Creatoris ac reparatoris ruinæ et excidii urbis suæ atque consortii!

Magni triumphum prælii, etc. Ordo verborum est : Ipse (supple, Christus) præsentans, id est, præsentem exhibens, vultibus, id est piis conspectibus, Dei Patris, gloriam carnis victricis, id est gloriosam suam carnem adversariarum potestatum ac omnium adversitatum ac pœnarum superatricem, triumphum, id est, quæ gloria carnis suæ fuit triumphus, id est victoria, prælii magni, id est maximi belli quod in mundo isto exercuit, præsertim in passione, contra adversarios suos invisibiles atque visibiles, et contra aciem vitiorum ac tentamentorum extrinsecorum.⁹

Unde fuit prædictum : Dominus fortis et potens, Dominus potens in prælio. In quibus omnibus Unigenitus Dei per sapientiam, per caritatem, per fortitudinem et constantiam cordis, interdum per taciturnitatem et se abscondendo ac elongando, item per humilitatem patientiamque prævaluit. De hoc Christi prælio et triumpho diffuse prophetatum est per Isaiam : Quis est iste qui venit de Edom ? Ubi inter cetera fatur : Calcavi eos in furore meo, et conculcavi eos in ira mea; torcular calcavi solus.¹⁰ Atque in Threnis : Torcular calcavit Dominus virgini filiæ Juda. Hinc, secundum Apostolum, exspoliavit principatus et potestates. Unde ipsemet Christus in Evangelio protestatur : Nunc princeps hujus mundi ejicietur foras ; et rursus : Ego vici mundum. Sicque factum est istud, mundi perempto principe, id est superato diabolo, de quo passione instante protestatus est Christus : Venit ad me princeps hujus mundi, id est hominum mundanorum et iniquorum, quibus prævalet et dominatur tyrannice.

Est elevatus nubibus, id est, ascendit in « nubibus » seu nube. Sæpe etenim in Scripturis ponitur numerus singularis pro plurali, et econtrario. Unde in Actibus narratur : Nubes suscepit eum ab oculis eorum. Nec tamen putandum quod ministerio indiguerit nubium, neque quod earum virtute ascendit ; imo non solum divina virtute, sed etiam per dotem agilitatis hoc potuit et effecit : jam namque corpus habuit glorificatum. Apparuit autem nubes in signum excellentiæ ejus, cujus magnificentia nubes discurrunt.¹¹

Et spem fecit credentibus, id est, sua ascensione præbuit cunctis fidelibus materiam, incitamentum et causam sperandi quod et ipsi, post judicii expletionem, simul cum Christo in corporibus glorificatis ascendent in cœlum empyreum.¹² Sicque Christi ascensio est nostræ futuræ ascensionis exemplar ac ratio, sicut ejus resurrectio, nostræ resurrectionis. Propter quod asserit Leo Papa : Capitis præcessio spes membrorum est. Aperiens paradisum, id est, virtute et merito suæ passionis obstaculum ingrediendi « paradisum » cœlestem removens, hoc est reatum originalis peccati, ut supra expositum est. Hinc apertio januæ vocatur unus effectuum passionis dominicæ. Item per se ipsum introeundo, et secum multa electorum millia illuc introducendo, aperuit paradisum illum cœlestem, non corporali apertione, quum et corpora illa cœlestia non frangantur, et corpora glorificata penetrent corpora interposita absque illorum divisione. Quem paradisum Protoplastus, hoc est primus homo, clauserat, hoc est, cujus paradisi ingressum posteris suis, sicut et sibi ipsi, demeruit transgrediendo Dei præceptum. Propter quod hereditas illa cœlestis sibi ac soboli suæ fuit ablata, quemadmodum habitatio paradisi terrestris : veluti etiam pro crimine læsæ majestatis posteri exhereditantur, secundum jura civilia.

O grande cunctis gaudium ! hoc est, magna spiritualis jucunditas debet merito universis inesse fidelibus, quod, id est quia seu de hoc quod, partus nostræ Virginis, hoc est quod Filius Virginis gloriosæ, quæ est Mater et Domina omnium nostrum, post sputa, id est post consputationes, flagra, id est flagellationes, post crucem, hoc est crucifixionem, quas sustinuit ab iniquis, paternæ sedi jungitur, id est, in throno Patris collocatur, et ei assidet et conregnat, quemadmodum in Apocalypsi loquitur : Qui vicerit, dabo ei sedere mecum in throno meo, sicut et ego vici et sedi cum Patre in throno ejus. Quid autem sit thronus seu sedes Christi et Dei Patris, jam dictum est.

Hanc honorationem Christus secundum suam humanitatem meruit per suæ passionis acerbitatem et abjectionem, juxta illud ad Hebræos :¹³ Videmus Jesum propter passionem mortis gloria et honore coronatum. Unde rursus ait Apostolus : Humiliavit se, factus obediens usque ad mortem;¹⁴ propter quod et Deus exaltavit illum.¹⁵ Nihilo minus omnis exaltatio et honorificentia illa debebatur etiam Christi humanitati ratione suæ hypostaticæ unionis cum Verbo æterno, ex qua prælatus fuit omni enti creato.¹⁶

Agamus ergo gratias nostræ salutis Judici, hoc est Christo pro suis electis salubriter judicanti : qui est judex « nostræ salutis », quia in potestate ejus est nos judicando salvare et nos saluti adjudicare. Aliqui tamen legunt Indici, id est ostensori nostræ salutis, quia ostendit quis mereatur salutem. Nostrum quod corpus vexerit, hoc est de hoc quod corpus suum perduxit, elevavit ac transtulit, sublimem ad cœli regiam, hoc est ad altam aulam regalem cœli empyrei. At vero corpus Christi dicitur « corpus nostrum », quia ejusdem est speciei cum corpore nostro, et formatum ac sumptum ex corpore Virginis gloriosæ, cujus corpus processit ex semine primorum parentum, ex quo prodierunt et corpora nostra.¹⁷¹⁸ Propter quod de Christo dicitur ad Romanos : Factus est ex semine David, secundum carnem. Quumque exaltatio corporis Christi sit exaltatio corporis quodammodo nostri, atque exemplar, spes et ratio futuræ exaltationis propriorum corporum nostrorum, debemus de provectione corporis Christi ipsi Christo regratiari.¹⁹²⁰

Sit nobis cum cœlestibus commune manens gaudium, hoc est, hoc « gaudium commune », id est generalis jucunditas de eo quod protinus subditur, « sit manens nobis », hoc est, perseveranter insit atque inhæreat nobis, « cum cœlestibus », id est cum civibus regni cœlestis, de Christo, utputa de hoc quod præsentavit (hoc est, præsentem exhibuit) se illis in sua ascensione, sicut expositum est, et quod se non abstulit nobis. Quamvis enim non mansit nobiscum per visibilem coexsistentiam suæ humanitatis, mansit tamen nobiscum per veram et realem in Sacramento præsentiam, per gratiosam quoque inhabitationem, et suæ deitatis majestatem ubique præsentem.²¹ Unde apud Matthæum protestatur : Ecce ego vobiscum sum cunctis diebus usque ad consummationem sæculi; et alibi : Non vos relinquam orphanos, vado, et venio ad vos.²²

Nunc provocatis actibus Christum exspectare nos decet : id est, congruit ut Christum exspectemus per spem et bonam conversationem quousque nos visitet, vel in morte²³, tunc nostras animas judicando particulari judicio, vel quotidie interim per gratiæ infusionem seu incrementum, sive per consolationem internam, « actibus provocatis », id est bonis operibus in nobis excitatis et inflammatis, « nunc », id est in istis solenniis, ut scilicet ex consideratione ascensionis Christi et glorificationis ejus per suam ignominiosam passionem, acerbissimam afflictionem et conculcationem, provocemur et accendamur ad agendum viriliter, ad sustinendum adversa hilariter, ad sequendum Christum perseveranter, qui ait : Qui mihi ministrat, me sequatur, quia non est servus major domino suo. Unde ait Apostolus ad Hebræos: Consideremus invicem in provocationem caritatis et bonorum operum ;²⁴ itemque ad Romanos : Si compatimur, et conregnabimus. Hinc et archiapostolus Petrus est locutus : Christus passus est pro nobis, vobis relinquens exemplum, ut sequamini vestigia ejus.²⁵ Vitaque tali vivere, hoc est, taliter, tam pure et spiritualiter, imo tam christiformiter conversari, quæ vita possit cœlos scandere, id est, gloriosam in cœlum ascensionem promereatur : etenim qui se dicit in Christo manere, debet sicut ille ambulavit et ipse ambulare.²⁶

Itaque conversatio nostra in cœlis sit, et impleamus illud Apostoli ad Titum : Sobrie et juste et pie vivamus in hoc sæculo, exspectantes beatam spem et adventum gloriæ magni Dei.²⁷ Ex contemplatione igitur divinorum ac æternorum aspernemur ut stercora omnia ista carnalia et terrena; super intellectualia « sidera », id est exemplo Christi et Sanctorum accendamur quotidie ad meliora; nullum tempus putemus longum, nullum actum difficilem, nullum laborem molestum, nullam adversitatem prægravidam, quibus Deum honorare et ei placere atque ad desiderabilissimum ejus intuitum beatificum pervenire valemus.

Gloria tibi, Domine, qui scandis, hoc est ascendisti, supra sidera, non solum materialia in firmamento micantia, sed agmina angelorum in empyreo cœlo splendentia, de quibus primus ille dixit apostata: Super astra cœli exaltabo solium meum.²⁸ De quibus ad Job Dominus deprompsit: Ubi eras quum me laudarent astra matutina, et jubilarent omnes filii Dei?²⁹ Hinc ad Ephesios disseruit Paulus: Deus constituit Christum ad dexteram suam in cœlestibus, super omnem Principatum et Potestatem et Virtutem et Dominationem.³⁰³¹

Footnotes

1. Ps. LXIV, 6. ↩

2. Matth. XI, 12. ↩

3. Matth. VII, 14. ↩

4. Ps. LXVII, 33, 34. ↩

5. Deut. XXIII, 26. ↩

6. Ps. XVII, 11. ↩

7. 2 Ephes. IV, 10. ↩

8. Luc. XV, 10. ↩

9. Ps. xxiii, 8. ↩

10. Is. lxiii, 1, 3. ↩

11. Deut. xxxiii, 26. ↩

12. Apoc. p. 31 C, 4 et s. ↩

13. Apoc. p. 31 C, 4 et s. ↩

14. Hebr. II, 9. ↩

15. Philipp. II, 8, 9. ↩

16. Matth. xxviii, 20. ↩

17. Hebr. XII, 26; XIII, 16. ↩

18. Rom. I, 3. ↩

19. Rom. VIII, 17; ↩

20. II Tim. II, 12. ↩

21. Philipp. III, 8. ↩

22. Joann. XIV, 18, 28. ↩

23. Philipp. I, 20. ↩

24. Hebr. X, 24. ↩

25. I Petr. II, 21. ↩

26. I Joann. II, 6. ↩

27. Tit. II, 12, 13. ↩

28. Is. xiv. 1. ↩

29. Job xiii. 4, 7. ↩

30. Job xxxviii, 4, 7. ↩

31. Eph. 20. 21. ↩